Hiari
Spontaniety
Kuwa na uwezo wa papo hapo (spontaneity) ni kutoa hukumu juu ya mambo kwa haraka, kwa kutegemea ufahamu wa haraka sana. Kwa mfano, mtu anapouliza, "Unatoka wapi?", unaelewa mara moja lengo lake kutokana na swali hilo na kile kilichojificha nyuma ya swali lake. Hivyo, utakuwa umetoa hukumu juu ya swali hilo kwa haraka.
Possessing spontaniety is to issue judgements on matters promptly, based on a very quick understanding. As an example, when somebody asks, “Where are you from?” you understand promptly his aim from the question and what lies behind his question. Thus, you would have judged on the question promptly.
Katika hali kama hii, umetumia uharaka wa kiakili. Kwa kutegemea uharaka huu wa kiakili, unaweza kutoa jibu linalohitajika katika hali kama hiyo. Kwa mfano mwingine, unaposikia habari ya ziara ya afisa fulani katika nchi, utaelewa mara moja lengo la ziara hiyo kutokana na kusikia habari hiyo. Hivyo, inaweza kusemwa kwamba una uharaka wa kiakili. Kwa kutegemea uharaka huu wa kiakili, unachukua hatua zinazohitajika kuhusiana na jambo hilo. Pia, unaposhangazwa na ziara isiyotarajiwa, unaweza kuelewa mara moja sababu yake. Hivyo, utakuwa na uharaka wa kiakili; kwa kutegemea uharaka wa kiakili unaweza kuchukua hatua zinazolingana na ufahamu huu wa haraka.
In such a case, you have used spontaniety. Based on this spontaniety, you can give the answer required in such a situation. As another example, when you hear of the visit of an official to a country, then you will promptly understand the aim of the visit from hearing this news. Thus, you can be said to have spontaniety. Based on this spontaniety, you take the necessary measures in this regard. Also, when you are surprised by an unexpected visit, you can promptly understand the reason for this. Thus, you would have spontaniety; based on spontaniety you can take the measures that conform to this quick understanding.
Ghafla (uhalisia wa kujitokeza ghafla), kwa asili, maana yake ni kuelewa mambo kwa haraka, au kufikiri kwa haraka. Hata hivyo, unapaswa kuzaa hukumu ya haraka juu ya jambo ulilokabiliana nalo, kulingana na uelewa wa haraka.
Spontaniety, in origin, means understanding issues quickly, or quick thinking. However, it should result in a quick judgement on the matter that you are faced with, based on quick understanding.
Ingawa maana yake ya asili ni ufahamu wa haraka au kufikiri kwa haraka, lengo lake ni kutoa hukumu kwa haraka. Kwa hiyo, uharaka wa hiari ni hukumu ya haraka juu ya mambo. Hii ni kwa sababu hukumu juu ya mambo ni ufahamu, au kufikiri, na pia ni matokeo ya kuelewa au kufikiri.
Though in origin, it means quick understanding or quick thinking, its aim however, is to make judgements quickly. Thus, spontaniety is quick judgement on matters. This is because judgement on matters is comprehension, or thinking, as well as being the result of understanding or thinking.
Hivyo, al-badeehah (ufahamu wa papo hapo) maana yake ni ile ya kuzaliwa nayo (fitri).
Thus, al-badeehah (initiative insight) means the innate (fitri)
ufahamu au ufahamu wa kiasili (ṭabī‘ī).
understanding or the natural (tabee’ee) understanding.
Bila kujali maana ya kiisimu ya neno badeehah au badaahah, katika muktadha huu linamaanisha hukumu ya asili au ya kuzaliwa nayo, na ufahamu wa asili au wa kuzaliwa nao. Linaitwa la asili au la kuzaliwa nalo kwa kuwa halihitaji makusudi wala uchunguzi wa kina. Badala yake, huja papo hapo na kwa njia ya kiotomatiki. Ni kama kwamba tu kusikia habari, swali au mshangao kumetoa, lenyewe, kila kitu kinachohitajika kwa ufahamu au kufikiri, hivyo hukumu inaweza kutolewa mara moja. Kwa hiyo, mwitikio wa papo hapo au hukumu ya haraka haupatani na kufikiri polepole, ingawa haupingani na kufikiri kwa kina au kwa mwanga. Hii ni kwa sababu jambo la msingi ni kasi ya fikra, si chanzo chake. Basi, katika mfano wa swali, "unatoka wapi?", unafikiri haraka kuhusu aliyeuliza, muundo wa swali na pia muktadha wa swali, hivyo unabaini lengo la swali. Fikra hii ni ya kina, kwa kuwa si rahisi kufikiria swali, aliyeuliza na muktadha uliozaa swali hilo. Si rahisi kubaini kusudi la swali hili. Hivyo, huu mwitikio wa papo hapo unatokana na fikra za kina. Katika mfano wa kusikia ziara ya afisa fulani, unafikiri haraka kuhusu mgeni, taifa analowakilisha, yaliyotangulia ziara hii na yatakayotokana nayo. Kutokana na hayo unabaini lengo la ziara hii. Hii ni fikra yenye mwanga kwa kuwa umefikiria mambo yaliyozunguka tukio hilo na yanayohusiana nalo, kisha ukatoa hukumu. Kwa hiyo, mwitikio wa papo hapo hapa umetokana na fikra zenye mwanga.
