ہغه ښکاره نده چې نهضت (بیداري) راشي مګر له هغې وروسته چې انسان د ژوند د معنا یا هدف په اړه پوه شي، ترڅو سم تصورات ورباندې جوړ کړي. په بل عبارت: تر هغې پورې چې هغه خپل اړیکې تنظیم کړي، خپل چلند وټاکي او خپلې تږې او غوښتنې (عضوي اړتیاوې او غریزې) پوره کړي. دا کار به په ضروري ډول د هغو نورو سره وي چې له هغه پرته له خلکو څخه دي، له نورو ژوندیو مخلوقاتو او هغو مادي شیانو سره وي چې هغه یې په ژوند کې اړتیا لري. ځکه هغه داسې انسان دی چې د نورو خلکو او نورو ملتونو په منځ کې ژوند کوي، او د دې پراخې کائنات په دې ځمکه باندې د مختلفو مخلوقاتو په منځ کې. نو هغه څنګه د خلکو یا نورو ژوندیو مخلوقاتو یا مادي شیانو سره اړیکه ونیسي ترڅو خپلې اړتیاوې پوره کړي او خپلې غوښتنې ټاکلې کړي، که چیرې هغه د دې ژوند لپاره لید (نظر) ونه لري چې هغه ورسره ژوند کوي، او که چیرې دا ژوند او د هغه ځای نه پوهیږي چې په کې لري؟

We have stated: It is not possible to bring the revival except after the human has understood the meaning or purpose of his existence within the life so that he is able to form the correct concepts about it. In other words: Until he is able to organise his relationships, define his conduct and satisfy his hungers and urges (organic needs and instincts). This must inevitably take place with other than him from amongst the people, other living creatures and the material things that he requires in life. This is because he is a human who lives amongst other people and other nations from amongst the different creations upon this earth within this vast universe. So how can he interact with the people or with other living creatures or material things to fulfil his needs and satisfy his wants if he does not possess a viewpoint for this life that he is living and if he doesn’t understand this life and his position within it?

له همدې امله ضروري ده چې د ژوند په موخه کې د هغه ځواب د دې ټولو شیانو د ریښتیني پوهې او پوهاوي له مخې وي. نو هغه باید د انسان، ژوندیو مخلوقاتو او کائنات په اړه بنسټیز فکر ولري، پدې معنا چې هغه باید د دې ټولو شیانو لپاره یوځای بنسټیز او جامع فکر ولري. دا بنسټیز فکر به د هغه د فکر اساس وي او هغه ځای به وي چې د دې ژوند په اړه هر تصور پکې سرچینه اخلي، او دا به د هر چال چلند او اړیکو تنظیم کوونکی او سازمان ورکوونکی وي. که هغه په حقیقت کې غواړي بیا ژوندی شي او هغه مقام او سطحې ته پورته شي چې الله (ج) ورته ویاړ ورکړی دی، د انسان سطحې ته، نو دا بنسټیز فکر باید ولري. دلته هغه د هغه څه په واسطه پورته کیږي چې الله (ج) د هغه عقل په اړه ورکړي دي، چې دا د هغه ځانګړی دی او د بدن د هغه نورو ژوندي برخو څخه توپیر لري چې هغه یې د مادي او عنصري جوړښت له مخې د نورو موجودو شیانو سره ګډ لري. خو که هغه غواړي تل د ځمکې سره تړلی پاتې شي، ټینګ پرې ودرېږي او د نورو ژوندیو مخلوقاتو لکه څارویو په شان ژوند وکړي، نو دا به داسې وي چې هغه د هغه څه څخه چې اوري غوږونه کنګل کړي او د هغه څه څخه چې ویني سترګې تړي، او هغه به د هغه نعمت او احسان څخه لاس واخلي چې الله (ج) د هغه لپاره ټاکلی وو.

For this reason it is necessary for his answer to the meaning of his existence in the life to be preceded by a true knowledge and understanding of all of these things together. So he must have a fundamental thought about the human, the living creatures and the universe which means that he must have a fundamental and comprehensive thought for all of these things together. This fundamental thought will be the principle (or basis) of his thought and the place from which every concept about this life springs from, and it will be the regulator and organiser of every conduct and relationship. If he truly wants to revive and elevate to the status and level that Allah (swt) has honoured him with, to the level of the human being, he must possess this. This is where he elevates with that which Allah (swt) has bestowed upon him in terms of his mind, that is unique to him and differs from the other life components of his body that he shares in common with other existing things in regards to their material and elemental composition. However if he wishes to remain forever attached to the earth, stick firmly to it and live in the same way as other living creatures like cattle for example, then he would be making his ears deaf to what he hears and his eyes closed to what he sees and he would have abandoned the blessing and favour that Allah (swt) had specified for him.

دا ډول انسان الله (ج) په دې ډول بیان کړی دی:

This type of person has been described by Allah (swt):

دوی زړونه لري چې پرې نه پوهیږي، سترګې لري چې پرې نه ویني، غوږونه لري چې پرې نه اوري. دوی داسې دي لکه څارويان، بلکه له دې هم ډېر ګمراه دي. دوی هم هماغه غافلان دي۔ (الأعراف ۱۷۹)

They have hearts with which they do not understand, they have eyes with which they do not see, and they have ears with which they do not hear. Those are like livestock; rather, they are more astray. It is they who are the heedless (Al-A’araaf 179).

یا د هغه وینا (سبحانه و تعالی):

Or His statement (swt):

او دوی ته د هغه سړي خبر ولوله چې موږ هغه ته خپلې نښې ورکړې وې، خو هغه له هغو نه جلا شو. نو شیطان د هغه تعقیب وکړ او هغه له گمراهانو څخه شو۔

And recite to them, [O Muhammad], the news of him to whom we gave [knowledge of] Our signs, but he detached himself from them; so Satan pursued him, and he became of the deviators.

او که مونږ غوښتی وای نو مونږ به هغه په دغو آیاتو سره لوړ کړی وای، خو هغه ځمکې ته میل وکړ او خپل خواهش ته ملاؤ شو. نو د هغه مثال داسې دی لکه د سپي مثال: که تاسو هغه ته ولاړ شئ، هغه ژړی، او که هغه پریږدئ، بیا هم ژړی. دا د هغو خلکو مثال دی چې زموږ نښې یې انکار کړې. نو دا قصې بیان کړه، شاید چې دوی فکر وکړي. (الاعراف 175-176)

And if We had willed, we could have elevated him thereby, but he adhered [instead] to the earth and followed his own desire. So his example is like that of the dog: if you chase him, he pants, or if you leave him, he [still] pants. That is the example of the people who denied Our signs. So relate the stories that perhaps they will give thought (AL-A’araaf 175-176).

نو هغه څوک چې د بیا ژوندي کیدو (احیاء) اراده لري، باید د کائنات، انسان او ژوند په اړه یوه جامعه نظریه ولري، د دې دنیا د ژوند څخه مخکې څه شی دی، او د دې دنیا ژوند او د هغه ژوند ترمنځ چې د دنیا د ژوند وروسته دی، څه اړیکه ده، دا ټول باید په پام کې ولري. له همدې امله، باید یو فکري عقیده ولري چې د دوی د فکر بنسټ وي او ټول سیستمونه او قوانین د هغې څخه سرچینه واخلي. دا عقیده به د ژوند په اړه د دوی لید هم ټاکي، یعنې دا به دوی ته ښیي چې د ژوند په دننه د خلکو او شیانو سره د چلند او اړیکو بنسټ کوم دی. له یوې خوا، دا جامعه فکر باید داسې بنسټونه هم ولري چې د دې سیستمونو او قوانینو د پلي کولو طریقه بیانوي، لکه څنګه چې دا فکر باید هغه لاره هم ولري چې څرنګه دا فکر د ژوند په واقعیت کې راپیدا او د ټولو خلکو ته رسولی شي. په لنډه توګه، دوی باید یو داسې مبدأ (ایډیالوژي) ولري چې په هغې لارښود شي، په هغې مشري وکړي، او په هغې د بشریت نورو ته لاره وښایي. له همدې امله دا لازمي ده چې دوی په خپل ټولیز شکل کې داسې وي گویا دوی هغه ژوندی ایډیالوژي دي چې د خلکو په منځ کې روانه ده. ځکه دوی، د دوی کلتور، چلند او سلوک د هغې ایډیالوژۍ د انځور آیینه ده چې دوی یې لري، او د دې لپاره چې هغه فکر چې دوی یې بللي دي، په دوی کې ځای ونیسي. همدارنګه، د دوی دنده ده چې د امت د بیا ژوندي کولو او ټولنه د ښه حالت ته د لیږدولو لپاره کار کوي، باید د هغه واقعیت په اړه پوه وي چې په کې کار کوي. دوی ته هغه علم اړین دی چې د هرې ستونزې، پېښې یا واقعیت لپاره مناسب درملنه یا برخلیک وړاندې کړي، له بنسټیزو ناروغیو یا فرعي ناروغیو څخه چې د امت بدن کاږي، ټولنه ټوټې ټوټې کوي او چاپیریال زهرجن کوي. لہٰذا دا کافی نہ دی چې علم یا هغه څه چې ورته دعوت ورکول کېږي یوازې عقیدې او د هغې د افکارو او احکامو په پوهېدو کې محدود وي।

For this reason the one who desires revival must possess a comprehensive idea about the universe, the human and the life, and about what is before the life of this world and about their relationship altogether with what is after the life of the Dunyaa (world). Therefore they must possess an intellectual (rational) Aqeedah that forms the basis of their thinking and from which all of their systems and laws emanate. It will also define their viewpoint in life which means that it specifies for them the basis upon which they must interact and behave with the people and things that they come across within life. This is from one angle and from another angle this comprehensive thought must include bases that explain the manner of implementing these systems and laws, just as this comprehensive thought must include the method that explains the manner of bringing it into existence within life’s reality and make it reach all people. In summary they must have an ideology (Mabda’) that they are led by, lead with and lead others from mankind with. This therefore dictates that they should be in their collective, as if they are the live ideology that runs through the people. This is because they, their culture and conduct and behaviour represent the mirror of the image of the ideology that they carry and so that the thought that they are calling for is imprinted upon them. Similarly it is a duty upon them, whilst their work is aimed at reviving the Ummah and moving the society towards a better state and condition, to be knowledgeable of the reality that they are working in. They need the knowledge that will enable them to present a fitting treatment or a suitable prescription for every issue, incident or reality from the fundamental diseases or the side diseases which eat away at the Ummah’s body, tear apart the society and poison the atmospheres. Therefore it is not sufficient for the knowledge or what is being called for to be restricted to the Aqeedah and the understanding of its thoughts and rulings.

په دې اړه د دې ټاکلو لپاره، وایو چې له دوی څخه لاندې شیان غوښتل کیږي:

In regards to providing details of this we will say that the following is required from them:

دا ډیر ښه پیژندل شوی دی چې د اسلامي دعوت رسولو فرض دی په هر مسلمان باندې، ځکه دا هغه پیغام دی چې د رسولو او خلکو ترمنځ خپرولو امانت سپارل شوی دی: <<د الله لخوا یو سړی ستا په لاس هدایت شي دا ستا لپاره د هغه ټول شیانو څخه بهتر دی چې لمر پرې راختلی او لویدلی>> (السيوطي، الجامع الصغير، حدیث حسن) او په بل روایت کې: <<ستا لپاره د هغه شي څخه بهتر دی چې لمر پرې راختلی>> لکه څنګه چې الطبراني د ابن رافع څخه روایت کړی دی.

It is well known that carrying the Islamic Da’wah is Fard (an obligation) upon every Muslim as it is a message that has been entrusted to be conveyed and spread amongst the people: <<For Allah to guide one man by your hands is better for you than all that the sun has risen and set over>> (As-Suyooti Al-Jaami’ As-Sighaar Hadeth Hasan) and in another narration: <<Better for you than what the sun has risen upon>> as reported by At-Tabaraani from Ibn Raafi’.

او الله (سبحانه وتعالی) وفرمایل:

And Allah (swt) said:

ستا د رب په لاره کې د حکمت او ښې نصیحت سره خلک ورته ورบلۍ، او له هغوی سره داسې طریقه کې بحث وکړه چې ډیره ښه وي. بې شکه ستا رب د هغه چا په اړه ډیر پوه دی څوک چې د هغه له لارې ګمراه شوی، او هغه د هغه چا په اړه هم ډیر پوه دی څوک چې سمه لاره موندلې ده.

Invite to the way of your Lord with wisdom and good instruction, and argue with them in a way that is best. Indeed, your Lord is most knowing of who has strayed from His way, and He is most knowing of who is [rightly] guided (An-Nahl 125).

مسئله صرف د دعوت د اجرا کولو نه ده، بلکه دا د یو ځانګړي هدف د پاره د دعوت د اجرا کولو مسئله ده، یعنی د امت جوړول او هغه د یوې ځانګړې بنسټ پر اساس بیدارول، او د داسې یوې دولت قیام چې اسلام د ژوند په واقعیت کې حاضر کړي. په بل عبارت، دا د مسلمانانو د بیدارولو مسئله ده، ترڅو دوی یو داسې شرعي حکم عملي کړای شي چې معطل شوی دی، هغه دا چې د خلیفه سره د بیعت ورکول دي.

However the issue is not one of just carrying a Da’wah alone but rather it is the issue of carrying a Da’wah for the sake of a specific objective which is to build an Ummah and revive her upon a specific basis and to establish a State that will make Islaam present in the reality of life. With another expression it means the issue of making the Muslims aware so that they can implement a Shar’iy ruling which has been suspended, which is the giving of the pledge of allegiance to the Khaleefah.

رسول الله ﷺ وفرمایل:

The Messenger (saw) said:

او څوک چې داسې مړ شي چې د هغه په غاړه بیعت نه وي، نو هغه د جاهلیت په مرګ مړ شو۔ (مسلم)

<<And whosoever dies without having a Bay’ah upon his neck, he dies a death of Jahilliyah (Muslim)>>.

لهذا یوں دعوت باید د یوه ځانګړي هدف لپاره وړل شي، او دا هدف د انفرادي کار او وعظ و نصیحت په واسطه ترلاسه کیدل ممکن نه دي. په دې ترتیب دا کار باید د یوې ډلې یا جوړښت (کتلې) په دننه ترسره شي، او انفرادي کار باید د خلکو له ذهنونو څخه لرې وساتل شي. په دې توګه د انسان د ژوند معنا همدا ده چې هغه د دې لپاره ژوند کوي، د پیغام د رسولو او خلکو ته د رسولو لپاره، او دا پیغام د ژوند په واقعیت کې د راوستلو لپاره.

Therefore the Da’wah must be carried for a specific aim and the achievement of this aim is not possible by the individual work and by preaching and exhortation. As such it is essential for this work to be performed within a party bloc or structure (Kutlah) and the individual work must be distanced from the minds of the people. This therefore becomes the meaning of his existence in this life where he lives for the sake of this and for the sake of delivering the message and conveying it to the people and bringing it to the reality of life.

