تفکرات، بیانی است دربارهٔ واقعیتی مشخص که یا به حس درک می‌شود و در خارج وجود دارد، یا واقعیتی است که در ذهن تصور می‌شود. وجود داشتن در خارج به این معناست که تفکر، حکمی است دربارهٔ واقعیتی مشخص که با هر وسیله‌ای از میان وسایل بیان، آن را بیان می‌کند. پس اگر انسان معنای این تفکر را درک کند، یعنی واقعیتی را که حکم بر آن شده درک کند، و حکم بر آن به‌طور کامل اعمال شود و با به‌کارگیری تفکر بر واقعیتش، تصدیق و تأیید حاصل شود، آنگاه این تفکر تنظیم‌کنندهٔ رفتاری می‌شود که به آن واقعیت مربوط است. به بیان دیگر، فهم تفکر انجام شده و آن تأیید شده است (در عمل)، و در نتیجه تفکر به مفهوم تبدیل شده است. اما اگر معنای آن را درک نکند، یا تصدیق حاصل نشود، این تفکر یا این بیان تفکر، فقط به‌عنوان اطلاعاتی باقی می‌ماند که در مغز ذخیره شده است. انسان ممکن است هنگامی که واقعیتی مناسب با آن پدید آید یا با آن در تضاد باشد، به این اطلاعات نیاز پیدا کند. اما اگر آن بیان یا عبارت هیچ واقعیتی نداشته باشد، یا نتوان برای آن واقعیتی تصور کرد، یا امکان تصور واقعیتی برای آن نباشد، آنگاه این بیان چیزی جز افسانه، پندار و اسطوره نخواهد بود.

Thoughts are an expression about a specific sensed reality that is external or a reality that is envisioned in the mind. Being present externally means that it is a judgment upon a specific reality that expresses it by any means from amongst the means of expression. So if he comprehends or realises the meaning of this thought, in other words he comprehends the reality that has been judged upon and the judgement has been applied upon it perfectly and affirmation has resulted via the application of the thought upon its reality, then this thought would become the regulator of the behaviour that is linked to that reality. In other words the comprehension of the thought has occurred and it has been affirmed (in application) and as such the thought would have become a concept. However if he was not to comprehend its meaning or affirmation (Tasdeeq) does not occur then this thought or this expression of the thought remains merely as information that is stored in the brain. The human may then require this (information) when a certain reality for it comes into being or opposes it. However if the expression or wording does not have a reality or cannot be conceived to have a reality, or it is not possible to envisage a reality for it, then this expression would represent no more than fiction, illusions and myths.

این خلاصه‌ای است از مجموعه‌های دانشی که انسان در اختیار دارد:

The following represents in summary the collections of knowledge that the human possesses:

الف) دانشی که حقیقت آن را به شکلی درست دریافته باشد، و با به‌کارگیری آن دانش بر حقیقتش، به‌صورتی قطعی تأیید و باور شده باشد. به بیان دیگر، در ارتباط با به‌کارگیری آن دانش (معرفت) بر حقیقتش، یقین حاصل شده باشد که بر دلیل عقلی (دلیل عقلی) استوار است، یعنی حکم ذهن انسان که از به‌کارگیری ناگزیر این دانش بر حقیقتش پدید آمده است. این حکم ممکن است یا مستقیماً از سوی عقل صادر شود، مانند حکمی که دربارهٔ امور محسوس و ملموس در باب وجود آنها صادر می‌شود.

a) Knowledge that he has comprehended its reality in a true manner and it has been affirmed and believed in, by the application of that knowledge upon its reality, in a decisive way. In other words certainty has been attained in relation to the application of that knowledge (Ma’rifah) upon its reality which has been built upon rational (intellectual) evidence (Daleel ‘Aqli) i.e. the judgement of the human mind that has occurred by the inevitable application of this knowledge upon its reality. This can occur either by a direct judgement from the mind (intellect) like the judgment that is made upon sensed and tangible matters in regards to their existence.

ابتدایی‌ترین اندیشه‌های عقیدتی در این دسته قرار می‌گیرند، مانند ایمان به الله، این‌که قرآن کلام الله است، این باور که محمد ﷺ پیامبر الله است، و ایمان به القضاء والقدر؛ یا اندیشه‌هایی که به چیزهای محسوس و ملموسی مربوط می‌شوند که با آن‌ها سروکار داریم و در جهان وجود دارند.

Fundamental Aqeedah thoughts fall into this category like the belief in Allah, that the Qur’aan is the speech of Allah, the belief that Muhammad (saw) is the Prophet of Allah (swt) and the belief in Al-Qadaa Wa-l-Qadr, or thoughts that are related to sensed and tangible things that we interact with which exist.

یا این ممکن است حکمی عقلی یا فکری باشد که از یک دلیل نقلی (دلیل منقول) استنباط شده که اصل آن به‌وسیلهٔ عقل (ذهن/فهم) تأیید شده است، مانند اندیشه‌های عقیدهٔ اسلامی که زیر حواس قرار نمی‌گیرند، همچون ایمان به فرشتگان، رستاخیز، بهشت، آتش و روز حساب، و در میان دیگر باورها یا اطلاعاتی که عقل به آن‌ها یقین قاطع دارد و ابطال یا انکار آن‌ها ناممکن است، مانند متون خبری متواتر (خبری).

Or it can be a rational or intellectual judgement that is derived from a Daleel Naqli (Transmitted evidence) which has been confirmed in origin by the ‘Aql (mind/intellect) like the thoughts of the Aqeedah that do not fall under the senses such as the belief in angels, the resurrection, Jannah, the fire and the Day of account amongst other beliefs or information that the mind decisively has certainty in and is impossible to falsify or deny like the Mutawaatir informative (Khabariy) texts.

ب) سطح دوم از علم، دانشی است که به آن ایمان آورده شده و آن را پذیرفته‌اند و حقیقتش دریافت شده است. با این حال، این باور همراه با شک است و به مرتبه یقین (قطعیت) نمی‌رسد. بنابراین عقل (ذهن/فهم) نسبت به آنچه به آن منتقل شده، قطعیت قاطع ندارد و از این رو نمی‌تواند امکان خطا، فراموشی یا اینکه آنچه به او رسیده بیش از یک معنای ممکن داشته باشد را نفی کند. از این رو به ترجیح دادن یکی از معانی‌ای که متن می‌پذیرد بسنده می‌کند. این حکم درباره مفاهیم شرعی، علم عقیده‌ای که از روایات آحاد (تک‌سندی) گرفته شده، احکام شرعی که از ادله تفصیلی استنباط می‌شوند، یا دانش‌های مربوط به تاریخ، زبان‌شناسی و دیگر حوزه‌هایی که در آنها فهم صحیح ترجیح داده می‌شود، صادق است.

b) There is a secondary level of knowledge which is the knowledge which has been affirmed and believed in and its reality has been comprehended. However this belief contains some doubt and has not reached the level of Yaqeen (certainty). So the ‘Aql (mind/intellect) is not decisively certain about that which has been transmitted to it and as such it is not able to deny the possibility of error, forgetfulness or that what has been transmitted to him can hold more than one possible meaning. Therefore he suffices by outweighing one of its meanings that the text allows and this applies to the concepts (Mafaaheem) of the Shar’iyah, knowledge of the Aqeedah that is derived from Aahaad (single line) narrations, the Shar’iyah rulings that are derived from the detailed evidences or knowledge related to history, linguistics and other areas in which the correct understanding is outweighed.