Regardless of the linguistic meaning of the badeehah or badaahah, it means, in this context, the natural or innate judgement and the natural or innate understanding. It is said to be natural or innate because it does not need deliberateness and close examination. It rather comes spontaneously and in an automatic way. It is as if just hearing the news or the question or the surprise had provided, by itself, everything required for understanding or thinking, so judgement can be issued instantly. Therefore, spontaniety or quick judgement is incompatible with slow thinking, though it is not incompatible with deep or enlightened thinking. This is because what matters is speed of thought, not the source. So, in the example of the question, “where are you from?” you think quickly about the questioner, the wording of the question and also the context of the question, thus you deduce the aim of the question. This thinking is deep, because it is not easy to think about the question, the questioner and the context in which the question came. It is difficult to ascertain the purpose of this question. Thus, this spontaniety comes from deep thinking. In the example of hearing of the visit of an official, you think quickly about the visitor, the state he represents, what took place before this visit and what will result from it. From this you deduce the aim of this visit. This is enlightened thinking because you thought of the matters that surrounded the event and what relates to it; then you issued the judgement. So, spontaniety here came from enlightened thinking.
Kwa mfano wa ziara isiyotarajiwa ya afisa wa serikali, ambayo inakushangaza kwa wakati wake, mshangao huo peke yake utakuongoza kwenye lengo la ziara hiyo. Aina hii ya kufikiri ni ya kawaida; si ya kina wala ya kielimu. Hata hivyo, kasi ya kutoa hukumu, inayotokana na kasi ya kuelewa au kufikiri, ndiyo inayozaa hiari ya papo hapo, na si kufikiri lenyewe wala aina yake. Kwa hiyo, hiari ya papo hapo hutokana na kufikiri kwa haraka, bila kujali aina ya kufikiri, iwe ni cha kina, cha kielimu au cha kawaida. Hivyo basi, jambo muhimu ni kasi, na si chanzo cha kufikiri.
With the example of an unexpected visit by an official, which surprises you by its timing, this surprise alone will guide you to the purpose of the visit. This thinking is normal; it is not deep or enlightened. However, the speed of issuing the judgement, based on the speed of understanding or thinking, is what produces spontaniety and not the thinking itself or its type. Therefore, spontaniety results from quick thinking, regardless of the type of thinking, whether it is deep, enlightened or normal. So what is important is the speed and not the source of thinking.
Kwa hiyo, ghafla haiendani na fikra za polepole, lakini haipingani na fikra za kina, zenye mwanga au za kawaida.
Thereupon, spontaniety is incompatible with slow thinking, but not incompatible with the deep, enlightened or normal thinking.
Kinachojalisha ni kasi tu, si kina. Hiari ya papo hapo ni jambo la lazima kwa watu na mataifa, na kwa watu binafsi, makundi na vyama vinavyounda watu hao na mataifa hayo. Hii ni kwa sababu hiari ya papo hapo ni muhimu katika kushiriki maisha, iwe na watu wengine binafsi, au na watu na mataifa mengine, au katika kutekeleza mambo ya kila siku. Hii ni kwa sababu mafanikio katika kushughulikia mambo ya maisha yanahitaji mambo mawili: kwanza, kasi ya kutoa hukumu juu ya mambo, na kisha kuchukua hatua zinazohitajika kuyahusu.
What is important is the speed only and not the depth. Spontaniety is necessary for peoples and nations and for the individuals, groups and parties who are part of these peoples and nations. This is because spontaniety is necessary to engage in life, whether with other individuals, or with other peoples and nations, or with discharging the affairs. This is because success in undertaking life affairs requires two matters: firstly, the speed of issuing judgements on matters and then taking the necessary measures towards them.
Ikiwa hutafanya hivi, utashindwa na utakabiliwa na mambo yaliyo nje ya uwezo wako kuyabeba. Kadiri muda unavyopita, mzigo unazidi kuwa mzito na vikwazo vinaongezeka. Hili litasababisha kushindwa katika mwendo wa maisha.
If you do not do this, you will fail and face matters beyond your capability to bear. As time passes the burden becomes heavier and obstructions increase. This will lead to failure in the course of life.
Pili, fursa zinazotolewa kwa mtu ni zile zinazomsukuma kusonga mbele kwa haraka, hivi kwamba umbali mrefu unafunikwa.
Secondly, the opportunities offered to a person are the ones which force progress forward quickly, such that long distances are covered.
Ukikosa kutumia fursa, utaipoteza. Huenda isirudi tena, hivyo utapoteza uwezo wa kuitumia fursa hii. Kama upotevu wa fursa ungejirudia, ungepoteza kasi ya kuhama kutoka hali moja hadi nyingine. Ungebaki mahali pale pale, na hivyo kuwa bila mwendo, kushindwa katika mwenendo wa maisha. Sababu ya yote haya ingekuwa ukosefu wa hiari ya papo kwa papo.
If you do not seize an opportunity, you will lose it. It may not return, so you would lose the use of this opportunity. If the loss of opportunities were repeated, you would lose the speed of transferring from one situation to another. You would stay in the same place and thus become motionless, a failure in the course of life. The reason for all of this would be the lack of spontaniety.
