دا ممکن است په ذهن کې راشي چې نهضت د ساینسي پرمختګ، د تولید زیاتوالي، د فابریکو ډیرښت او د ټیکنالوژۍ او نوښت کارول د ژوند په مادي شکلونو کې نمایندګي کوي، په دې پوهاوي سره چې نهضت یوازې پرمختګ او ټولنې او خلکو د یوې حالت څخه بلې ښې حالت ته لیږدیدل معنا لري. دا پوهاوی تر هغه ځایه ورسید چې ځینو داسې تصور وکړ چې هر هغه هیواد چې اقتصادي بډاینه تجربه کوي، بیا ژوندی کیږي، که څه هم دا خبره د ډیرو هغو هیوادونو د لیدل شوي او احساس شوي واقعیت سره په ټکر کې ده چې د اقتصادي ودې، د ژوند په مادي شکلونو کې پراخوالي او د ژوند په بډاینه برخمن دي، پداسې حال کې چې په حقیقت کې دوی د ترټولو شاته پاتې او زوال موندلي هیوادونو څخه دي.

It could come to the mind that the Nahdah represents scientific progress, increased production, the abundance of factories and the use of technology and innovation in the material forms used in life with the consideration that the Nahdah only means progress and the moving of the society and people from one condition to a better one. This understanding reached the point to where some imagined that every land that experiences economic affluence is revived despite this statement being contradictory to the witnessed sensed reality in many of the lands that enjoy economic flourishing, abundance in the material forms of life and affluence in living whilst in reality being from amongst the most backward and declined countries.

د همدې لپاره ضروري ده چې د النهضة تعریف وشي، معنا یې وټاکل شي، او د لاسته راوړلو طریقه یې بیان شي. آیا دا هغه څه دي لکه څنګه چې ځینو خلکو ادعا کړې ده: د زده کړې خپرول، د شتمنیو زیاتوالی، یا د ناروغیو او ساري مرضونو سره مبارزه؟ او د همدې پوهې پر بنسټ، هغه اسباب چې دوی د شاته پاتې کیدو علت بولي، یعنې فقر، جهالت او ناروغي، باید له منځه یوړل شي او لرې کړل شي؟

For this reason it is necessary to give a definition of An-Nahdah, define its meaning and the manner of achieving it. Is it as some have claimed: the spread of education, the increase of riches or combating illnesses and diseases? And based on this understanding the reasons they claim to be the cause of backwardness i.e. Poverty, ignorance and disease need be cancelled out and removed?

دا چې ډېر ښوونځي، ښوونیز مؤسسې، پوهنتونونه او د ټولو څانګو کې د لوړو سندونو درلودونکو پوهنتون فارغانو شمېر زیات دی، آیا د یوې ملت د بیا ژوندي کېدو ثبوت دی، یا دا چې دا ملت د بیا ژوندي کېدو په لاره روان دی؟

Is the abundance of schools, educational institutes, universities, large numbers of university graduates carrying higher certifications in all disciplines a proof of the revival of the country or that it is upon the path leading to revival?

دا په ډاګه احساسیږي چې ډیری وروسته پاتې هیوادونه د لوړو تصدیقونو لرونکو فارغانو ډیر شمیر له امله زیان لیدلی دی. دا حالت داسې ځای ته رسیدلی چې دوی ته د درنښت وړ عاید ورکول نه شي کولای، نو دا فارغان بار او ستونزه شوي دي، او په پایله کې دې فارغانو دا هیوادونه پریښي او رزق یې په نورو ځایونو کې لټولی دی. له همدې امله د ډیرو برخو کې د ډیر شمیر فارغانو د ننګونې د ځواب لپاره د زده کړې داسې پالیسي پلي کول ضروري شوي دي، چې په یوې ځانګړې سلنې د بریالیو کسانو او همدارنګه د شاملیدونکو محصلینو ځانګړي شمیر ټاکلو پر بنسټ جوړه شوې ده، ترڅو هغه فارغان جذب کړي چې یوه ورځ به د رېاستونو په دروازو کې د کار یا داسې دندې په لټه کې ودریږي چې ژوند ورته تامین کړي.

