Ma'lul hadislerden önce, mudtarib (sarsıntılı) ve maklub (ters çevrilmiş) hadislere dair kısa bir not, ma'lul hadisi anlamaya yardımcı olacaktır.

Before discussing ma'lul (defective) ahadith, a brief note on mudtarib (shaky) and maqlub (reversed) ahadith would help in understanding ma'lul.

Mudtarib

Mudtarib.

İbn Kesir'e göre, raviler belirli bir şeyhte veya isnad ya da metnin başka noktalarında ihtilaf edip, görüşlerden hiçbirinin diğerine üstün tutulamadığı ve bu yüzden isnad veya metinde belirsizlik bulunduğu durumda, böyle bir hadise mudtarib (sarsıntılı/karışık) denir.55.

According to Ibn Kathir, if reporters disagree about a particular shaikh, or about some other points in the isnad or the text, in such a way that none of the opinions can be preferred over the others, and thus there is uncertainty about the isnad or text, such a hadith is called mudtarib (shaky).55.

Örneğin isnadda idtirab konusunda, Ebu Bekir'den rivayet edilmiştir ki şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resulü! Sizi yaşlanırken görüyorum." Bunun üzerine (ﷺ) şöyle buyurdu: "Beni yaşlandıran, Hud suresi ve onun kardeş sureleridir." Ed-Daraqutni der ki:

For example with regard to idtirab in the isnad, it is reported on the authority of Abu Bakr that he said, "O Messenger of Allah! I see you getting older?" He (may Allah bless him and grant him peace) replied, "What made me old are Surah Hud and its sister surahs." Al-Daraqutni says.

Bu, mudtarib bir hadisin bir örneğidir. Hadis Ebû İshâk yoluyla rivayet edilmiştir; ancak bu isnad hakkında on farklı görüş ileri sürülmüştür: Kimi onu mursel, kimi muttasıl olarak rivayet etmiştir; kimi onu Ebû Bekr'in müsnedi, kimi Sa'd'ın veya 'Âişe'nin müsnedi olarak kabul etmiştir. Bu rivayetlerin hepsi ağırlık bakımından birbirine denk olduğundan, birini diğerine tercih etmek güçtür. Bu nedenle hadis mudtarib olarak adlandırılır.56.

"This is an example of a mudtarib hadith. It is reported through Abu Ishaq, but as many as ten different opinions are held about this isnad: some report it as mursal, others as muttasil; some take it as musnad of Abu Bakr, others as musnad of Sa'd or 'A'ishah. Since all these reports are comparable in weight, it is difficult to prefer one above another. Hence, the hadith is termed as mudtarib."56.

İdtirab'a bir örnek olarak, Râfi' b. Hadîc'in Allah'ın Elçisi'nin ﷺ arazi kiralamayı yasakladığını söylediği nakledilir. Râfi'den rivayet eden râviler, aşağıdaki gibi farklı ifadeler aktarırlar:

As an example of idtirab in the text, Rafi' b. Khadij said that the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace) forbade the renting of land. The reporters narrating from Rafi' give different statements, as follows:

1. Hanzalah, Rafi'ye şunu sordu: "Altın ve gümüş karşılığında kiraya vermek ne olacak?" O da şöyle cevap verdi: "Altın ve gümüş karşılığında kiralamada bir sakınca yoktur."

1. Hanzalah asked Rafi', "What about renting for gold and silver?" He replied, "It does not matter if it is rent for gold and silver.".

2. Rifa'ah --- Rafi' --- Peygamber ﷺ, şöyle buyurmuştur: "Kim bir toprak parçasına sahipse, onu ekip biçmeli, kardeşine ekip biçmesi için vermeli ya da terk etmelidir."

2. Rifa'ah --- Rafi' --- the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who said, "Whoever owns a piece of land should cultivate it, give it to his brother to cultivate, or abandon it.".

3. Salim --- Rafi' --- iki amcası --- Peygamber ﷺ, ki toprağın tarım amaçlı kiraya verilmesini yasakladı.

3. Salim --- Rafi' --- his two uncles --- the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who forbade the renting of farming land.