Kwa hiyo, hiari ya papo hapo ni jambo la lazima kwa mafanikio katika mwendo wa maisha. Ikiwa elimu na kufikiri vyenyewe, pamoja na maandalizi, uvumbuzi na bidii, biashara na kilimo na mambo mengine, vipo kwa ajili ya mafanikio katika mwendo wa maisha, basi mambo hayo na maisha yenyewe hayana maana iwapo hayatekelezwi kwa hiari ya papo hapo. Kwa hiyo, mojawapo ya mambo ambayo mataifa, watu na mataifa makubwa huyazingatia, katika mapambano yao dhidi ya maadui zao, ni kusababisha kupooza kwa matendo yao. Hakuna jambo lenye hatari zaidi kuliko hiari ya papo hapo katika suala hili. Kwa hiyo, mataifa, watu na mataifa makubwa huchukua tahadhari katika kuondoa hiari ya papo hapo kutoka kwa adui wao ili kumsababishia kupooza na kumfanya apoteze uwezo wa kuzalisha kazini, pamoja na kukosa fursa moja baada ya nyingine. Hapo inakuwa rahisi kumwangamiza adui, kumkoloni na kumtawala, na kupanua ushawishi juu ya maeneo yake. Ingawa Magharibi ilianza uvamizi wa kitamaduni katika nchi za Kiislamu na raia wa Dola ya Kiislamu, ilianza tu baada ya kuwa tayari imepanua mamlaka yake juu yake, ilianza kwa kuwarubuni kiakili na kifikra. Hili lililenga kuwafanya wapoteze hiari ya papo hapo na kuwashughulisha na kufikiri. Mafanikio yake katika hilo hayakuwa na mfano hadi wao, Waislamu, wakakaribia kupooza. Watu wote walizama katika kutafakari, kuwaza na kusubiri, hadi wakashindwa katika mwendo wa maisha; hata walishindwa kuondoa mamlaka ya ubeberu na ushawishi wake, licha ya mapinduzi na vita walivyoingia dhidi yake. Kila mmoja wao, katika kila tatizo dogo au kubwa, alianza kutegemea kutafakari na kufikiri, hadi muda ukapita na fursa iliyokuwepo ikapotea. Fursa nyingi zilipotea bila kutumiwa. Hivyo wakakosa mpito wa haraka kutoka hali moja hadi nyingine hadi wakajizamisha katika falsafa za “kiotomatiki” (al-falsafah al-aaliyyah). Walijishughulisha nazo, hadi jambo likawa gumu kwao na wakapoteza uwazi kutokana na wasiwasi wao kuhusu falsafa za kiotomatiki. Kwa hakika, zipo mambo yanayohitaji kufanyiwa falsafa, yasiyokuwa rahisi bali ya kina, kama vile kuamsha (nahdah), ukombozi (tahreer), hila za kisiasa na kijeshi, na mengineyo. Mambo haya lazima yafanyiwe falsafa na kusomwa kwa kina, bila kuridhika na sura zake za nje tu.
Therefore, spontaniety is necessary for success in the course of life. If education and thinking themselves, together with preparation, invention and industry, trading and farming and other matters are for the sake of success in the course of life, then these matters and life itself are pointless if not accomplished with spontaniety. Therefore, one of the matters that the states, peoples and nations pay attention to, in their struggle against their enemies, is to cause paralysis in their actions. There is nothing more dangerous than spontaniety in this matter. Therefore, the states, peoples and nations take care in removing spontaniety from their enemy so as to cause him paralysis and cause him to lose the ability to be productive in work, as well as to miss the opportunities one after the other. It then becomes easy to destroy the enemy, colonise and dominate him, extending influence over his territories. Though the West started the cultural invasion of the Islamic countries and the citizens of the Islamic State, only after it had already extended its authority over it, it started by seducing them in mind and thinking. This aimed to make them lose spontaniety and preoccupy them with thinking. Its success in that was unmatched until they, the Muslims, were almost paralysed. All the people were engrossed in deliberation, pondering and waiting, until they failed in the course of life; they even failed in removing the authority of imperialism and its influence, despite the revolutions and wars they entered against it. Each one of them, in every small or big problem, started to resort to pondering and thinking, until the time passed and the available opportunity was lost. Many opportunities were lost without being seized. So they missed the quick transfer from a situation to another until they immersed themselves in the “automatic” philosophies (al-falsafah al-aaliyyah). They were engaged in them, so that the matter became obscure to them and they lost clarity because of their concern about the automatic philosophies. Indeed, there are matters that need to be philosophised, which are not the simple ones but the deep ones, such as revival (nahdah), liberation (tahreer), the political and military manoeuvres and the like. These matters must be philosophised and studied in depth, without being satisfied with their apparent forms.
Hata hivyo, katika mambo yaliyo wazi ambayo hayahitaji kufikiriwa, kujaribu kuyafanyia falsafa kunaongeza tu utata na ukungu wake, kama vile kiti, kikombe, sahani na mfano wake. Katika mambo na vitu hivi, si sahihi kuyafikiria na kuyafanyia falsafa; badala yake yanachukuliwa kama yalivyo, mara tu yanapotajwa au majina yake yanapotajwa. Hii ndiyo inayoitwa falsafa ya kiotomatiki (alfalsafah al-aaliyyah). Falsafa ya kiotomatiki, au fikra za kiotomatiki, ni kufanyia falsafa kitu kinachoonekana wazi, ambacho hakuna chochote kilichofichika ndani yake; kitu hiki hakieleweki isipokuwa kwa kutajwa jina lake. Kwa hiyo kiti ni kiti. Ukikifanyia falsafa au ukikifikiria, kitazidi kuwa na giza na utashindwa kukielewa. Kadiri unavyofanyia falsafa jambo fulani, ndivyo utakavyozama zaidi katika ukungu. Magharibi ilisifu akili, fikra, kutafakari, utafiti, hesabu na mambo kama hayo, hadi tukapoteza hiari yetu ya kawaida. Tulienda hata zaidi ya hapo hadi falsafa ya kiotomatiki. Iliwahi kusemwa kwa baadhi ya watu: “fanya jambo la kujaribu; kwa nini hujichukulii hatari?” Hatari maana yake ni kutenda kitendo bila kufanya hesabu kwanza. Lakini watu hawa walifanyia falsafa hatari katika umbo la falsafa ya kiotomatiki. Wakasema: ‘hatuchukui jambo la kujaribu kwa upofu; badala yake tuko tayari kuchukua jambo la kujaribu lililopimwa au lililofanyiwa utafiti.’ Kauli hii ni kufanyia falsafa jambo la kujaribu, na hiyo ni aina ya falsafa ya kiotomatiki. Hii ni kwa sababu, kama jambo la kujaribu lingepimwa na kufanyiwa utafiti, lisingekuwa tena jambo la kujaribu. Kwa hiyo jaribio la kufanyia falsafa jambo la kujaribu lilibadilisha dhana yake na kuliondoa katika uhalisia wake. Kwa hiyo, watu wakianza wenyewe kufuata falsafa ya kiotomatiki, basi hiari ya kawaida itakuwa mbali nao.
