د حدیث په اړه وروستی حکم، یعنی صحیح، حسن، ضعیف یا موضوع (جعلي)، د دې عامل په اساس په بشپړ ډول پورې تړلی وي.

The final verdict on a hadith, i.e. sahih (sound), hasan (good), da'if (weak) or maudu' (fabricated, forged), depends critically on this factor.

په لومړیو محدثینو کې، چې ډیری یې د لومړیو دوو پیړیو څخه وو، احادیث یوازې دوو ډولونو ته ویشل کیدل: صحیح او ضعیف؛ امام ترمذي لومړی کس و چې حسن یې له ضعیف څخه جلا وښود. له همدې امله هغه محدثین او فقیهان، لکه احمد، چې ځینې وختونه داسې بریښي چې په ضعیفو احادیثو استدلال کوي، په حقیقت کې هغو احادیثو ته استناد کاوه چې وروسته حسن په نوم وپیژندل شول.65

Among the early traditionists, mostly of the first two centuries, ahadith were classified into two categories only: sahih and da'if; al- Tirmidhi was to be the first to distinguish hasan from da'if. This is why traditionists and jurists such as Ahmad, who seemed to argue on the basis of da'if ahadith sometimes, were in fact basing their argument on the ahadith which were later to be known as hasan.65

موږ اوس د احادیثو دې څلورو مهمو ډلو ته په زیاته پوهې سره کتنه کوو.

We now examine in more detail these four important classes of ahadith.

صحیح۔

Sahih.

الشافعی یو شرط بیانوی چې هغه حدیث چې متواتر نه وي د قبول وړ شي، د دې لپاره لازمه ده: «هر راوی باید په خپل دین کې معتبر وي؛ په روایت کولو کې باید د صداقت لرونکی ښکاره شوی وي، هغه څه باید پوه شي چې روایت کوي، باید پوه وي چې یوه بله څرګندونه څنګه د معنا بدلون راوستلی شي، او د حدیث الفاظ باید په لفظي ډول روایت کړي، نه یوازې معنا. ځکه که هغه پوه نه وي چې بل تعبیر څنګه ټول معنا بدلولی شي، نو هغه به نه پوهیږي چې ایا هغه څه چې حلال دي د حرام په ډول بدل کړي دي. له همدې امله، که هغه حدیث د خپلو الفاظو سره سم روایت کړي، نو هیڅ ډول د معنا بدلون به ونه موندل شي. سربیره پردې، که هغه د خپل حافظې څخه روایت کوي نو باید ښه حافظ وي، او که د خپلو لیکنو څخه روایت کوي نو باید د هغو ښه ساتونکی وي. که هغه هغه څه روایت کړي چې حفاظو (د حدیث مشرې عالمانو) هم روایت کړي دي، نو باید د هغوی له روایاتو سره موافق وي. هغه نباید مدلس وي، یعنې داسې څوک نه وي چې له یو چا څخه داسې څه روایت کړي چې هغه یې له ده نه وي اورېدلي، او نه باید د پیغمبر ﷺ څخه داسې څه روایت کړي چې د معتبرو سرچینو له روایت سره مخالف وي. په دې سره، هغه څوک چې د سند په لړۍ کې له هغه پورته دی هم باید همدغه صفات ولري، [او همداسې تر دې چې] حدیث بې له تړون څخه پیغمبر ﷺ ته یا هغه چا ته چې د هغه څخه ښکته دی ورسیږي.»

Al-Shafi'i states the following requirement in order for a hadith which is not mutawatir to be acceptable: "Each reporter should be trustworthy in his religion; he should be known to be truthful in his narrating, to understand what he narrates, to know how a different expression can alter the meaning, and report the wording of the hadith verbatim, not only its meaning. This is because if he does not know how a different expression can change the whole meaning, he will not know if he has changed what is lawful into what is prohibited. Hence, if he reports the hadith according to its wording, no change of meaning will be found at all. Moreover, he should be a good memoriser if he happens to report from his memory, or a good preserver of his writings if he happens to report from them. He should agree with the narrations of the huffaz (leading authorities in Hadith), if he reports something which they do also. He should not be a mudallis, who narrates from someone he met something he did not hear, nor should he report from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) contrary to what reliable sources have reported from him. In addition, the one who is above him (in the isnad) should be of the same quality, [and so on,] until the hadith goes back uninterrupted to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) or any authority below him."66.

