Kısa Bir Mustalahu'l-Hadis Tarihi (Hadisin Sınıflandırılması)
A Brief History Of Mustalah Al-hadith (classification Of Hadith)
Zamanla her isnadda yer alan râvilerin sayısı arttı ve bu durum hadislerin kabulünde sıkı bir disiplini zorunlu kıldı; bu disiplini düzenleyen kurallar Mustalahu'l-Hadis (Hadis Terminolojisi) olarak bilinir.
As time passed, more reporters were involved in each isnad, and so the situation demanded strict discipline in the acceptance of ahadith; the rules regulating this discipline are known as Mustalah al-Hadith (the Classification of Hadith).
Erken dönem hadis âlimleri (muhaddisler) arasında hadis incelemesini yöneten kurallar ve ölçütler titiz bir şekilde belirlenmişti; ancak bazı terimleri kişiden kişiye değişiklik gösteriyordu. Bu ilkeler sistematik biçimde yazıya geçirilmeye başlandı, fakat çeşitli kitaplara dağılmış halde bulunuyordu. Örneğin, Şâfiî'nin (ö. 204) *er-Risâle*'sinde, Müslim'in (ö. 261) *Sahîh*'inin Mukaddimesinde ve Tirmizî'nin (ö. 279) *el-Câmi*'inde bu ilkelere yer verilmiştir. Buhârî gibi erken dönem muhaddislerin ölçütlerinin birçoğu ise, sonraki âlimler tarafından, bu imamların hangi ravileri veya isnadları kabul edip reddettiklerinin dikkatli bir incelemesi yoluyla çıkarılmıştır.
Amongst the early traditionists (muhaddithin, scholars of Hadith), the rules and criteria governing their study of Hadith were meticulous but some of their terminology varied from person to person, and their principles began to be systematically written down, but scattered amongst various books, e.g. in Al-Risalah of al- Shafi'i (d. 204), the Introduction to the Sahih of Muslim (d. 261) and the Jami' of al-Tirmidhi (d. 279); many of the criteria of early traditionists, e.g. al-Bukhari, were deduced by later scholars from a careful study of which reporters or isnads were accepted and rejected by them.
Mustalah alanında standart (yani genel olarak kabul görmüş) terminolojiyi kullanarak konuyu kapsamlı biçimde ele almaya çalışan en erken eserlerden biri, el-Ramahurmuzi'nin (ö. 360) eseriydi. Bunu, hadis ilminin elli türünü kapsayan, ancak yine de bazı noktalara değinmeyen el-Hakim'in (ö. 405) Ma'rifetü Ulumi'l-Hadis adlı eseri izledi; Ebu Nuaym el-İsfahani (ö. 430) bu eserdeki eksik bölümlerin bir kısmını tamamladı. Bundan sonra el-Hatib el-Bağdadi'nin (ö. 463) el-Kifaye fi İlmi'r-Rivaye adlı eseri ve hadis öğretimi ile hadis çalışmasının usulü üzerine bir başka eser geldi; sonraki âlimler, el-Hatib'in eserlerine büyük ölçüde borçlu sayılmıştır.
One of the earliest writings to attempt to cover Mustalah comprehensively, using standard (i.e. generally-accepted) terminology, was the work by al-Ramahurmuzi (d. 360). The next major contribution was Ma'rifah 'Ulum al-Hadith by al- Hakim (d. 405), which covered fifty classifications of Hadith, but still left some points untouched; Abu Nu'aim al-Isbahani (d. 430) completed some of the missing parts to this work. After that came Al-Kifayah fi 'Ilm al- Riwayah of al-Khatib al-Baghdadi (d. 463) and another work on the manner of teaching and studying Hadith; later scholars were considered to be greatly indebted to al-Khatib's work.
Qadi 'Iyad el-Yahsubi (ö. 544) ve Ebu Hafs el-Mayancî (ö. 580) ve diğerlerinin katkılarının ardından, hacmi küçük olmakla birlikte konuyu ele alış biçimindeki mükemmellik ve kapsamlılığıyla, sonraki yüzyıllar boyunca günümüze kadar binlerce hadis âlimi ve öğrencisi için standart bir başvuru kaynağı hâline gelen eser ortaya çıktı: Ebu Amr Osman İbnü's-Salah'ın (ö. 643) ‘Ulûmü'l-Hadis adlı eseri, yaygın adıyla Mukaddime İbnü's-Salah. Bu eser, Suriye'deki birkaç şehrin Dârü'l-Hadis medreselerinde ders verdiği sırada derlenmiştir. İbnü's-Salah'ın eserine dayanan, sonradan yazılan çok sayıda eserden bazıları şunlardır:
After further contributions by Qadi 'Iyad al- Yahsubi (d. 544) and Abu Hafs al-Mayanji (d. 580) among others, came the work which, although modest in size, was so comprehensive in its excellent treatment of the subject that it came to be the standard reference for thousands of scholars and students of Hadith to come, over many centuries until the present day: 'Ulum al- Hadith of Abu 'Amr 'Uthman Ibn al-Salah (d. 643), commonly known as Muqaddimah Ibn al-Salah, compiled while he taught in the Dar al-Hadith of several cities in Syria. Some of the numerous later works based on that of Ibn al-Salah are:
Muqaddimah, al-Irshad'ın Nevevi (ö. 676) tarafından yapılan bir özetidir; Nevevi bunu daha sonra et-Takrib adlı eserinde yeniden özetlemiştir. Suyutî (ö. 911) ise et-Takrib üzerine Tedrîbü'r-Râvî adıyla değerli bir şerh yazmıştır.
• An abridgement of Muqaddimah, Al-Irshad by al- Nawawi (d. 676), which he later summarised in his Taqrib; al-Suyuti (d. 911) compiled a valuable commentary on the latter entitled Tadrib al-Rawi.
• İbn Kesir'in (ö. 774) İhtisaru Ulumi'l-Hadis'i, et-Tibi'nin (ö. 743) el-Hulase'si, İbnu Cemaa'nın (ö. 733) el-Minhal'i, İbnu'l-Mulakkin'in (ö. 802) el-Mukni'i ve el-Belkini'nin (ö. 805) Mehasinü'l-İstılah'ı; bunların tamamı İbnu's-Salah'ın Mukaddime'sinin özetleridir.
• Ikhtisar 'Ulum al-Hadith of Ibn Kathir (d. 774), Al-Khulasah of al-Tibi (d. 743), Al- Minhal of Badr al-Din b. Jama'ah (d. 733), Al- Muqni' of Ibn al-Mulaqqin (d. 802) and Mahasin al-Istilah of al-Balqini (d. 805), all of which are abridgements of Muqaddimah Ibn al- Salah.
• Zerkeşî'nin (ö. 794) el-Nüket'i, Irakî'nin (ö. 806) et-Takyîd ve'l-İzâh'ı ve İbn Hacer el-Askalânî'nin (ö. 852) en-Nüket'i; bunların hepsi İbn es-Salâh'ın ortaya koyduğu noktalar üzerine yapılmış ek açıklamalardır.
• Al-Nukat of al-Zarkashi (d. 794), Al-Taqyid wa 'l-Idah of al-'Iraqi (d. 806) and Al-Nukat of Ibn Hajar al-'Asqalani (d. 852), all of which are further notes on the points made by Ibn al- Salah.
• Iraqi'nin, Mukaddime'nin uzun bir manzume biçiminde yeniden yazımı olan Elfiyye'l-Hadis'i; kendisinin yazdığı iki şerh (biri uzun, biri kısa) dahil olmak üzere birçok şerhin konusu olmuştur. Bunlar arasında Sehavi'nin (ö. 903) Fethu'l-Muğis'i, Suyuti'nin Katru'd-Durar'ı ve Şeyh Zekeriyya el-Ensari'nin (ö. 928) Fethu'l-Bakî'si yer alır.
• Alfiyyah al-Hadith of al-'Iraqi, a rewriting of Muqaddimah in the form of a lengthy poem, which became the subject of several commentaries, including two (one long, one short) by the author himself, Fath al-Mughith of al-Sakhawi (d. 903), Qatar al-Durar of al- Suyuti and Fath al-Baqi of Shaykh Zakariyyah al-Ansari (d. 928).
Mustalah üzerine yazılmış diğer önemli eserler şunlardır:
Other notable treatises on Mustalah include:
• İbn Daḳīḳ el-'Îd'in el-İḳtirâh'ı (ö. 702). Muhammed b. İbrâhîm el-Vezîr'in Tenḳīḥu'l-Enẓār'ı (ö. 840), bu esere el-Emîr es-San'ânî (ö. 1182) tarafından bir şerh yazılmıştır.
• Al-Iqtirah of Ibn Daqiq al-'Id (d. 702). Tanqih al-Anzar of Muhammad b. Ibrahim al- Wazir (d. 840), the subject of a commentary by al-Amir al-San'ani (d. 1182).
• İbn Hacer el-Askalânî'nin Nuhbetü'l-Fiker adlı eseri; eser, müellifin kendisi, oğlu Muhammed, Ali el-Karî (ö. 1014), Abdürrauf el-Münâvî (ö. 1031) ve Muhammed b. Abdulhâdî es-Sindî (ö. 1138) gibi âlimler tarafından şerh edilmiştir. Eseri manzum hâle getirenler arasında ise et-Tûfî (ö. 893) ve el-Emîr es-Sana'ânî de bulunmaktadır.
• Nukhbah al-Fikr of Ibn Hajar al-'Asqalani, again the subject of several commentaries, including one by the author himself, one by his son Muhammad, and those of 'Ali al-Qari (d. 1014), 'Abd al-Ra'uf al-Munawi (d. 1031) and Muhammad b. 'Abd al-Hadi al-Sindi (d. 1138). Among those who rephrased the Nukhbah in poetic form are al-Tufi (d. 893) and al- Amir al-San'ani.
• Hadis ilminin en kapsamlı manzum eseri olan Suyuti'nin Elfiyye'si. Bakkal Muhammed Bâkir el-Bayquni'nin (Baiquni) manzumesi; bu eser, diğerlerinin yanı sıra Zürkânî (ö. 1122) ve Nevvâb Sıddîk Hasan Han (ö. 1307) tarafından genişletilmiştir. Cemâleddin el-Kāsimî'nin (ö. 1332) Kavâ'idü't-Tahdîs'i.
• Alfiyyah al-Hadith of al-Suyuti, the most comprehensive poetic work in the field. Al-Manzumah of al-Baiquni, which was expanded upon by, amongst others, al-Zurqani (d. 1122) and Nawab Siddiq Hasan Khan (d. 1307). Qawa'id al-Tahdith of Jamal al-Din al-Qasimi (d. 1332).
• Tahir el-Cezairi'nin (ö. 1338) Taujih al-Nazar'ı, Hakim'in Ma'rifah'ının bir özetidir.
• Taujih al-Nazar of Tahir al-Jaza'iri (d. 1338), a summary of al-Hakim's Ma'rifah.