However, with the clear matters that do not need thinking, trying to philosophise in them only increases their ambiguity and vagueness, such as a chair, cup, plate and the like. With these matters and things, it is not correct to think and philosophise about them; they are rather taken as they are, once they or their names were mentioned. This is what is called the automatic philosophy (alfalsafah al-aaliyyah) The automatic philosophising or the automatic thinking thus is the philosophising of the apparent object, of which nothing is hidden; this thing is not understood except by mentioning its name. So the chair is a chair. If you philosophised it or thought about it, it would increase in obscurity and you would become unable to understand it. The more you philosophise the subject, the more you will plummet into vagueness. The West praised the mind, thinking, deliberation, study and calculation and the like until we lost spontaniety. We even went beyond that to the automatic philosophising. It was said to some people; “carry out a venture; why do you not undertake a risk?” Risk means to carry out an action without first making calculation. However, these people philosophised the risk in a form of automatic philosophy. So they said; ‘we do not undertake a reckless venture; we are rather ready to undertake a calculated or studied venture.’ This statement is philosophising the venture, which is a form of automatic philosophy. This is because if the venture was calculated and studied, it would not then be a venture. Thus the attempt to philosophise the venture changed its concept and removed it from its reality. So if the people by themselves started to follow the automatic philosophy, then spontaniety will be far from them.
Ni kweli kwamba kufikiri ni jambo lisiloepukika na kutafakari ni lazima, kama ilivyosemwa zamani "haraka inatoka kwa Shetani". Lakini hili linahusu mambo yanayohitaji utafiti na uchunguzi tu, si mambo yasiyohitaji hayo. Aidha, mambo yanayohitaji utafiti na uchunguzi hufanyiwa utafiti na uchunguzi endapo bado kuna muda wa kufanya hivyo, au endapo hali zinafaa. Lakini ikiwa hali hazifai kwa kufikiri, na kufikiri huko kungepoteza fursa au kungesababisha machafuko, basi hakuna kitu kitakachookoa hali isipokuwa hiari ya papo hapo. Kwa hiyo, hiari ya papo hapo ni jambo lisiloepukika kwa mataifa na watu, makundi na vyama, ili wafanikiwe katika mwenendo wa maisha. Bali uwepo wake ni wa lazima kwa mafanikio katika mwenendo wa maisha; ni mojawapo ya masharti ya mafanikio haya.
It is true that thinking is indispensable and pondering is necessary, as it was said in the past “haste is from Shaitan”. But this is only in the matters that need study and scrutiny, not in matters that do not need it. Moreover, matters that need study and scrutiny are studied and examined if there is still time to do so, or if the circumstances are suitable. However, if the circumstances are not suitable for thinking and such thinking would squander the opportunity or it would lead to disruption, then nothing would save the situation except spontaniety. Therefore, spontaniety is indispensable for nations and peoples, groups and parties in order to succeed in the course of life. Rather its presence is necessary for success in the course of life; it is one of the conditions of this success.
Hali na mambo ya maisha ni mengi na tofauti, njia zake ni nyingi, zenye mawe na tambarare, rahisi na ngumu. Wakati huo huo, 'wakati ni dhahabu'; kwa kweli una thamani kubwa kuliko dhahabu. Kwa hiyo ni muhimu sana kuzingatia hali, mazingira na jambo lililopo mbele yetu. Kwa hiyo, ikiwa jambo linahitaji kufikiri, basi ni lazima kulifikiria, na ikiwa linahitaji papo hapo kujibu bila kupanga, basi ni lazima kuwa na majibu ya papo hapo. Hivyo, kila hali hushughulikiwa kulingana na mahitaji yake. Hatusemi kwamba kila kitu kinahitaji majibu ya papo hapo. Kuna mambo mengi ambayo hayahitaji majibu ya papo hapo; kufikiri ni muhimu zaidi kuhusiana nayo. Hata hivyo, kuna mambo mengine ambayo yanadhuriwa na kufikiri kupita kiasi kwa sababu yanahitaji majibu ya papo hapo. Kwa mfano, ufafanuzi, hukumu za Mwenyezi Mungu na mambo ya kitaalamu hayatatuliwi isipokuwa kwa kufikiri.
The conditions and matters of life are numerous and diverse, its paths are various, rugged and flat, easy and difficult. At the same time, ‘time is gold’; it is in fact more valuable than gold. So it is very important to take into account the situation, condition and the matter at hand. Accordingly, if the matter requires thinking, then it is necessary to think about it, if it requires spontaniety, then it is necessary to have spontaniety. Thus, every situation is dealt with according to its requirements. We do not say that everything needs spontaniety. There are many matters that do not need spontaniety; thinking is rather important regarding them. However, there are other matters that are harmed by thinking because they need spontaniety. As an example, the definitions, the divine rules and the technical matters are not solved except with thinking.
Papara hakuna uhusiano wowote kati yao na hiari ya papo hapo; ni makosa kwa hiari ya papo hapo kuingia ndani yake. Kwa upande mwingine, kwa mambo ya kushtukiza, maswali yote ya kichokozi yanayoulizwa kwa makusudi na mambo yote ya haraka-haraka, hiari ya papo hapo ni muhimu kwa yote hayo. Kufikiri hakukubaliki katika mambo hayo; badala yake kinapaswa kuwekwa mbali nayo. Kufikiri kukiingia ndani yake, basi inawezekana kuongeza ukungu wake, kuwanyima watu nafasi, kufichua uhalisi wa mfikiri au kudhurika kwa sababu ya hilo. Maisha yana mambo ambayo kufikiri ni muhimu, pamoja na mambo ambayo hiari ya papo hapo ni muhimu, na si sahihi kufikiri kuhusu hayo. Kwa hiyo, maisha yanaendeshwa na mwendo wake unashughulikiwa kulingana na hali iliyopo. Ikiwa balaaghah (ufasaha wa usemi) ni kulingana kwa usemi na yale ambayo hali zinayahitaji, basi kuchukua mwendo wa maisha ni kulingana kwa kitendo na yale ambayo hali zinayahitaji.