لیکن ابن الصلاح حدیثِ صحیح کی تعریف زیادہ واضح طور پر یوں کرتے ہیں: "حدیثِ صحیح وہ ہے جس کی سند متصل ہو، جس کے راوی ایسے ہوں جن کا حافظہ قابلِ اعتماد ہو اور جو اپنے جیسے معتبر راویوں سے روایت کریں، اور جو نہ شاذ ہو (یعنی متن میں کوئی بے قاعدگی نہ ہو) اور نہ معلول ہو (یعنی سند میں کوئی عیب نہ ہو)۔"

Ibn al-Salah, however, defines a sahih hadith more precisely by saying: "A sahih hadith is the one which has a continuous isnad, made up of reporters of trustworthy memory from similar authorities, and which is found to be free from any irregularities (i.e. in the text) or defects (i.e. in the isnad).".

په پورتنی تعریف سره، هیڅ ځای د ضعیفو احادیثو لپاره پاتې نه کیږي، لکه منقطع، معضل، مضطرب، مقلوب، شاذ، منکر، معلول، یا هغه حدیث چې مدلس پکې وي. دغه تعریف د حسن احادیثو هم منع کوي، لکه څنګه چې په همدې سرلیک لاندې به بحث وشي.

By the above definition, no room is left for any weak hadith, whether, for example, it is munqati', mu'dal, mudtarib, maqlub, shadhdh, munkar, ma'lul, or contains a mudallis. The definition also excludes hasan ahadith, as will be discussed under that heading.

له ټولو د حدیثو راټولوونکو څخه، البخاری او مسلم ډیر ستاینه شوي، ځکه چې دوی د یوازې صحیحو احادیثو راټولولو لپاره نه ستړي کیدونکې هڅې وکړې. په عمومي ډول دا پوهیږي چې څومره چې راویان باوري او ښه حافظه لري، هومره حدیث صحیح دی. سند: الشافعی --- مالک --- نافع --- عبدالله بن عمر --- النبي ﷺ، د مشهورو راویانو له امله "ذهبي سند" بلل کیږي.67.

Of all the collectors of hadith, al-Bukhari and Muslim were greatly admired because of their tireless attempts to collect sahih ahadith only. It is generally understood that the more trustworthy and of good memory the reporters, the more authentic the hadith. The isnad: al- Shafi'i --- Malik --- Nafi' --- 'Abdullah b. 'Umar --- The Prophet (may Allah bless him and grant him peace), is called a "golden isnad" because of its renowned reporters.67.

بعض محدثین د صحیح بخاري پر صحیح مسلم باندې ترجیح ورکوي، ځکه بخاري تل داسې راویان لټول چې یو له بل سره یا ملګری شوي وي یا د ژوند کې لږ تر لږه یو ځل سره لیدلي وي. په مقابل کې مسلم داسې راوي هم منلی و چې یوازې د خپل مستقیم سند د راوي سره همزمان ثابت وي، د روایت په نقل کې.68.

Some traditionists prefer Sahih al-Bukhari to Sahih Muslim because al-Bukhari always looked for those reporters who had either accompanied or met each other, even if only once in their lifetime. On the other hand, Muslim would accept a reporter who is simply found to be contemporary to his immediate authority in reporting.68.

د صحیح احادیثو لپاره یوازې لاندې درجه بندي ورکول کیږي:

The following grading is given for sahih ahadith only:

۱. هغه احادیث چې هم البخاری او هم مسلم روایت کړي دي.

1. those which are transmitted by both al- Bukhari and Muslim.

هغه روایات چې یوازې البخاري روایت کړي دي.

2. those which are transmitted by al-Bukhari only.

3. هغه احادیث چې یوازې د مسلم له خوا روایت شوي وي، هغه چې په پورتنیو دوو مجموعو کې نه وي، مگر

3. those which are transmitted by Muslim only those which are not found in the above two collections, but .

4. که چې د البخاري او مسلم د شرطونو سره سم وي۔

4. which agree with the requirements of both al-Bukhari and Muslim.

5. که چیرې د البخاري د شرطونو سره سم وي یوازې.

5. which agree with the requirements of al- Bukhari only.

6. هغه چې یوازې د مسلمانانو د شرایطو سره سم وي؛ او 7. هغه چې نور محدثین یې صحیح اعلان کړي وي۔69۔

6. which agree with the requirements of Muslim only; and 7. those declared sahih by other traditionists.69.