ج) نوعی از دانش که حقیقت آن به‌طور کامل دریافت نشده، یا دامنه‌ی تطبیق آن بر واقعیت به‌طور کامل تصور یا دریافت نشده است. یعنی ذهن می‌تواند تصور کند که آن را واقعیتی است و می‌تواند آن را بر این واقعیت تطبیق دهد. بنابراین این نوع دانش یک «فکره» (اندیشه) است، یعنی حکمی بر واقعیتی معین و مشخص؛ اما «تصدیق» (باور و اذعان) نسبت به آن حاصل نشده است، یعنی اذعان به تطبیق آن بر آن واقعیت صورت نگرفته است. این گونه اندیشه‌ها در طول تاریخ زندگی بشر به‌فراوانی پدید آمده‌اند، و دانش‌های مربوط به جغرافیا و ستاره‌شناسی، از نظر تصدیق و باور و عدم باور، و مانند این نوع دانش‌ها، در شمار «فکره» قرار می‌گیرند. یعنی این‌ها احکامی بر واقعیتی معین‌اند، و هر جنبه‌ای از دانش که در آن‌ها باشد، هنگامی به «مفهوم» تبدیل می‌شود که دلیلی به دست آید که درستی این اندیشه‌ها و تطبیق آن‌ها بر واقعیت‌هایشان را تأیید کند. این دلیل چه «عقلی» باشد، مانند مشاهده یا دیدن چیزی یا امری، و چه «نقلی» باشد، آنگاه که به راستگویی کسی که دانش امری را به ما منتقل کرده اعتماد می‌کنیم.

c) A type of Knowledge where its reality has not been fully comprehended or the extent of its application upon the reality has not been fully conceived or comprehended. This means that the mind is able to envisage that it has a reality and can apply it upon this reality. It is therefore a Fikrah (thought) i.e. a judgment upon a particular or specific reality however the Tasdeeq (affirmation/belief) does not occur in regards to it which means that the affirmation has not occurred in relation to its application upon that reality. These types of thoughts occur very numerously throughout the course of the history of human life in general and knowledge related to Geography and Astronomy are equal in terms of affirmation and belief and not believing and the like of this type of knowledge represents thoughts. This means they are judgements upon a particular reality and every aspect of knowledge within them transforms into a Mafhoom (concept) when evidence is obtained that confirms the correctness of these thoughts and their application upon their realities. This is whether the evidence is ‘Aqliy like witnessing or seeing a thing or matter, or if it is Naqliy (transmitted) when we trust the truthfulness of the one who has transmitted the knowledge of a matter to us.

د) نوعی از دانش که حقیقت آن به طور کامل درک نمی‌شود یا بر واقعیتی که توصیف می‌کند منطبق نمی‌گردد، و این نوع دانش صرفاً به‌عنوان اطلاعات در ذهن باقی می‌ماند. از این رو، این‌ها به برتری و بالا رفتن منجر نمی‌شوند، زیرا به افکار یا مفاهیمی تبدیل شده‌اند که انسان ممکن است در شرایط خاصی به آن‌ها نیاز پیدا کند، مانند تأیید بطلان آن‌ها یا آشکار ساختن خطای آن‌ها. این همانند دانش درباره ایدئولوژی سرمایه‌داری، آزادی، دموکراسی یا کمونیسم، در میان دیگران است که تنها نمایانگر اطلاعات هستند.

d) A type of knowledge where its reality is not fully comprehended or it does not apply upon the reality that it is describing and this type of knowledge remains stored in the mind as information alone. Therefore they do not lead to elevation because they have become thoughts or concepts that the human may need in specific circumstances like to confirm their falsity or reveal their error. This is like knowledge about the capitalist ideology, freedom, democracy or communism amongst others which merely represent information.

برای مثال، واقعیتی که کمونیسم درباره‌ی تفکر بحث می‌کند واقعیتی درک‌شده و محسوس دارد، اما حکمی که بر این واقعیت صادر می‌شود، یعنی این‌که تفکر بازتاب ماده در مغز است، حکمی نادرست است که بر واقعیت تفکر منطبق نمی‌شود.

So for example the reality that communism discusses in relation to thinking has a comprehended and perceived reality however the judgment upon this reality when stating that it is the reflection of matter upon the brain is an incorrect judgment that does not apply to the reality of thinking.

همین حکم در مورد واقعیتی نیز صدق می‌کند که سرمایه‌داری درباره‌ی دموکراسی مطرح می‌کند، یعنی اینکه دموکراسی حکومت مردم است و به دست مردم. با آنکه این واقعیت درک می‌شود، با این حال حکم بر آن این است که نادرست است، زیرا حکومت مردم به دست مردم در واقع تحقق نمی‌یابد. این به آن دلیل است که مردم قانون اساسی یا قوانین خود را وضع نمی‌کنند، بلکه تنها گروه خاصی از میان مردم است که این کار را انجام می‌دهد.

The same applies in respect to the reality that capitalism discusses in relation to democracy when it states that it is the rule of the people and by the people. Despite this reality being comprehended the judgment upon it however is that it is incorrect because the rule of the people by the people is not (in actual fact) realised. This is because the people do not lay down their constitution or their laws but rather it is only a specific group from amongst the people that do this.

ه) نوعی از دانش که هیچ واقعیتی ندارد و امکان تصور کردن و دیدن واقعیتی برای آن وجود ندارد. افزون بر این، نمی‌توان آن را از نظر کاربرد یا عدم کاربرد آن بر یک واقعیت، بررسی و مطالعه کرد. اینها همان توهمات، افسانه‌ها و خیال‌پردازی‌های تخیلی‌اند که مانند غول‌ها، ققنوس‌ها و داستان‌های علمی‌تخیلی، و سایر امور خیالی و افسانه‌ای را شامل می‌شوند.

e) A type of knowledge that does not have a reality and it is not possible to envisage and see a reality for it. In addition it is not possible to study and look into it in terms of its application or non applicability upon a reality. These are the illusions, myths and imaginary fictions which include the like of goblins, phoenixes and science fiction amongst other matters that are imaginary and mythical.

آنچه گفته شد، واقعیتِ مجموعه‌ای از انواع دانشی است که انسان در زندگی‌اش به دست می‌آورد، چه این دانش از راه آزمایش یا تقلید، یا از راه کسب و استنباط، یا از خواندن در کتاب، یا شنیدن از دیگری، یا از هر راه دیگری حاصل شده باشد. اما هنگامی که انسان دانشی را کسب می‌کند، اصل در آن این است که آن را به‌عنوان یک اندیشه دریافت می‌کند تا به بخشی از بانک دانش او تبدیل شود، حتی اگر منبع آن غیر از خودِ او باشد. مقصود ما از دریافتن آن به‌عنوان اندیشه یا به‌صورت عقلی، این است که او معانیِ عبارات و جملاتی را که می‌خواند یا می‌شنود یا می‌بیند، درک می‌کند. سپس می‌کوشد برای آن یک واقعیت محسوس تصور کند، و پس از آن می‌کوشد آنچه را خوانده یا شنیده است، بر آن واقعیت تصورشده، یا بر آنچه که آن عبارت بیان می‌کند، تطبیق دهد. اگر بر آن تطبیق یابد، پس ممکن است درست باشد، یا درست است، و در نتیجه جزو مفاهیم او می‌شود که رفتارش را تحت تأثیر قرار می‌دهد و رفتارهای او را هنگامی که به ارضای نیازهایش یا برآوردن خواسته‌هایش می‌پردازد، کنترل می‌کند.