هغه څوک چې د امت د بیا ژوندي کولو اراده لري، باید د عقیدې د فکرې او طریقې له پلوه پوه وي، چیرې چې عقیده د یقین پر بنسټ اخیستل کیږي او په عقل ولاړه ده. هغه باید پوه وي چې له عقیدې څخه د احکامو او حلونو په لحاظ کوم شیان راوځي، او د هغو لارو او شیوو په اړه پوهه ولري چې دا عقیده د خلکو ته د خپرولو او رسولو لامل ګرځي. دا هم شامل دي چې هغه پوه شي چې دا عقیده څه راوړي دي او له هغې څخه د هغو احکامو په لحاظ کوم شیان راوځي چې د خپل ایډیالوژۍ د ساتلو یا محافظت طریقه بیانوي. همدارنګه هغه باید هغه قواعد هم پوه شي چې هغه څه چې عقیده یې راوړي د تطبیق کولو طریقه بیانوي، سربیره پر دې چې د عقیدې د خپرولو ځانګړې طریقه هم پوه شي، ترڅو دا عقیده ټولو خلکو ته ورسیږي او د اسلامي واک (عقیدې) د خلکو پر سر د پراخیدو له لارې غالبه شي، او په دې ترتیب خلک پرې ایمان راوړلو ته وهڅول شي.

The one who wants to revive the Ummah must have an understanding of the ideology with its thought (Fikrah) and method (Tareeqah), where the Aqeedah (belief) is taken based on rational certainty (Yaqeen) and built upon the mind. He must understand that which emanates from the Aqeedah in terms of Ahkaam and solutions and have an understanding of the means and styles that lead to spreading it and conveying it to the people. This also includes understanding what this Aqeedah has come with and what emanates from it in terms of the rulings that explain the manner of safeguarding or protecting the ideology itself. He must also understand the rules that explain the manner of implementing what the ideology has come with, in addition to understanding the specific manner of spreading the ideology itself, so that it spreads to all people and becomes dominant through the expansion of the Islamic authority (the ideology) upon the people and thus enabling them to believe in it.

د هغې طریقې یا لارې پیژندل ضروري دي چې د ژوند په دننه د عقیدې (ایډیالوژۍ) د قیامولو وړتیا ورکوي. دا پیژندنه له هغه ټکي (وخت) څخه پیل کیږي کله چې فکر لومړی د یوه کس یا یو شمیر خلکو په ذهن کې پیدا کیږي، ورپسې د یو ګوند بلاک (تکتل) قیام، چې پر همدې فکر ولاړ وي. نو دا تکتل په فکري لحاظ یا په فکر جوړ شوی وي. د دې عقیدې کریان او د دې ګوند بلاک (تکتل) غړي د یو ځانګړي متحد کلتور سره روزل کیږي، ترڅو هر فرد د عقیدې یوه بڼه شي. سره له دې، خلکو سره اړیکه نیول او دوی ته د عقیدې بلنه ورکول هم پکې شامل دي، ترڅو د عقیدې له لارې د دوی باور او اعتماد ترلاسه شي. بیا عقیده د تعامل له لارې وړل کیږي، ترڅو داسې امکان ته ورسیږي چې حکمونه او حلونه د عملي کیدو ځای ته ورسول شي، یعنې واک او حاکمیت ته رسیدل. په دې ډول عقیده د ژوند په واقعیت کې قایمیږي، لکه څنګه چې د الله رسول ﷺ دا کار وکړ. له همدې امله د عقیدې د ژوند ته، یعنې حاکمیت ته د رسولو طریقه، او د عقیدې د عملي کولو او خپرولو طریقه، یعنې د حکومت کولو عملونه د ټولو احکامو سره، په دې معنا چې عقیده وساتل شي، حلونه عملي شي، د خلکو چارې وډانګل او ساتنه شي او عقیده د جهاد له لارې نړۍ ته ورسول شي، ترمنځ توپیر کول ضروري دي۔

The manner or Tareeqah (method) which enables the establishment of the ideology within the life must be known. This knowledge starts from the point (in time) when the thought first begins to exist within a person or a number of people which is followed by the establishment of a party bloc (Takattul) that is established upon this thought. This Takattul is therefore built intellectually or by the thought. The carriers of this ideology and the members of this party bloc (Takattul) are cultured with a specific unified culture so that each individual becomes a representation of the ideology. This is coupled with making contact with the people and calling them to the ideology, so that their trust and confidence is taken by way of the ideology. The ideology is then carried through interaction in order to reach the possibility of placing the rulings and solutions in the position of being implemented i.e. the reaching of the rule and authority. In this way the ideology is established in the reality of the life just as the Messenger of Allah (saw) did it. It is therefore necessary to differentiate between the manner of delivering the ideology to life i.e. to the rule, and between the manner of implementing the ideology and spreading it i.e. undertaking the actions of ruling with all of its Ahkaam in terms of safeguarding the ideology, implementing the solutions, fostering and caretaking the affairs of the people and carrying the ideology to the world by way of Al-Jihaad.

پیغمبر ﷺ د الله تعالی د پیغمبر په توګه د وحي له نازلیدو څخه تر هجرت او د دولت د تاسیس تر وخته پورې د لومړۍ طریقې سره سم عمل وکړ، چې په هغې سره عقیده د ژوند په واقعیت بدله شوه. بیا هغه دوهمې برخې ته ولاړ چې د طریقې عملي اړخ ښیې. نو هغه د دې عقیدې د احکامو د تطبیق اقدام وکړ او په پایله کې یې تر ټولو لوړه ټولنه جوړه کړه چې تاریخ یې پیژندلې ده، او داسې یوه بیاځلې راژوندي کول یې رامنځته کړل چې نړۍ یې ورته نه ده لیدلې. له همدې امله واجبه ده چې د رسول الله ﷺ طریقه، د دواړو برخو سره، هماغه طریقه وګڼل شي چې نن د دعوت لپاره کارول کیږي، خو د دې دواړو ترمنځ توپیر روښانه وساتل شي، ترڅو هره برخه په خپل سم ځای او چاپیریال کې کیښودل شي.

The Messenger of Allah (saw) proceeded in accordance to the first manner (or method) beginning from the time of the descent of the Wahi (revelation) until the performance of the Hijrah and the establishment of the State which brought the ideology into the reality of life. He then moved on to the second part represented in the practical aspect of the method (Tareeqah). So he undertook the implementation of the Ahkaam (rulings) of this ideology and as a result he built the most elevated society that history has known and established a revival that the world has never witnessed an equal to. Therefore it is obligatory to make the Tareeqah (method) of the Messenger of Allah (saw) with both of its parts the same method by which the Da’wah is carried today, whilst maintaining clarity in regards to the difference between them, so that each part is placed in its right place and context.

پر رسول الله ﷺ د طریقې (لاره چاره) په کتلو سره موږ وینو چې هغه یو سیاسي ټولنه (تکتل) جوړه کړه چې په یوې ایدیالوژۍ یعنې په یوه عقیدې او فکر ولاړه وه۔ دا خبره د عمر بن الخطاب (رض) په دې خبرو کې روښانه لیدل کیږي چې ويې ویل: <د جماعت پرته اسلام نشته، او د امارت پرته جماعت نشته، او د اطاعت پرته امارت نشته>۔ دا د انفرادي کار نفي کوي، هغه کار چې د یوې ځانګړې موخې د ترلاسه کولو په اړه اسلام سره مخالف دی۔ نو دا انفرادي کار څنګه کیدای شي، کله چې موخه د ایدیالوژۍ له خوا ټاکل شوې وي او کله چې د کار طبیعت د مشرۍ سره د یوې جماعت شتون غوښتنه کوي؟ خو دا به دا معنا ونه لري چې هر ډول ډلې ته، د هر ډول مشرۍ سره، بلکې دا معنا لري چې یوه سیاسي ډله، د سیاسي مشرۍ ترڅنګ۔

By examining the Tareeqah (method) of the Messenger of Allah (saw) we find that he established a political bloc (Takattul) that was established upon the ideology i.e. upon a single Aqeedah and thought. This can clearly be seen in the words of ‘Umar Ibn ul-Khattaab (ra) when he said: <There is no Islaam without the Jamaa’ah (collective), and there is no Jamaa’ah without Imaarah (leadership and authority), and there is no Imaarah without obedience>. This negates the individual work which is contradictory to Islaam in regards to realising a specific aim. So how can it be individual work, when the aim has been defined by the ideology and when the nature of the work dictates the existence of a Jamaa’ah (collective group) with a leadership? This does not however mean any group with any kind of leadership but rather it means a political group, in addition to a political leadership.

هغه شرط چې جماعت باید سیاسي وي، د دې لاندې دلیلونو له امله دی:

As for the requirement of the group (Jamaa’ah) to be political, then it is for the following reasons:

الف) هدفی که دستہ‌ای (بلاک) سیاسی برای آن وجود آمد و فرضیتی که وجود آن را لازم گردانید، تغییر دادن جامعه و انتقال آن به وضعیتی بهتر است، یعنی احیای جامعه. جامعه عبارت از یک گروه جمعی از مردم است که توسط عرف‌ها و نظام عمومی به یکدیگر پیوستہ‌اند و نظامی که امور آنها را تنظیم می‌کند؛ اما این عرف‌ها و نظام در واقعیت کنونی ما بسیار پایین‌تر از سطح مناسب است، و از این رو هدف، ارتقای سطح این مردم است. بنابراین در این وضعیت، لازم است که سطح عرف‌ها، افکار و احساسات آنها ارتقاء یابد و نظام فاسدی که بر آنها حاکم است تغییر کند. و لازم است که به جای آن، نظامی جایگزین شود که امور آنها را اصلاح کند و با عقیده و افکاری که دارند موافق باشد. یعنی باید نهاد سیاسی فاسد تغییر یابد، افزون بر افکار و احساساتی که نظام بر آن بنا شده است، و سپس نهاد سیاسی‌ای که شایستهٔ جای‌گزینی آن باشد برقرار گردد. به همین سبب لازم است که این دستهٔ سیاسی (کتله) که برای احیاء کار می‌کند، یک نهاد فکری و سیاسی باشد، تا بتواند به هدف خود دست یابد و به مقصد خویش برسد. و این به دلیل این قاعده است: «کسی که چیزی ندارد، آن را به دیگران نمی‌دهد» (فاقد الشی لا یعطیه).

a) The aim which the party block came into existence for its sake and the Fard (obligation) that made its existence obligatory is the changing of the society and to move it to a better situation i.e. to revive the society. The society is comprised of a collective grouping of people who are joined together by general or public customs and a system that regulates there affairs however these customs and system in our current reality are far below the appropriate level and as such the objective is to raise the level of these people. Therefore in this situation it is necessary to raise the level of their customs, their thoughts and sentiments and to change the corrupt system that they are regulated by. And it is necessary to replace this with a system that will rectify their affair which agrees with the Aqeedah and thoughts that they carry. It means changing the corrupt political entity, in addition to the thoughts and sentiments that the system is built upon and to then to put down a political entity that is fitting to take its place. Due to this it is necessary for this party bloc (Kutlah) that is working for revival, to be an intellectual and political entity, so that it is capable of achieving its aim and arrive at its goal. And this is due to the principle: ‘The one who does not possess something cannot give it to others’ (Faaqid Ash-Shay’ Laa Yu’teeh).

ب) څخه، هغه کارونه چې دا ګوند بلاک (کتلې) یې د بدلون او بیا ژوندي کولو په بهیر کې ترسره کول لازم دي، ټول سیاسي کارونه دي. هغه دودونه، رواجونه او افکار چې د خلکو ترمنځ اړیکو کې غالب دي، د بدلولو بهیر داسې سیاسي فرهنګ ته اړتیا لري چې د ټولو هغو افکارو او احکامو احاطه وکړي چې د هغو په بنسټ ټولنه د جوړولو غوښتنه کیږي. دا پدې مانا ده چې کار هغو دایمي اړیکو ته متوجه دی چې د خلکو ټولنیز ګروپ یې یوه ځانګړې ټولنه ګرځولې ده، که دا اړیکې د واکمنۍ افکارو، اقتصاد، ټولنیز نظام، امنیت، زده کړې یا نورو پورې تړاو ولري. دا کار د هغې فکري مشرتابه له لارې ترسره کیږي چې عقیده ده. دا پدې معنا ده چې هغه عقیده چې امت پرې ایمان لري، یوه سیاسي عقیده وګرځول شي، چې د ژوند ټولو چارو او د هغې داخلي او بهرنیو اړیکو سره معامله کوي.

b) As for the actions that this party bloc (Kutlah) has to undertake in the process of bringing change and revival, then all of them are political actions. The process of changing the customs, traditions and thoughts that are dominant in the relationships between the people demands culturing the people with a political culture that encompasses all of the thoughts and Ahkaam (rulings) upon the basis of which the society is desired to be built. This means that the work targets the permanent relationships that have made the collective grouping of people a distinguished society whether these relate to the thoughts of ruling, economics, the social system, security, education or other than these and this is done via its intellectual leadership i.e. the Aqeedah. This means making the Aqeedah that the Ummah has believed in, a political Aqeedah, that deals with all of life’s affairs and its internal and external relationships.

ج) کتلہ (سیاسی جماعت) جب امت کے احیاء کے لیے کام کرتی ہے تو وہ ان تعلقات اور ان نظاموں و قوانین کے فساد کی مخالفت کرتی ہے جو ان تعلقات کو منظم کرتے ہیں۔ اس کا مطلب ان نظاموں اور قوانین کے نفاذ کے ذمہ دار انتظامی ادارے کی مخالفت کرنا ہے۔ نتیجتاً یہ ناگزیر ہے کہ ریاست اس کتلہ کے مقابلے میں کھڑی ہو کر اس کا مقابلہ کرے، اور یوں یہ سیاسی جدوجہد (الکفاح السیاسی) کی صورت اختیار کر لیتی ہے۔

c) The Kutlah (party bloc) whilst it works to revive the Ummah is in opposition to the corruption of the relationships and the systems and laws that regulate these relationships. This means opposing the executive body that is responsible for the implementation of these systems and laws. As a result it is inevitable that the State will stand in the face of this party bloc to counter it and as such this represents the political struggle (Al-Kifaah As-Siyaasiy).