Spontaniety has nothing to do with them; it is rather wrong for spontaniety to enter them. On the other side, for the surprises, all the mischievous questions that are asked purposefully and all the hasty matters, spontaniety is indispensable for all of them. Thinking is unacceptable in them; it rather should be distanced from them. If thinking entered them, then it is possible to increase their vagueness, to remove the opportunity from the people, expose the reality of the thinker or be harmed because of that. Life has matters for which thinking is indispensable, as well as matters for which spontaniety is indispensable and it is incorrect to think regarding them. So, life is conducted and its course is engaged according to the situation. If balaaghah (eloquence) is the agreement of speech with what the circumstances require, then taking up the course of life is the agreement of action with what the circumstances require.
Ikiwa jambo linahitaji kufikiri, basi kufikiri kunatumika. Ikiwa jambo linahitaji hiari ya papo hapo, basi hiari ya papo hapo inafuatwa. Kwa kuwa kufikiri ni lazima kwa mwenendo wa maisha, pamoja na aina zake zote, hiari ya papo hapo pia ni lazima kwa maisha. Hatukosoi kufikiri, kwa kuwa ni lazima kwa maisha. Badala yake, tunakosoa kukimbilia kufikiri kiotomatiki na kukosekana kwa hiari ya papo hapo katika maisha.
If it requires thinking, then thinking is used. If it requires spontaniety, then spontaniety is followed. As thinking is necessary for the course of life, with all of its types, spontaniety is also necessary for life. We do not criticise thinking, for it is necessary for life. We rather criticise the automatic resort to thinking and the absence of spontaniety from life.
Kufikiri ni miongoni mwa mahitaji ya maisha. Ikiwa ni kweli kwamba mwanadamu ni kiumbe mwenye uwezo wa kuongea, pia ni kweli kwamba mwanadamu ni kiumbe anayefikiri. Kinachomtofautisha mwanadamu na viumbe wengine ni kufikiri. Akili, kwa maana yake halisi, ni kufikiri. Mnyama, ingawa ana ubongo, hafikiri, kwa kuwa hana akili. Hii ni kwa sababu kuwepo kwa ubongo peke yake hakutoshi kwa mchakato wa kufikiri kuwepo; bali kuna mahitaji mengine. Kwa hiyo, kufikiri lenyewe ni miongoni mwa sifa za mwanadamu. Hivyo, mwanadamu asingeweza kuwepo bila kufikiri, yaani bila akili. Kufikiri lenyewe hakuwezi kukosekana kwa mwanadamu. Kwa hiyo, kushambulia kufikiri hakuna maana. Shambulio badala yake linalenga kufikiri polepole, yaani ukosefu wa upesi wa kuitikia. Hii ni kwa sababu kufikiri kwa haraka au upesi wa kuitikia ni muhimu ili kuendelea katika safari ya maisha, pamoja na kufanikiwa katika safari hii.
Thinking is one of life’s necessities. If it is true that man is an animal (creature) endowed with the faculty of speaking, it is also true that man is a thinking animal (creature). What distinguishes man from other creatures is thinking. The mind, in its true meaning, is thinking. The animal, although it has a brain, does not think, for it does not have a mind. This is because the presence of the brain alone is not enough for the thinking process to exist; rather there are other requirements. Therefore, thinking itself is one of the characteristics of man. Thus, there could not be a man without thinking, i.e. without the mind. Thinking itself can’t be absent from man. Therefore, attacking thinking is irrelevant. The attack is rather focused on the slow thinking, i.e. on the lack of spontaniety. This is because quick thinking or spontaniety is necessary to proceed in the course of life, as well as to achieve success in this course.
Ukiritimba una mambo matatu ya kujadili: Kwanza, ni nini?
Spontaniety has three matters to discuss: Firstly, what is it?
Pili, ni nini uhalisia wake wa kiutendaji? Ingawa kujua maana yake au ufafanuzi wake kunaongoza kwenye uhalisia wake wa kiutendaji, hili ni tofauti na uhalisia wenyewe. Pale unapokutana, kwa mfano, na jambo lisilotarajiwa linalokulazimu kuamua msimamo wako kulielekea, basi katika hali hii dharura ya jambo inaonekana wazi, lakini hiyo si dharura yenyewe. Hii ni kwa sababu katika dharura unahitaji kutoa hukumu kuhusu jambo hilo kwa haraka na kwa kasi kubwa, kwa namna ambayo msimamo huo ndio unaoamua hatua zitakazochukuliwa kukabiliana na mshangao huo. Kwa mfano ni mshangao wa swali usilolitarajia, au kumkuta adui mahali usipotarajia, au tatizo ambalo hukutegemea litokee. Mshangao au uhalisia huo ndio kiini cha kitendo au dharura, lakini si dharura yenyewe. Jambo la tatu ni kutoa mifano kutoka maisha kuhusu mambo haya mawili: uhalisia ambao dharura ilitokea ndani yake, na dharura yenyewe. Kuhusu mifano ya hatua zilizochukuliwa katika hali kama hizi, ingawa ni yenye manufaa, si ya lazima. Hii ni kwa sababu hatua hizo zinaweza kutofautiana kulingana na uhalisia unaotofautiana, au kulingana na dharura inayotofautiana katika jambo lilelile.