The above is the reality of the collection of different types of knowledge that a human can gain in his life and whether these were gained through experimentation or imitation or by acquisition and derivation or by reading it in a book or hearing it from another person or through any other means. However when he acquires any knowledge then the origin is that he receives it as a thought so that it becomes part of his knowledge bank and even if the source was other than him. What we mean by receiving it as a thought or intellectually, is that he understands the meanings of the worded expressions and sentences that he is reading or hears or sees. He then attempts to envisage for that a sensed reality and then he attempts to apply what he has read or heard upon that envisaged reality or what it is expressed upon. If it applies upon it then it is viable to be correct or it is correct and as such it would become part of his concepts that affect his conduct and control his behaviours when he proceeds to satisfy his hungers or fulfil his wants.

اگر او با این حال نتواند برای آن واقعیتی تصور کند یا نتواند آن را بر واقعیتی تصورشده منطبق سازد، آن را انکار خواهد کرد و در ذهنش فقط به صورت اطلاعاتی باقی خواهد ماند که یا نادرستی‌اش ثابت شده یا نتوانسته درستی‌اش را تأیید کند. افزون بر این، تصدیق (باور و پذیرش یقینی) نسبت به آن حاصل نشده است و از این رو برای او مفهوم (تصوّر کامل) نخواهد بود و بر رفتار و کردارهایش اثر و تأثیری نخواهد داشت.

If however he is unable to envisage a reality for it or is unable to apply it upon an envisaged reality then he will deny it and it would remain in his mind as mere information that has been confirmed to be false or has been unable to confirm its correctness. In addition Tasdeeq (affirmation/confirmation) has not occurred in respect to it and as such will not be a Mafhoom (concept) for him and will not have an impact or effect upon his conduct and behaviours.

دلیل ارائه معانی این گونه از دانش‌های انسانی و تمایز میان آن‌ها این است که تأثیر این مفاهیم بر رفتار انسان و منش او درک شود. این امر چه این مفاهیم به چیزها مربوط باشند و چه مفاهیمی درباره زندگی باشند، یکسان است. رفتار انسان و منش او در ارتباط با ارضای خواسته‌ها و برآوردن نیازهایش، نشانه‌ای است که بلندی مرتبه یا پستی و انحطاط او را نشان می‌دهد. او می‌تواند به مرتبه‌ای والا برسد و از فرشتگان برتر شود، یا می‌تواند سقوط کند و گمراه‌تر از چهارپایان گردد.

The reason behind presenting the meanings of these types of human knowledge and distinguishing between them is so that the effect of the concepts upon the conduct of the human and his behaviour can be understood. This is the same whether these concepts include those concepts that are about things or they are concepts about life. The behaviour of the human and his behaviour in relation to satisfying his hungers and fulfilling his wants is the sign that indicates his elevation or his low level and decline. He can either rise to a high level and be better than the angels or he can fall down and become more astray than the animals.

آنان نیستند مگر مانند چارپایان، بلکه ایشان گمراه‌تر از راه‌اند. ({الفرقان: ۴۴})

They are not except live-stock, rather indeed they are even further astray from the path (Al-Furqaan 44).

از همین رو، ضروری است که انسان افکار و مفاهیم را به گونه‌ای بشناسد که بتواند اندیشه‌های درست و سالم را از اندیشه‌های نادرست تمیز دهد، و اندیشه‌های بلند را از اندیشه‌های پست بازشناسد، و میان اندیشه‌ی سطحی، اندیشه‌ی ژرف و اندیشه‌ی روشن‌گر فرق بگذارد. همه‌ی این‌ها برای آن است که مفاهیم انسان و اندیشه‌هایش، مفاهیم درست و والایی باشند که او آن‌ها را با آگاهی و به شیوه‌ای روشن‌بینانه پذیرفته باشد، تا به‌واسطه‌ی آن‌ها به همان مرتبه‌ای برسد که الله خواسته است او به آن صعود کند. به دیگر سخن، تا به مرتبه‌ی انسان بودن ارتقا یابد.

For this reason it is essential to know the thoughts and the concepts in a manner that makes us capable of distinguishing the sound correct thoughts from those that are incorrect and to know the elevated thoughts and distinguish them from the declined thoughts, and to distinguish between the shallow thought, the deep thought and the enlightened thought. All of this is so that the concepts of the human and his thoughts are elevated correct concepts that he has taken with awareness and in an enlightened manner so that he can be elevated by them to the level that Allah has wanted for him to ascend to. In other words that he is elevated to the level of a human being.

برای بررسی دقیق اندیشه‌ها و مفاهیم، و تمیز دادن آنچه پذیرفته یا رد می‌شود، لازم است اصل یا اصولی وجود داشته باشد که مبنای داوری درباره‌ی این اندیشه‌ها و مفاهیم قرار گیرد. بر پایه‌ی این اصل یا اصول می‌توان اندیشه‌ها را طبقه‌بندی کرد و میان گندم و کاه، یعنی میان آنچه سودمند است و آنچه بی‌ارزش است، و میان درست و نادرست فرق گذاشت. از این رو باید در داوری درباره‌ی هر اندیشه و هر مفهوم، از معیارهای دقیق بهره گرفت. در غیر این صورت رنگ‌ها درهم می‌آمیزند، دیده تار می‌شود و انسان میان نیکوکار و بدکار، خوب و بد، و زیبا و زشت سرگردان می‌ماند. پس این اصل، این معیار و این میزانی که برای داوری و تعیین آنچه برتر و آنچه مردود است باید به کار رود، چیست؟

A close examination to distinguish between the thoughts and concepts in regards to being elevated or declined requires for there to be a principle or principles to act as a basis by which these thoughts and concepts can be judged. Built upon this principle or principles the thoughts can be classified and in order to distinguish between the wheat and the chaff (i.e. good from the waste) and the correct from the incorrect. So we must utilise the precise criteria when making judgement in relation to understanding every thought and every concept. Otherwise the colours will become blurred and the vision will become fuzzy and the human will be puzzled between the righteous and wicked, the good and the bad, and the pretty and ugly. So what then is this principle, criteria and measurement that we are required to use to pass judgement and which will then be used to establish that which is elevated and what is declined?

پاسخ به این شرح چنین است:

The answer is as follows:

موضوع بحث ما انسانی است که در این هستی، در این زندگی، زیست می‌کند و در پی احیا، تعالی و پیشروی در مسیر کمال است. آیا او بدون دانستن معنای هستی‌اش در زندگی و معنای این زندگی زودگذر که باید در آن روزگار بگذراند، می‌تواند به این مقصود دست یابد؟ به‌ویژه آنگاه که او خود را تنها فردی از میان انسان‌ها می‌بیند که با گروهی از مردم و سایر موجودات زنده بر روی این زمین زندگی می‌کند، زمینی که در دل کیهانی بی‌کران قرار دارد!! میان اینکه انسان خود را «زید» یا «عمرو» بداند و میان اینکه خود را انسان بداند، تفاوتی بزرگ وجود دارد. این تفاوت بزرگ با کمترین تأمل و با پیمودن برخی گام‌ها در این راه، با وضوح کامل آشکار می‌شود. از این رو، پست‌ترین مرتبه انحطاط در آن است که انسان آن نگرش فردگرایانه و خودمحور را برگزیند؛ نگرشی که واکنشی است در برابر غریزه بقا، و نمودهای غریزه بقا نیز بسیار است. این نگرش فردگرایانه می‌تواند کمی گسترش یابد و فراتر از خود او برود، تا آنجا که خود را «فرزند فلانی» ببیند، و دارای برادران و خواهران، و عضوی از خانواده‌ای که دوستش دارد. و او دوست دارد که سرور آن باشد؛ و این نیز نمودی دیگر از غریزه بقاست، یعنی هنوز بر پایه واکنش غریزی رفتار می‌کند. سپس این نگرش می‌تواند بیشتر گسترش یابد تا خانواده‌ی گسترده‌تر، قبیله، روستا یا شهری را که در آن زندگی می‌کند در بر گیرد، و نتیجه‌ی این امر به‌روشنی در میان کسانی دیده می‌شود که نام شهر یا روستای خود را به نامی خاص پیوند می‌دهند، همچون «زید الخلیلی» یا «عمرو البغدادی». این نگرش حتی می‌تواند گسترده‌تر شود و ملی‌گرا (وطنی) گردد، یعنی به خاک و سرزمین تعلق یابد، و از این رو «مصری»، یا «شامی»، یا «هندی»، و نام‌های دیگر نامیده شود. افق و دیدگاه او می‌تواند باز هم گسترده‌تر شود تا آنجا که «قوم» (یعنی یک ملت) را نیز در بر گیرد. ...عرب) که او به آن تعلق دارد، و به همین ترتیب او قومی (ملی‌گرای گسترده‌تر) می‌شود. با وجود همه این گسترش، او به سطح انسان بودن ارتقا نیافت. الله او را گرامی داشته و در بهترین قالب آفریده بود، و با این حال خود را انسانی که در میان سایر افراد بشر زندگی می‌کند نمی‌دید.