د) کتلہ چې د امت د بیا ژوندي کولو لپاره کار کوي، هغه افکار مخالفوي چې په ټولنه کې د هغو په مخالف دي چې کتلہ یې ساتي. دا د هغو دودونو، رواجونو، تصورونو او نورو ډلو او ګوندونو سره مخالفت کوي چې د هغو افکارو او تصورونو په مخالف دي چې کتلہ یې لري. دا د کتلہ او هغو خلکو تر منځ فکري مبارزه (الصراع الفکري) ده چې غلط افکار او فاسد نظریات لري. نو همدا وجه ده چې دا سیاسي کار هم دی.

d) The Kutlah whilst it is working to revive the Ummah opposes the thoughts in the society that are in opposition to what it holds. It stands against the norms, traditions, concepts and other party blocs and parties that are in opposition to what the Kutlah holds of thoughts and concepts. This represents the intellectual struggle (As-Siraa’ Al-Fikriy) between the Kutlah and others from amongst the people who carry the erroneous thoughts and corrupt opinions. This therefore is also political work.

ه) د هغه (صلی الله علیه وسلم) ارشاد:

e) His statement (saw):

څوک چې وویښ شي او د مسلمانانو د کارونو په فکر کې نه وي، هغه له دوی نه نه دی.

<<Whoever awakens and he has not concerned himself with the affair of the Muslims is not from them>>.

(الحاكم عن ابن مسعود (رضي الله عنه)، البيهقي، الطبراني وأبو نعيم)

(Al-Haakim from Ibn Mas’ood (ra), Al-Bayhaqi, At-Tabaraani and Abu Na’eem).

یا د هغه قول (ﷺ):

Or his statement (saw):

جو څوک یو ظالم حاکم وګوري چې د الله حرامونه حلال کوي، د الله سره تړلي عهدونه ماتوي، او د الله له نازل شوي څخه پرته په خلکو حکومت کوي، او هغه د خپل قول یا عمل په واسطه د بدلولو کوښښ نه کوي، نو الله ته پکار دی چې هغه د خپل ځای یعنی جهنم ته داخل کړي۔

<<Whoever sees an oppressive ruling making the prohibitions of Allah Halaal, breaking the covenants to Allah, ruling over the people by other than what Allah has revealed, and he does not work to change him by a statement or act then it is for Allah to make him enter his place of entry (i.e. Jahannaum)>>.

(الطبرانی په «التاریخ» کې، ابن الاثیر په «الکامل» کې او نورو، د امام الحسین بن علي (رح) څخه روایت کړی دی).

(At-Tabaraani in ‘At-Tareekh’, Ibn ul-Atheer in ‘Al-Kaamil’ and others from Al-Imaam Al-Hussein Bin ‘Ali (rah)).

دې ته سربیره، د ډیرو احادیثو په اساس مسلمان ته فرض شوي چې معروف یعنې هغه واضح امرونه چې په شریعت کې راغلي، امر وکړي او منکر یعنې هغه واضح منعې چې په شریعت کې راغلي، منع کړي. د معروف امر کولو او منکر څخه منع کولو دا کارونه سیاسي کارونه هم دي۔

This is in addition to tens of Ahaadeeth that have made it obligatory upon the Muslim to engage in the ordering of the Ma’roof (the clear commands that have come in the Shar’a) and to forbid the Munkar (The clear prohibitions that have come in the Shar’a). These actions of ordering the Ma’roof and forbidding the Munkar are also political actions.

او الله (سبحانه وتعالى) فرمایي:

Also Allah (swt) said:

او باید له تاسو څخه داسې یوه ډله پیدا شي چې خلک خیر (یعنې اسلام) ته بلنه ورکړي، معروف ته امر وکړي او منکر څخه منع کړي، او دغه خلک هم بریالي دي۔ (آل عمران ۱۰۴)

And let there arise from amongst you an Ummah that calls to the Khair (good i.e. Islaam) and orders the Ma’roof and forbids the Munkar and those are they who are successful (Aali ‘Imraan 104).

د معروف امر او د منکر څخه منع کولو لومړني او تر ټولو مهم کسان هغه دي چې د امرونو (چارو) امانت ورسره سپارل شوی وي، يعنې واکمنان. دا هم د سياسي کار لوړه نقطه ښيي.

The first and foremost of those who need to be ordered with the Ma’roof and forbidden from the Munkar are those entrusted with the affairs i.e. the rulers. This also reflects the peak of the political work.

دا هغه څو عاملونه دي چې هغه ډلې (ګوتلې) ته د سیاسي ډلې کیدو اړتیا رامنځته کوي، هغه ډله چې د ټولنې او امت د بیا ژوندي کولو لپاره کار کوي، او دا چې د هغې ټولې کړنې او افکار سیاسي کړنې او سیاسي افکار وي.

These are some of the obligating factors that require the Kutlah (party bloc), that is working to revive the society and Ummah, to be a political party bloc and for all of its actions and thoughts to be political actions and thoughts.

د کتلې (ډلې) لازمه ده چې خپل فکر او اهداف داسې بيان کړي چې هرې تيارې (ابهام) څخه پاک وي او هر ډول مبهميت له منځه يوسي. سربيره پر دې، دا لازمه ده چې د خپل فکر روښانتيا او پاکوالي ته ډېره پاملرنه وکړي، او دا په دې ډول کېږي چې هر فکر، حکم يا نظر د کتاب، سنت، يا هغه څه ته چې دواړه د دليل په توګه لارښوونه کوي، پورې وتړل شي. په دې سره ليدونکو ته داسې ښکاره کېږي چې دا افکار، احکام او نظرونه له هغه څه څخه استنباط شوي دي چې وحي راوړی دی. همداراز، دا ډلې د خپلې پاکوالي ساتلو ته هم ډېره پاملرنه کوي، په دې ډول چې هر هغه فکر، حکم يا نظر چې له کتاب او سنت څخه نه سرچينه اخلي، لرې کوي. نو هغه څه له ځانه لرې کوي چې د انحطاط په دوره کې يا په نورو وختونو کې د احکامو، نظرونو، افکارو، اصولو او عقايدو په توګه ورسره نښلول شوي، چې له کتاب او سنت سره هېڅ اړيکه نلري، يا يوه خيالي او په دروغ منسوبه اړيکه ورسره لري.

The Kutlah has to define its thought and objectives in a manner that gets rid of every obscurity and removes any vagueness. Additionally is must take extreme care to maintain the clarity of its thought and its purity and this is done by binding every thought, ruling or opinion to a Daleel (evidence) from the Kitaab, the Sunnah or what they both guide to in terms of evidence. This makes it apparent to those observing, that these thoughts, rulings and opinions are deduced from that which the Wahi (divine revelation) has come with. Similarly is pays extreme attention upon maintaining its purity by distancing any thought, ruling or opinion that does not emanate from the Kitaab and the Sunnah. So it removes that which has been attached to them in the period of decline or at any other time, in terms of rulings, opinions, thoughts, principles and beliefs that have no linkage to the Kitaab and the Sunnah or have an imaginary and falsely attributed linkage to them.

د پاکوالي او روښانتيا په اړه دا ټول خبرې پلي کيږي، او د کتلې د موخو او اهدافو د ټاکلو او تعريفولو په اړه، د هغې د افکارو، احکامو او نظرونو سربېره، ضروري ده چې د هغې د کړنو طريقه هم د اړتيا سره سم وټاکل شي. دا پدې مانا چې هغه بايد د يو عملي اصل پر بنياد روان شي، لکه: "هره کړنه بايد د فکر څخه مخکې وي او د يوې ځانګړې موخې لپاره او د ايماني فضا په کې ترسره شي". يعنې اول فکر دی، او بيا عمل دی چې د يوې موخې لپاره او د ايمان په چاپيريال کې ترسره کيږي، چې دلته د هغو افکارو ته اشاره ده چې کتلې يې غوره کړي دي. دا افکار عملي دي او د تخيل، افسانې يا نظرياتو څخه ليرې دي؛ ځکه هغه فکر چې له عمل څخه جلا وي، تخيلي، نظري او فلسفي وي او هيڅ حقيقي ارزښت نه لري. په حقيقت کې د مسلمانانو کتابتونونه د دې ډول کتابونو څخه ډک دي، ځکه اسلامي کتابتون د ځمکې په مخ تر ټولو شتمن کتابتون دی. له همدې امله د کتلې افکار بايد عملي افکار وي، او دا افکار د دې لپاره دي چې پر هغو کار وشي او عمل ورباندې وشي. سربېره پر دې، فکر له عمل سره تړل، پرته له دې چې د عمل لپاره هدف يا موخه وټاکل شي، د يو خالي دايرې ګرځيدل دي، او امت دې حقيقت ته مخامخ شوی دی. ډېر واعظان او لارښوونکي په زوره امت ته اعلانوي چې بايد له الله وويريږي او خپل رب ته بېرته راشي، خو سره له دې، دوی د امت په واقعيت کې هيڅ بدلون نه دی راوستی، ځکه چې دوی بې موخې دعوت کوي. له همدې امله ضروري ده چې د فکر او عمل لپاره يوه موخه وټاکل شي، او د موخې بنسټ او اساس بايد له عقيدې څخه ټاکل او تعريف شي. دا ټول، يعنې فکر، عمل او هغه موخه چې لټول کيږي، بايد د ايماني فضا (جو ايماني) په چاپيريال کې وي. یہ اس لئے کہ راہ کی دشواری اور ناہمواری اور مخالفت کی شدت کمزور کر سکتی ہے کُتلہ کے جذبۂ عمل کو، اور اسی لئے ضروری ہے کہ لوٹ کر اَن‌ناصر المعین (مددگار اور معاون) کی پناہ لی جائے، جو کہ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) ہیں، تاکہ کُتلہ کے قدم کی رہنمائی ہو اور اس کا پاؤں مضبوط رہے۔ اور یہ اُس وقت تک ممکن نہیں جب تک ہر وہ فکر، جس پر کوئی عمل مبنی ہو، اللہ کے حکم سے نہ جوڑی جائے، جہاں ہر حکم (فیصلہ) اپنی دلیل اور عقیدے سے منسلک ہو۔ یہ قرآنِ مجید کے طریقۂ کار کے مطابق ہے، ان آیات میں جن میں احکام ہیں، اور آیت کا اختتام اُس حکم کو اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) سے جوڑنے اور اُس صفت کے ساتھ ہوتا ہے جو حکم کا تقاضا کرتی ہے۔

All of this applies to the clarity and purity, and in regards to specifying and defining the goals, and objectives of the Kutlah in addition to its thoughts, rulings and opinions, it is necessary to define the manner in which its actions must proceed in accordance to what is required. This means that it must adopt a practical principle for it, like: ‘That every action should be preceded by thought and that it should be for a specific objective and in an atmosphere of Imaan’. This means that the thought is first and is followed by the action that is done for an objective within an atmosphere of Imaan which refers to the thoughts that the Kutlah has adopted. These thoughts are practical and far away from being imaginary, fictitious or theoretical. This is because the thought that is detached from the action is imaginary, theoretical and philosophical and holds no real value or worth. Indeed the Muslim libraries have been filled with the like of these books as the Islamic library is the richest library on the face of the earth. For this reason the Kutlah’s thoughts must be practical thoughts and these thoughts are taken to be worked with and acted upon. In addition, linking the thought to the action, without specifying an aim or objective for the action, means going around in an empty circle and the Ummah has already been exposed to this reality. There are a large number of preachers and guides who shout out loudly to the Ummah that they must fear Allah and return to their Rabb and despite this they have changed nothing from the Ummah’s reality because they are calling without an objective. For this reason it is essential to define an aim for the thought and action and the basis of the objective or aim has to be defined and specified by the Aqeedah itself. All of this, the thought, action and the aim that is sought all need to be within the Jaw Imaani (atmosphere of Imaan). This is because the difficulty and ruggedness of the path and the force of the opposition could weaken the drive of the Kutlah and as such it is essential to return and seek refuge in An-Naasir Al-Mo’een (The supporter and helper) who is Allah (swt). This is so that the Kutlah’s hand can be guided and its foothold made firm and this will not happen unless every thought that an action is based upon is tied to the command of Allah, where every Hukm (ruling) is connected to its Daleel (evidence) and to the Aqeedah. This is in line with the methodology of the Qur’aan in respect to the Aayaat containing Ahkaam and the Aayah ends by connecting the command to Allah (swt) and with a description that the ruling dictates.

څرنګه چې الله (سبحانه وتعالیٰ) فرمایلي دي:

So for example Allah (swt) stated:

او غل او غله، د دوی لاسونه پری کړئ، د هغه څه بدله چې دوی کمائی کړې، د الله له جانبه یوه سزا. او الله عزیز او حکیم دی.

And the male thief and female thief, cut off their hands as a recompense for what they have earned, a punishment from Allah and Allah is ‘Azeezun Hakeem (Al-Maa’idah 38).

یعنی فکر، عمل، هدف، د هغې د رسیدو لاره او هغه اصل چې دا ټول ترې راڅرګندیږي، ټول د انجنیري نقشې یا بلیو پرنټ په څیر بیانېږي. دې اصل بنسټ عقیده ده، او دا د ودانۍ ب شکل او د جوړولو طریقه بیانوي، لکه د معمار کار. ځکه کله چې معمار د ودانۍ د جوړولو پریکړه کوي (یعنی خپل هدف ټاکي)، نو یوه انجنیري نقشه جوړوي، چې د ځمکې د ماهیت د څرګندولو لپاره لکه یو نقشه ده، هغه ځمکه چې غواړي پرې ودانۍ جوړه کړي. بیا دا نقشه د ودانۍ شکل له دننه او بهر څخه، پوړونه او وزرې چې هغه به ولري، د ټولو هغو موادو سره یوځای څرګندوي چې اړتیا لري، او دا هم چې دا ټول به څومره لګښت ولري.

This means that the thought, the action, the objective, the manner of reaching it and the principle from which they spring from are all put down similar to an engineering plan or blueprint. Its principle is the Aqeedah and it specifies the shape of the building and the manner of how it is established just like the work of the architect. This is because when he decides to build a building (i.e. when he specifies his objective), he lays down an engineering plan which is like a map that makes clear to him the nature of the land that he wants to build upon. It then makes clear the shape of the building internally and externally, the floors and wings that it will contain in addition to what he needs in terms of materials and how much it will all cost.