Secondly, what is its practical reality? Although its definition or knowing what it is guides to its practical reality; but this is different from the reality. When you are, for example, surprised with a matter that requires you to determine your position towards it, then in this case spontaniety is quite evident, but it is not spontaniety. This is because in spontaniety you need to issue a judgement regarding it swiftly and very quickly, in a way that this position determines the measures that have to be taken towards this surprise. For example the surprise at a question that you did not anticipate, or finding an enemy in a place you did not expect, or of a problem you did not expect to occur. The surprise or the reality is the subject of action or spontaniety, but it is not spontaniety itself. The third matter is to provide examples about these two from life, about the reality in which spontaniety took place and about spontaniety itself. As for examples of measures taken in such cases, though they are beneficial they are not necessary. This is because the measures can vary with varying realities, or with the spontaniety in the same issue.
Baada ya kuelewa tofauti kati ya hiari (spontaneity) na kufikiri, ni lazima kujua jinsi ya kuanzisha hiari kwa watu, yaani jinsi ya kuendeleza hiari miongoni mwa watu. Hili linahusu hasa wale ambao hawana hiari. Jibu la jambo hili linategemea ukweli kwamba watu wamegawanyika katika aina mbili. Kwanza, kuna watu wa utafiti wa kisayansi na wale wanaofanana nao. Kazi ya watu hawa ni kushiriki katika kufikiri, kama vile watu wa utafiti wa kisayansi na wanasiasa wasio wa kawaida. Pili, kuna watu wa kawaida, yaani wasio wa aina ya kwanza, iwe wamesoma au hawajasoma, pamoja na wanasiasa wa kawaida. Hii ni kwa sababu kazi ya msingi ya watu katika Ummah ni either kufikiri au vitendo vya kimaada, bila kuwepo kwa kitu kingine. Nafasi ya kila moja ya aina hizi mbili inatofautiana na nyingine. Kwa hiyo, hatua inayochukuliwa kwa kila aina inapaswa kuwa tofauti, kuhusu kuanzisha hiari kwao au kuendeleza hiari kwao. Hii ni kwa sababu anayezoea kufikiri ni tofauti na yule ambaye kufikiri ni jambo jipya kwake. Kwa hiyo, kazi itatofautiana kwa wao. Kwa watu wa kawaida, wakiwemo wanasiasa wa kawaida, kazi ya kuanzisha hiari ndani yao ni rahisi zaidi kuliko kwa wale ambao kazi yao ya asili ni kufikiri. Hii ni kwa sababu kwa watu hawa kufikiri ni jambo jipya na si la asili.
After understanding the difference between spontaniety and thinking, it is necessary to know how to initiate spontaniety in people, i.e. how to develop spontaniety in the people. This is particularly the case with those who do not have spontaniety. The answer to this matter depends on the fact that people are of two types. Firstly, there are the people of scientific research and their like. The task of these people is the involvement in thinking, such as the people of scientific research and the non-conventional politicians. Secondly, there are ordinary people, i.e. other than the first type, whether they were educated or not, as well as the conventional politicians. This is because the original task of the people in the Ummah is either thinking or material actions, without the presence of something else. The position of each of these two types differs to the other. Thus the action with each type should be different, regarding initiating spontaniety with it or developing spontaniety with it. This is because the one who is used to thinking is different from the one for whom thinking is new. Therefore, the work will vary with them. As for the ordinary people, including the conventional politicians, the work towards initiating spontaniety in them is easier than with those whose original task is thinking. This is because with these people the thinking is new and not original.
Kwa kuwa wao ni wafikiri kwa asili, kwani mwanadamu ni kiumbe anayefikiri, kazi pamoja nao ni kwa urahisi tu kuwazoesha, yaani kuanzisha tabia ya kujibu papo hapo. Hivyo inakuwa jambo la kawaida, hata katika kazi zao za kila siku. Kwa mfano, mafundi seremala, wajenzi, vibarua, mafundi stadi, wakulima, watu wa kawaida na wengine wa aina yao, wanahitaji kupewa mifano kutoka katika kazi au taaluma yao ambayo wanaweza kuihusisha nayo. Kisha mchakato huo huongezeka polepole kwao kupitia mifano yenye ugumu zaidi, inayotolewa kwa njia ya kurudiarudia. Hili litafanya kujibu papo hapo kuwe tabia yao na jambo la kawaida. Kwa mfano, husemwa kwao: "Ukikutana na jambo la ghafla kazini kwako, unalitatuaje?" Jibu likiwa sahihi mara nyingi, basi itakuwa rahisi kuhamia kwenye maswali magumu zaidi. Ikiwa jibu moja tu limetolewa, sahihi au si sahihi, lakini halikurudiwa, basi inapaswa kukubaliana naye kuhusu jibu sahihi ili lirudiwe, au kurekebisha jibu lisilo sahihi ili lisirudiwe. Urudiaji huu unaendelea hadi jambo liwe thabiti, kisha kazi inafanyika kuhusiana na mifano yenye ugumu zaidi. Maswali kuhusu tatizo la ghafla si lazima yawe ya maneno tu; yanaweza pia kuwa kwa michoro au maandishi. Lililo muhimu ni mafunzo kupitia kuwasilisha mawazo kwa watu kwa pamoja, na kuepuka kuwafundisha kama watu binafsi. Kila kitu kinachozaa