Our subject area is the human being who lives in this existence in this life and who seeks revival, elevation and to proceed on the path of completeness. Will he be able to achieve this without knowing the meaning of his existence in life and the meaning of this temporal life that he must spend time in? This is particularly the case as he can see himself as just one individual from amongst the humans who lives with a collection of people along with other living creatures upon this earth which lies within a vast universe!! There is a vast difference between the human looking at himself as being Zaid or ‘Amr and between looking at himself as a human. This vast difference would be revealed with absolute clarity if we were to follow some of the steps in regards to it. As such the furthest point of decline is represented in his adoption of that individualistic self-centred view, that view which is a reaction to the survival instinct and the manifestations of the survival instinct are indeed many. His individualistic view could expand and widen a little and expand beyond himself so that he sees that he is the son of so and so and that he has brothers and sisters, and that he is member of a family that he loves. And he likes to be the master of it which is another manifestation of the survival instinct which means that he is still behaving according to the instinctive reaction. This view could then extend further to include his wider family, tribe, village or town that he lives in and the result of this can be seen very clearly amongst those who link the name of their town or village to a certain name like Zaid Al-Khaleeli or ‘Amr Al-Baghdaadi. This view could widen even further to become nationalistic (Wataniyan) belonging to the soil and earth so he is then called Misry (Egyptian), or Shaami (From the Levant), or Hindi (Indian) amongst other namings. His horizons and vision could widen even more to include the Qawm (a people i.e. Arabs) that he belongs to and as such he becomes Qawmi (A wider Nationalist). Despite all of this expansion he did not elevate to arrive to the level of the human being. Allah had honoured him and created him in the best of moulds and yet he did not see himself as a human being who lives amongst others from amongst mankind.

از این نگرش بنیادین به هستی، زندگی و انسان، می‌توان میان اندیشهٔ والا و اندیشهٔ فروافتاده یا پست تمایز قائل شد. اگر بخواهیم خطی توضیحی رسم کنیم، پست‌ترین سطح انسان را در نقطهٔ صفر قرار می‌دهیم. این صفر ما را به نگاه به انسان از آن حیث که انسان است رهنمون می‌شود. و آنچه کمتر از این نقطه است، نقطهٔ آغاز انحطاط است؛ از قومیت (ملی‌گرایی مرتبط با یک قوم) به منطقه‌گرایی، سپس به شبکهٔ گستردهٔ خانواده، تا آنکه به پایان زنجیره برسد، یعنی فرد خودمحور. اما صعود از این نقطه آغاز می‌شود که نگاه به انسان از آن حیث که انسان است پذیرفته شود، تا آنجا که بتواند بر پایهٔ این نگاه به بالاترین سطح برسد؛ و این زمانی است که کاملاً دریابد که او بندهٔ خداست. بر این اساس، پذیرش نگاه به انسان به‌عنوان انسان، نشانهٔ اندیشهٔ والا یا آغاز تعالی فکری است، در حالی که هر نگرشی فروتر از این، نشانهٔ اندیشهٔ فروافتاده یا سطح پست است. و اما بالا رفتن از پلکان تعالی و کوشش برای احیای این انسان، در پاسخ به پرسش دیگر نمایان می‌شود، یعنی دستیابی به دانش دربارهٔ معنای وجود انسان در زندگی. هر مطالعه یا اندیشه‌ای که معنای زندگی و معنای انسان در آن را تعریف کند، مطالعه‌ای والا محسوب می‌شود، صرف‌نظر از نتایجی که به آن می‌رسد. این همان نوع اندیشه‌ای است که به احیا می‌انجامد، خواه این احیا درست باشد یا نادرست.

From this fundamental view towards existence, life and the human we are able to distinguish between the elevated thought and the declined or low level thought. So if we were to draw an explanatory line we would place the lowest level of the human being at zero. This zero would guide towards the view of the human in terms of him being a human being. As for that which is less than this point then this would represent the beginning point of decline like from Qawmiyyah (nationalism related to a people) to regionalism to the wider family network until it reaches the end (of the chain) i.e. the self-centred individual. As for elevation then this begins from adopting the view of the human in terms of him being a human being until he is able to reach the highest level based on this view. This is when he fully comprehends that he is the slave of Allah and as such adopting the view of the human as a human represents elevated thought or the beginnings of intellectual elevation whilst anything less than this view represents a declined thought or a low level one. As for climbing the stairs of elevation and attempting to revive this human, then this is represented in the answer to the other question, which attaining knowledge about the meaning of the human’s existence in life. And any study or thought in regards to defining the meaning of life and the meaning of the human being within it represents and elevated study irrespective of the results that are reached. It is the type of thought that leads to revival irrespective of whether this revival is correct or incorrect.

از این دیدگاه، نخستین معیار برای برتری یا فروتری یک اندیشه، جامعیت است. پس اگر اندیشه‌ای حقیقتِ مورد بررسی را در بر گیرد و به یک حوزه، یک مورد یا یک شرایط خاص محدود نباشد، آنگاه این اندیشه دارای ویژگی‌ای از میان ویژگی‌های اندیشهٔ برتر خواهد بود، یعنی ویژگی جامع بودن. بر این اساس، اگر اندیشه جامع نباشد، برتر شمرده نخواهد شد.

From this perspective the first criteria in relation to a thought being elevated or declined is comprehensiveness. So if the thought is comprehensive in encompassing the reality that is being investigated and not restricted to one area, case or circumstance then this thought would possess the attribute from amongst the attributes of the elevated thought which is the attribute of being comprehensive. As such if the thought is not comprehensive then it will not be elevated.