It can be clearly sensed that many of the backward countries have suffered due to the great number of graduates holding higher certifications. This has reached the point where they have become a burden and strain upon them and a heavy weight, as they have been unable to provide them with a dignified income which has compelled these graduates as a result to leave these lands and seek their Rizq (sustenance) elsewhere. This has made it necessary to implement an education policy to meet the challenge of the large number of graduates in a large number of fields and this is done through putting down a policy based on a specific percentage of passes in addition to a specific number of admissions to absorb those graduates who one day will be standing at the doors of the departments seeking work or a position that will provide them with a living.

د هغو هیوادونو په ډیری برخه کې چې پرمختللي نه ګڼل کیږي او د هغو په نوم یادیږي چې دوی یې "دریم نړۍ هیوادونه" بولي، د فارغانو او لوړ سندونو لرونکو سلنه د ډیرو پرمختللو هیوادونو په پرتله ډیره ده. په حقیقت کې هغه څه چې پیښ شوي دادي چې دغه فارغان (د مسلمانو هیوادونو څخه) د نړۍ په ټولو گوټونو ته صادر شوي دي، په ځانګړي توګه هغو هیوادونو ته چې ډیر بیا ژوندي او پرمختللي دي، او سربیره پردې ډیری یې حتی خپلې تابعیت پریښي ترڅو په هغو بهرنیو هیوادونو کې اوسیږي.

The percentage of graduates and those carrying higher certifications in many of the lands that are considered to be backward and are categorised under what they have called third world countries is much greater than the percentage of graduates and those holding higher certifications found in the most progressive countries. Indeed what has happened is that these graduates (from the Muslim lands) have been exported to all corners of the world and particularly to the most revived and progressive states and on top of that many of them have even given up their nationalities in order to live in those foreign lands.

لہٰذا اگر ہم تیسری دنیا کے کسی بھی ملک (یعنی ہمارے اسلامی جہان کے ملکوں) کا جائزہ لیں تو ہم وہ کچھ دیکھیں گے جو عقلوں کو حیران کر دیتا ہے اور سمجھ رکھنے والوں کو ششدر کر دیتا ہے۔ مثال کے طور پر مصر، پاکستان، اردن، شام یا ترکی وغیرہ کو لے لیجیے، آپ دیکھیں گے کہ ان ریاستوں کے ہزاروں بیٹے تعلیم کے میدان میں اور تمام شعبوں میں، جن میں طب، طبیعیات، انجینئرنگ، کیمیا، ایٹمی علوم اور تکنیکی شعبے شامل ہیں، اعلیٰ اسناد رکھتے ہیں۔ انہوں نے اپنے وطن چھوڑ کر روزی کی تلاش میں سفر کیا اور اس طرح ان میں سے بہت سے امریکہ، جرمنی اور دوسرے ترقی یافتہ اور بیدار ممالک نیز دنیا کے دیگر خطوں میں آباد ہو گئے۔

Therefore if we examine for example any land from amongst the lands of the third world (i.e. the lands of our Islamic world) then we would see that which amazes the minds and baffles those of understanding. Take for example Egypt, Pakistan, Jordan, Syria or Turkey amongst others and you will find that tens of thousands of the sons of these states hold higher certifications in education and across all areas including medicine, physics, engineering, chemistry, atom studies and technological areas. They have left their lands and gone in search for a source of sustenance and as such many have settled in America, Germany and many other lands from amongst the revived and progressive nations in addition to other lands in the world.

دې مسئلې څو خبرې راپیدا کړې دي او ډیرو لیکوالو او مفکرینو د دې په اړه په داسې سرلیکونو سره خبرې کړې دي لکه: "پخې ذهنونه غلا شوي دي" یا "د ذهنونو الوتنه د ذهنونو هېواد ته" یا "امریکا زموږ ذهنونه په پیسو اخیستي دي" او نور همداسې تحریک‌آمیزې سرلیکونه او عنوانونه. له دې سره سره، دا ذهنونه او دا ډیر شمېر فارغان د امت د بیا ژوندي کولو او لوړولو توان نه لري.

