Yukarıdaki örnekler, rabb kelimesinin anlamlarını açıkça ortaya koymaktadır. Şimdi, Kur'ân'ın reddettiği, sapmış kabile ve toplulukların rubūbiyyet (yani rabb olan kimsenin nitelik ve sıfatları) hakkındaki yanlış anlayışlarına ve Kur'ân'ın savunduğu inançlara geçebiliriz. Bunu en iyi şekilde, Kur'ân'da adı geçen belirli milletleri veya toplulukları tek tek ele alarak yapabiliriz; böylece onların sahip oldukları yanlış düşüncelerin daha net bir resmini elde etmiş oluruz.

The above examples clearly bring out the meanings of the word rabb, and we may now proceed to look at those false notions which existed among the misguided tribes and people about rubūbiyyah (that is, the qualities and attributes of one who is a rabb) which the Qur'ān sought to refute, and what are the beliefs that the Qur'ān advocates. This can perhaps best be done by taking up, one by one, the cases of those particular nations or people who find mention in the Qur'ān, and thus get a clearer idea of the wrong notions which they entertained.

Kur'an'da ele alınan bu tür insanların en eskisi, Hazreti Nuh'un (Nuh, onun üzerine selam olsun) peygamber olarak gönderildiği kavimdi. Kur'an'dan açıkça anlaşılmaktadır ki bu insanlar Allah'ın varlığını inkar etmiyorlardı; bunu, onların önderlerinin Nuh hakkında söylediği şu sözler de göstermektedir:

The earliest of such people dealt with in the Qur'ān were those among whom Hazrat Nuh (Noah, peace be upon him) was raised as Prophet. It is clear from the Qur'ān that these people did not deny the existence of God, cf. the following comment about him by their leaders:

"O o, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir; yalnızca sizin üzerinizde üstünlük kurmak istiyor. Allah dileseydi, elbette melekleri indirirdi…" (el-Mü'minûn 23:24)

…He is but a man like any of you, who only wants to establish his own hold over you. If God had really wanted (to send any messenger) He would surely have chosen angels instead…. (al-Mu’minoon 23:24)

Ne de Allah'ın evrenin Yaratıcısı ve rubûbiyet kavramının birinci ve ikinci anlamıyla Rabb olduğunu inkâr ediyorlardı. Hazreti Nuh'un onlara yaptığı öğütler arasında şunlar vardı:

Nor did they deny that Allah was the Creator of the universe and the Rabb in the first and second senses of the word. Among the exhortations to them by Hazrat Nuh were:

O sizin Rabbinizdir ve dönüp varacağınız yer O'nadır. (Hud 11:34)

…He is your Rabb, and unto Him shall you be returned. (al-Hud 11:34)

Rabbinizden bağışlanma dileyin, çünkü O, gerçekten çok bağışlayandır.

Seek the forgiveness of your Rabb, (for) verily He is Oft-Forgiving.

(en-Nuh 71:10)

(an-Nuh 71:10)

Allah'ın yedi göğü birbiri üzerine nasıl yarattığını görmüyor musunuz? Ayı onların arasında bir nur, güneşi de parlak bir kandil kılmıştır. Ve (Allah)

Do you not see how Allah has made the seven heavens one above the other, and made the moon a light in their midst, and the sun a (glorious) lamp? And (it was)

Allah (Ki) sizi topraktan yarattı. (Nuh 71:15-17)

Allah (Who) created you from the earth. (an-Nuh 71:15-17)

Sıradaki kavim Âd'di. Onlar da Allah'ın varlığını ya da O'nun ilah oluşunu inkâr etmiyorlardı; ancak aynı zamanda Hazret Nuh'un kavmiyle aynı ölçüde ve aynı anlamda O'na Rab olarak da inanıyorlardı. Bu yüzden aralarındaki ihtilaf noktaları ve kendilerine gönderilen peygamber Hazret Hud'un ihtilaf noktaları da aynıydı: {Âd'a da kardeşleri Hud'u gönderdik. O da onlara şöyle dedi:}

The next in line were the ’Aad. They too did not deny the existence of God, or His being the Ilah but at the same time they too believed in Him as the Rabb to the same extent and in the same sense as had Hazrat Nuh’s people. And so the points of disagreement between them, and the Prophet sent to them, Hazrat Hud, were the same too: And to the Aad (We sent) their brother (that Is kinsman) Hud, who said to them:

"Ey kavmim! Allah'a kulluk edin, çünkü O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hâlâ O'ndan sakınmayacak mısınız?" (Onlar) dediler ki: "Bizi yalnızca Allah'a, sadece O'na ibadet etmeye ve atalarımızın tapmakta olduğu şeylere tapmayı bırakmaya mı çağırmak için mi geldin?"