حسن.

Hasan.

الترمذي يقصد بالحديث الحسن: هو الحديث الذي ليس بشاذ، ولا في سنده راوٍ متهم بالضعف، ويُروى من أكثر من طريق.70.

Al-Tirmidhi means by hadith hasan: a hadith which is not shadhdh, nor contains a disparaged reporter in its isnad, and which is reported through more than one route of narration.70.

الخطابی (وفات ۳۸۸ هـ) یوه ډیر لنډ تعریف بیانوي: "دا هغه حدیث دی چې سرچینه یې معلومه وي او راویان یې واضح وي."

Al-Khattabi (d. 388) states a very concise definition, "It is the one where its source is known and its reporters are unambiguous.".

دې سره هغه مراد دی چې د حدیث راویان باید مشکوک حالت ونه لري، لکه د مرسل یا منقطع حدیث په صورت کې، یا هغه حدیث چې په کې مدلس راوی وي.

By this he means that the reporters of the hadith should not be of a doubtful nature, such as with the mursal or munqati' hadith, or one containing a mudallis.

ابن الصلاح حسن حدیث کو دو قسمونو ویشی:

Ibn al-Salah classifies hasan into two categories:

١. هغه روایت چې په سند کې داسې راوی وي چې مستور وي («پټ» يعنې هېڅ مشهور سړی ترې روایت نه وي کړی)، خو په روایت کې بیخي لاپروا نه وي، په شرط چې ورته متن د بل سند له لارې هم روایت شوی وي.

1. one with an isnad containing a reporter who is mastur ("screened", i.e. no prominent person reported from him) but is not totally careless in his reporting, provided that a similar text is reported through another isnad as well.

2. هغه چې سند یې داسې راوی لري چې صادق او معتبر دی، خو د حدیث په ساتلو او حافظې کې د صحیح احادیثو د راویانو څخه یو درجه کم دی. د دواړو ډولونو لپاره، ابن الصلاح دا شرط لګوي چې حدیث باید له هرډول شذوذ (غیر عادي اختلافاتو) څخه پاک وي.71

2. one with an isnad containing a reporter who is known to be truthful and reliable, but is a degree less in his preservation/memory of hadith in comparison to the reporters of sahih ahadith. In both categories, Ibn al-Salah requires that the hadith be free of any shudhudh (irregularities).71

الذهبی، مختلف تعریفات ذکر کرنے کے بعد کہتے ہیں: «حسن حدیث وہ ہے جو ضعیف سے بہتر ہو، لیکن صحیح حدیث کے معیار تک نہ پہنچے۔»⁷² اس تعریف کی روشنی میں الذهبی کے نزدیک درج ذیل اسنادیں حسن ہیں۔

Al-Dhahabi, after giving the various definitions, says, "A hasan hadith is one which excels the da'if but nevertheless does not reach the standard of a sahih hadith."72 In the light of this definition, the following isnads are hasan according to al-Dhahabi.

1. بَهْز بن حَكِيم --- د هغه پلار --- د هغه نیکه

1. Bahz b. Hakam --- his father --- his grandfather.

۲۔ عمرو بن شعیب ← د هغه پلار ← د هغه نیکه

2. 'Amr b. Shu'aib --- his father --- his grandfather.

محمد بن عمرو ← ابو سلمہ ← ابو ہریرہ

3. Muhammad b. 'Amr --- Abu Salamah --- Abu Hurairah.

دغه راویان لکه الحارث بن عبدالله، عاصم بن ضمره، حجاج بن ارطاة، خصیف بن عبدالرحمن او دراج ابو السمح، د دوی د احادیثو په اړه محدثینو مختلف حکمونه کړي دي؛ ځینې محدثین د دوی احادیث حسن بولي، او ځینې یې ضعیف ګڼي۔73

Reporters such as al-Harith b. 'Abdullah, 'Asim b. Damurah, Hajjaj b. Artat, Khusaif b. 'Abd al- Rahman and Darraj Abu al-Samh attract different verdicts: some traditionists declare their ahadith hasan, others declare them da'if.73.

د حسن حدیث مثال۔

Example of a hasan hadith.

مالک، ابوداود، الترمذی او الحاکم د خپلو سندونو له مخې د عمرو بن شعیب څخه، هغه د خپل پلار څخه، هغه د خپل نیکه څخه روایت کوي، چې رسول الله ﷺ فرمایلي دي.