دومین ویژگی از ویژگی‌های اندیشهٔ والا، ژرفا در مطالعه یا بررسی و آغاز از ابتدا است، جایی که حقیقت بنیادین آنچه مورد مطالعه است به دست می‌آید. این هنگامی رخ می‌دهد که او جهان، زندگی یا انسان را بررسی می‌کند و تنها یکی از جنبه‌ها یا جلوه‌های آن را برنمی‌گیرد، بلکه لازم است نگاهش ژرف باشد تا بداند این واقعیتی که بررسی می‌کند از چه مبنایی پدید آمده است. پس وقتی برای نمونه انسان را بررسی می‌کند، لازم است نگاهش از همان آغاز نوع این انسان را دربر گیرد، که این امر مستلزم دانستن این است که آیا این انسان ازلی است یا آفریدهٔ آفریننده‌ای. از آنجا به دانستن آنچه انسان از آن ساخته شده و آنچه او را از سایر موجودات زنده متمایز می‌کند، پیش می‌رود. سپس به دانستن یا فهمیدن انگیزه‌ها و محرک‌هایی می‌رسد که او را به حرکت و عمل وامی‌دارند، و اینکه آیا او ناگزیر به این کارها است یا به اختیار خود عمل می‌کند. او این و دیگر مسائل را بررسی می‌کند، که آن را به اندیشه‌ای ژرف و بنیادین دربارهٔ این انسان بدل می‌سازد. و هنگامی که این بررسی را انجام می‌دهد، تنها برای افزودن به دارایی فکری‌اش، پروراندن یک دیدگاه فلسفی یا صرفاً برای افزایش دانش و اطلاعاتش نیست. بلکه آن را از آن رو انجام می‌دهد که انسانی است که در این زندگی و درون این هستی گسترده (جهان) زندگی می‌کند، و این به سبب آن است که می‌خواهد معنای هستی‌اش در زندگی را بداند. او به این دانش دست نخواهد یافت مگر آنکه آغاز این هستی را که در آن زندگی می‌کند و جهتی را که به سوی آن می‌رود، بداند و بفهمد. و بر پایهٔ پاسخ خود به آن (چه درست باشد چه نادرست) رفتار خود را تعیین می‌کند و رفتارهایش را سامان می‌دهد. این ژرفای مطالعه، دومین ویژگی یا صفت اندیشهٔ والا است و با اثبات آن، حقیقت آن را ثابت کرده‌ایم. این اندیشهٔ والا همان اندیشه‌ای است که با جامعیت و عمق مشخص می‌شود. این همان اندیشه‌ای است که شایستهٔ انسان به‌عنوان انسان است و به نهضت (رستاخیز و بالندگی) می‌انجامد. این اندیشه‌ای است که اگر انسان بخواهد در راه نهضت و تعالی گام بردارد، برای او قابل‌دوام و استوار است. وگرنه او رو به انحطاط می‌رود و به ژرفای حیوانات فرو می‌افتد، بلکه حیوانات از او بهتر خواهند بود.

As for the second attribute from amongst the attributes of the elevated thought, it is the depth in the study or investigation and to begin from the beginning, where the fundamental true reality of the matter that is being studied is reached. So this happens when he examines the universe, life or the human being and he does not just take one of its aspects or manifestations but rather it is necessary for his view to be deep so that he knows the basis from which this reality that he is investigating arose from. So when for example he examines the human being, it is necessary for his view to encompass the type of this human from the very beginning which necessitates knowing whether this human is Azaly (eternal) or a creation of a creator. From there he moves on to knowing what this human is made up of and what distinguishes him from the other living creatures. He then moves on to knowing or understanding the drives and motives that lead him into motion and action and whether he is compelled to undertake these actions or acts according to his choice. He studies this amongst other matters that would make it a deep fundamental thought about this human being. And when he undertakes this study he does not do so merely to increase his intellectual wealth, to develop a philosophical opinion or just to increase his knowledge and information. Rather he undertakes it because he is a human who lives in this life within this wide existence (universe) and this is because he wants to know the meaning of his existence within life. He will not be able to arrive at this knowledge unless he knows and understands the beginning of this existence that he is living within and the direction that it is heading to. And built upon his answer to that (whether it is correct or incorrect) he defines his conduct and regulates his behaviours. This depth in the study is the second characteristic or attribute of the elevated thought and by establishing that we have established its true reality. This is that the elevated thought is the thought that is characterised by comprehensiveness and depth. This is the thought that is fitting for the human as a human being and it is the thought that leads to Nahdah (revival). It is the thought that is viable and sound for the human if he wants to tread the path of revival and elevation. Otherwise he would decline falling to the depths of animals, indeed animals would be better than him.

آنان نیستند مگر مانند چارپایان، بلکه ایشان گمراه‌تر از راه‌اند. ({الفرقان: ۴۴})

They are not except live-stock, rather indeed they are even further astray from the path (Al-Furqaan 44).

از همین روست که می‌بینیم پروردگار جهانیان و تمام مخلوقات ما را در صدها آیه به این گونه اندیشیدن راهنمایی می‌کند، مانند سخن او (سبحانه و تعالی):

It is for this reason that we find the Lord of the worlds and all creation directing us towards this type of thinking in hundreds of Aayaat like His (swt)’s speech:

آیا به آسمانی که بالای سرشان است نگاه نکرده‌اند؟ چگونه آن را بنا کرده و زینت داده‌ایم و هیچ شکافی در آن نیست؟

Have they not looked at the heaven above them - how We structured it and adorned it and [how] it has no rifts?

و زمین را گستردیم و در آن کوه‌های استوار افکندیم و در آن از هر نوع زیبا برویاندیم.

And the earth - We spread it out and cast therein firmly set mountains and made grow therein [something] of every beautiful kind.

بیان بصیرت و یادآوری برای هر بنده‌ای که به [سوی الله] بازمی‌گردد.

Giving insight and a reminder for every servant who turns [to Allah].

وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكًا فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ

And We have sent down blessed rain from the sky and made grow thereby gardens and grain from the harvest And lofty palm trees having fruit arranged in layers.

به‌عنوان روزی برای بندگان، و با آن سرزمین مرده را زنده کردیم. رستاخیز نیز چنین است.

As provision for the servants, and We have given life thereby to a dead land. Thus is the resurrection.

(سورۂ ق، آیات ۶-۱۱) آیا به آسمان بالای سرشان نگاه نکرده‌اند که چگونه آن را بنا کرده‌ایم و زینتش داده‌ایم و هیچ شکافی در آن نیست؟ و زمین را گسترانده‌ایم و در آن کوه‌های استوار افکنده‌ایم و در آن از هر گونه گیاه زیبای جفت‌جفت رویانده‌ایم؛ این برای هر بنده‌ای که به سوی خدا بازمی‌گردد، مایهٔ بینش و یادآوری است. و از آسمان آبی پربرکت فرو فرستاده‌ایم، پس با آن باغ‌ها و دانهٔ درو شده رویانده‌ایم؛ و درخت‌های بلند خرما که میوه‌هایی برهم چیده دارند، برای روزی بندگان، و با آن سرزمین مرده را زنده کرده‌ایم؛ همین‌گونه است بیرون آمدن [مردگان از گور].

(Surah Qaf 6-11).

به راستی که در آفرینش آسمانها و زمین و در پی یکدیگر آمدن شب و روز، نشانههایی است برای خردمندان.

Indeed, in the creation of the heavens and the earth and the alternation of the night and the day are signs for those of understanding.

همان کسانی که خدا را ایستاده و نشسته و [خوابیده] بر پهلوهای خود یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین اندیشه می‌کنند، [و می‌گویند]: «پروردگارا، این را بیهوده نیافریده‌ای؛ تو پاک و منزهی [از چنین کاری]؛ پس ما را از عذاب آتش نگاه دار.

Who remember Allah while standing or sitting or [lying] on their sides and give thought to the creation of the heavens and the earth, [saying], "Our Lord, You did not create this aimlessly; exalted are You [above such a thing]; then protect us from the punishment of the Fire.

(آل عمران ۱۹۰-۱۹۱).

(Aali ‘Imraan 190-191).

و نشانه‌ای برای آنان زمین مرده است. ما آن را زنده کرده‌ایم و از آن دانه‌ای برآورده‌ایم، و از آن می‌خورند.

And a sign for them is the dead earth. We have brought it to life and brought forth from it grain, and from it they eat.

(یس ۳۳)

(Ya Seen 33).