جب عقیدے نے یہ واجب قرار دیا ہے کہ وہ زندگی کی حقیقت میں قائم ہو، اور حزب اس مقصد کی جانب کمربستہ ہو، تو لازم ہے کہ حزب کو اس مقصد کا مکمل شعور ہو۔ تاکہ وہ یہ شعور امت تک منتقل کر سکے، اور امت بحیثیتِ مجموعی بلند ہو، اس مقصد کے حصول کے لیے کام کرے، اور اس راستے پر اس کام کی پیش رفت کو محسوس کرے۔ حزب کے لیے جائز نہیں کہ وہ اس مقصد کی وضاحت کو نظرانداز کرے یا اسے اپنی قیادت کے سینوں میں محدود رکھے، بلکہ ضروری ہے کہ اس مقصد کو اس کے اجمالی و تفصیلی پہلوؤں کے ساتھ امت کے سامنے پیش کرے، تاکہ یہ ہر اس شخص کے لیے قابلِ فہم ہو جو اس کے لیے کام کر رہا ہے، اس کی حمایت کر رہا ہے، اور عوام الناس کے لیے بھی۔ یہ وہ لوگ ہیں جنہیں ہم اس مقصد کی طرف بڑھانا چاہتے ہیں، تاکہ وہ اس سے آشنا ہوں اور اسے سمجھیں، جبکہ انہیں تاریکی میں رکھنا یا بات کو محض مجمل چھوڑ دینا جائز نہیں۔ مثال کے طور پر، جب یہ کہا جائے کہ مقصد امت کی تعمیر اور اسلامی طرزِ زندگی کی بحالی ہے، اور یہ کہ یہ ہرگز اسلامی ریاست کے قیام کے بغیر حاصل نہیں ہو سکتی، تو یہ بیان عمومی ہے اور کافی نہیں، کیونکہ حزب اور اس کے ساتھ امت کے لیے ضروری ہے کہ وہ امت کی تعمیر اور اس کے احیاء کے معنی کا شعور رکھیں۔ یہ شعور اس معنی کی وضاحت اور لوگوں کے سامنے اس کی تشریح سے حاصل ہوتا ہے، اور یہ معنی اس طرح خلاصہ ہوتا ہے کہ امت کے پاس ایک فکری اساس (یا بنیاد) اور تفکیر کا ایک نتیجہ خیز طریقہ ہو۔ اور جب ہم "اسلامی طرزِ زندگی کی بحالی" کہتے ہیں تو ضروری ہے کہ اس بیان کی واضح تشریح کی جائے اور اس سے ہماری مراد بیان کی جائے، یعنی یہ کہ ہم بحیثیت امت ایک بار پھر لوگوں کے داخلی و خارجی تعلقات پر اسلام کے نفاذ کی طرف لوٹ آئیں۔ یعنی د اسلام د تطبیق او عملي کولو ته بېرته ستنېدل، لکه څنګه چې دا د رسول ﷺ له وخته تر خلافت د وروستي برخې پورې تطبیق شوی و. دا پروسه د یوې هغه ژوند بیا پیل کول دي چې ودرېدلی و، او دا کوم نوی موضوع نه ده چې راوستل غوښتل کېږي، بلکې موضوع د هغه ژوند بیا پیل کول دي چې مخکې تېر او تجربه شوی و. او کله چې دا ورته وویل شي او په دې ډول تشریح شي چې دا به نه کېږي تر هغې چې اسلامي دولت قائم نه شي او د خلیفه ته د بیعت په ورکولو سره، نو ضروري ده چې دا هدف روښانه شي، او د هغې د شتون پایلې او نتیجې هم روښانه شي د ژوند په واقعیت کې د اسلام د شتون او د امت د بیا ژوندي کېدو په اړه. له همدې امله ضروري ده چې دا د کتلې (ډلې) په ذهن کې په روښانه ډول تصور شي، لکه څنګه چې ضروري ده چې دا د امت په ذهنونو کې په روښانه ډول درک شي. بیا ضروري کېږي چې د اسلامي دولت معنا، هغه اصول چې پر بنسټ یې قائمېږي، ارکان یې، ادارې یې او هغه نظامونه چې دا یې تنظیموي، تعریف شي. په بل عبارت، یو بشپړ انجینري پلان او نقشه باید ترسره شي، تر دې حده چې یوازې دا پاتې وي چې خلک په خپلو ځایونو یا دندو کې کېښودل شي. دې معنا دا ده چې د دولت اساسي قانون په خپلو عمومي او تفصیلي برخو کې باید داسې روښانه وي لکه لمر چې د خپل ډېر ښکاره لویدو په وخت کې روښانه وي.

So when the Aqeedah has specified that it is obligatory for it (the Aqeedah) to be established within the reality of life and the Kutlah then commits to this objective, it becomes necessary for the Kutlah to possess a complete awareness of this objective. This is so that it can transfer this awareness to the Ummah and so that the Ummah can be elevated as a whole, work towards realising this objective and sense the progress of this work along the path. It is not permitted for the Kutlah to overlook its clarity or to confine it within the breasts of its leadership but rather it is essential to present that objective in its generalities and partialities in front of the eyes of the Ummah so it is made feasible to all of those who are working for it, supporting it and the people as a whole. These are those who we want to move towards this objective, so that they can be acquainted with it and understand it whilst it is not allowed for them to be kept in the dark or for it to be over general. So for example, in the case where it is stated that the objective is to build the Ummah and resume the Islamic way of life and that this will absolutely not come except by the establishment of the Islamic State. This statement is general and is not sufficient as it is necessary for the Kutlah and the Ummah along with her to have awareness in regards to the meaning of building the Ummah and reviving her. This occurs by clarifying this meaning and explaining it to the people and this meaning is summed up as the Ummah’s possession of an intellectual principle (or basis) and a productive method of thinking. And when we say: ‘The resumption of the Islamic way of life’ it is necessary to explain this statement clearly and what we mean by it i.e. that we as an Ummah return once again to the ruling by Islaam over the people’s internal and external relationships. It means returning to the implementation and application of Islaam as it was implemented from the time of the Messenger (saw) until the last part of the Khilafah. Its process is one of resuming a life that had halted and it is not a new issue that is sought to be brought but rather the issue is one of resuming a life that has already passed by and been lived. And when this is said to them and it is explained that this will not occur unless the Islamic State is established and by giving the Bay’ah (pledge) to the Khaleefah, then it is necessary to make this objective clear and to make clear the consequences and results of its existence in regards to the existence of Islaam within the reality of life and in relation to the revival of the Ummah. Therefore it is essential for it to be clearly envisioned in the mind of the Kutlah just as it is necessary for it to be clearly perceived in the minds of the Ummah. It would then become necessary to define the meaning of the Islamic State, the principles upon which it is established, its pillars, its institutions and the systems that regulate it. In other words a complete engineers plan and blueprint needs to be drawn out to the point that all that remains is to put the people in their places or positions. This means that the State’s constitution in its generalities and partialities need to be clear and as clear as the sun when it is at its most visual setting.

جہاں تک امت کو ایسے کسی امر کی طرف بلانے کا تعلق ہے جسے وہ نہ جانتی ہو اور نہ پہچانتی ہو، یا اسے ایسی حقیقت کی طرف لے جانے کی کوشش کرنا جس سے وہ بے خبر ہو، جبکہ اس سے اعتماد، بھروسہ اور حمایت بھی طلب کی جائے، تو یہ محض خیالی بات ہے اور مزید جہالت کا اظہار ہے۔ یہ اللہ تعالیٰ کے اس فرمان کے بھی خلاف ہے:

As for calling the Ummah to a matter that she does not know or recognise, or to seek to move her towards a reality that she is ignorant of whilst seeking confidence, trust and support from her, then this is just pure fantasy and represents additional ignorance. It is also in opposition to the statement of Allah (swt):

ووایه: دا زما لاره دی، زه په بصیرت (څرګند بصیرت) سره الله ته بلنه ورکوم، زه او هغه کسان چې زما پیروي کوي. او سبحان الله، او زه له مشرکانو نه نه یم۔ (یوسف ۱۰۸)

Say this is my way, I call to Allah upon clear sight (awareness), I and those who follow me and Subhaanallah and I am not from the Mushrikeen (Yousuf 108).

یہ امر واضح اور معروف ہے کہ جو شخص کسی چیز کا مالک نہ ہو، وہ اسے دوسروں کو نہیں دے سکتا اور نہ منتقل کر سکتا ہے۔ دوسری جانب یہ بھی معلوم ہے کہ ایک ہی مسئلے میں بہت سے مواقع پر ایک سے زیادہ رائے پائی جا سکتی ہیں، اور یہ ممکن ہے کہ یہ مختلف آراء آپس میں متضاد ہو جائیں۔ یہ صورتِ حال اصول اور قواعد میں بھی پیش آ سکتی ہے، جس طرح فروع اور جزئیات میں پیش آتی ہے۔ اسی لیے کتلہ پر لازم ہے کہ وہ اپنی ضرورت کے مطابق احکام، آراء اور افکار کا انتخاب کرے، جنہیں اختیار کیا جائے، آگے بڑھایا جائے اور عملی طور پر نافذ کیا جائے، تاکہ دو متضاد یا متناقض امور یکجا نہ ہوں۔ یقینی بات ہے کہ فکر کی وضاحت نہ ہونے سے کتلہ کے ارکان کے درمیان اختلافات اور تضادات جنم لیں گے، اور یہ چیز کتلہ کو متعدد گروہوں یا دھڑوں میں بکھیر سکتی ہے، پھر جماعت کو جوڑنے والی کوئی چیز باقی نہیں رہے گی سوائے اس کے نام کے۔ کیونکہ ممکن ہے کہ کوئی بھی رائے جمع کر لی جائے اور لوگ اس کی طرف دعوت دینے لگیں، اور اس طرح اجتماعی وحدت پارہ پارہ ہو جائے۔ لہٰذا فکر، ہدف اور منہج کو اختیار کرنا اور اس کی وضاحت کرنا واجب ہونے کے لیے یہی کافی سبب ہے۔

And it is an obviously accepted and known matter that the one who does not possess a matter or thing cannot give it or pass it on to others. From another angle it is also known, that in one single issue, there can on many occasions exist more than one opinion and that it is possible for these differing opinions to reach the point of being contradictory to one another. This can occur in the Usool (fundamentals) and Qawaa’id (principles) just as it can occur in the branches and partialities. For this reason the Kutlah must choose what it needs in terms of Ahkaam, opinions and thoughts which are adopted, proceeded with and worked with to see them implemented and this is so that two opposites or contradictory matters are not brought together. It is certain that the lack of defining the thought will lead to differences and contradictions between the members of the Kutlah and as such this could lead to the scattering of the Kutlah into multiple party blocs or wings and then nothing would bring them together apart from the bloc’s name. This is because it is possible for any opinion to be gathered around and for people to call for it and as such this would lead to the fragmentation of the unity of collective grouping. This therefore is enough reason for the adoption and defining of the thought, goal and path to be an obligatory matter.

د مثال په توګه، په اسلام کې د خلیفې د شخصیت په اړه د فقهي (فقهي) نظرونه شتون لري، کوم چې د اسلام د پلي کېدو لومړنۍ رکن دی او د دې لپاره چې د ژوند په حقیقت کې شتون ولري، پر دې بنسټ ولاړ دی. نو یو نظر داسې وایي: هر مسلمان چې لاندې شروطونه (شرایط) پوره کړي، کېدای شي خلیفه شي، او مسلمانانو لپاره روا ده چې د خپلو چارو سپارنه ورته وکړي. دا شروطونه دا دي: هغه مسلمان وي، نارینه وي، سالم عقل ولري، بالغ (عمر کې) وي، آزاد وي او عادل وي، او دا چې هر یو شرط د کتاب او سنت څخه دلیل لري، او نسب، تابعیت او د علم کچه له دې شرایطو څخه نه دي. په دې مسئله کې بل نظر داسې وایي: د خلیفې لپاره واجب ده چې دې شپږو شروطونو ته سربیره دا شرط هم پوره کړي چې هغه د قریش څخه وي، د دې دلیل په توګه: <<امامان له قریشه دي>>. یو دریم نظر داسې وایي: د دې شپږو شروطونو ته سربیره، خلیفه باید د اهل البیت (د نبي ﷺ د کورنۍ څخه) وي، د الله (ج) د دې خبرې پر بنسټ:

For example, in Islaam there are a number of Fiqhi (jurisprudential) opinions related to the person of the Khaleefah which is the first pillar which the application of Islaam is established upon and for it to exist within life’s reality. So there is an opinion that states: That any Muslim who fulfils the following Shuroot (conditions) can become a Khaleefah and that it is permissible for the Muslims to entrust him with their affair. These conditions are that he is Muslim, male, of sound mind, mature (in age), free and just and that each of these conditions has an evidence from the Kitaab and the Sunnah, and his lineage, nationality and the extent of his knowledge are not from these. There is another opinion within this issue that states: That it is obligatory for the Khalifah to fulfil these six conditions in addition to the condition that he is from Quraish with the evidence: <<The A’immah (Imaams) are from Quraish>>. There is another third opinion that stipulates in addition to the six conditions that the Khaleefah must be from Aali Bayt (Ahl ul-Bayt/Those of the Nabi’s household (saw)) based on the speech of Allah (swt):

اللہ اِرادہ کوي یوازې دا چې له تاسو څخه ناپاکي لرې کړي، اے د کور والاؤ، او تاسو په بشپړه پاکۍ پاک کړي۔ (الأحزاب ۳۳)

Allah intends only to remove from you the impurity [of sin], O people of the [Prophet's] household, and to purify you with [extensive] purification (Al Ahzaab 33).

او یوه څلورمه نظریه هم داده چې د خلیفه لپاره مجتهد کیدل واجب دي، ترڅو هغه د بل مجتهد په نظر تابع نه وي او بشپړ واک په هغه کې ټول نه شي. په دې اساس، که فرض کړو چې کتلې (ډلې) په دې مسئله کې خپل نظر نه وي ښکاره کړی، او پایله یې دا شي چې د دې ډلې غړو، پورې تړلو خلکو او ملاتړو کې ټولې څلور نظریې موجودې وي، او د هغې ډیری مفکرین او مشران په همدې څلورو نظرونو راټول شي، او هر یو د دې ځانګړې نظر سم بولي او نه روا بولي چې د بل د نظر په تعقیب یې پرېږدي. نو که دا ډله واک ته ورسیږي او د احکامو د پلي کولو په حال کې وي، نو بیا به کومه نظریه خپلوي؟ یقیناً هر خاوند به د خپل نظر د منلو هڅه کوي او د بل نظر ته به مقاومت ښيي. نو پایله به یې څه وي؟ دا به د دې کتلې د ویشلو، اختلاف، بلکې د دوی (او ملاتړو) ترمنځ جګړې ته لاره پرانیزي.

There is also a fourth opinion that states that it is obligatory for the Khaleefah to be a Mujtahid so that he is not subservient to the opinion of another Mujtahid so that the full authority does not rest in him. In light of this, if we were to suppose that the Kutlah had not specified her opinion in this issue and as a result all four opinions existed amongst the members of the party bloc, those attached to it and its supporters, and that a large number of the thinkers in it and its leaders gathered around these four opinions and each of them saw that his opinion was the correct one and that it is not permissible to give it up to follow another’s opinion. Then if this party bloc was to reach the position of ruling and was in a position to implement the Ahkaam, thoughts and opinions that they held, which opinion would they then adopt? It is certain that each possessor of an opinion will attempt to oblige his opinion and resist the opinion of the other. And what will the result of this then be? It would lead to the splitting of this Kutlah and disagreement or even fighting between them (and their supporters).