Malik, Abu Dawud, al-Tirmidhi and al-Hakim reported through their isnads from 'Amr b. Shu'aib --- his father --- his grandfather, that the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace) said.

یو سپاره شیطان دی (یعنی نافرمان)، دوه سپاره دوه شیطانان دي، خو درې سپاره یو مسافر ډله جوړوي.

"A single rider is a devil (i.e. disobedient), two riders are two devils, but three makes a travelling party.".

امام ترمذی دا حدیث د وراندې اسناد له کبله حسن ګڼي، ځکه دا اسناد د صحیح حدیث له شرطونو لږ کم دی۔ ۷۴۔

Al-Tirmidhi declares this hadith to be hasan because of the above isnad, which falls short of the requirements for a sahih hadith.74.

کئی ضعیف احادیث یوں ایک دوسرے کی تائید کر سکتی ہیں کہ وہ حسن کے درجے تک پہنچ جائیں۔ امام ترمذی اور ابن الصلاح کی تعریف کے مطابق، کسی خاص مسئلے پر ملتی جلتی کئی ضعیف احادیث اس وقت حسن کے درجے تک بلند ہو سکتی ہیں جب ان کے راویوں میں پایا جانے والا ضعف ہلکی نوعیت کا ہو۔ ایسی حدیث کو حسن لغیرہ (دوسری وجہ سے حسن) کہا جاتا ہے، تاکہ اسے پہلے بیان کی گئی حسن لذاتہ (اپنی ذات میں حسن) قسم سے ممتاز کیا جا سکے۔ اسی طرح، ایک ہی موضوع پر کئی حسن احادیث مل کر حدیث کو صحیح لغیرہ بنا سکتی ہیں، جسے پہلے بیان کی گئی صحیح لذاتہ سے ممتاز رکھا جائے گا۔

Several weak ahadith may mutually support each other to the level of hasan According to the definitions of al-Tirmidhi and Ibn al-Salah, a number of similar weak ahadith on a particular issue can be raised to the degree of hasan if the weakness found in their reporters is of a mild nature. Such a hadith is known as hasan li ghairihi (hasan due to others), to distinguish it from the type previously-discussed, which is hasan li dhatihi (hasan in itself). Similarly, several hasan ahadith on the same subject may make the hadith sahih li ghairihi, to be distinguished from the previously-discussed sahih li dhatihi.

مګر که ضعف سخت وي (لکه دا چې راوي ته دروغ ویل منسوب وي یا حدیث پخپله شاذ وي)، نو داسې ډیر ضعیف احادیث یو بل نه پیاوړي کوي او ضعیف پاتې کیږي. مثال یې هغه مشهور حدیث دی: «څوک چې زما د امت لپاره څلویښت احادیث وساتي، الله به یې د قیامت په ورځ د پوهانو په ډله کې راپورته کړي»، چې ډیرو محدثینو دا حدیث ضعیف ګرځولی دی، که څه هم د ډیرو لارو له لارې روایت شوی دی.75.

However, in case the weakness is severe (e.g., the reporter is accused of lying or the hadith is itself shadhdh), such very weak ahadith will not support each other and will remain weak. For example, the well-known hadith, "He who preserves forty ahadith for my Ummah will be raised by Allah on the Day of Resurrection among the men of understanding", has been declared to be da'if by most of the traditionists, although it is reported through several routes.75.

ضعیف

Da'if.

هغه حدیث چې د حسن درجې ته نه رسیږي، ضعیف دی. معمولاً ضعف د سند د انقطاع له امله وي، چې په دې صورت کې حدیث کېدای شي مرسل، معلّق، مدلّس، منقطع یا معضل وي، د انقطاع د دقیقې ماهیت له مخې، یا د راوي د ناقص حال له امله وي، لکه دا چې هغه دروغ وایي، ډیرې تېروتنې کوي، د ډیرو معتبرو سرچینو د روایت مخالفت کوي، په بدعت کې ښکېل وي، یا د هغه د شخصیت په اړه ابهام وي.

A hadith which fails to reach the status of hasan is da'if. Usually, the weakness is one of discontinuity in the isnad, in which case the hadith could be mursal, mu'allaq, mudallas, munqati' or mu'dal, according to the precise nature of the discontinuity, or one of a reporter having a disparaged character, such as due to his telling lies, excessive mistakes, opposition to the narration of more reliable sources, involvement in innovation, or ambiguity surrounding his person.

