ممکن است به ذهن خطور کند که «نهضت» (النهضة) نشانگر پیشرفت علمی، افزایش تولید، فراوانی کارخانه‌ها و استفاده از فناوری و نوآوری در شکل‌های مادی زندگی باشد، با این تصور که نهضت تنها به معنای پیشرفت و حرکت جامعه و مردم از وضعی به وضعی بهتر است. این برداشت تا آنجا پیش رفته که برخی تصور کرده‌اند هر سرزمینی که از رفاه اقتصادی برخوردار شود، احیا شده است؛ با آنکه این سخن با واقعیتی که در بسیاری از سرزمین‌هایی که از شکوفایی اقتصادی، فراوانی در شکل‌های مادی زندگی و رفاه در معیشت بهره‌مندند، مشاهده و احساس می‌شود، در تضاد است، در حالی که در حقیقت، آن کشورها از جمله عقب‌مانده‌ترین و منحط‌ترین کشورها هستند.

It could come to the mind that the Nahdah represents scientific progress, increased production, the abundance of factories and the use of technology and innovation in the material forms used in life with the consideration that the Nahdah only means progress and the moving of the society and people from one condition to a better one. This understanding reached the point to where some imagined that every land that experiences economic affluence is revived despite this statement being contradictory to the witnessed sensed reality in many of the lands that enjoy economic flourishing, abundance in the material forms of life and affluence in living whilst in reality being from amongst the most backward and declined countries.

بنابراین ضروری است که تعریفی از «النهضة» ارائه شود، معنای آن و چگونگی دستیابی به آن روشن گردد. آیا آن‌گونه است که برخی ادعا کرده‌اند: گسترش آموزش، افزایش ثروت یا مبارزه با بیماری‌ها و آفات؟ و بر اساس این درک، آیا عواملی که ادعا می‌کنند علت عقب‌ماندگی‌اند، یعنی فقر، جهل و بیماری، باید از میان برداشته و حذف شوند؟

For this reason it is necessary to give a definition of An-Nahdah, define its meaning and the manner of achieving it. Is it as some have claimed: the spread of education, the increase of riches or combating illnesses and diseases? And based on this understanding the reasons they claim to be the cause of backwardness i.e. Poverty, ignorance and disease need be cancelled out and removed?

آیا فراوانی مدارس، مؤسسات آموزشی، دانشگاه‌ها و شمار زیاد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که مدارک عالی را در همهٔ رشته‌ها دارند، دلیلی بر احیای کشور است، یا اینکه نشان می‌دهد کشور در مسیری قرار دارد که به احیا می‌انجامد؟

Is the abundance of schools, educational institutes, universities, large numbers of university graduates carrying higher certifications in all disciplines a proof of the revival of the country or that it is upon the path leading to revival?

به وضوح می‌توان احساس کرد که بسیاری از کشورهای عقب‌مانده از تعداد زیاد فارغ‌التحصیلان دارای مدارک عالی رنج برده‌اند. این وضعیت به جایی رسیده که آنان بار سنگین و فشاری بر دوش دولت‌ها شده‌اند، زیرا نتوانسته‌اند درآمدی شرافتمندانه برای ایشان فراهم کنند؛ و این امر فارغ‌التحصیلان را ناگزیر ساخته که این سرزمین‌ها را ترک کنند و روزی (رزق) خود را در جای دیگری بجویند. از این رو لازم شده که سیاست آموزشی‌ای به اجرا درآید تا با چالش شمار زیاد فارغ‌التحصیلان در رشته‌های گوناگون مقابله شود؛ و این کار از طریق تدوین سیاستی انجام می‌گیرد که بر درصد مشخصی از قبولی‌ها و نیز شمار معینی از پذیرش‌ها مبتنی است تا آن فارغ‌التحصیلان را جذب کند؛ کسانی که روزی در درِ دانشکده‌ها خواهند ایستاد و به دنبال کار یا جایگاهی می‌گردند که معاش ایشان را تأمین کند.

It can be clearly sensed that many of the backward countries have suffered due to the great number of graduates holding higher certifications. This has reached the point where they have become a burden and strain upon them and a heavy weight, as they have been unable to provide them with a dignified income which has compelled these graduates as a result to leave these lands and seek their Rizq (sustenance) elsewhere. This has made it necessary to implement an education policy to meet the challenge of the large number of graduates in a large number of fields and this is done through putting down a policy based on a specific percentage of passes in addition to a specific number of admissions to absorb those graduates who one day will be standing at the doors of the departments seeking work or a position that will provide them with a living.

درصد فارغ‌التحصیلان و دارندگان مدارک تحصیلات عالی در بسیاری از سرزمین‌هایی که عقب‌مانده تلقی می‌شوند و در آنچه ایشان «جهان سوم» نامیده‌اند قرار می‌گیرند، بسیار بیشتر از درصد فارغ‌التحصیلان و دارندگان مدارک تحصیلات عالی در پیشرفته‌ترین کشورها است. در واقع آنچه رخ داده این است که این فارغ‌التحصیلان (از سرزمین‌های مسلمانان) به همه گوشه‌های جهان و به‌ویژه به پیشرفته‌ترین و شکوفاترین کشورها صادر شده‌اند، و علاوه بر این بسیاری از ایشان حتی از تابعیت خود چشم پوشیده‌اند تا در آن سرزمین‌های بیگانه زندگی کنند.

The percentage of graduates and those carrying higher certifications in many of the lands that are considered to be backward and are categorised under what they have called third world countries is much greater than the percentage of graduates and those holding higher certifications found in the most progressive countries. Indeed what has happened is that these graduates (from the Muslim lands) have been exported to all corners of the world and particularly to the most revived and progressive states and on top of that many of them have even given up their nationalities in order to live in those foreign lands.

بنابراین اگر برای نمونه هر سرزمینی از میان سرزمین‌های جهان سوم (یعنی سرزمین‌های جهان اسلام ما) را بررسی کنیم، چیزی را خواهیم دید که اذهان را شگفت‌زده می‌کند و خردمندان را حیران می‌سازد. برای نمونه مصر، پاکستان، اردن، سوریه یا ترکیه و غیر از آن‌ها را در نظر بگیرید، و خواهید دید که ده‌ها هزار تن از فرزندان این کشورها مدارک تحصیلی عالی‌تری در آموزش و در همه حوزه‌ها، از جمله پزشکی، فیزیک، مهندسی، شیمی، مطالعات اتمی و حوزه‌های فناورانه دارند. آنان سرزمین‌های خود را ترک کرده و در جست‌وجوی منبع معاش رفته‌اند و بدین ترتیب بسیاری از ایشان در آمریکا، آلمان و بسیاری دیگر از سرزمین‌های کشورهای احیاشده و پیشرفته، افزون بر دیگر سرزمین‌های جهان، ساکن شده‌اند.

Therefore if we examine for example any land from amongst the lands of the third world (i.e. the lands of our Islamic world) then we would see that which amazes the minds and baffles those of understanding. Take for example Egypt, Pakistan, Jordan, Syria or Turkey amongst others and you will find that tens of thousands of the sons of these states hold higher certifications in education and across all areas including medicine, physics, engineering, chemistry, atom studies and technological areas. They have left their lands and gone in search for a source of sustenance and as such many have settled in America, Germany and many other lands from amongst the revived and progressive nations in addition to other lands in the world.

این موضوع مایۀ بحث‌های فراوانی شده و بسیاری از نویسندگان و اندیشمندان با عناوینی چون: «مغزهای پخته ربوده شدند»، یا «پرواز اندیشه‌ها به سرزمین اندیشه‌ها»، یا «آمریکا با پول، اندیشه‌های ما را خریده است»، و دیگر عناوین تحریک‌کنندۀ مشابه، درباره‌اش سخن گفته‌اند. با این همه، این اندیشه‌ها و این شمار فراوان فارغ‌التحصیلان، نتوانسته‌اند امت را احیا کنند و آن را به اوج برسانند.