د همدې لپاره او د هغه شرعي حکم له امله چې وایي: «د الله حکم د هر یو شخص لپاره یو دی او ډېر نه دي»، لاندې خبره پلي کېږي. کتله (د ګوند ډله) د یوه شخص سره ورته او مشابه ده، او د قانوني مکلفیت له مخې هم هماغه حکم لري چې یو واحد شخص لري. له همدې امله په هېڅ ډول جائز نه ده چې دا کتله ډېر حکمونه، نظرونه، افکار او عقیدې ولري. د اړینو افکارو، احکامو او عقیدو ټینګ غوره کول د هغې حقیقي انځور دی، دا د هغې روح دی، د هغې ژوندی وجود پر دې ولاړ دی، او د خلکو باور او اعتماد د روښانه پوهاوي له مخې دې ته سپارل کېږي، او د خلکو افکار او نظرونه د هغې سره سم بدلېږي. په دې ډول دا وړتیا لري چې دا افکار، احکام او عقیدې د عامه نظر په توګه پیدا کړي، ترڅو دا د خلکو منل شوي دودونه او معیارونه شي، چې د ټولنې د جوړښت بنسټیز ستنې ګڼل کېږي.

For this reason and due to the Hukm Shar’iy that states: ‘The Hukm of Allah is one for each (one) person) and it is not many’ the following applies. The Kutlah (party bloc) is analogous and similar to a person and it takes the same ruling as the single person in terms of legal obligation. Therefore it is absolutely not permitted for it to have multiple rulings, opinions, thoughts and beliefs. The necessary adoption of required thoughts, rulings and beliefs represents its true image, it serves as its spirit, its vital existence rests upon it and the confidence and trust of the people is taken upon it by way of clear understanding and the thoughts and opinions of the people are changed in accordance to it. In this way it is capable of generating these thoughts, rulings and beliefs as a public opinion so that they become the adopted customs and norms of the people which represent the fundamental pillars defining the society’s composition.

الکتلہ باید هغه فاسدو فکرونو او بدو عملونو سره هم مخامخ شي چې په ټولنه کې موجود دي، ترڅو هغه له منځه يوسي او د هغو په مقابل کې بديل وړاندې کړي. دا کار د هغو فاسدو فکرونو، غلطو مفهومونو او باطلو عقیدو په پیژندنې ته اړتیا لري، ترڅو رد شي، فساد يې ښکاره شي، او باطل والی او کمزورتیا يې څرګنده شي. دا خبره سمه نه ده چې په دې کې عمومي حکم وکړل شي او يوازې وویل شي: "کفر يو ملت دی" که څه هم دا خبره سمه ده، بلکې ضروري ده چې هر فکر، نظر او عقیده په علمي طریقه بحث ته ونیول شي، د هغې غلطي ښکاره شي او نیمګړتیاوې يې څرګندې شي. هو، کفر يو ملت دی، دا یوه ټينګه شوې حقیقت دی، ځکه دین نه ویشل کیږي؛ يا اسلام دی يا کفر، او د دې ترمنځ هیڅ شی نشته. مګر خبره يوازې د یوې حقیقت د تایید نه ده، بلکې د فساد، غلطۍ او باطل له منځه وړلو خبره ده، په دلیل او ثبوت سره د هغو په وړاندې استدلال قايموول. الله سبحانه و تعالی په قرآن کریم کې فرمایي:

The Kutlah must also engage with the corrupt thoughts and bad practises that are present within the society in order to remove them and to present an alternative to them. This requires knowledge of the corrupted thoughts, incorrect concepts and false beliefs that exist in the society so that they can be refuted, their corruption revealed and their falsity and weakness exposed. It is not valid to over generalise in this and merely state: ‘Kufr (disbelief) is one Millah (religion)’ despite this being correct, but rather it is essential to discuss every thought, opinion or belief in an intellectual manner making clear its error and to reveal its flaws. Yes indeed Kufr is one Millah, this is a firmly established truth and reality as the Deen cannot be partitioned, it is either Islaam or it is Kufr and there is nothing in between. However the issue here is not only about affirming a truth but it is rather about removing a corruption, erroneous matter and falsehood by making them clear, establishing argument against them by way of evidence and proof. Allah (swt) says in Al-Qur’aan Al-Kareem:

باطل نه په هغه کې د مخه راتلی شي او نه د شا څخه؛ دا د هغه ذات له لوري نازل شوی وحي ده چې حکمت والا او ستایل شوی دی.

Falsehood cannot approach it from before it or from behind it; [it is] a revelation from a [Lord who is] Wise and Praiseworthy (Al-Fussilaat 42).

په قرآن کریم کې د آیاتو په ژوره کتنه موږ ومومو چې دا د کفر ټولو موجودو ډولونه په ټوله او عمومي توګه او همداراز په تفصیل سره خطاب کړي دي، سربیره پر دې چې هر ډله څه وویل یا څه ادعا وکړه او په څه عقیده لري، هغه هم بیان کړي. دا عالي آیات نازل شول ترڅو د دغو خبرو او عقیدو باطل ثابت کړي. دلیل د یقیني شواهدو سره هغه حقیقت باندې قایم شو چې څرګندول مقصود وو، ترڅو د مؤمنانو ایمان د عقل او واضح دلیل له لارې ثابت شي. قرآن کریم دا کافي نه ګڼلې چې یوازې د اسلام عقیده وښيي او د هغې حقایقو او ښکاره دلایلو تشریح وکړي، بیا خلک پرې فکر ته پریږدي. بلکه دا د خلکو په ژورو ځایونو ګوزار وکړ، د هغوی عقیدې یې وګواښلې، خیالي ادعاوې یې له منځه یوړې، او د هغوی حماقت او سرسختي یې ښکاره کړه. آیات هره ډله د هغې حقیقت له مخې خطاب کړه، د هغو افکارو او عقیدو له مخې چې دوی یې ساتلې. نو په دې توګه عربو مشرکانو ته د دوی د بیلابیلو مکتبونو او لارو له مخې خطاب وشو، سربیره پر هغو کسانو چې په دغو لارو تللي وو، د بتپرستۍ په اړه. بتپرستي او بتپرستۍ ته یې پرله پسې حمله وکړه او د دې عقیدې ماننده کسان یې وملامت کړل، پداسې حال کې چې دا یې څرګنده کړه چې دوی کمزوري دي او عقل نه کاروي، ترڅو پوه شي چې دا بتان او هغه څه چې دوی یې عبادت کوي نه زیان رسولی شي نه ګټه. له همدې امله دوی ته په څارویو ورته ویل شوي او حتی له څارویو هم ډیر ګمراه بللي شوي. پس دوی په داسې طریقه خطاب کیدل چې ډېر اغیزمن وو او د دوی په ژورو ځایونو یې ګوزار کاوه؟

By closely examining the Aayaat of the Qur’aan Al-Kareem we find that it dealt with every existing category of Kufr (disbelief) in a holistic general manner and also in detail, in addition to addressing what every group said or claimed and what they believed in. The Noble Aayaat descended to prove the falsehood of these statements and beliefs. The argument was established with definite evidence, upon the reality that was intended to be demonstrated, so that the belief (Imaan) of those who believed would be established by way of the mind and clear proof. The Noble Qur’aan did not find it sufficient alone to demonstrate the Aqeedah of Islaam and explain what it comprised of in terms of truths and glaring proofs merely for the people to be then left to think about that. Rather it struck at the raw nerves of the people and attacked their beliefs, it dispelled their imaginary claims and made clear their foolishness and stubborn rigidity. The Aayaat addressed each grouping according to their reality in terms of the thoughts and beliefs that they held. Therefore it addressed the Arab Mushrikeen (polytheists) according to their different schools of thought and directions in addition to those who followed in them in respect to worshipping idols. It attacked the worship of idols and paganism relentlessly and reproached those who believed in it whilst making clear the feebleness in regards to this and the lack of using their minds, so that they could perceive that these idols and what they worshipped could not bring any harm or benefit. For this reason they were described as being like cattle and indeed even further astray than cattle. They were therefore addressing in a provocative manner and a way that struck at their raw nerves?

دوی زړونه لري چې پرې نه پوهیږي، سترګې لري چې پرې نه ویني، غوږونه لري چې پرې نه اوري. دوی داسې دي لکه څارويان، بلکه له دې هم ډېر ګمراه دي. دوی هم هماغه غافلان دي۔ (الأعراف ۱۷۹)

They have hearts with which they do not understand, they have eyes with which they do not see, and they have ears with which they do not hear. Those are like livestock; rather, they are more astray. It is they who are the heedless (Al-A’araaf 179).

همچنان قرآن کریم د هغوی هر فکر په اړه خبرې کړې دي، که هغه د هغو کسانو په اړه وي چې د الله تعالیٰ په شتون انکار کوي، یا د هغو کسانو په اړه چې خپل هوسونه یې خپل معبود ګرځولي دي، یا د هغو کسانو په اړه چې د الله تعالیٰ ته د نږدیوالي د ترلاسه کولو په موخه بتان عبادت کوي. قرآن دوی ته پوه کړي چې بتان په تیرو زمانو کې هم عبادت شوي دي، او د ابراهیم علیه السلام د قوم هغه بتان یې یادونه کړې، څنګه چې هغه یې ماته کړل، او دا چې دوی د ځان ساتلو توان نه درلودلو، لکه څنګه چې د نوح علیه السلام د قوم هغه بتان یې په نوم یادونه کړې ده:

Similarly the Qur’aan discussed every one of their thoughts whether it addressed those who denied the existence of Allah, or those who took their desires as their deity, or those who worshiped idols for the purpose of gaining closeness to Allah. It explained to them that idols had been worshipped in times that had passed by and mentioned the idols worshipped by the people of Ibraheem (as), how he destroyed them and how they did not possess the power to defend themselves, just as it mentioned the idols worshipped by the people of Nuh (as) by name:

او دوی وویل: «هېڅکله خپل معبودان مه پرېږدئ، او ودّ یا سُواع، یا یغوث او یعوق او نسر هم مه پرېږدئ» (نوح: ۲۳).

And they said: 'Never leave your gods and never leave Wadd or Suwa' or Yaghuth and Ya'uq and Nasr’ (An-Nuh 23).

څنګه چې د قریشو د ځینو بتانو نومونه په نوم یادې شوي دي:

Just as some of the idols of Quraish were mentioned by name:

آیا تاسو پس له دې الات او العزى ته پام کړی دی؟ او د دریم منات ته، هغه بل؟ (النجم ۱۹-۲۰).

So have you then considered al-Lat and al-'Uzza? And Manat, the third - the other one? (An-Najm 19-20).

سره له دې، دا بحث هغو کسانو ته هم رسیدلی و چې ځانونه خدای یا خدايي صفاتو لرونکي ګڼل، لکه هغه خبرې اترې چې د ابراهيم (عليه السلام) او نمرود ترمنځ شوې، يا د موسی (عليه السلام) بحث له فرعون سره.

In addition it discussed those who believed that they were divine or Godly as demonstrated in the example of the dialogue that took place between Ibraheem (as) and Nimrood or the discussion of Musaa (as) with Fir’awn:

الله (ج) فرمایي:

Allah (swt) says:

آیا تا اوسه دې هغه کس ته غور نه دی کړی چې د ابراهیم سره یې د خپل رب په اړه بحث وکړ، یوازې په دې چې الله هغه ته بادشاهي ورکړې وه؟ کله چې ابراهیم وویل: «زما رب هغه دی چې ژوندی کوي او مري کوي»، هغه وویل: «زه ژوندی کوم او مرګ راولم.» ابراهیم وویل: «بیشکه الله لمر له ختیځ څخه راخښي، نو ته یې له لوېدیځ څخه راوباسه.» نو کافر حیران او ناڅاپه مات شو، او الله ظالم قوم ته سمه لاره نه ښيي. (البقرة ۲۵۸)

Have you not considered the one who argued with Abraham about his Lord [merely] because Allah had given him kingship? When Abraham said, "My Lord is the one who gives life and causes death," he said, "I give life and cause death." Abraham said, "Indeed, Allah brings up the sun from the east, so bring it up from the west." So the disbeliever was overwhelmed [by astonishment], and Allah does not guide the wrongdoing people (Al-Baqarah 258).

لہٰذا دیکھا جا سکتا ہے کہ قرآنِ کریم نے اپنا خطاب کسی ایک گروہ تک محدود نہیں رکھا اور باقیوں کو نظرانداز نہیں کیا، اور نہ ہی انہیں یکجا کیا۔ اسی طرح اس نے صرف اپنا نظریہ، اپنا عقیدہ اور لوگوں سے اپنا مطالبہ واضح کرنے پر اکتفا نہیں کیا۔ اسی طرح قرآن نے اپنے آپ کو صرف ادیان و عقائد پر تنقید تک محدود نہیں رکھا بلکہ اس سے آگے بڑھ کر ان کے اقوال، ان کے اعمال اور ان تعلقات کو بھی موضوع بنایا جو ان کی زندگیوں کو منظم کرتے تھے۔ چنانچہ جس وقت ادیان پر تنقید ہو رہی تھی، اسی وقت ان کے اعمال اور اوصاف پر بھی تنقید کی گئی، جس کا مظہر ایک ہی مختصر سورت میں دیکھا جا سکتا ہے جو یہ سب کچھ اپنے اندر سمیٹے ہوئے ہے۔

Therefore it can be noticed that the Qur’aan Al-Kareem did not restrict its address to one group whilst ignoring others and it did not group them altogether just as it did not find it enough to merely explain its thought, Aqeedah and what it wants from the people. Similarly the Qur’aan did not restrict itself to attacking religions and beliefs but went beyond this to address what they were saying, what they were doing and the relationships that regulated their lives. So in the time in which the religions were being attacked it also attacked their actions and characteristics which can be demonstrated in just one short Surah that encompasses all of this:

دا ځکه ده لکه کله چې الله (سبحانه و تعالیٰ) وفرمایل:

This is like when Allah (swt) stated:

په نامه د الله الرحمٰن الرحیم آیا تا هغه څوک لیدلی دی چې د جزا ورځ تکذیب کوي؟

In the Name of Allah Ar-Rahmaan Ar-Raheem Have you seen the one who denies the Recompense?

دا هغه څوک دی چې یتیم ته سختي کوي.

For that is the one who drives away the orphan.

او مسکین کو کھانا کھلانے کی ترغیب نہیں دیتا۔

And does not urge the feeding of the poor.

پس هغه کسانو ته هلاکت دی چې لمونځ کوي.

So woe to those who pray.

هغه کسان چې په خپلو لمنځونو کې غافل دي.

Those who are heedless in their prayer.

هغه کسان چې خپل عملونه د ښکارندوی لپاره کوي.

Those who make a show of their deeds.

او هغه کسان چې کوچنی مرسته هم منع کوي (سورۃ الماعون).

And withhold any small assistance (Surah Al-Ma’oon).