This issue has given rise to many points of discussion and many writers and thinkers have spoken about it under titles such as: ‘The ripe minds have been stolen’ or ‘The flight of the minds to the land of the minds’ or ‘America has bought our minds with money’ amongst other similarly provocative headings and titles. Despite this, these minds and this plentiful number of graduates have been incapable of reviving the Ummah and elevating her.

جب ہم ان ریاستوں پر ایک سادہ سی نظر ڈالتے ہیں تو ہمیں ان میں خام مواد، قدرتی وسائل اور افرادی قوت کی ایسی فراوانی ملتی ہے جو بیان سے باہر ہے، اور ہم اس کا خلاصہ اس جملے میں کر سکتے ہیں: "یہ ریاستیں دنیا کا وہ سب سے امیر حصہ ہیں جنہیں اللہ نے عطا کی ہوئی نعمتوں اور اُن خاص فضلوں کے اعتبار سے نوازا گیا ہے جو اس کے لیے خصوصی طور پر چُنی گئی ہیں۔" اس کے باوجود وہ انتہائی غربت کا شکار ہیں اور قرضوں کے بھاری بوجھ تلے دبی ہوئی ہیں، یہاں تک کہ وہ پچھلے قرضوں کا سود ادا کرنے کے لیے مزید قرض لیتی ہیں۔ وہ اپنے ذمے واجب الادا رقوم ادا کرنے سے قاصر ہیں اور قرضے کے شیڈول میں نظرِ ثانی کا مطالبہ مسلسل کرتی رہتی ہیں، تاکہ ایک بحران ختم نہ ہو کہ اس سے بڑا نیا بحران شروع ہو جائے، اور یوں حالات پہلے سے بھی بدتر ہوتے چلے جائیں۔

By taking a simple look at these states we find within them an abundance of raw materials, natural resources and manpower which is beyond words and we can summarise this in the summarized statement: ‘They represent the richest part of the world in terms of what Allah has granted it with and the favours that he has specifically chosen for it’. In spite of this they suffer from extreme poverty and languish under the heavy burden of debts to the point that it borrows more just to pay the interest on the previous loans. They are unable to fulfil what is demanded from them and persist upon demanding revisions to the loan schedule so that one crisis does not end before a new one begins which is even greater and the situation becomes worse than before.

دا کار له دوو شیانو څخه زیات نه دی: یا د هغو کسانو نادانی ده چې د امت د چارو مسؤل دي، د نهضت د معنا او د هغې د ترلاسه کولو د لارې په اړه، نو په خپلو پالیسیو او د خلکو د چارو په سرپرستۍ کې په تصادفي ډول تیریږي. یا دوی یوازې د خپلو بادارانو لاسپوڼي دي او د خپل امت غدار دي، چې دنده یې خلک رام کول او سیمې د خپلو بادارانو لپاره زرغون ځمکه، خلاصه کان او پراخه بازار ساتل دي، هغه بادارانو چې دوی یې د خلکو په مشرۍ کې ټاکلي دي. دا دواړه شیان هم کیدای شي سره یوځای وي، یعنی نادانی او د بادارانو غلامي او لاسپوڼتوب یو ځای شي.

The reason for this does not go beyond one of two matters: It is either the ignorance of those who are responsible for the Ummah’s affairs, in regards to the meaning of Nahdah and the way of achieving it, so they stumble about randomly in their policies and caretaking of the people’s affairs. Or they are merely agents to their masters and traitors to their Ummah whose job is to tame the people and keep the lands a fertile ground, open mine and vast market for their masters who placed them in the positions of authority over the people. They could also be a combination of the two matters combining their ignorance to their servitude and agency to their masters.

پر دې بنسټ دا اړینه ده چې په دې پوه شو چې نهضه څه ده، هغه بنسټونه څه دي چې په دې استوار دي، او هغه لاره څه ده چې دې ته رسېږو.

In light of this it is necessary to understand what the Nahdah is, the foundations that it is established upon and the path that leads to its achievement.