‘O’ my people, give your ’ibadah to Allah (because) there is no ilaah but He; will you not fear Him?” (And) they said: ‘Have you come to us to make us give all of our ’ibadah to Allah alone, exclusively, and give up those to whom our ancestors used to give theirs?’ (al-A’raaf 7:65-70)

…Dediler ki: "Rabbimiz dileseydi, elbette melekler indirirdi (bizim gibi bir insan olan sen yerine)..." (Fussilat 41:14)

…They said: ‘If our Rabb had wanted, He would have sent down angels (instead of you, a human like us).... (al-Fussilat 41:14)

İşte bunlar 'Ad kavmiydi; Rableri'nin emirlerine karşı geldiler, peygamberlerine itaat etmediler ve her zorba, hakka karşı azgın olanın peşinden gittiler. (Hud 11:59)

These then were the ’Aad, who refused to obey the commands of their Rabb, who did not obey His messengers, and who (instead) obeyed every despotic transgressor (against Truth) (al-Hud 11:59)

Sonra Semûd kavmi vardı; ’Âd’den sonra en çok azgınlık edenler onlardı. Özünde sapkınlıkları, Hazret-i Nûh’un kavminin ve ’Âd’in sapkınlığıyla aynıydı. Onlar da Allah’ın varlığına, Onun İlâh ve Rabb olduğuna inanıyorlardı; ancak Onun tek ilâh olduğunu, yalnızca Onun her türlü ibadete layık olduğunu ve Rabb kelimesinin bütün anlamlarıyla yalnızca Onun Rabb olduğunu kabul etmiyorlardı. Allah'tan başka duaları kabul edebilen, lütufta bulunabilen ve sıkıntıyı giderebilen başkalarının da bulunduğunda ısrar ediyorlardı. Ahlakî ve kültürel konularda ise İlâhî hidayete uymak yerine hükmünü ileri gelenlerinden ve din adamlarından alıyorlardı. Bu durum onları acınacak derecede yoldan çıkmış bir topluluk haline getirdi ve üzerlerine Allah'ın azabını indirdi:

Then there were the Thamūd, the worst transgressors after the ’Aad. Basically, their deviation was the same as that of the people of Hazrat Nuh and the ’Aad. They also believed in the existence of Allah and His being the Ilaah and the Rabb but they did not agree that He was the only ilaah, that He alone was worthy of all ’ibadah, and that He was Rabb in all the senses of the word. They insisted that there were others, besides Allah, who too could accept prayers, grant favours, and remove distress, and in moral and cultural matters they took their law from their chiefs and priests instead of following Divine guidance. It was this which made them into a tragically misled people and brought down on them Allah’s punishment:

Eğer yüz çevirirlerse (ve söylediklerini dinlemezlerse), o zaman onlara de ki ﷺ: "Ben sizi, Ad ve Semud kavimlerinin başına gelene benzer bir azaba karşı uyarıyorum. Onlara peygamberler art arda gelmiş, yalnız Allah'a ibadet etmemeleri konusunda uyarmışlardı; onların tek cevabı şu olmuştu: 'Rabbimiz dileseydi elbette melekler indirirdi; (ama indirmediğine göre) sizin getirdiğiniz mesajı reddediyoruz.'" (Fussilet 41:13-14)

And (O’ Muhammad) if they turn away (and do not listen to what you say) then say to them: I am warning you of a punishment the like of that which visited the ’Aad and the Thamud, to whom Prophets came repeatedly telling them not to give their ’ibadah to any but Allah, and whose only reply was:‘If our Rabb had wanted, He would surely have sent down angels, (but since He did not), we reject the message which you bring’. (al-Fussilat 41:13-14)

Semûd kavmine de kardeşleri Salih'i (gönderdik). O şöyle dedi: "Ey kavmim! Allah'a ibadet edin; sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur." ... Dediler ki: "Ey Salih! Senden büyük umutlarımız vardı (ama şimdi tuhaf konuşuyorsun). Atalarımızın tapmakta olduğu şeylere bizim de tapmamızı mı yasaklamak istiyorsun?" ... (Hûd 11:61-62)