4. Râfi'in oğlu --- Râfi' --- Peygamber ﷺ, arazi kiralamayı yasaklamıştır.

4. The son of Rafi' --- Rafi' --- the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who forbade the renting of land.

5. Râfi'den, Peygamber'den (ona Allah'ın salat ve selamı olsun) rivayet edilen başka bir hadis: "Kim bir toprak parçasına sahipse, ya onu ekip biçsin ya da kardeşine ekip biçmesi için versin. Onu üçte birine veya dörtte birine, ya da belirli bir miktar üründen karşılığında kiraya vermesin."

5. A different narration by Rafi' from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who said, "Whoever owns a piece of land should either cultivate it or give it to his brother to cultivate. He must not rent it for a third or a quarter of the produce, nor for a given quantity of the produce.".

6. Zeyd b. Sâbit şöyle dedi: "Allah Rafi'den razı olsun! Ben, hadisi onun bildiğinden daha iyi bilirim. Olan şu oldu: Ensar'dan iki kişi bir anlaşmazlığa düştü ve Peygamber ﷺ'in yanına geldiler. O da davalarını dinledikten sonra şöyle buyurdu: 'Eğer durum sizin söylediğiniz gibiyse, o zaman tarlaları kiraya vermeyin.' Rafi' ise yalnızca son cümleyi, yani 'Tarlaları kiraya vermeyin' sözünü duymuş."

6. Zaid b. Thabit said, "May Allah forgive Rafi'! I am more aware of the hadith than he; what happened was that two of the Ansar (Helpers) had a dispute, so they came to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who said after listening to their cases, 'If this is your position, then do not rent the farms.' Rafi' has only heard the last phrase, i.e., 'Do not rent the farms'.".

Bu farklı rivayetler nedeniyle Ahmed b. Hanbel şöyle demiştir.

Because of these various versions, Ahmad b. Hanbal said.

"Râfi'in kiralama konusunda rivayet ettiği hadisler mudtaribdir. Bunlar kabul edilmez; özellikle de Allah'ın Resulü'nün (ﷺ), Hayber arazisini Yahudilere, üzerinde çalışmaları ve ürünün yarısını almaları şartıyla verdiğine dair, İbn Ömer'den gelen sabit hadisle çeliştikleri durumlarda.""57."

"The ahadith reported by Rafi' about the renting of land are mudtarib. They are not to be accepted, especially when they go against the well-established hadith of Ibn 'Umar that the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace) gave the land of Khaibar to the Jews on condition that they work on it and take half of the produce."57.

Maklûb.

Maqlub.

Bir hadis, isnadı başka bir metne eklendiğinde ya da tersi olduğunda, veya bir râvinin metindeki bir cümlenin sırasını ters çevirmesi durumunda, mekluv (değiştirilmiş, ters çevrilmiş) olarak adlandırılır. Metinle ilgili bir örnek vermek gerekirse, Müslim, Allah'ın gölgesinde bulunacak yedi kişiyi anlatan meşhur hadisi naklederken, bu kategorilerden birini şöyle rivayet eder: "Sağ elinin verdiğini sol eli bilmeyecek kadar sadakasını gizleyen bir adam." Bu cümle bir râvi tarafından açıkça ters çevrilmiştir, çünkü doğru ifade, hem el-Buhârî'nin hem de Müslim'in diğer rivayetlerinde şöyle kaydedilmiştir: "... sol elinin verdiğini sağ eli bilmeyecek ..."58.

A hadith is known as maqlub (changed, reversed) when its isnad is grafted to a different text or vice versa, or if a reporter happens to reverse the order of a sentence in the text. As an example relating to the text, in his transmission of the famous hadith describing the seven who will be under the shelter of Allah on the Day of Judgment, Muslim reports one of the categories as, "a man who conceals his act of charity to such an extent that his right hand does not know what his left hand gives in charity." This sentence has clearly been reversed by a reporter, because the correct wording is recorded in other narrations of both al-Bukhari and Muslim as follows: "... that his left hand does not know what his right hand gives ..."58.