ای مردم، مثالی زده می‌شود، پس به آن گوش فرا دهید. بی‌تردید کسانی که به جز الله می‌خوانید، هرگز مگسی را نمی‌آفرینند، هرچند برای این کار گرد هم آیند. و اگر مگسی چیزی ناچیز را از ایشان برباید، نمی‌توانند آن را از او باز پس گیرند. ناتوان است جوینده و جسته‌شده.

O people, an example is presented, so listen to it. Indeed, those you invoke besides Allah will never create [as much as] a fly, even if they gathered together for that purpose. And if the fly should steal away from them a [tiny] thing, they could not recover it from him. Weak are the pursuer and pursued.

(سورۃ الحج: ۷۳)

(Al-Hajj 73).

یا آیا خودشان از هیچ آفریده شده‌اند، یا آنان خود آفرینندگان [خویشتن] هستند؟

Or were they created by nothing, or were they the creators [of themselves]?

(الطور ۳۵)

(At-Tur 35).

و آیا آبی را که می‌نوشید دیده‌اید؟

And have you seen the water that you drink?

آیا این تویی که آن را از ابرها فرو فرستادی، یا ماییم که آن را فرو می‌فرستیم؟

Is it you who brought it down from the clouds, or is it We who bring it down?

{أَفَرَأَيْتُمُ الْمَاءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ * أَأَنتُمْ أَنزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنزِلُونَ}؛ (الواقعہ 68-69).

(Al-Waaqi’ah 68-69).

ای انسان، چه چیز تو را دربارۀ پروردگارت، آن کریم، فریفته است؟

O mankind, what has deceived you concerning your Lord, the Generous.

این کسی که تو را آفرید، اندامت را نیکو ساخت و تو را متعادل گردانید، کیست؟

Who created you, proportioned you, and balanced you?

(سورۃ الانفطار: ۶-۷)

(Al-Infitaar 6-7).

ای انسان، بی‌گمان تو با تلاشی سخت به سوی پروردگارت در حرکتی، و او را دیدار خواهی کرد۔

O mankind, indeed you are labouring toward your Lord with [great] exertion and will meet it.

(سورۃ الانشقاق ۶)

(Al-Inshiqaaq 6).

این گزیده تنها بخشی از شمار بسیاری از آیاتی است که به نیروی اندیشه‌ی انسان خطاب می‌کنند. این آیات او را به‌عنوان یک انسان مورد خطاب قرار می‌دهند، توجه او را به آنچه در زندگی پیرامونش است جلب می‌کنند، و بر ضرورت اندیشیدن در این جهان گسترده‌ای که در آن زندگی می‌کند تأکید می‌ورزند.

The above selection represents just some from amongst a great number of Aayaat which address the faculty of the human mind. They address him as a human and bring his attention to that which is around him in terms of life and impresses upon him the need to pay attention to this vast universe that he lives in.

به همین ترتیب، آیات توجه انسان را به آن چیز یا موضوع از جهت منشأ و سرچشمهٔ آن جلب می‌کنند.

Similarly the Aayaat bring his attention to focus upon the thing or matter in respect to its source:

یا آیا خودشان از هیچ آفریده شده‌اند، یا آنان خود آفرینندگان [خویشتن] هستند؟

Or were they created by nothing, or were they the creators [of themselves]?

(الطور ۳۵)

(At-Tur 35).

و ما آب را سرچشمهٔ هر چیزی زنده قرار دادیم، آیا باز ایمان نمی‌آورند؟

And we have made everything from water. Will they not (then) believe (Al-Anbiyaa 30).

این سخن دربارهٔ بالا و پایین رفتنِ سطح اندیشه است. اما در تمایز میان اندیشهٔ سطحی، اندیشهٔ ژرف و اندیشهٔ روشن، معیارهای گوناگون و اصولی وجود دارد که با آن‌ها سطح این اندیشه سنجیده می‌شود. با این حال، شایان توجه است که هر چه باشد باز هم اندیشه و داوری دربارهٔ واقعیت به شمار می‌آید، و هر اندازه هم که سطحی باشد، همچنان اندیشه محسوب می‌شود. این اندیشه از واکنش غریزی جدا است و از تقلید و تظاهر نیز متمایز است. صاحبش به مرتبهٔ انسان بالا می‌رود و نشان‌دهندهٔ آن است که انسان را به عنوان انسان می‌نگرد. اندیشه فرآوردهٔ ذهن انسانی و ثمرهٔ تلاش فکری است؛ وگرنه شایستهٔ احیا یا حرکت به سوی کمال نبود، و فرد یا جامعه را به وضعیت و حالتی بهتر منتقل نمی‌کرد.

This is in terms of the elevation and decline in the thinking. As for distinguishing between the shallow thought, the deep thought and the enlightened thought then there are different criteria for this and principles that are used to determine the level of this thought. It is worth noting however that is still considered a thought and a judgment upon a reality and whatever the level of shallowness that is reached it is still considered to be a thought. It is distinguished from the instinctive reaction and is distinguished from imitation and simulation, and its possessor is raised to the level of a human and it represents viewing the human as a human being. It is the product of the human mind and the fruit of an intellectual effort otherwise it would not be fitting for revival or to proceed towards the path of completeness, or to transfer an individual or society to a better state and condition.

فکرِ سطحی یعنی درباره‌ی امور و واقعیت‌های آن‌ها تنها بر اساس ظاهر یا ساده‌ترین جنبه‌هایشان قضاوت کردن، بی‌آنکه آن چیز یا آن واقعیت را خوب بشناسیم و بفهمیم؛ مانند ندانستن ماهیت آن، یا اصل و منشأی که از آن برخاسته، یا شرایطی که پیرامونش را فرا گرفته، و بی‌آنکه اطلاعات معتنابهی درباره‌اش داشته باشیم یا بکوشیم اطلاعاتی را که آن واقعیت را توضیح می‌دهد به دست آوریم. همچنین، فکرِ سطحی شامل کسی می‌شود که اطلاعاتی را که برایش توضیح داده شده بی‌چون‌وچرا می‌پذیرد، در حالی که این تفکر با سطحی‌نگری و ساده‌لوحی مشخص می‌شود. فریفتن مردمانی که به این شیوه‌ی تفکر خو گرفته‌اند بسیار آسان است؛ این کار از راه نمایش‌های فریبنده و ظاهرسازی‌ها، سخنان شیرین و وعده‌های دروغین انجام می‌شود. افزون بر این، جامعه‌ای که در آن اندیشه‌های سطحی از این دست غالب باشد، در دست رهبران و فرمانروایان خود باقی می‌ماند. این مردم با سخنرانی‌های پرطنین و کاریزماتیک رهبری می‌شوند، با برانگیختن احساسات به حرکت درمی‌آیند و به کم‌ترین دستاورد یا نتیجه خرسند می‌شوند. و چه راست گفت آن کس که این مردم را با این سخن توصیف کرد: «با طبل گرد می‌آیند و با چوب پراکنده می‌شوند». و چه بسیار نمونه‌هایی در جامعه‌ی ما هست که این سطحی‌نگری را بازتاب می‌دهد، و چه بارها مردم به سوی اندیشه‌هایی می‌شتابند که از بیرون مهربانانه به نظر می‌رسند، در حالی که درونشان و حقیقت واقعی‌شان رنج می‌آورد. این‌ها همه تا آنجاست که رهبران و فرمانروایان بتوانند مردم را رام کنند و آنان را به سطح ناامیدی و یأس فرو کشانند، و در همان حال به پذیرش هر راه‌حلی که رهبر یا فرمانروا برایشان برمی‌گزیند وادارشان سازند. روشن‌ترین نمونه‌ی سطحی‌نگری مردم در این است که چگونه با به‌کارگیری سرابهای فریبنده و ظاهرهای ساختگی به آسانی هدایت می‌شوند، و این وضع بارها و بارها تکرار می‌شود. بهترین نمونه‌ی این امر مسئله‌ی فلسطین و وضعیت‌هایی است که از آغازش تا همین ساعت از سر گذرانده است. فضا و امکاناتی همچنان برای رهبران و حاکمان باقی گذاشته شده است تا فلسطین را وسیله‌ای برای دستیابی به اهداف خود، یا اجرای خواسته‌های خویش، یا خواسته‌های اربابانشان قرار دهند، و امت را به وضعیتی از ناامیدی، بی‌امیدی و تسلیم بکشانند، با آنکه واقعیت آن تفاوت چندانی با سرزمین‌های باقیمانده‌ی مسلمانان ندارد. مسئلهٔ (واقعی) آن همان مسئلهٔ دیگر است و جز از زاویه‌ی ظاهری که بر آن افکنده شده، تفاوتی ندارد. زیرا همهٔ سرزمین‌های مسلمانان از همان واقعیتی رنج می‌برند که فلسطین از آن رنج می‌برد، و فرایند رام کردن مسلمانان یک فرایند واحد است، هرچند که نمودهای آن بسیار است. بنابراین سوریه، لبنان، عراق، ایران، پاکستان، مراکش، الجزایر، عربستان و یمن همگی در رابطه با خواست رام کردن مردم و وادار ساختن ایشان به پذیرش احکام کفر یکسان‌اند.

The shallow thought means to judge upon the most basic or simple aspects or appearances of things and their realities without knowing that thing or reality and understanding it well, like knowing what it is or the basis that it has emanated from, or the circumstances that surround it, or without possessing significant information about it and without attempting to obtain the information that explains that reality. Or the one who accepts information that has been explained to him whilst this thought is distinguished by shallowness or naivety. It is very easy to deceive people who are characterised by this thinking which is done through deceptive displays or appearances, sweet speech and false promises. In addition a society in which the like of these shallow thoughts dominate remains in the hands of its leaders and rulers. These people are led by resounding charismatic speeches, moved by the stirring of emotions and are satisfied with the least of gains or outcomes. And how truthful were the words of the one who described these people with the words: ‘They are gathered by the drum and they are dispersed by the stick’. And how great the number of examples there are in our society which reflect this shallowness and how often do the people hasten towards thoughts which on the outside appear to be merciful whilst their inside (and true reality) bring suffering. This is so that the leaders and rulers are capable of taming the people and of bringing them down to the level of despair and despondency whilst leading them to accept any solution that the leader or ruler chooses for them. The most vivid example of the shallowness of the people is reflected in how easy it is to lead them by utilising deceptive mirages and fake appearances, and this state of affairs repeats itself time and time again. The best example of this is the issue of Palestine and the situations that is has passed through since its beginning until this hour. Room and possibilities have still been left available for the leaders and rulers to take Palestine as a means to achieve their aims or implement their desires or those of their masters by bringing the Ummah to a condition and state of despair, hopelessness and surrender despite its reality not differing much from the remaining Muslim lands. There (real) issue is the same issue and it does not differ except from the angle of the appearance that has been cast upon it. This is because all of the Muslim lands suffer from the same reality Palestine suffers from and the process of taming the Muslims is one single process even if its manifestations are many. So Syria, Lebanon, Iraq, Iran, Pakistan, Morocco, Algeria, Saudi and Yemen are all the same in relation to the desire to tame the people and make them accept the rulings of Kufr (disbelief).

سطحی اندیشی، چنان که پیش‌تر بیان کردیم، داوری‌ای است درباره ساده‌ترین نمود یک واقعیت معین، بی‌آنکه به حقیقت آن واقعیت توجهی شود و بی‌آنکه تلاشی برای فهم این واقعیت راستین صورت گیرد؛ از راه شناخت علل و معلول‌های آن، یا درک مبنایی که از آن برخاسته یا آنچه بر آن بنا شده است. این افزون بر آن است که انسان از شرایط، احوال و آنچه به آن مربوط است آگاه نباشد یا آن را درک نکند. برای نمونه: هنگامی که در خیابان سر و صدایی از بیرون می‌شنویم، بیرون می‌رویم و جمعیتی را می‌بینیم که پرچم برافراشته و شعار می‌دهند. در این صورت، سطحی یا ظاهربینانه است که بسنده کنیم و بگوییم آنچه دیده‌ایم تنها یک راهپیمایی است. بلندتر و والاتر آن است که تلاش کنیم بفهمیم پشت آن چه چیزی نهفته و کدام احزاب یا گروه‌ها آن را رهبری می‌کنند. و حتی والاتر آن است که اهداف و انگیزه‌های واقعی پنهان پشت این راهپیمایی و شرایط، احوال و واقعیت‌هایی را بشناسیم که این گروه را به سازماندهی اعتراض واداشته است. همچنین لازم است تلاش کنیم دریابیم آیا در پشت این گروه رهبری‌کننده اعتراض، نفوذ یا جهت‌دهنده دیگری وجود دارد که این گروه را به سوی راهپیمایی برای دستیابی به هدف یا مقصود معینی سوق داده است.

The shallow thought as we have stated is the judgement upon the most simple manifestation of a specific reality without paying attention to the truth of this reality and without expending effort to understand this true reality by knowing its causes and effects or to understand the basis that it has emanated from or what is built upon it. This in addition to not knowing or understanding its circumstances, conditions and what is related to it. For example: When we here a commotion outside in the street we go out to see a mass of people raising banners and shouting slogans. It would in this case be shallow or superficial to find it enough to state that what has been witnessed is merely a demonstration. It is higher and more elevated to expend effort to know and understand what lies behind it and which parties or groups are leading it. And it would be even more elevated to know the real goals and motives that are hidden behind this demonstration and what the circumstances, conditions and realities are that has driven this party to organise a protest. It would also be necessary to make effort to understand if there is behind this party leading the protest any other influence or direction that has pushed this party in the direction of demonstrating in order to achieve a specific aim or objective.

تمام این موارد لازم است تا هنگامی که دربارهٔ واقعیت حکم صادر می‌کنیم، آن حکم درست باشد یا به درستی نزدیک باشد. برای داوری ما کافی است که ژرف باشد و به یکی از جلوه‌های آشکار آن واقعیت از میان جلوه‌های مرتبط با آن محدود نماند. بلکه باید تلاش کرده باشیم تا واقعیت را بر پایهٔ حقیقت واقعی‌اش دریابیم، و عوامل، اهداف، شرایط و موقعیت‌هایی را که به این رویداد مربوط می‌شوند بررسی کرده باشیم؛ و پس از آن است که حکم صادر کنیم.

All of this is necessary so that when we issue our judgment upon the reality it is correct or near to being correct. It is sufficient for our judgement to have been deep and not merely restricted to one manifested reality from amongst the manifestations related to that reality. Rather we would have expended effort to understand the reality according to its true reality and we would have examined the factors, objectives, circumstances and conditions that relate to this incident and after that we would have issued a judgement.

جوانی که قصد ازدواج دارد، دختر زیبایی را می‌بیند و سپس از روی ظاهر او حکم می‌کند که برای همسری‌اش مناسب است. این داوری، سطحی و ظاهری است. بلندتر آن است که بداند آیا او پیش‌تر ازدواج کرده یا نه؟ آیا سالم است یا بیمار؟ آیا می‌تواند سخن بگوید یا لال است؟ آیا باروری دارد یا نازا است؟ و از این هم بلندتر آن است که خانواده‌اش را از پدرش بشناسد؟ و در کدام خانه زندگی می‌کند؟ و از این هم بلندتر آن است که دیدگاه او نسبت به زندگی و باورهایش را دریابد. چه اندیشه‌ای در سر دارد؟ اگر او این بررسی را انجام دهد و به این واقعیت آگاه شود، حکمش دربارهٔ این واقعیت بلندتر خواهد شد و به آنچه درست است نزدیک‌تر.

Another example: A young man wishes to marry; he sees a beautiful girl and then judges from her appearance that she is suitable to be his wife. This is a shallow and superficial judgement. It would be more elevated to know whether she is already married or not? Is she healthy or sick? Is she able to speak or is she mute? Is she fertile or barren? And even more elevated than that would be for him to know her family from her father? And what house she is living in? And even more elevated than this would be to understand her viewpoint towards life and what her beliefs are? What thought does she carry? If he fulfils this study and gains an understanding of this reality then his judgement upon this reality would become elevated and close to what is correct.

وقتی متنی را که خوانده میشود میشنویم یا موضوعی را میخوانیم، اگر خواندن یا شنیدن ما آن متن به قصد گذراندن وقت یا سرگرمی شخصی بوده باشد، یا بینش و عمق لازم برای درک معانی آن را نداشته باشیم یا نتوانسته باشیم چنین کنیم، آنگاه داوری ما درباره آن متن سطحی و کماهمیت خواهد بود. اما اگر شکل ادبی آن را بررسی کنیم و بکوشیم تطابق آن با قواعد زبان را بدانیم، در این صورت میتوانیم از زاویه و جنبه ادبی درباره آن داوری کنیم. و اگر بکوشیم در معانی آن تأمل کنیم و واقعیتی را که آن متن بر آن منطبق است بفهمیم، و گوینده یا گردآورندهٔ متن و مناسبت یا شرایطی را که در آن پدید آمده بشناسیم، آنگاه از این متن یا این مطالعه، دریافتی فکری خواهیم داشت که به دور از سطحینگری است. در نتیجه، داوری ما درباره آن داوریای ژرف خواهد بود که از سطحی بودن و کماهمیتی بهدور است.

Another example: When we listen to a text that is read out or we read a subject. If our reading or listening to that text was for the sake of killing time or self-amusement or if it was absent in terms of vision and depth in regards to comprehending its meanings or we were unable to do that, then we would pass a superficial or shallow judgement upon this text. However when we examine its literary form and make effort to know its conformity to the rules of the language, then in this case we can make a judgment from a literary angle and aspect. However when we try to contemplate its meanings and understand the reality upon which it applies, to know the one who has compiled the text and the occasion or circumstances in which it was made, then we would have taken from this text or this study an intellectual taking which is far from superficiality or shallowness. Our judgement upon it would then be a deep judgement that is far away from shallowness and superficiality as a result.

اما تفکر عمیق، آن نیز حکمی است بر یک حقیقت، با این تفاوت که مستلزم دانستن آن حقیقت است و به یکی از جلوه‌های آن یا یکی از جزئیات آن محدود نمی‌شود.

As for the deep thought, it is also a judgment upon a reality however it requires the knowledge of the reality and is not restricted to one manifestation from amongst its manifestations or one particularity from amongst its particularities.

برای شناخت و فهم امور و چیزها، باید به جزئیات و ویژگی‌های خاص آن‌ها آگاه بود تا بتوان ترکیب دقیق آن‌ها را دریافت. اما برای فهم واقعیت‌ها و رویدادها، لازم است طرف‌های درگیر در اختلاف و موضوعی را که بر سر آن اختلاف است بشناسیم و بفهمیم، افزون بر آن که باید شرایط و اوضاعی را که اختلاف در آن رخ می‌دهد و علل مستقیم و غیرمستقیم آن، در صورت وجود، دریابیم. اما فهم متن شرعی، امری دیگر را می‌طلبد، زیرا نیازمند دانشی گسترده است که برای تفسیر متن و درک آن لازم است، افزون بر تلاشی که باید برای تمایز میان متن شرعی و متن ادبی یا متن ریاضی و جز آن به کار رود. همچنین به دانشی گسترده نیاز دارد تا دلالت‌های الفاظ، اعم از حقیقی یا مجازی، شناخته شود و معانی جملات و ساختارهای ترکیبی فهمیده گردد. اگر همه این دانش‌ها وجود داشته باشد و در داوری درباره متن یا فهم آن تلاش شده باشد، آن‌گاه درباره متن به درستی داوری کرده یا آن را درست، یا نزدیک به درستی، فهمیده‌ایم. این است آن اندیشه ژرف.

Knowing and understanding matters and things requires knowledge of its partialities and specificities so that there minute composition can be arrived at. As for understanding the realities and events then it is necessary to know and understand the sides involved in the dispute and the matter being disputed over, in addition to the circumstance or conditions that the dispute is occurring upon and the direct causes and indirect causes for it if they exist. As for understanding the legislative text then this requires another matter as it requires wide knowledge needed to interpret the text and understand it, in addition to expending effort to distinguish between the legislative text and the literary text or algebraic text and so on. It also requires wide knowledge needed to understand the indications of the worded expressions whether they are literal or metaphorical and to comprehend the meanings of the sentences and compositional structures. If all of this knowledge is present and we have expended effort to judge upon the text or understand it, we would have then judged upon it or understood it correctly or close to that which is correct. This is the deep thought.

با این حال، این مطالعه همچنان ناقص است و از برآوردن همه آنچه پژوهش به آن نیاز دارد بازمی‌ماند. این به آن دلیل است که اشیاء، امور و حقایق دارای شرایط و اوضاعی هستند که بر آن‌ها اثر می‌گذارد، و امور مرتبطی دارند که فهم آن‌ها ضروری است، در حالی که این شرایط، اوضاع و امور مرتبط جزئی از خود آن اشیاء، امور، حقایق یا رویدادها نیستند. پس مطالعه یک شعر به این معنا نیست که شاعر شناخته شده باشد، یا اوضاع و شرایطی که در آن سروده یا نوشته شده شناخته شده باشد، همان‌گونه که فهمیدن یک انفجار ویرانگر به این معنا نیست که کسی که پشت آن است، یا هدفی که در پس آن بوده، یا کسی که دستور انجام آن را داده شناخته شده باشد. عمق در مطالعه به رسیدن به این امور نمی‌انجامد، زیرا عمق مطالعه محدود به جنبه‌های جزئی یک موضوع، ترکیب ساختاری آن و قوانین آن است. اما آنچه پیرامون آن است و به آن مربوط می‌شود، بیرون از مطالعه‌ی عمیق قرار دارد، و بلکه لازم است در جریان مطالعه، آنچه پیرامون موضوع مورد بررسی است روشن گردد تا دانسته شود چه چیزی آن را احاطه کرده و چه چیزی به آن مربوط است، زیرا این امور در حقیقت جزئی از آن نیستند.

However it still remains incomplete and falls short in fulfilling all that the study requires. This is because things, matters and realities have circumstances and conditions that have an effect upon them and they have related matters that it is necessary to comprehend whilst these circumstances, conditions and related matters are not part of the things, matters, realities or events. So studying a poem does not mean that the poet is known, or the circumstance in which it was said or written are known, just as understanding a destructive explosion does not mean that the one who is behind it is known or the aim behind it or who ordered it to be done are known. Depth in the study does not lead to the arrival of these matters because the depth in the study is restricted to the partialities of a matter, its structured composition and its laws. As for what lies around it and what is related to it then this lies outside of the deep study and rather it requires during the study shedding light upon that which surrounds the studied matter to know what surrounds it and what is related to it because it is not (actually) part of it.