mafunzo ya pamoja au uwasilishaji wa mawazo kwa watu kinapaswa kufuatwa, iwe ni kwa maandishi, kama vipeperushi, vitabu, barua na vijitabu na kadhalika, au ni cha mdomo, kama mazungumzo, hotuba, majadiliano, ushauri, maelekezo na kadhalika. Aina hizi mbili zote zinaruhusu uwasilishaji wa mawazo kwa watu na mafunzo ya pamoja. Lililo muhimu katika hili ni mada ya mazungumzo au mada ya maandishi, ambayo inapaswa kufikiriwa, kisha kuchukuliwa hatua kulingana na fikra hiyo. Bila shaka, inapaswa kuwa fikra isiyo chini ya mabishano kati ya mwasilishaji na watu. Inapaswa kuwa sahihi bila shaka kwa wote wawili. Kwa maneno mengine, ni lazima iwe dhana (yaani, inayoeleweka vizuri) na si fikra tu. Hii ni kwa sababu lengo si kumshawishi mtu kuhusu fikra hiyo. Lengo ni kuona jinsi mtu anavyotenda, na jinsi anavyozichukua fikra ambazo kwazo anashughulikia na kutatua matatizo. Kwa hiyo, njia ambayo mtu anatenda kwayo na namna anavyozichukua fikra ndiyo mada ya kushughulikiwa. Kwa maneno mengine, ndiyo jambo ambalo kupitia kwalo au kwa kupitia kwake hujulikana hisia ya usahihi au hisia ya makosa. Pamoja na haya ni kurudia, kusimama kidogo, kusaidia katika kurudia, kisha kuhamia kwenye maswali magumu na tata zaidi. Watu wa kawaida hawahitaji kuanzishwa kwa hiari ya papo hapo ndani yao isipokuwa kwa kuifanya kuwa tabia au asili yao. Ndipo hiari ya papo hapo itakapokuwepo kwa watu. Ni afadhali fikra iwe ya kina na iliyobainishwa, si yenye giza wala isiyo wazi, kama vile kuuliza, "Ukikabiliwa na tatizo, unalitatuaje?" Badala yake, kwa mfano, huwaambiwa wakulima, "Kama hakukuwa na mvua, nawe huwezi kufanya umwagiliaji wa kiviwanda, unafanya nini kuhusu mazao yako?" Akijibu haraka, basi ana hiari ya papo hapo. Asipojibu, au akijibu polepole lakini baada ya kufikiri, basi hana hiari ya papo hapo. Undani huu katika swali ni afadhali kwa watu wa namna hiyo. Lakini kwa watu wa kawaida, si jambo muhimu, kwa sababu watu huyapokea mambo bila utata, na wao huelewa kile wanachoweza katika yaliyo na utata na yasiyo wazi. Kwa hiyo jambo muhimu ni jibu lao au ufuatiliaji wa jibu lao. Hivyo, hakuna ugumu wowote katika kuwazoesha watu hiari ya papo hapo na kuiotesha ndani yao.
Hata hivyo, kuna changamoto zinazohusu watu wengine, yaani wale wanaofanya kazi ya utafiti wa kisayansi (wanataaluma) na wanasiasa wa kiitikadi wasiofuata mkondo wa kawaida. Changamoto hiyo ipo kwa wale ambao kazi yao ni fikra au elimu, si vitendo vya kimwili. Wanahitaji umakini mkubwa kuhusu wao wenyewe na kuhusu kuanzisha hiari ya dhati ndani yao. Hii ni kwa sababu, ingawa inaweza kuwepo kwa baadhi yao, msingi wa kazi yao uko katika kitu kisicho na uwepo wa kimwili.
However, difficulties exist with other people, i.e. with those who work in scientific research (academics) and unconventional ideological politicians. The difficulty exists with those whose work is thought or science and not the material actions. They need great attention regarding them and regarding initiating spontaniety within them. This is because, though it may exist in some of them, the basis of their work is in that which has no material existence.
Kwa hiyo, mada yao lazima ijadiliwe, kwa kuwa ndiyo hoja ya majadiliano.
Therefore, their subject must be discussed, for it is the discussion point.
Inaweza kuonekana mwanzoni kwamba kukabiliana kwa mwanadamu na hatari ndiko sababu ya kuwepo kwa hiari ya papo hapo, kutokana na wingi wa mshangao na kuenea kwa mambo yanayohitaji hiari ya papo hapo.
It may appear at first that man’s facing of danger is the reason for the existence of spontaniety, due to the frequency of surprises and the abundance of the occurrence of matters that need spontaniety.
Inaweza pia kuonekana kwamba mazoezi au mafunzo na tabia ndizo mambo yanayoanzisha uwezo wa kuitikia papo hapo. Ni kweli kwamba mambo haya mawili husaidia kuanzisha uwezo huo wa kuitikia papo hapo, lakini hakuna hata moja kati yao, wala yote mawili pamoja, yanayoanzisha uwezo huo. Hali hii haiwahusu wale wanaofanya kazi za kufikiri, kama madaktari, wahandisi na walimu na wengineo wa aina yao, wala wale wanaofanya kazi za kimwili, kama maseremala, mafundi chuma, wafanyakazi wa kawaida na wengineo wa aina yao. Hii ni kwa sababu kuishi kwa mwanadamu katika hatari kunasaidia uwezo wa kuitikia papo hapo. Kuufanyia mazoezi na kuzoea kuutumia huufanya kuwa wa asili, huukuza na kusaidia kuuanzisha. Hata hivyo, hakuna kati ya haya kinachoanzisha kamwe uwezo huo kama uwezo wa kuitikia papo hapo au kufikiri kwa haraka.
It may also seem that practice or training and habits are the matters that initiate spontaniety. It is true that these two matters help in initiating spontaniety, but neither one of them nor both combined, initiate it. This is not the case with those who work with thought, like doctors, engineers or teachers and their like, nor with those who carry out physical work, like the carpenters, blacksmiths, labourers and their like. This is because man’s living in dangers aids spontaniety. Practicing it and being accustomed to it make it natural and develop it and help in initiating it. However, none of these ever initiate it as spontaniety or as quick thinking.
Tulisema hapo awali kwamba kuanzisha hiari (spontaneity) kwa wale wanaofanya kazi za kimwili, ambao ndio walio wengi kati ya watu au taifa, ni kupitia mafunzo ya pamoja. Yaani, ni kwa kuanzisha mawazo yanayoanzisha hiari hiyo, kama vile kumuuliza mtu kuhusu anachofanya au kwa nini mshangao fulani ulimjia? Hili ni kando ya maswali mengine yanayofanana. Kuanzisha hiari kwa wale wanaofanya kazi kwa akili, kama walimu na wanasiasa wenye itikadi, ni rahisi. Hufanywa tu kwa kuwasihi watumie hiari. Ingawa hiari ni miongoni mwa mambo ya kina, ambamo ni halali kuhusisha falsafa na fikra, bado pia ni miongoni mwa mambo ya kawaida, yaani yanaangukia ndani ya falsafa ya kawaida. Kwa hiyo, inatosha kuombwa hivyo, yaani kuambiwa wale wanaofanya kazi kwa fikra kwamba ni lazima wawe na hiari. Kisha wataelewa kutoka katika hiari maana yake na ni nini, bila haja ya kuingia katika maelezo au kujibu maswali, wala haja ya kueleza maana ya hiari. Hii ni kwa sababu watu hawa wanafanya kazi kwa fikra na ndani ya fikra. Kwa kuwa sehemu kubwa ya kazi yao ni katika fikra, sayansi na maarifa, wamezoea hilo; kwa hiyo hujidhihirisha ndani yao kutokana na tabia hii ya kutegemea kufikiri katika kutatua kila tatizo. Hivyo, uzito wa kufikiri au kufikiri polepole kunakohitaji utafiti, uchunguzi na hesabu, mara nyingi hujidhihirisha ndani yao. Likisemwa kwao kwamba ni lazima wawe na hiari, huharakisha kufikiri, na hivyo hiari hukua kwao kutokana na kasi hii ya kufikiri.
We said before that initiating spontaniety with those who carry out physical work, who are the great majority of the people or the nation, is by collective training. In other words, it is by initiating the thoughts that initiate it, such as asking a man about what he does or why a surprise occurred to him? This is beside similar questions. Initiating it with those who work with thought, such as the teachers and the ideological politicians, is easy. It is simply done by urging them to use spontaniety. Though spontaniety is one of the profound matters, in which it is valid to involve philosophy and thinking, nevertheless it is at the same time, of the routine matters, i.e. it falls within the routine philosophy. Therefore, it is enough to be requested as such, i.e. it is said to those who work with thought that it is necessary that they have spontaniety. Then they would understand from spontaniety what it means and what it is, without the need for entering into the details or answering to questions, or even the need for explaining the meaning of spontaniety. This is because these people work with and in thought. Due to the fact that much of their work is in thought, science and knowledge, they become used to that; so it manifests in them due to this habit of resorting to thinking for solving every problem. Therefore, slowness of thinking or slow thinking that requires study, scrutiny and calculation, manifests often in them. If it said to them, it is necessary that they have spontaniety, they hasten in thinking and thus spontaniety develops with them from this speed in thinking.
Kwa hiyo, inatosha tu kuwahimiza wale wanaofanya kazi ya fikra wawe na fikra za haraka. Hili hufanyika kwa kuwaambia kwamba lazima wawe na uharaka wa kifikra. Hivyo, uharaka wa kifikra huzaliwa kwa watu kama hao wanaofanya kazi ndani ya fikra na pamoja nayo, kama walimu, wanasiasa wa kiitikadi na wengineo wanaofanana nao, kwa kuwahimiza watumie uharaka huo. Kwa maneno mengine, inatosha kuwaambia kwamba lazima wawe na uharaka wa kifikra, ili uharaka huo uwepo. Hawahitaji ugumu mwingi wala mambo mapya. Wao hufanya kazi ndani ya fikra na pamoja nayo, kwa hiyo hawahitaji kitu kingine chochote. Ni kwa sababu wanafanya kazi hii na ni kazi yao ya kila siku, hivyo wanakua, kutokana na mazoea na mafunzo, kwa sifa ya kufikiri au tabia ya kufikiri polepole. Hivyo, husema kuhusu kila jambo linalowasilishwa kwao, "hili linahitaji kusomwa, kuchunguzwa na kuchunguzwa kwa kina," ingawa huenda si kweli. Ili wazoee kufikiri haraka na kutofautisha kati ya lile linalohitaji kusomwa na lile lisilohitaji kusomwa, wanaombwa kuwa na fikra za haraka, yaani wanaombwa kuwa na uharaka wa kifikra. Fikra ya haraka yenyewe ni uharaka. Fikra hii ya haraka, isipozuiwa na kizuizi, ingetoa mara moja hukumu juu ya jambo hilo kwa haraka.
Therefore, it is enough merely to encourage those who work in thought to have quick thinking. This is done by saying to them that they must have spontaniety. Thus, spontaniety is created in such people who work with and in thought, like the teachers and the ideological politicians and their like, by urging them to use spontaniety. In other words, it is enough to tell them that they must have spontaniety, for spontaniety to exist. They do not need much difficulty or new matters. They rather work in and with thought, so they do not need anything else. It is because they practice this work and it is their daily work, so they develop, due to the habit and training, the attribute of thinking or the characteristic of slow thinking. Thus, they say about everything presented to them, “this requires study and examination and investigation,” though it might not be the case. In order that they become used to quick thinking and they distinguish between that which needs study and that which does not need study, they are asked to have quick thinking, i.e. they are requested to have spontaniety. Quick thinking itself is spontaniety. This quick thinking, if not obstructed by a barrier, would produce, immediately, the judgement on the matter quickly.
Mtu angejua basi kwamba hili ni la kiasili, au linatokana na kiasili, kuhusu jambo ambalo halihitaji utafiti wala uchunguzi. Kama kungekuwa na kizuizi au kikwazo katika jambo hilo, angejua basi kwamba linahitaji utafiti na uchunguzi, kwa sababu si miongoni mwa mambo yanayohitaji kiasili.
One would know then that this is spontaniety or from spontaniety regarding that which does not need study or scrutiny. If there were a barrier or an obstruction in the issue, he would know then that it needs study and scrutiny, because it is not among the type of issues that require spontaniety.