او کله چې هغه (سبحانه وتعالی) فرمایي:

And when He (swt) says:

ویل هغو کسانو لپاره چې کم ورکوي.

Woe to those who give less [than due].

هغه کسان چې کله د خلکو څخه پیمانه اخلي نو پوره پیمانه اخلي.

Who when they take a measure from the people they take their full measure.

او کله چې دوی د ماپلو یا وزن په واسطه کومې شیان له نورو ته ورکوي، نو کم ورکوي.

But if they give by measure or weigh out to them, they give less (than due).

آیا دوی فکر نه کوي چې دوی به بیا ژوندي کېږي؟

Do they not think that they will be resurrected?

د یوې لوی ورځې لپاره (المطففین).

To a mighty day (Al-Mutaffifeen).

او باید ټول د قرآن کریم څخه ولولو، ترڅو د هغو آیاتو او سورتونو په اړه فکر وکړو چې په مکه کې نازل شوي دي، او دا چې څنګه یې ټولنه مخاطب کړه، او د هغو عقیدو، دودونو او کړنو په اړه چې د عرب مشرکانو په منځ کې شتون درلود. سربیره پردې، دا چې قرآن څنګه د اسلام عقیدې ته په واضحو دلیلونو او ثبوتونو سره توجه جلبوي او متمرکزوي. دا راغلی چې ثابته کړي چې الله (ج) د هرڅه پیدا کوونکی دی، دا چې هغه (ج) قرآن نازل کړ، او دا چې هغه ذات چې له هغه پرته بل معبود نشته، خپل رسول ﷺ د هدایت او حق دین سره ولېږه، ترڅو هغه د کافرانو د غوښتنو سره سره په ټولو نورو دینونو غالب شي، او دا چې دا د ورځې قیامت په اړه داسې دلیل سره راغلی چې هیڅ شک او پوښتنه پاتې نه کړي.

And we should all read from the Noble Qur’aan so that we can ponder over the Aayaat and Suwar that were revealed in Makkah and how they addressed the society and what it contained of beliefs, norms and actions that existed amongst the Arab Mushrikeen. This is in addition to the manner it grabs the attention and the focus towards the Aqeedah of Islaam based upon clear argument and proof. It came proving that Allah (swt) is the Khaaliq (creator) of everything, that He (swt) caused the Qur’aan to descend, that He whom there is no Ilaaha other than Him sent His Messenger (saw) with the guidance and the Deen of truth, so that it prevails over every other Deen in spite of the wishes of the disbeliefs, and it came with proof leaving no question or doubt, in regards to the Day of Judgement.

اب راځئ چې دا هم وګورو چې آیتونو او سورتونو د کافرو یوې بلې ډلې سره، یعنې د اهل کتابو سره څه ډول معامله کړې ده. کله چې ضرورت وو، دوی له عرب مشرکانو سره یوځای مخاطب کیدل.

Let us now also reflect upon how the Aayaat and the Suwar dealt with another category from amongst the disbelievers in respect to the Ahl ul-Kitaab (people of the book). When it was required it would address them together along with the Arab Mushrikeen.

الله (ج) فرمایي:

Allah (swt) says:

هغه کسان چې له اهل الکتاب او مشرکانو څخه کافر شوي وو، د کفر څخه بیله نه کیدل تر هغه وخته پورې چې دوی ته واضح دلیل راغلی وی.

Those who disbelieved among the People of the Scripture and the polytheists were not to be parted [from disbelief] until there came to them clear evidence.

الله کو طرف څخه یو رسول چې پاک صحیفې تلاوت کوي (البینہ 1-2)۔

A messenger from Allah reciting purified scriptures (Al-Bayyinah 1-2).

او د هغه ځانګړې خبرې (سبحانه وتعالى):

And His speech (swt):

{وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً ۙ وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا ۙ وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ ۙ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا ۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ ۚ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَىٰ لِلْبَشَرِ} [المدثر: ٣١]

And We have not made the keepers of the Fire except angels. And We have not made their number except as a trial for those who disbelieve - that those who were given the Scripture will be convinced and those who have believed will increase in faith and those who were given the Scripture and the believers will not doubt and that those in whose hearts is hypocrisy and the disbelievers will say, "What does Allah intend by this as an example?" Thus does Allah leave astray whom He wills and guides whom He wills. And none knows the soldiers of your Lord except Him. And mention of the Fire is not but a reminder to humanity (Al-Mudaththir 31).

قرآن کریم اہلِ کتاب کو اجتماعی طور پر بھی خطاب کرتا ہے۔

The Qur’aan also addresses the Ahl-ul-Kitaab collectively:

ووایہ: ای د کتاب خاوندانو! راځئ هغه خبرې ته چې زموږ او ستاسو په مینځ کې مساوي ده، چې موږ به له الله پرته بل هیچا ته عبادت ونه کړو، او هیڅ شی به ورسره شریک نه کړو، او یو بل به د الله پرته رب نه نیسو. خو که دوی مخ واړوي، نو ووایاست: شاهدان اوسئ چې موږ مسلمانان یو [د هغه تسلیم شوي]۔ (آل عمران)

Say: O People of the Scripture, come to a word that is equitable between us and you - that we will not worship except Allah and not associate anything with Him and not take one another as lords instead of Allah. But if they turn away, then say, "Bear witness that we are Muslims [submitting to Him]. (Aali ‘Imraan).

اور دا کتاب هر یو له دې ډلو سره په ځانګړې بحث او ثابت دلیلونو سره دهغه درواغو د ردولو لپاره، چې دوی یا دهغوی یوه ډله ویلي یا ادعا کړې، خبرې کوي. دا کتاب بنی اسرائیلو ته خبرې کوي او کله چې خبره د یهودو د ادعاوو او مسئلو سره تړلې وي، دوی ته دا عنوان سره خطاب کوي: «یا بنی اسرائیل». دا کتاب د دوی عقیدې، عملونه، خبرې، هغه شیان چې دوی په خپل دین کې جوړ کړي، هغه بدلونونه چې دوی په خپلو کتابونو کې راوستي، د هغو انبیاوو ذکر چې دوی د الله انبیاء په ظلم او دښمنۍ سره وژلي، همدارنګه هغه شیان چې دوی د دوی څخه غوښتل کېدل او دوی څنګه ازمویل شوي، ټول بیانوي. دوی دومره یادېږي چې په شل اووه سورتونو کې د مختلفو حالتونو او واقعیتونو په ډولونو سره ذکر شوي دي.

And it also addresses each one with a specific discussion and established evidence upon the falsehood of what one or the other of these groups said or claimed. It discusses Banu Isra’eel and addresses them with this title ‘Yaa Bani Isra’eel’ when the matter is connected to the claims and issues related to the Jews. It addresses their beliefs, actions, statements, what they invented to their Deen, what they changed in their books, the Anbiyaa’ of Allah that they killed in transgression and hostility against them, in addition to what they would demand from them and how they were tested. They were mentioned to the point that twenty-seven Suwar (Surahs) made mention to them in a host of different contexts and realities.

او کله چې قرآن کریم د عیسویانو په ځانګړې توګه خطاب وکړ، نو هغه دا هم یادونه وکړه چې دوی د خپل دین په برخه کې څه جوړ او اختراع کړل او د خپلو عقیدو کې کوم بدلونونه یې راوستل. قرآن د دوی د هغو مختلفو خبرو یادونه هم وکړه چې د الله (ج) او عیسی (ع) په اړه یې درلودې.

And when the Qur’aan Al-Kareem addressed the Christians specifically, then it also mentioned what they invented and fabricated in their Deen and the changes that they made to their beliefs. It addressed their different statements in regards to their beliefs about Allah (swt) and ‘Isa (as):

بے شکہ اللہ تین میں سے تیسرا ہے (المائدۃ 73)۔

Verily Allah is the third of three (Al-Ma’idah 73).

بیشکه الله هغه مسیح دی چې د مریم زوی دی (المائدہ ۱۷)۔

Verily Allah is the Messiah son of Maryam (Al-Maa’idah 17).

یا هغه کسان چې ویلي یې دي چې المسیح (عیسیٰ علیه السلام) د الله زوی دی. نو آیتونو دوی ته هغه څه یادونه وکړه چې هغه (علیه السلام) ورسره راغلی و، ترڅو د دوی په وړاندې دلیل او حجت ثابت شي. دا آیتونه د سورۀ مریم او سورۀ آل عمران کې د عیسیٰ (علیه السلام) د زیږون کیسه، د زکریا، یحیٰ او مریم کیسې په ډیر تفصیل سره بیانوې، داسې تفصیل چې هغه څوک یې نه شي پوهیدای چې دا پېښې یې په خپلو سترګو لیدلي نه وي، پداسې حال کې چې د عربو ډیری، که نه ټول، په دغو کیسو بشپړه نا خبره وو.

Or those who stated that Al-Maseeh (‘Isa (as)) was the son of Allah. The Aayaat therefore reminded them of what he (as) came to them with, so that the proof and argument was established against them. It narrated to them the story of the birth of ‘Isa (as) in Surah Maryam and Surah Aali ‘Imraan along with the stories of Zakariyaa, Yahyah and Maryam in absolute detail that none could know them except the one who witnessed these events, whilst most if not all of the Arabs were completely ignorant of them.

الله (سبحانه وتعالیٰ) فرمایي:

Allah (swt) said:

دا د غیب خبرونه دي چې موږ تاته وحی کوو. نه ته پوهیدې دا، نه ستا قوم (هود ۴۹).

These are the news of the unseen we have divinely revealed to you. You did not know of them, neither you nor your people (Hud 49).

دا د یهودو د خبرو یادونه وکړه چې د مریم زوی عیسی (علیه السلام) په اړه یې کړي وې، او هغه څه یې هم بیان کړل چې یهودو د عیسویانو په اړه وویل او هغه څه چې عیسویانو د یهودو په اړه وویل.

It mentioned the statements of the Jews in respect to ‘Isa (as) the son of Maryam (as) and mentioned what the Jews said about the Christians and what the Christians said about the Jews:

او یهودو وویل: «عیسائیان په هېڅ شی باندې نه دي» او عیسائیانو وویل: «یهودان په هېڅ شی باندې نه دي».

And the Jews said: ‘The Christians are not upon anything’ and the Christians said: ‘The Jews are not upon anything’ (Al-Baqarah 113).

دا قرآن هیڅ مسئله نه پریږدي مګر دا چې هغوی ته یې ښکاره کوي، د هغوی دلیلونه ردوي، د هغوی خیالي دعوې له منځه وړي، او بیا په ترتیب سره هر یو ته خطاب کوي، او دوی ته پوهوي چې محمد ﷺ هر یو د دې کتاب کې یادولی دي.

So it did not leave a matter except that it made it evident to them, refuted their arguments, dispelled their imaginary claims and then addressed each of them in turn making them aware that Muhammad (saw) had mentioned each of them in the Kitaab:

محمد ﷺ د اللہ رسول دی، او هغه څوک چې د هغه سره دي د کافرانو په وړاندې سخت دي، په خپلو کې مهربانه دي. ته به هغوی رکوع او سجده کوونکي وینې، د الله فضل او رضا غواړي. د سجدې د اثر له امله د هغوی په مخونو کې نښه ده. دا د تورات کې د هغوی بیان دی، او د انجیل کې د هغوی بیان داسې دی: لکه یو بوټی چې خپل څانګې راوباسي، بیا هغې ته قوت ورکړي، نو هغه ټینګ شي او په خپلو ډډو ودرېږي، کرنکي خوښوي، ترڅو الله د هغوی په وسیله کافران غوسه کړي. (الفتح ۲۹)

Muhammad is the Messenger of Allah and those who are with him are severe against the disbelievers, merciful among themselves. You see them bowing and prostrating [in prayer], seeking bounty from Allah and [His] pleasure. Their mark is on their faces from the trace of prostration. That is their description in the Torah. And their description in the Gospel is as a plant which produces its offshoots and strengthens them so they grow firm and stand upon their stalks, delighting the planters - so that Allah may enrage by them the disbelievers (Al-Fath 29).

قرآن کریم صرف هغه څه ته محدود نه پاتې شو چې د دوی په منځ کې موجود وو، بلکې د دوی په منځ کې پیښو ته هم پام واړاوه؛ هغه خبرې چې دوی یو له بله سره کولې، هغه خبرې چې ویلې یې، هغه کارونه چې کوله، او هغه دسیسې چې جوړولې یې.

The Qur’aan did not stop at what was present amongst them but rather went beyond that to address what took place between them in terms of the discussions they had, the statements they were making, the actions they were undertaking and the conspiracies that they were hatching.

کله چې یهودو دا غلط ادعا وکړه چې ابراهیم یهودي و، او عیسویانو ادعا وکړه چې هغه عیسوي و، نو د دوی د ادعا غلطي په یوه لنډ آیت کې څرګنده شوه:

When the Jews made the false claim that Ibraheem was Jewish and the Christians claimed that he (as) was a Christian, the falsity of what they were claiming was exposed in a short sentence:

ابراهیم نه یهودی و نه نصرانی و بلکه یو مسلمان حنیف و له مشرکانو څخه نه و (آل عمران ۶۷).

Ibraheem was not a Jew and he was not a Christian but rather he was a Muslim Haneef and he was not of the polytheists (Aali ‘Imraan 67).

او الله (سبحانه وتعالی) فرمایلي دي:

And Allah (swt) also said:

اے اہلِ کتاب! تم ابراہیم کے بارے میں کیوں جھگڑتے ہو، حالانکہ تورات اور انجیل تو اُن کے بعد ہی نازل کی گئیں۔ کیا تم عقل سے کام نہیں لیتے؟

O people of the Book why do you argue in regards to Ibraheem whilst the Taurah and the Injeel were not revealed except after him. Will you not then reason?

دا پدې معنا ده چې د یهودو او نصرانیانو دین د ابراهیم (علیه السلام) وروسته راغلی، نو څنګه ممکن دی چې هغه څوک چې مخکې راغلی، د هغو کسانو پیروي وکړي چې وروسته له هغه راغلي؟ له همدې امله دا آیت د دوی دې استدلال رد کړ، کوم چې د ښکاره حماقت لوړ نمونه وه۔

This means that the religion of the Jews and the Christians came after Ibraheem (as) and how can it be possible for the one who came before to follow those who came after him. Therefore the Aayah repudiated their argument which represented the heights of foolishness.

دا آیتونه هغه څه هم بیانوي چې دوی کړي وو، لکه د انبیاوو وژل، د سود (ربا) خوړل او د حرام ذرایعو (سحت) څخه ګټه اخیستل، چې دوی ته له هغه څخه منع شوي وو. همدارنګه دوی د مسلمانانو په وړاندې د دوی سازشونه هم افشا کوي. دا هغه وخت ته ورته دی کله چې دوی د خپلو یوې ډلې ته وویل چې د ورځې په پیل کې په اسلام ایمان راوړئ او د ورځې په پای کې کافر شئ، ترڅو مسلمانانو کې د محمد ﷺ د نبوت د رښتیا والي په اړه شک پیدا کړي، سربیره پر دې چې نور سازشونه یې چې جوړ کړي وو هم افشا کوي۔

The Aayaat also mentioned what they had done in terms of killing the Anbiyaa’ (Prophets), eating Ribaa (Usury) and Suht (Haraam sources), which they had been forbidden from. It also exposed their conspiracies against the Muslims. This is like the time when they said to a group from amongst them that they should become believers in Islaam at the beginning of the day and then become disbelievers at the end of the day, in an attempt to create doubt amongst the Muslims in relation to the truthfulness of the Prophethood of Muhammad (saw), in addition to exposing other conspiracies that they hatched.

او کله چې یوه نوې ډله یا طبقه رامنځ ته شوه، چې دمخه په ټولنه کې نه وه، نو قرآن په دوی باندې خطاب وکړ او د زړونو پټ حالت یې څرګند او تشریح کړ. له همدې امله دوی په «المنافقون» په نامه سورت کې ځانګړي شول. دوی په قرآن کریم د ډیرو سورتونو او آیتونو کې یادېږي، خصلتونه یې بیان شوي، او هغه څه چې په خپلو زړونو کې پټ ساتي څرګند شوي دي. مثلاً د سورة البقرة په پیل کې مؤمنان په څلورو آیتونو کې، کافران په دوو آیتونو کې، او منافقان په دېرش آیتونو کې یادشوي دي. همدارنګه د «مسجد ضرار» جوړولو او هغه توطئې ته هم اشاره شوې چې دوی یې د هغې لپاره کړې وه، چې په پایله کې رسول ﷺ هغه وسوځاوه. او که یو له دوی څو خبرې وکړې، الله تعالیٰ به هغه څرګندوي، لکه د الله تعالیٰ دا ارشاد: {…}

And when a new group or category came into being, which had previously not been present within the society, it addressed them by way of revealing and explaining what lay inside of their hearts. So they were singled out in the Surah named after them: ‘Al-Munaafiqoon’. They were mentioned, their characteristics were described and what they concealed within themselves was disclosed in a number of different places and Suwar of the Qur’aan Al-Kareem. So in the beginning of Surah Al-Baqarah for example the believers were mentioned in four Aayaat, the disbelievers were mentioned in two whilst the Munaafiqoon (hypocrites) were mentioned in thirteen Aayaat. It also mentioned their building of Masjid Ad-Daraar (Harm) and what they had conspired to do with it which led to the Messenger (saw) burning it down. Even if one of them was to utter some words Allah (swt) would expose that like the statement of Allah (swt):

او له هغوی څخه هغه څوک دی څوک چې وایي: «ما ته اجازت راکړه (چې کور کې پاتې شم) او ما په فتنه کې مه اچوه.» خبردار، دوی په فتنه کې راګیر شوي دي، او بیشکه دوزخ کافرانو ته احاطه کوونکی دی.

And among them is he who says, "Permit me [to remain at home] and do not put me to trial." Unquestionably, into trial they have fallen. And indeed, Hell will encompass the disbelievers. (At-Taubah 49).

یا د هغه وینا (سبحانه و تعالی):

Or His statement (swt):

ایا تا ته نه ده کتلي چې هغو کسانو ته چې له سرغړونې ورسره منع شوي وو، بیا هم هغه کار کوي چې له کبله یې منع شوي وو، او په خپلو منځو کې د ګناه، تیري او د پیغمبر ﷺ د نافرمانۍ په اړه خبرې کوي؟ او کله چې نزد تا راځي، نو هغه ټکي سره سلام ورکوي چې الله ستا په واسطه سلام نه دی ورکړی، او په خپلو منځو کې وایي: "الله موږ ته د هغو خبرو له امله ولې عذاب نه ورکوي چې موږ وايو؟" د دوی لپاره دوزخ بس دی، چې په هغه کې به سوزي، او بد ځای دی دا منزل. [الْمُجَادَلَة: ۸]

Have you not considered those who were forbidden from private conversation, then they return to that which they were forbidden and converse among themselves about sin and aggression and disobedience to the Messenger? And when they come to you, they greet you with that [word] by which Allah does not greet you and say among themselves, "Why does Allah not punish us for what we say?" Sufficient for them is Hell, which they will [enter to] burn, and wretched is the destination. (Al-Mujaadalah 8).

دا د هغو ډیرو نورو مسالو په جملو کې یو دی چې قرآن کریم یې بیانوي، لکه هغه مسالې چې زړه ښه والی او ځواک یې د رسول الله ﷺ او مؤمنانو ته ورکړ، کله چې دوی د پخوانیو پیغمبرانو د سفرونو او هغو ستونزو ذکر وکړ چې دوی د خپلې دعوت په لارو کې ورسره مخ شول.

This is amongst many other matters addressed by the Qur’aan Al-Kareem, like those which gave encouragement and strength to the Messenger of Allah (saw) and the believers when they mentioned the journeys of the previous Prophets and what they encountered on their Da’wah paths.

پورتہ لنډ لنډیز پر بنسټ دا لازمي کیږي چې هر هغه ډله چې د امت د بیا ژوندي کولو او د هغې د مقام د لوړولو دعوه کوي، هماغه لار وهي چې رسول الله ﷺ پکې تللی وو، او په ټولنه کې شتون لرونکو ټولو متضادو افکارو سره فکري جهاد پیل کړي. دا کار هیڅکله ممکن نه دی، مګر دا چې دوی د دغو افکارو او عقیدو بشپړ علم او پوهه ولري، ترڅو د دغو نظریاتو باطل والی او فساد ثابت کولی شي. او یوازې دا کافي نه ده چې دوی یوازې هغه څه وړاندې کړي چې دوی یې ساتي او لري، ځکه دا د الله ﷺ د رسول ﷺ د طریقې او د قرآن کریم د هغه منهج سره په ټکر کې ده چې فکري جهاد او د دلیل او برهان په واسطه د دلایلو مقابله کوي.

Based on this short summary above, it follows that it is obligatory upon any group that claims to be working to revive the Ummah and elevate its status, to proceed along the same path that the Messenger (saw) trod and to launch into an intellectual struggle with all the conflicting thoughts existing in the society. This would not be possible at all unless they possessed complete knowledge and understanding of these thoughts and beliefs, so that they are capable of proving their falsehood and corruption of the opinions. And it is not enough to merely present what they hold and carry because this is contradictory to the method of the Messenger of Allah (saw) and the methodology of the Qur’aan of engaging in the intellectual struggle and by countering arguments with proof and evidence.

قرآن کریم زمونږ پیغمبر ﷺ ته د شل کاله په موده کې په برخو برخو نازل شو. دا یو ځلې نه، بلکې د حالاتو، واقعیتونو او شرایطو سره سم نازل شو. پر دې بنسټ هر هغه ډله چې د امت د بیا ژوندي کولو لپاره کار کوي، پر دې فرض ده چې د واقعیتونو، پېښو او شرایطو سره ژوند وکړي، ترڅو د هرې مسئلې، پېښې یا حالت لپاره اسلامي نظر وړاندې کولای شي. د واقعیتونو او پېښو پیروي او تعقیب داسې پوهه او درک غواړي چې څوک د هغه واقعیت یا پېښې ټول شرایط، حالات او هغه اسباب او علتونه، چې ورسره تړاو لري، احاطه کړای شي، ترڅو د هغه نظر یا حکم سم یا سمې ته نږدې وي. دا لومړی د خپلې ټولنې پوهه غواړي، او بیا د هغو قوتونو پوهه چې په دې ټولنه کې د مبارزې په بوخت دي، په شمول د هغو دولتونو چې د هغې سرچینو ته لاس اچوي او د خپل کنټرول او نفوذ د خپرولو هڅه کوي. د ابوبکر ‌رضی‌الله‌عنه قصه کې زموږ لپاره پیاوړی دلیل شته، کله چې هغه د قریشو کافرانو سره د رومیانو او فارسیانو ترمنځ روانې جګړې د پایلو په اړه شرط وواهه، سره له هغه څه چې قرآن کریم د دې په اړه یادونه کړې ده، د واقعیتونو او پېښو د تعقیب د فرض په اړه. څرګنده ده چې د الله ﷺ رسول ﷺ او هغه سره کسان یوه سیاسي کتله وه چې خپل واقعیت یې درلود او خپلې ټولنې ته یې پوهه درلوده، لکه څنګه چې د هغو هر هغه څه ته پوهه درلوده چې ورپسې وو. نو دلته ابوبکر ‌رضی‌الله‌عنه د یوې نظامي او سیاسي مسئلې پر سر شرط وهي، هغه هم د هغو دوو خورا پیاوړو دولتونو په اړه چې په هغه وخت کې په نړۍ کې وو، فارسیان او رومیان، یوه خبرې چې د الله ‌سبحانه‌وتعالی د دې ارشاد لخوا تایید شوې ده:

The Qur’aan was revealed and descended upon our Messenger (saw) in parts over a period that lasted twenty-three years. It was not revealed in one go but rather in accordance to circumstances, realities and conditions. Based on this it is obligatory upon any group that works to revive the Ummah to live with the events, realities and conditions so that it is capable of providing the Islamic opinion for every issue, incident or condition. Following and pursuing the realities and events necessitates knowledge and understanding of the reality or incident in a manner that enables the person to encompass what it includes of circumstances, conditions and what is related to it terms of reasons and causes in order for his opinion or judgement to be correct or close to correct. This demands a knowledge of our society firstly and then knowledge about the forces that are involved in the struggle within it, including the states that are competing for its resources and to spread their control and influence over it. We have strong evidence in the story of Abu Bakr (ra) when he wagered the disbelievers of Quraish in regards to the results of the war that was waging between the Romans and Persians in addition to what the Qur’aan mentioned in relation to that, in regards to the obligation of pursuing the realities and events. It is evident that the Messenger of Allah (saw) and those with him represented a political Kutlah (bloc) which was aware of its reality and knowledgeable of its society, just as it was aware of all that surrounded it. So here we have Abu Bakr (ra) wagering upon a military and political matter and in relation to the two most powerful States in the world at that time, the Persians and Romans, a dialogue that was supported by the statement of Allah (swt):

الف، لام، میم

Alif, Lam, Meem.

رومیان مغلوب شوي دي.

The Romans have been defeated.

په نږدې ځمکه کې. خو دوی، د خپل مغلوبیدو وروسته، بیا به غالب شي (بریالي شي).

In the nearest land. But they, after their defeat, will overcome (be victorious).

په دریو تر نهو کلو پورې. لومړی او وروستی کار یوازې د الله دی. او په هغې ورځ مؤمنان به خوشحاله شي.

Within three to nine years. To Allah belongs the command before and after. And that day the believers will rejoice.

د الله په مرسته. هغه چاته چې غواړي مرسته ورکوي، او هغه ښکلی زورور، ډېر مهربان دی۔

With the victory of Allah. He gives victory to whom He wills, and He is the Exalted in Might, the Merciful.

(سورۀ الروم ۱-۵)

(Ar-Rum 1-5).

جہاں تک داخلی صورتِ حال کا تعلق ہے، تو مکہ کے کافروں کے اندر ہونے والی سازشوں اور منصوبہ بندیوں سے حقیقت کتنی زیادہ عیاں ہو جاتی ہے، جب وہ آپس میں بات چیت اور تدبیر کرنے کے لیے جمع ہوتے اور عملی منصوبے بناتے تھے، حالانکہ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) ان کی ہر حرکت اور ہر بات کو دیکھ رہا ہوتا تھا۔ یہ بات اس وقت نمایاں ہوئی جب مکہ کے سردار دارالندوہ میں جمع ہوئے اور رسول اللہ ﷺ اور آپ کی دعوت کے بارے میں باہم مشورہ کرنے لگے۔ انہوں نے اس مسئلے پر غور کیا کہ لوگوں کے سامنے آپ ﷺ کے بارے میں کیا کہنا چاہیے اور عرب وفود اور بازار میں آنے والے مہمانوں، یعنی عکاظ کے بازار، کو کیا جواب دینا چاہیے۔ اس اجلاس کی قیادت بنو مخزوم کے سردار اور مکہ کے سید کہلانے والے ولید بن مغیرہ کر رہا تھا۔ انہوں نے کہا: ‘اے ابو الولید! ہم لوگوں سے کیا کہیں؟’ اس نے جواب دیا: ‘تم اپنی تجاویز پیش کرو تاکہ میں سن سکوں’۔ چنانچہ وہ اپنی رائے پیش کرنے لگے، اور ولید ان کو رد کرتا رہا کیونکہ وہ حقیقت کے مطابق نہیں تھیں۔ جب ان کے پاس تجاویز ختم ہو گئیں تو انہوں نے کہا: ‘اب تم ہی بتاؤ’۔ تب اس نے اپنی بھنویں سکیڑیں، سر کھجلانے لگا، اور اپنے ذہن کو کریدتے ہوئے اجلاس کی جگہ میں آگے پیچھے چلتا رہا، یہاں تک کہ وہ اپنے فریب بھرے الفاظ تک پہنچ گیا۔ پس اس نے کہا کہ ہم کہیں گے کہ یہ ‘ساحرِ بیّان’ (باتوں کا جادوگر) ہے، اور اس کے کلام سے آدمی اپنی قوم اور خاندان سے جدا ہو جاتا ہے۔

As for the internal situation, then how greatly was the reality exposed when the disbelievers of Makkah gathered to discuss and scheme amongst themselves and to draw out practical plans, whilst Allah (swt) was monitoring every move and statement they made. This was highlighted when the chiefs of Makkah gathered in Dar un-Nadwah and consulted one another in regards to the Messenger of Allah (saw) and his Da’wah. They discussed the issue of what they should say about him to the people and how they should respond and provide answers to the Arab delegations and visitors in the marketplace, the market of ‘Ukaazh. The meeting was led by Al-Waleed Bin Al-Mugheerah the Sayyid (Master) of Bani Makhzoum who was also known as the Sayyid of Makkah. So they said: ‘O Abu-l-Waleed what should we say to the people?’ He replied: ‘Make your suggestions so that I can hear them’. So they began to suggest their opinions and Al-Waleed would reject them because they did not fit the reality. When they had run out of suggestions they then said: ‘You tell us then’. So he brought his eyebrows together and he began to scratch his head and pick his brain whilst walking back and forth across the space of the gathering place until he arrived at his words of deception. So he said that we will say that he is Saahir Bayyaan (A sorcerer or magician of words) and that by his speech a person is separated from his people and family.

دا کار چې د دروازو پر شا وشو، د ډېر ژر وروسته وحی نازل شوه او رسول الله ﷺ ته یې د دوی دسیسه خبره کړه. نو د قرآن آیتونه نازل شول چې د دوی سازش یې افشا کړ او هغه څه چې د دوی ترمنځ پېښ شوي وو، په حیرانوونکې تفصیل سره بیان کړل.

As soon as this had taken place behind doors the revelation descended informing the Messenger of Allah (saw) of their scheming. So the Aayaat of the Qur’aan were revealed exposing their conspiracy and what had taken place amongst them in amazing detail.

الله (سبحانه وتعالیٰ) فرمایي:

Allah (swt) said:

زما د جوړ کړي هغه یوازې پرېږده.

Leave Me with the one I created alone.

او هغه چا ته چې ما ډېر مال او دولت ورکړی و.

And to whom I granted extensive wealth.

او ماشومان هم د هغه سره حاضر وو.

And children present [with him].

او د هغه لپاره هرڅه خپاره کړه، د هغه ژوند اسان کړه.

And spread out [everything] before him, easing [his life].

هغه غواړي چې زه نور زیات کړم۔

Then he desires that I should add more.

نه! بیشکه، هغه زموږ د آیتونو په وړاندې ضدي و.

No! Indeed, he has been toward Our verses obstinate.

زه به ده ډیر سخت عذاب سره هغه ته ډډه ورکړم.

I will cover him with arduous torment.

بې شکه، هغه فکر وکړ او غور یې وکړ.

Indeed, he thought and deliberated.

هلاک شہ هغه څوک چې فکر وکړ، څومره یې فکر وکړ.

So may he be destroyed [for] how he deliberated.

بیا هغه تباه شه، هغه څنګه فکر وکړ.

Then (again) may he be destroyed [for] how he deliberated.

بیا هغه بیا وکتل.

Then he considered [again].

بیا هغه تریو شو او تندی یې وښوده.

Then he frowned and scowled.

بیا یې شاته واوښت او تکبر یې وکړ.

Then he turned back and was arrogant.

او ویې ویل: "دا نه دی مګر جادو چې له نورو څخه ګډ شوی دی."

And said: "This is not but magic imitated [from others].

دا د انسان خبرې نه دي بلکه د الله کلام دی.

This is not but the word of a human being.

زه به هغه سقر ته واچوم.

I will cast him into Saqar (hellfire).

(المدثر ۱۱-۲۶)

(Al-Mudaththir 11-26).

دا د هغه ویښتیا (پوهه او خبرتیا) کچه ده چې زموږ لپاره اړینه ده، ترڅو په پیښو او واقعیتونو باندې د الله حکم وکړای شو، یا د امت په مینځ کې رامنځته کېدونکې پیښې، هغه پټې توطیې چې د امت په ضد جوړېږي، یا هغه خنډونه چې د دعوت په وړاندې ایښودل کېږي، په ډاګه کړای شو؛ دا خنډونه که د امت له خپلو زامنو څخه راځي، یا د امت له دښمنانو څخه د امت د زامنو په لاسونو، یا په مستقیمه توګه د امت له دښمنانو څخه راځي.

This is the level of Wa’iy (awareness) that is required in relation to the events and realities so that we are able to provide the ruling of Allah upon it or so that we are able to make clear to the Ummah the incidents that are occurring amongst them, or the conspiracies that are being hatched against them, or the obstacles that are being placed in front of the Da’wah, whether these are coming from the sons of the Ummah themselves, or from the enemies of the Ummah through the hands of the sons of the Ummah or directly from her enemies.

هغه څه چې مونږ بیان کړي دي دا دي چې ټولنه د خپل عمومي عرفي دود (عُرف عام) او نظام څخه جوړه ده. لکه څنګه چې د ډلې (حزب، کتلې) لپاره دا فرض دی چې د فاسدو افکارو او رواني پېښو سره مخ شي او د دوی فساد وښيي، د دوی باطل ښکاره کړي، او د خلکو له ژوند او فکر څخه یې لیرې کړي، همداسې دا هم فرض دی چې په ټولنه کې خپل فکر وده کړي، په دې فکر باندې عامه نظر جوړ کړي، او د فکر په لارښوونه عمومي عرفي دود (عُرف عام) رامنځ ته کړي. دا هغه کار دی چې باید ورسره مخ شي، لکه څنګه چې باید د ټولنې له اجزاؤ څخه دوهم رکن، یعنې ولاړ اوسنی نظام یا حکومت سره هم مخ شي، هغه نظام چې د خلکو تر منځ اړیکې کنټرولوي او تنظیموي، او د دوی د چارو ساتنه ورپورې ده. فرض ده چې د دې نظام فساد او د هغه د حلونو او درملنو سیاليت ښکاره شي، د خلکو د چارو بده ساتنه، او د دوی د عقیدې او پورې تړلو احکامو مخالفت او تېری ښکاره شي. هغه بنسټونه چې نظام پرې ولاړ دی باید ړنګ شي، او په همدې حال کې بدیل وړاندې شي او د هغه د رښتیا والي او سمون دلیل قایم شي. دا کار سمه لار د کږې لارې په وړاندې ښیي، تر دې چې خلک د نظام باور له لاسه ورکړي او هغو کسانو ته چې دا نظام پلي کوي د دوی ملاتړ له منځه لاړ شي.

We have stated that the society is composed of its public general custom (’Urf ‘Aamm) and the system. Just as it is an obligation for the Kutlah (party bloc) to engage and deal with the corrupt thoughts and the prevailing events in order to explain their corruption and reveal their falsehood, and to distance them from the life of the people and their thinking, it must also work to generate its thought within the society to shape a public opinion upon it and to form the public and general custom (‘Urf ‘Aamm) in accordance to what the thought dictates. This is what is has to engage with just as it has to engage with the second pillar from amongst the components of the society, meaning the standing current system or regime that controls and regulates the relationships amongst the people and is responsible for taking care of their affairs. It is obligatory to reveal and expose its corruption and the falsity of its solutions and treatments, its bad caretaking of the people’s affairs and its contravention and opposition to their Aqeedah and the rulings that accompany it. The bases that the regime and system are established upon need to be demolished whilst presenting the alternative and establishing the evidence for its truthfulness and correctness. The work presents the straight line against the crooked until the people lose their confidence in the regime and their support for those who implement it is taken away.

from another angle, the Kutlah has to take on the responsibility of exposing the reality of those agents whom the kafir has placed over the necks of the people to protect his interests, implement his system and spread his culture. This is so that their treachery against their Ummah may be proven and their agency and servitude to their enemy established. This would lead the Ummah to separate itself from them, and indeed it would lead to their helping the Kutlah to get rid of them and remove them from the position of rule. This is what we mean by al-Kifaah as-Siyaasiy (political struggle), and it is in compliance with the Messenger of Allah ﷺ and the application of his method, which the Qur'an employed in this field and area. At the same time as it was making clear and evident the corruption of the nizhaam (system), it was also making clear and evident the corruption of the rulers and their tyranny. Some of them were attacked by name, some were attacked by mentioning their characteristics, and some were attacked due to a statement they made or an action they undertook.

This is one angle and from another angle the Kutlah has to assume the responsibility of exposing the reality of those agents that the Kaafir has established over the necks of the people to protect his interests, implement his system and to spread his culture. This is so that their treachery to their Ummah can be proven and their agency and servitude to their enemy can be established. This would lead to the Ummah separating from them and indeed it would lead to them helping the Kutlah to get rid of them and take them away from the position of ruling. This is what we mean by Al-Kifaah As-Siyaasiy (Political struggle) and this in compliance to the Messenger of Allah (saw) and the application of his method which the Qur’aan utilised in this field and area. At the same time as it was making clear and evident the corruption of the Nizhaam (system) it was also making clear and evident the corruption of the rulers and their tyranny. Some of them were attacked by name, some were attacked by mentioning their characteristics and some were attacked due to a statement they made or an action they undertook.

الله (سبحانه و تعالیٰ) په نوم یادوي:

So Allah (swt) mentioned by name:

تباہ شہ دواړه لاسونه د ابو لهب (د نبی ﷺ یو تره)، او تباه شه هغه! نه به ورته د هغه مال کټ کړي او نه هغه څه چې هغه ترلاسه کړي.

Perish the two hands of Abu Lahab (an uncle of the Prophet), and perish he! His wealth will not benefit him or that which he gained.

هغه به د سوځندې اور په اور کې داخل شي.

He will [enter to] burn in a Fire of [blazing] flame.

او د هغه ښځه هم [همداسې]، د لرګیو اوچتوونکۍ.

And his wife [as well] - the carrier of firewood.

په هغې د غاړې کې د [تابیدل شوې] ریښتیني فیبر یوه ریسمان دی.

Around her neck is a rope of [twisted] fiber.

(المسد)

(Al-Masad).

دا خبره د هغه د مقام او د بنی هاشم او قریشو په منځ کې د هغه د عزت او درناوي له وجې هم وشوه، او همدارنګه د بنی مخزوم سید (الولید بن المغیرة) په اړه هم هغه څه وویل شول لکه څنګه چې پورته د سورۃ المدثر له آیت ۱۱ څخه پیل کېږي ذکر شوي دي:

This was declared in spite of his status and the position of honour he held amongst Bani Haashim and the Quraish and no less was said in regards to the Sayyid of Bani Makhzoum (Al-Waleed Bin AL-Mugheerah) as quoted above, beginning from Aayah 11 in Surah Al-Mudaththir :

زما د جوړ کړي هغه یوازې پرېږده.

Leave Me with the one I created alone.

او هغه چا ته چې ما ډېر مال او دولت ورکړی و.

And to whom I granted extensive wealth.

"Until Aayah 26" is a fragment with no text to translate in the sense of content, but per instructions I should translate the user's text. The text is "Until Aayah 26:" — translate it into Pashto. تر آیت ۲۶ پورې:

Until Aayah 26:

زه به هغه سقر ته واچوم.

I will cast him into Saqar (hellfire).

او هغه په سورۃ ن (وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ) کې هم یادیږي۔

And he is also mentioned in Surah Nun (Wal Qalami Wa Maa Yasturoon):

ظالم، او سربیره یو ناجائزه دعوه کوونکی.

Cruel, moreover an illegitimate pretender.

ځکه چې هغه د مال او اولادې خاوند دی۔

Because he is a possessor of wealth and children.

کله چې زموږ آیتونه ده ته تلاوت شي، نو وايي: «دا د پخوانیو خلکو افسانې دي.» موږ به هغه د پوزې پر ځای داغ لګوو۔

When Our verses are recited to him, he says: "Legends of the former peoples." We will brand him upon the snout (nose).

(القلم ۱۳-۱۶)

(Al-Qalam 13-16).

دا هم د سورۃ العلق په اړه الأخنس بن شریق ته اشاره کوي۔

It also referred to Al-Akhnas Bin Shuraiq in Surah Al-‘Alaq:

نه! که هغه باز نه شي، نو مونږ به یقینا د هغه د پیشانۍ له ویښتانو نه ونیسو.

No! If he does not desist, We will surely drag him by the forelock.

هغه ټکی او ګناهګاره ویښتان (العلق 15-16).

A deceitful sinful forelock (Al-‘Alaq 15-16).

هم‌چنان‌که دیگرانو ته په سورۀ القيامة کې اشاره شوې ده:

Just as it referred to others like in Surah Al-Qiyaamah:

افسوس تاسو ته او افسوس.

Woe to you and woe.

پس افسوس ہے تم پر اور پھر افسوس ہے تم پر! (سورۃ القیامۃ، آیات ۳۴-۳۵)

Then again woe to you and woe! (34-35 Al-Qiyaamah).

دا هغه سیاسي جهاد دی چې نظام او حکومت باندې حملې کولو، د هغه فساد ښکاره کولو، واکمنانو باندې بریدونو او د دوی خیانت افشا کولو، او د دوی د بادارانو د پلانونو او توطیو ښکاره کولو په شکل ظاهریږي. دا سیاسي مبارزه د هغو مهمو اعمالو څخه ده چې کتلې (ډلې) باید پکې بوخت شي، ځکه دا هغه لاره ده چې رسول الله ﷺ پرې روان و، او دا هغه لاره ده چې د هغه رب جل جلاله او عالي هغه ته لارښونه وکړه او موږ ته يې د پیروۍ حکم وکړ کله چې (الله تعالی) وفرمايل:

This then is the Kifaah As-Siyaasiy (political struggle) represented in attacking the system and regime and making clear its corruption, attacking the rulers and exposing their treachery and revealing the plans and schemes of their masters. This political struggle is one of the most important actions that the Kutlah has to engage in because it is the way that the Messenger of Allah (saw) proceeded with and the path that his Rabb (Lord) Jalla Wa ‘Alaa guided him to and commanded us to follow when He (swt) said:

ووایه: دا زما لاره دی، زه په بصیرت (څرګند بصیرت) سره الله ته بلنه ورکوم، زه او هغه کسان چې زما پیروي کوي. او سبحان الله، او زه له مشرکانو نه نه یم۔ (یوسف ۱۰۸)

Say this is my way, I call to Allah upon clear sight (awareness), I and those who follow me and Subhaanallah and I am not from the Mushrikeen (Yousuf 108).

لہٰذا هغه لاره چې د مطلوبو اهدافو د ترلاسه کولو لامل کیږي، د بصیرت (پوهې او ښې څارنې) سره د الله په لوري دعوت دی، د هغه فکر په رڼا کې چې خپل عقیدې، افکار، احکام، نظامونه او قوانین واضح او ښکاره کوي. دا لاره باید په خپل مسیر کې بصیرت ولري، چې د هرې قدم پوهه وي او د فکر او احکامو د عملي کولو طریقه معلومه وي. همدارنګه د هغه واقعیت په اړه هم بصیرت (ښه پوهه او ښه څارنه) باید وي چې ډله یې د بدلولو لپاره کار کوي، چې د هغې پوهه د هغه ټولو شیانو احاطه وکړي چې په دې واقعیت کې د عقیدو، افکارو او نظامونو په توګه شته، سربیره پر هغو دودونو او رواجونو چې په کې دي. دا ځکه چې دوی پوه شي او وپیژني چې دا شیان څنګه د خلکو څخه لرې کړي، او بدیل عقیدې، افکار او احکام په کلکه په زړونو کې کښېښودل او کرل شي.

Therefore the path that leads to the achievement of the desired objectives is inviting to Allah upon clear sight (awareness) with the thought that makes its beliefs, thoughts, rulings, systems and laws evident and clear. It must possess a clear sight (Baseerah) upon its path where every one of its steps is known and the manner of implementing the thought and its Ahkaam is known. There must also be Baseerah (clear sight and awareness) in regards to the reality that the group is working to change where their knowledge encompasses all that is within this reality in terms of beliefs, thoughts and systems in addition to what it contains of customs and traditions. This is so that they can understand and know how to remove them from the people and so that they can firmly ingrain and implant the alternative beliefs, thoughts and rulings.