And to the Thamud (we sent) their kinsman Saleh, who said to them, ”O’ my People: ’give your ’ibadah to Allah; you have no ilaah but He.”...They replied, ”O’ Saleh, we had great hopes of you (and now you spear strangely); Do you mean to forbid us to give our ’ibadah to those to whom our ancestors used to give their?”.... (al-Hud 11:61-62)

Ardından önemce gelen, İbrahim (Abraham, selam üzerine olsun) Peygamber'in kavminin durumudur; ve bu durumun önemi, kendilerinin kralı Nemrud'un (Nimrod) Allah'a inanmadığı, bunun yerine kendisinin Tanrı olduğunu iddia ettiği yolunda yaygın bir kanaat bulunmasındadır. Oysa gerçek şudur: Nemrud Tanrı'ya inanıyordu ve O'nu evrenin yaratıcısı ve işlerinin düzenleyicisi olarak kabul ediyordu; onun kendisini rabb olarak ilan etmesi ise yalnızca bu kelimenin üçüncü, dördüncü ve beşinci anlamlarıyla sınırlıydı.

Next in importance are the people of Hazrat Ibrahim (Abraham, may peace be upon him), and the significance of their case is that it is commonly thought that their King, Namrud (Nimrod), did not believe in God but claimed himself to be God instead. The fact, however, is that he did believe in God, and also believed Him to be the Creator and the Regulator of the affairs of the universe, and his own claim to be a rabb was only in the third, fourth, and fifth senses of the term.

Bir diğer yaygın yanlış kanı, bu insanların God'a ve O'nun İlâh ve Rabb oluşuna inançlarının olmadığıdır; oysa gerçekte bu konulardaki inançları, Hazreti Nuh'un ve Semûd kavminin inançlarından pek farklı değildi. Onlar God'un varlığına inanıyorlardı; O'nu aynı zamanda Rabb, gökleri ve yeri yaratan ve evrenin Mutlak Hükümdarı olarak biliyorlardı. Hatta O'nun insanın ibadetine hak sahibi olduğunu da inkâr etmiyorlardı. Yanıldıkları nokta, gök cisimlerini rubûbiyyette, terimin birinci ve ikinci anlamlarında, O'na ortak tutmaları ve bu ölçüde O'na şirk koşmalarıydı. Terimin üçüncü, dördüncü ve beşinci anlamlarına gelince, burada rabb muamelesi gördükleri kendi krallarıydı.

Another common misconception is that these people had no belief in God nor in his being the Ilaah and the Rabb, although in fact their beliefs on these points were little different from those of the people of Hazrat Nuh and the Thamūd. They did believe in the existence of God, and also knew Him as the Rabb, the Creator of the heavens and the earth, and the Supreme Ruler of the universe. Nor, for that matter, did they deny His right to man’s worship. Where they were mistaken was in regarding the heavenly bodies as partners with him in rubūbiyyah in the first and second senses of the term and hence in associating them with God to that extent. As for the third, fourth, and fifth meanings of the term, here it was their kings whom they treated as the rabbs.

Kur'an-ı Kerim bu noktalarda o kadar açıktır ki, az önce bahsedilen yanlış anlayışların nasıl ortaya çıktığı ve bu kadar yaygın biçimde kabul görmesi şaşırtıcıdır. Örneğin Kur'an'da anlatıldığı şekliyle Hazret-i İbrahim'in hakikati arayışı hikâyesini ele alalım:

The Holy Qur'ān is so clear on these points that it is surprising how the misconceptions just mentioned originated and came to be so widely accepted. Take for example the story of Hazrat Ibrahim’s search for the truth as told in the Qur'ān:

Tarihsel sıraya göre bir sonraki halk, Hazreti İbrahim'in yeğeni Lut'un (her ikisine de selam olsun) ıslahı görevi verilen Sodom halkıdır. Kur'an'dan bu halk hakkında şunu da biliyoruz: Tanrı'nın varlığını ve kelimenin birinci ve ikinci anlamıyla Yaratıcı ve Rab olduğunu inkar etmiyorlardı; ancak kelimenin üçüncü, dördüncü ve beşinci anlamlarında O'nu Rab olarak kabul etmeyi reddediyorlardı ve davranışlarına yön verecek kanunu koymak için Tanrı'nın güvenilir temsilcisi olarak Lut Peygamber'in otoritesini de reddediyorlardı. İstedikleri, istedikleri gibi yaşamalarına izin verilmesiydi ve asıl suçları buydu; Tanrı'nın gazabını başlarına çekmelerinin nedeni de buydu. Kur'an onlar hakkında şöyle buyurur: Akrabaları Lut onlara, "Tanrı'dan korkmuyor musunuz? Bakın, ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim. Öyleyse (söylediklerime inanın ve) Tanrı'nın gazabından kendinizi kurtarmaya çalışın ve size söylediğimi yapın. Bu konuda sizden bir karşılık istemiyorum, çünkü mükafatım Tanrı katındadır. Bütün insanlığın geri kalanının aksine, siz erkeklere mi yöneliyorsunuz (cinsel doyum için) ve Rabbinizin bu amaçla sizin için yarattığı eşleri bir kenara mı bırakıyorsunuz? Gerçekten siz, haddi aşan bir topluluksunuz." (Şuara 26:161-166)

The next in historical order are the people of Sodom, the task of whose reformation was entrusted to Hazrat Ibrahim’s nephew, Lot (may peace be upon both). From the Qur'ān we know about these people too that while they neither denied the existence of God nor His being the Creator and the Rabb in the first and the second senses of the word, they refused to acknowledge Him as such in the third, fourth, and fifth senses, and also repudiated the authority of the Prophet Lot as His trusted representative to lay down the law for their conduct. What they wanted was to be left to do as they pleased, and this was their real crime and the reason for their bringing God’s wrath upon their heads. This is what the Qur'ān says about them: When their kinsman Lot said to them,‘Will you not fear God? Look! I am a trusted messenger to you (from God). Therefore (believe what I say and) try to save yourselves from Divine wrath, and do as 1 tell you, I ask no regard for myself, because my reward lies with God. Do you, unlike the whole of the rest of humanity, turn to boys (for your Sexual satisfaction) and leave aside the wives your Rabb has created for you for this purpose? Surely, you are the worst of wrongdoers.’ (Ash-Shu’araa’ 26:161-166)

Açıktır ki bu sözler, Tanrı'nın varlığını inkar etmeyen, O'nun Yaratıcı ve Rızık veren olduğunu kabul eden bir halka söylenmiş olabilir. Bu yüzden onlar, "Tanrı kimdir?", "Yaratıcı olduğunu nasıl iddia edebilir?" ya da "Rabbimiz nasıl oldu?" diye karşılık vermediler. Bunun yerine şöyle dediler: "Ey Lût, eğer vaazlarından vazgeçmezsen, mutlaka sürülenlerden olacaksın." (eş-Şuarâ 26:167)

Obviously these words can have only been addressed to a people who did not deny the existence of God or His being the Creator and the Provider. And that is why they did not counter by asking who was God, or how could He claim to be the Creator, or how did He become their Rabb. What they did say instead was, ‘Listen, Lot, if you do not stop your preachings, you will surely find yourself turned out from the land.’ (ash-Shu’araa’ 26:167)

Sonra gelir Medyen halkı ve Eyke halkı (Tebuk'ün eski adı), ki onlara Hazreti Şuayb peygamber olarak gönderilmişti. Bu halkın Hazreti İbrahim (aleyhisselam) soyundan geldiğini biliyoruz; dolayısıyla onların Allah'ı bilmediği ya da O'nu İlah ve Rab olarak tanımadığı yönünde bir soru olamaz. Aslında bunlar başlangıçta Müslüman olan, ancak zaman geçtikçe hem inançları hem de davranışları bozulmuş bir halktı. Kur'an'dan anlaşıldığına göre, hatta iman ettiklerini iddia ediyorlardı; çünkü Hazreti Şuayb onlara defalarca "Eğer gerçekten inanıyorsanız"; "Eğer gerçekten mümin iseniz" diyor. Onun konuşmalarını ve onların cevaplarını incelediğimizde, hem Allah'a iman ettiklerini ve O'nu İlah ve Rab olarak kabul ettiklerini açıkça görürüz; ancak iki noktada yanıldılar. Birincisi, tapınma konusunda O'na başkalarını da ilah ve rab olarak ortak koşuyor, ibadeti yalnızca O'na yöneltmiyorlardı. İkincisi, O'nun Rab oluşunun ahlaki, toplumsal, ekonomik ve kültürel davranışları düzenleyecek kanun koyma yetkisini de kapsadığını kabul etmiyorlar ya da bu alanlarda kendilerine hareket serbestisi tanıyorlardı.