جو نقائص تعداد اور اہمیت میں کم ہوں، کمزوری اتنی ہی کم ہوتی ہے۔ جتنے زیادہ نقائص تعداد اور شدت میں ہوں، حدیث موضوع (گھڑی ہوئی) کے اتنا ہی قریب ہو جاتی ہے۔ بعض احادیث، اپنے راویوں سے وابستہ کمزوری کی نوعیت کے فرق کے مطابق، حسن کے درجے کے نچلے حصے یا ضعیف کے درجے کے اوپری حصے میں شمار ہوتی ہیں۔ عبداللہ بن لہیعہ (مصر کے مشہور قاضی)، عبدالرحمن بن زید بن اسلم، ابوبکر بن ابی مریم الحمصی، فرج بن فضالہ اور رشدین بن سعد جیسے راوی اسی طرح کے مختلف درجات والی احادیث کے ساتھ وابستہ ہوتے ہیں، کیونکہ نہ وہ انتہائی مضبوط حافظے والے ہیں اور نہ ہی محدثین نے انہیں مکمل طور پر ترک کیا ہے۔

The smaller the number and importance of defects, the less severe the weakness. The more the defects in number and severity, the closer the hadith will be to being maudu' (fabricated).76 Some ahadith, according to the variation in the nature of the weakness associated with its reporters, rank at the bottom of the hasan grade or at the top of the da'if grade. Reporters such as 'Abdullah b. Lahi'ah (a famous judge from Egypt), 'Abd al-Rahman b. Zaid b. Aslam, Abu Bakr b. Abi Maryam al-Himsi, Faraj b. Fadalah, and Rishdin b. Sa'd attract such types of varying ranks as they are neither extremely good preservers nor totally abandoned by the traditionists.77.

موضوع

Maudu'.

الذهبی موضوع (جعلی، گړل شوی) هغه حدیث ته وايي چې متن یې د نبي کریم ﷺ د ویناوو د ثابتو معیارونو سره مخالف وي، یا د هغه راویانو کې یو دروغجن وي، لکه هغه څلویښت احادیث چې وضاع ته منسوب دي، یا هغه لنډ ټولګه احادیث چې جعل شوي او د اثنا عشریه شیعه‌ګانو د اتم امام علی الرضا ته منسوب شوي. [78]

Al-Dhahabi defines maudu' (fabricated, forged) as the term applied to a hadith, the text of which goes against the established norms of the Prophet's sayings (may Allah bless him and grant him peace), or its reporters include a liar, e.g. the forty ahadith known as Wad'aniyyah or the small collection of ahadith which was fabricated and claimed to have been reported by 'Ali al-Rida, the eighth Imam of the Ithna 'Ashari Shi'ah.78.

ډیرو محدثینو د ځانګړې موخې لپاره جعلي احادیث جلا راټول کړي، ترڅو دوی د نورو احادیثو څخه بیل کړي؛ له دې جملې څخه دي: ابن الجوزي په «الموضوعات» کې، الجوزقاني په «کتاب الاباطیل» کې، السیوطي په «اللآلئ المصنوعة في الأحادیث الموضوعة» کې، او علي القاري په «الموضوعات» کې. د دې احادیثو ځینې داسې دي چې د جوړوونکو د اعتراف له مخې جعلي ثابت شوي دي. مثال په توګه، محمد بن سعید المصلوب به ویل: «یوه سم خبره ته سند جوړول ناروا نه دي.» بل بدنام جوړونکی، عبدالکریم ابوالعوجاء، چې د بصرې والي محمد بن سلیمان بن علي له خوا وژل شو او په صلیب وځړول شو، اعتراف یې وکړ چې ما څلور زره احادیث جعل کړي دي، چې حرام ته حلال او حلال ته حرام ویل کیږي.

A number of traditionists have collected fabricated ahadith separately in order to distinguish them from other ahadith; among them are Ibn al-Jauzi in al-Maudu'at, al-Jauzaqani in Kitab al-Abatil, al-Suyuti in al-La'ali al- Masnu'ah fi 'l-Ahadith al-Maudu'ah, and 'Ali al- Qari in al-Maudu'at. Some of these ahadith were known to be spurious by the confession of their inventors. For example, Muhammad b. Sa'id al-Maslub used to say, "It is not wrong to fabricate an isnad for a sound statement."79 Another notorious inventor, 'Abd al-Karim Abu 'l-Auja, who was killed and crucified by Muhammad b. Sulaiman b. 'Ali, governor of Basrah, admitted that he had fabricated four thousand ahadith declaring lawful the prohibited and vice-versa.80.