This issue has given rise to many points of discussion and many writers and thinkers have spoken about it under titles such as: ‘The ripe minds have been stolen’ or ‘The flight of the minds to the land of the minds’ or ‘America has bought our minds with money’ amongst other similarly provocative headings and titles. Despite this, these minds and this plentiful number of graduates have been incapable of reviving the Ummah and elevating her.

با نگاهی ساده به این کشورها، در درون آنها فراوانی بی‌حد و حصر مواد خام، منابع طبیعی و نیروی انسانی می‌یابیم، و می‌توان این را در این جمله خلاصه کرد: «آنها غنی‌ترین بخش جهان‌اند از نظر آنچه خداوند به آن ارزانی داشته و نعمت‌هایی که به‌طور ویژه برای آن برگزیده است». با این همه، آنها در فقر شدید به سر می‌برند و زیر بار سنگین بدهی‌ها ناتوان‌اند، تا آنجا که برای پرداخت بهره وام‌های پیشین، باز هم وام بیشتری می‌گیرند. آنها از پس آنچه از ایشان خواسته می‌شود برنمی‌آیند و پیوسته خواستار بازنگری در برنامه بازپرداخت وام‌اند، به‌طوری که یک بحران پیش از آنکه پایان یابد، بحرانی تازه و بزرگ‌تر آغاز می‌شود و وضعیت از پیش بدتر می‌گردد.

By taking a simple look at these states we find within them an abundance of raw materials, natural resources and manpower which is beyond words and we can summarise this in the summarized statement: ‘They represent the richest part of the world in terms of what Allah has granted it with and the favours that he has specifically chosen for it’. In spite of this they suffer from extreme poverty and languish under the heavy burden of debts to the point that it borrows more just to pay the interest on the previous loans. They are unable to fulfil what is demanded from them and persist upon demanding revisions to the loan schedule so that one crisis does not end before a new one begins which is even greater and the situation becomes worse than before.

این موضوع فراتر از یکی از دو امر نیست: یا نادانی کسانی است که مسئولیت امور امت را بر عهده دارند، نسبت به معنای نهضت و راه رسیدن به آن، به همین دلیل در سیاست‌ها و در اداره امور مردم، بی‌هدف و سرگردان قدم برمی‌دارند؛ یا آن‌ها صرفاً مزدوران اربابان خود و خائنانی به امتشان هستند که وظیفه‌شان رام کردن مردم و نگه داشتن سرزمین‌ها به‌عنوان زمینی حاصل‌خیز، معدنی باز و بازاری وسیع برای اربابانشان است؛ همان اربابانی که آنان را بر مردم مسلط کرده‌اند. و ممکن است این دو امر با هم ترکیب شوند، یعنی نادانی‌شان با بندگی و عاملیتشان برای اربابانشان درآمیخته باشد.

The reason for this does not go beyond one of two matters: It is either the ignorance of those who are responsible for the Ummah’s affairs, in regards to the meaning of Nahdah and the way of achieving it, so they stumble about randomly in their policies and caretaking of the people’s affairs. Or they are merely agents to their masters and traitors to their Ummah whose job is to tame the people and keep the lands a fertile ground, open mine and vast market for their masters who placed them in the positions of authority over the people. They could also be a combination of the two matters combining their ignorance to their servitude and agency to their masters.

در پرتو این مطلب، ضروری است که بدانیم «نهضت» چیست، بر چه اصول و مبانی‌ای استوار است، و چه راهی به تحقق آن می‌انجامد.

In light of this it is necessary to understand what the Nahdah is, the foundations that it is established upon and the path that leads to its achievement.