Next come the people of Madyan and of Aikah (the ancient name of Tabuk), to whom Hazrat Shu’aib صلى الله عليه وسلمwas sent as prophet. We know that these people were descendants of Hazrat Ibrahim (on whom be peace) and so there can be no question of their not knowing God or not believing in him to be the Ilaah and the Rabb. They were in fact a people who had originally been Muslims but whose beliefs as also conduct had become corrupted through the passage of time. It would even appear from the Qur'ān, that they claimed to be believers, because Hazrat Shu’aib repeatedly says to them; “If you truly believe”; “If you truly are believers.” An examination of his discourses and of their answers clearly shows that they both believed in Allah and acknowledged Him as the Ilaah and the Rabb, but went wrong on two points. Firstly, in the supernatural sense they associated others with Him as also being ilaahs and rabbs and so did not give Him their ’ibadah exclusively and, secondly, they held that His being the Rabb did not extend to His having authority to lay down the law for regulating moral, social, economic and cultural behaviour, or they claimed freedom of action for themselves so far as these spheres were concerned:

Ve Medyen halkına, kardeşleri Şuayb'ı gönderdik. (Şuayb) dedi ki: "Ey kavmim, yalnız Allah'a kulluk edin, O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Rabbinizden size apaçık bir delil gelmiştir. Artık insanlara ölçü ve tartıyı tam yapın, insanların mallarını eksiltmeyin ve ıslah edilmişken yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayın. Eğer inanmış kimseler iseniz, bu sizin için daha hayırlıdır... Aranızda bir grup benimle gönderildiğim hükme inanıyor, bir grup ise inanmıyorsa, Allah aramızda hükmünü verene kadar bekleyin. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır."

And to (the people of) Madyan We sent their kinsman Shu’aib (who said to them): ‘O my people, give your ’ibadah to Allah (alone), for there is no ilaah but He; verily, there has come to you clear guidance from your Rabb, so give people just measure and weight and do not deprive them of their rightful due, nor (by these means) cause mischief in the land after it has been purged of corruption; this is the better course for you if you be true believers... And if a group among you believe in the guidance with which I have been sent, and another one not, then wait till God decides between us, and He alone is the best of all judges.’ (al-A’raaf 7:85-87)

Şimdi, Firavun ve kavmine geliyoruz; onlar hakkında Nemrud ve kavmi hakkında olduğundan bile daha büyük yanlış anlamalar vardır. Genel olarak kabul edilen görüş, Firavun'un yalnızca Tanrı'nın varlığını inkar etmekle kalmayıp kendisinin de Tanrı olduğunu iddia ettiği, yani öyle bir sapkınlığa düştüğü ve gökleri ve yeryüzünü yaratanın kendisi olduğunu öne sürecek kadar yoldan çıktığı, kavminin de böyle bir iddiayı sorgulamadan kabul edecek kadar akıldan yoksun olduğudur.

Next, we come to the Pharaoh and his people, regarding whom there are even greater misconceptions than in the case of Namrud and his people. The view generally held is that the Pharaoh not only denied the existence of God but himself claimed to be God, that is, that he had become so misled as to presume to be the creator of the heavens and the earth, and that his people too were so bereft of reason as to unquestioningly subscribe to such claim.

Kur'an-ı Kerim ve tarih, aksine, Musa'nın kavminin ve Nemrud'un halkının Allah'ı hem İlah hem de Rab olarak kabul etme konusundaki inançları arasında pek az fark olduğunu göstermektedir. Aradaki tek fark, Firavun'un halkının, Allah'ın varlığını bildikleri halde, Allah'ı açıkça İlah ve Rab olarak kabul etmekten kaçınmalarına yol açan, İsrailoğullarına karşı ırksal bir önyargının bulunmasıydı; nitekim bugün de birçok ateistin bunu yaptığı gibi.

The Holy Qur'ān and history both show, on the contrary, that there was little difference between his people and those of Namrud in regard to their beliefs about God as both the Ilaah and the Rabb. The only difference was the existence of a racial bias against the Bani-Israel which prompted the Egyptians to refuse, to openly acknowledge God as the Ilaah and the Rabb, although they knew that He existed, as do also many a professing atheist in our own day.

Gerçekler şöyle: Kral tarafından yüksek yetkiyle donatıldıktan sonra Hazreti Yusuf (aleyhisselam), halkı İslam yoluna getirmek için azami gayret göstermiş ve çabalarının etkisi Hazreti Musa (aleyhisselam) zamanına kadar sürmüştür. Herkes gerçek inanca gelmemiş olsa da, Hazreti Yusuf'un zamanından sonra Allah'ın varlığını ve gökleri ve yeri yalnızca O'nun yarattığını bilmeyen hiç kimse kalmamıştı. Bununla da kalmayıp, Hazreti Yusuf'un öğretileri herkese O'nun hem İlah hem de Rab olduğu fikrini, yani doğaüstü anlamda bunu aşılamıştı; öyle ki O'nun varlığını inkar eden kimse yoktu. İnançlarında direnenlere gelince, onların sapkınlığı bile O'na ortak koşmaktan ibaretti. Bu öğretilerin etkisi Hazreti Musa (Musa, aleyhisselam) zamanına kadar tamamen sönmemişti. [Eski Ahit'te yazılanlara inanılacak olursa, zamanla Mısır nüfusunun yaklaşık beşte birinin Hazreti Yusuf'un (aleyhisselam) inancını kabul ettiği anlaşılmaktadır. Hazreti Musa (aleyhisselam) ile birlikte Mısır'dan ayrılan İsrailoğullarının toplam sayısının yaklaşık iki milyon olduğu belirtilmekte, o sırada Mısır'ın toplam nüfusunun ise yüz milyondan fazla olduğu ileri sürülmektedir.]

Firavun'un halkından sonra tarihsel sırayla gelenler İsrailoğulları ile Yahudi dinini veya Hristiyanlığı benimseyen topluluklardır. Bunların durumunda, Allah'ın varlığını inkar ettikleri veya O'nun İlah ve Rab olduğuna inanmadıkları yönünde bir soru elbette ortaya konamaz. Kur'an-ı Kerim, onların bu konudaki inancını bizzat teyit etmektedir. Bu nedenle ortaya çıkan soru, Kur'an'da “sapmış olanlar” (el-Fâtiha 1:7) diye nitelendirilmelerine yol açan belirli hatanın ne olduğudur.

After Pharaoh’s people, the next in historical order are the Israelites and those people who adopted the Jewish religion or Christianity. In their case, there can obviously be no question about their either not acknowledging the existence of God or not believing in His being the Ilaah and the Rabb. The Qur'ān itself affirms their belief in Him on the point and the question which therefore arises is of the particular error for which they were characterised in the Qur'ān as “those who went astray”. (al-Fātihah 1:7)

Kısa cevap şudur:

A brief answer is:

(Ey Muhammed!) De ki: "Ey Kitap Ehli! Dininizde haddi aşmayın ve daha önce sapmış, birçoklarını saptırmış ve kendileri de doğru yoldan şaşmış olan kimselerin yanlış düşüncelerine uymayın."(el-Mâide 5:77) Note: "Muhammed" in the parenthetical is the Prophet Muhammad, so ﷺ is added after the mention, though it is inside a Qur'an verse here, so per the rules it should not be placed within the verse text. The verse text is delimited by the parentheses above, so I've left ﷺ out of it. Corrected output: (Ey Muhammed ﷺ!) De ki: "Ey Kitap Ehli! Dininizde haddi aşmayın ve daha önce sapmış, birçoklarını saptırmış ve kendileri de doğru yoldan şaşmış olan kimselerin yanlış düşüncelerine uymayın."(el-Mâide 5:77)

Say (O Muhammed): ‘O people of the Book: Do not exaggerate concerning your faith, and adopt not the wrong notions of those who have gone astray before you, who misled many others, and themselves too strayed from the straight path.’(al-Ma’idah 5:77)

Buradan, özünde Yahudilerin ve Hristiyanların da kendilerinden önce başkalarının düştüğü aynı hataya düştükleri ve bunun onların durumunda aşırı dindarlıktan kaynaklandığı sonucu çıkarılabilir. Kur'an'ın yardımıyla konuyu biraz ayrıntılı ele alalım:

From this, one may conclude that, in essence, the Jews and Christians too were guilty of the same error into which others had fallen earlier, and that in their case this arose out of exaggerated piety. Let us go into the matter in some detail, with the help of the Qur'ān:

(i) Yahudiler, "Üzeyir Allah'ın oğludur" dediler; Hristiyanlar ise "İsa Allah'ın oğludur" dediler. (et-Tevbe 9:30)

Son olarak, Allah'ın Elçisi olarak gönderildiği ve dolayısıyla Kur'an'ın mesajının doğrudan kendilerine yöneltildiği Mekkelilere geliyoruz; onlara Peygamber Muhammed ﷺ gönderilmiştir.

Last of all, we come to the Meccans, to whom Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم, was sent as God’s Messenger and to whom therefore the Qur'ān’s message was immediately addressed.

Bu hatanın mahiyeti neydi? Allah'ı bilmiyorlar mıydı, yoksa O'nun varlığını mı inkar ediyorlardı; Yüce Peygamber ﷺ, Allah'ın Elçisi olarak, onları O'nun varlığını kabul etmeye mi çağırmak üzere gönderilmişti? Yoksa O'nun ilâh ve Rabb oluşunu mu inkar ediyorlardı; dolayısıyla Kur'ân-ı Kerîm'in amacı, onları O'nun ilâhlığına ve Rubûbiyyetine ikna etmek miydi? Allah'ın ibadet ve kulluğa layık olmadığını mı düşünüyorlardı, yoksa dualarını işitme ve dileklerini kabul etme gücüne sahip olmadığını mı inanıyorlardı? Lât, Menât, Uzzâ, Hubel ve diğer sözde tanrılarının, evrenin gerçek yaratıcıları, sahipleri, planlayıcıları, düzenleyicileri ve yöneticileri ile içindeki bütün canlıların rızıklandırıcıları olduğunu mu sanıyorlardı? Onlara göre tanrıları, bütün kanunların ve ahlâkî ve toplumsal kuralların kaynağı mıydı? Kur'ân'ı incelediğimizde, bütün bu soruların olumsuz olarak cevaplandığını görürüz.

What was the nature of their error? Were they ignorant of God, or did they deny His existence, and was the Holy Prophet صلى الله عليه وسلم sent as God’s Messenger to make them acknowledge His existence? Or did they deny His being the Ilaah and the Rabb, and was it therefore the purpose of the Holy Qur'ān to persuade them of His godhood and Rububiyyah? Did they hold that He was not worthy of worship and adoration, or did they disbelieve His being able to listen to their prayers and grant their supplications? Did they think that Lat, Manat, and Uzza and Hubal and their other supposed gods were the real creators, masters, planners and organisers and administrators of the universe and the providers for all the creatures in it? Were their gods, according to them, the sources of all law and moral and social codes? When we study the Qur'ān, we find all such questions answered in the negative.

Arabistan'ın putperestleri yalnızca Tanrı'nın varlığını kabul etmekle kalmıyor, aynı zamanda Onu evrenin ve kendi tanrılarının da Yaratıcısı ve Sahibi olarak görüyorlardı; ayrıca İlâh ve Rab olarak da kabul ediyorlardı. Her şey başarısız olduğunda son çare olarak bütün dualarını Ona yöneltiyor, ibadet ve tapınmayı Ona hak olarak tanıyorlardı. Kendi tanrılarına gelince, bunların ne kendilerinin ne de evrenin yaratıcısı ve sahibi olduklarına, ne de hayatın toplumsal ve ahlaki işlerinde yol gösterebildiklerine inanmıyorlardı; bkz.

The pagans of Arabia not only acknowledged the existence of God but they also believed Him to be Creator and Master of the universe as well as of their own gods, and also the Ilaah and Rabb. It was to Him that they addressed all their prayers in the last resort, when all else failed, and they acknowledged His right to their worship and adoration. As for their gods, they believed them neither to be their own creators and masters nor of the universe nor able to provide guidance in the social and moral affairs of life, cf.

Yukarıda verilen, geçmiş çeşitli toplulukların yanlış inanışlarına dair ayrıntılı açıklama, Kur'an'ın indirilmesine kadar, onun suçlu, sapkın ve yolunu şaşırmış olarak andığı kimselerin hiçbirinin Tanrı'nın varlığını ya da O'nun Rabb ve İlâh olduğunu inkâr etmediğini açıkça ortaya koymaktadır. Bununla birlikte hepsi, rubūbiyyah'ın beş farklı anlamdaki sıfatlarını iki ayrı bölmeye ayırmada hemen hemen aynı yollarla yanılgıya düşmüştür.

The foregoing detailed exposition of the misguided conceptions of various pre-Islamic people make it patently clear that from earliest times to the revelation of the Qur'ān, none of those whom it mentions as the transgressors, the misguided, and the astray, actually denied the existence of God, or His being the Rabb and the Ilaah. All, however, went wrong in much the same ways in dividing the attributes of rubūbiyyah, in its five different senses, into two separate compartments.

Allah'ın Rab olması, yani yaratıklarını terbiye edip rızıklandırması ve onları aşkın anlamda koruyup yardım etmesi gibi sıfatlar söz konusu olduğunda, insanlar bunları diğerlerinden ayrı bir alan olarak görüyordu. Bu alanda Allah'ı yüce Rab olarak kabul etmelerine rağmen, rubūbiyyet'ten bazı paylarının melekler, çeşitli ilahlar, cinler ve görünmez güçler, yıldızlar ve diğer gök cisimleri, peygamberler, evliyalar ve diğer kutsal kişilerde de bulunduğuna inanıyorlardı.

Insofar as such attributes of Allah as His being the Cherisher, the Provider, and the Protector and Helper of the creatures in the transcendental sense were concerned, the people regarded them as something apart from the rest. And, although in this sphere they did regard Allah as the Supreme Rabb, they also believed that the angels and various gods, the genii, and invisible forces, the stars, and other heavenly bodies, the Prophets and saints and other holy men, also had different shares in this rubūbiyyah.

Geri kalan sıfatlara gelince, yani Allah'ın Mutlak Hükümran olması, otoritenin kaynağı olması, Mutlak Kanun Koyucu olması ve tüm yaratılmışların Mutlak Rabbi olması vb., insanlar bu rolleri ya tamamen belirli insanlara vermişlerdir ya da bunları teoride Allah'a atfetmekle birlikte, pratikte ahlaki, kültürel ve siyasi alanlardaki tüm rubûbiyyeti bu varlıklara aitmiş gibi davranmışlardır.

As for the remaining attributes, namely, Allah’s being the Supreme Sovereign, the Fountainhead of authority, the Supreme Law-giver, and the Supreme Lord of all creation etc., the people either assigned these roles wholly to particular human beings or, while assigning them to God in theory, in practice treated the entire rubūbiyyah in moral, cultural, and political spheres as vesting in these beings.

Bu iki tür yanlış anlamayı gidermek amacıyla, zaman zaman farklı Peygamberler gönderilmiştir (onlara selam olsun). Nihayet Allah, son Peygamberi olarak Muhammed ﷺ'i göndermiştir. Bütün Peygamberler insanları, Rabb'in yalnızca bir tane olduğuna, yani Allah'ın bulunduğuna, kelimenin bütün anlamlarıyla inanmaya çağırmışlardır. Rubûbiyyetin bölünemeyeceğini ve hiçbir kısmının hiçbir yaratığa ait olamayacağını vurgulamışlardır. Evrenin idaresi ve kontrolü, yalnızca bir Otoriteye dayanır; evreni yalnızca O yaratmış, tamamen kendi Yüce Tasarımı ve amacı doğrultusunda oluşturmuş ve hem de hukuken hem de fiilen tüm işleri üzerinde hükmünü sürdürmüştür. Evrenin yaratılışında da işleyişinde de hiç kimsenin payı yoktur. Bütün otoritenin Merkezi olarak Allah, hem gayb âlemindeki hem de insanların dünyevi işlerindeki bütün anlamlarıyla tek Rabb'dir ve öyleydi ve öyledir. Yalnızca O, bütün ibadetlere layıktır, bütün tapınma ve duaların odak noktası kılınmaya layıktır. Bütün duaları yalnızca O işitir ve yalnızca O, bizim güvenimize layıktır ve herkesin ihtiyaçlarını karşılamaya da yalnızca O güç yetirir. Aynı zamanda yalnızca O, Melik, Âlemlerin Rabbi ve bütün hukukun ve otoritenin kaynağıdır; dolayısıyla yalnızca O, neyin doğru neyin yanlış olduğunu ve neyin yapılması ya da yapılmaması gerektiğini belirleme hakkına sahiptir. Rubûbiyyeti parçalara ayrılabilecek bir şey gibi düşünmek, şeylerin doğası gereği yanlış bir kanıdır. Rubûbiyyet, Allah'a özgü, vazgeçilmez ve münhasır bir sıfattır; dolayısıyla açıkça ve zorunlu olarak bölünemezdir.