موضوع احادیث کو بعض اوقات کسی خاص واقعے کی تاریخوں یا اوقات میں پائے جانے والے تضاد سے متعلق بیرونی شواہد کے ذریعے بھی پہچانا جاتا ہے۔81 مثال کے طور پر، جب دوسرے خلیفہ عمر بن الخطاب نے یہودیوں کو خیبر سے نکالنے کا فیصلہ کیا تو کچھ یہودی سرداروں نے عمر کے سامنے ایک دستاویز پیش کی جس سے بظاہر یہ ثابت ہوتا تھا کہ نبی ﷺ نے ان کو جزیہ (مسلمانوں کے زیرِ حکومت غیر مسلموں پر لگایا جانے والا ٹیکس) سے مستثنیٰ قرار دے کر وہاں رہنے دینے کا ارادہ فرمایا تھا؛ اس دستاویز پر دو صحابہ، سعد بن معاذ اور معاویہ بن ابی سفیان کی گواہی درج تھی۔ عمر نے اس دستاویز کو سرے سے رد کر دیا، کیونکہ وہ جانتے تھے کہ یہ گھڑی ہوئی ہے، اس لیے کہ خیبر کی فتح 6 ہجری میں ہوئی، جبکہ سعد بن معاذ 3 ہجری میں غزوۂ خندق کے فوراً بعد وفات پا چکے تھے، اور معاویہ 8 ہجری میں فتحِ مکہ کے بعد اسلام لائے تھے!82

Maudu' ahadith are also recognised by external evidence related to a discrepancy found in the dates or times of a particular incident.81 For example, when the second caliph, 'Umar b. al- Khattab decided to expel the Jews from Khaibar, some Jewish dignitaries brought a document to 'Umar apparently proving that the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) had intended that they stay there by exempting them from the jizyah (tax on non-Muslims under the rule of Muslims); the document carried the witness of two Companions, Sa'd b. Mu'adh and Mu'awiyah b. Abi Sufyan. 'Umar rejected the document outright, knowing that it was fabricated because the conquest of Khaibar took place in 6 AH, whereas Sa'd b. Mu'adh died in 3 AH just after the Battle of the Trench, and Mu'awiyah embraced Islam in 8 AH, after the conquest of Makkah!82.

مؤلف، د مسلمانانو تر منځ د حدیثو په انتقاد کې د سنن ابن ماجه په حواله، د جعلي احادیثو د جوړولو د اسبابو د اتو ډلو لاندې، د جعلي احادیثو نور مثالونه راوړي دي:83.

The author, in his Criticism of Hadith among Muslims with reference to Sunan Ibn Majah, has given more examples of fabricated ahadith under the following eight categories of causes of fabrication:83.

۱. سیاسي اختلافات۔

1. political differences.

۲. د عقیدې د مسایلو پر بنسټ ډلې۔

2. factions based on issues of creed.

3. د زنادقہ (دننہ دښمنانو) لخوا جوړ شوي دروغ او هغه بدعتي عقیدې چې خپروي

3. fabrications by zanadiqah (enemies-within spreading heretical beliefs).

۴. د کیسه‌کوونکو جوړې شوې روایتونه

4. fabrications by story-tellers.

5. د ناپوهو زاهدانو له خوا جوړې شوې دروغجنې خبرې۔

5. fabrications by ignorant ascetics.

۶. د ښار، نژاد یا یو ځانګړي امام په لور تعصب۔

6. prejudice in favour of town, race or a particular imam.

7. د شخصي هڅو لپاره ایجادونه

7. inventions for personal motives.

8. د ضربالمثلونو بدلول احادیثو ته

8. proverbs turned into ahadith.

په ورته ډول، د اسراییلیاتو قضیه هم داسې ده، یعنې هغه روایات چې له یهودو او نصرانیانو څخه نقل شوي وو، خو غلطه په رسول الله ﷺ منسوب شوي.

Similar to the last category above is the case of Isra'iliyat ("Israelite traditions"), narrations from the Jews and the Christians84 which were wrongly attributed to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace).