6.5 'Illah daga Nassi ko daga Hankali?
6.5 „Illah from the Text or the Mind?
Duk da cewa wasu malamai, kamar waɗanda ke cikin mazhabar Hanafi, sun amince da „Illah ta hankali, matsayin da ya fi ƙarfi shi ne cewa dole ne „Illah ta fito daga nassi. Wannan saboda hankali ba shi da ikon tantance dalilan hukunce-hukunce sai dai idan Allah (SWT) ya bayyana su. „Illah ita ce daleel wadda ke ba da damar miƙa hukunci zuwa sabon al'amari. Domin wannan hukunci ya zama Hukm Shar‟i, wato hukuncin Shari'a mai inganci, dole ne a samo shi daga khitaab (magana) na Mai Shari'a, tun da ma'anar Hukm Shar‟i ita ce maganar Mai Shari'a da ta shafi ayyukan mutum. Duk hukuncin da ba ya fitowa daga maganar Mai Shari'a ana ƙin sa, domin ba wahiyi ba ne, kuma an umarce mu mu bi wahiyi kawai a cikin ayyukanmu. Miƙa hukunci ba tare da „Illah ta nassi ba zai zama kamar miƙa haramcin giya zuwa ruwan vinegar saboda vinegar yana fitowa daga giya. Giya abu ɗaya ne, vinegar kuma wani abu ne daban. Ba za a iya miƙa Hukm ba bisa ra'ayi kawai ba tare da nassin da ya ba da izinin irin wannan miƙawa. Idan nassi ya ba da izini ta hanyar „Illah, to wannan Hukm Shar‟i ne mai inganci; idan kuwa bai ba da izini ba, to hukunci ne na hankali wanda ba shi da daraja a cikin Shari'a.