Bağdat âlimlerinin, el-Buhârî'nin başına gelen meşhur imtihanı, maklûb isnâd için güzel bir örnektir. Hadisçiler, ziyaretçileri el-Buhârî'yi sınamak amacıyla on kişi görevlendirdi; her birinin on hadisi vardı. Bu on kişinin her bir hadisinin metni, bir başkasının isnadıyla öne eklenmişti. İmam el-Buhârî, bu on kişinin her birini dinledi, rivayet ettikleri hadisleri tek tek dinledi ve her birinin doğruluğunu reddetti. Hepsi rivayetlerini bitirince, sırayla her birine hitap etti ve her birinin hadislerini doğru isnadlarıyla tek tek anlattı. Bu imtihan, onu Bağdat âlimleri arasında büyük bir şerefe erdirdi.59.

The famous trial of al-Bukhari by the scholars of Baghdad provides a good example of a maqlub isnad. The traditionists, in order to test their visitor, al-Bukhari, appointed ten men, each with ten ahadith. Now, each hadith (text) of these ten people was prefixed with the isnad of another. Imam al-Bukhari listened to each of the ten men as they narrated their ahadith and denied the correctness of every hadith. When they had finished narrating these ahadith, he addressed each person in turn and recounted to him each of his ahadith with its correct isnad. This trial earned him great honour among the scholars of Baghdad.59.

Hadislerin mekluba dönüştürülmesinin diğer yolları, bir ravinin adının başka biriyle değiştirilmesi, örneğin gerçek ravi başka biri olduğu halde Peygamber'den (ﷺ) Ebu Hureyre'nin rivayet eden kişi olarak gösterilmesi, ya da ravinin adının ters çevrilmesidir; örneğin Muslim b. Velid yerine Velid b. Muslim, ya da Murra b. Ka'b yerine Ka'b b. Murra zikredilmesi gibi.60.

Other ways in which ahadith have been rendered maqlub are by replacement of the name of a reporter with another, e.g. quoting Abu Hurairah as the reporter from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) although the actual reporter was someone else, or by reversal of the name of the reporter, e.g. mentioning Walid b. Muslim instead of Muslim b. Walid, or Ka'b b. Murrah instead of Murrah b. Ka'b.60.

Ma'lul veya Mu'allal.

Ma'lul or Mu'allal.

İbn Salah şöyle der: "Mu'lel (illetli) hadis, görünüşte sahih olan, ancak derinlemesine bir araştırma sonucunda kusur doğuran bir etken ortaya çıkan hadistir." Bu tür kusur doğuran etkenler şunlar olabilir:

Ibn al-Salah says, "A ma'lul (defective) hadith is one which appears to be sound, but thorough research reveals a disparaging factor." Such factors can be:

1. Bir hadisi aslında mursel olduğu hâlde müsned, ya da aslında mevkuf olduğu hâlde merfu' olarak nitelendirmek.

1. declaring a hadith musnad when it is in fact mursal, or marfu' when it is in fact mauquf.

2. Bir muhabbirin, aslında şeyhiyle hiç görüşmediği hâlde, o şeyhten rivayet ediyormuş gibi göstermesi; ya da bir hadisi, aslında başka bir Sahabi üzerinden gelmesine rağmen, bir Sahabiye nispet etmesi.61.

2. showing a reporter to narrate from his shaikh when in fact he did not meet the latter; or attributing a hadith to one Companion when it in fact comes through another.61.

İbn el-Medînî (ö. 324), böyle bir kusurun ancak belirli bir hadisin bütün isnatlarının bir araya getirilmesi (mukabele edilmesi) yoluyla ortaya çıkarılabileceğini söyler. El-'İlel adlı kitabında otuz dört tabiî zikreder ve bunlardan her birinin doğrudan hadis dinlediği sahabelerin isimlerini verir. Örneğin, el-Hasan el-Basrî'nin (ö. 110, 88 yaşında) 'Alî'yi (ö. 40) görmediğini belirtir; ancak onun Medine'de çocukluğunda onu görmüş olma ihtimalinin az da olsa bulunduğunu ekler.62 Bu tür bilgiler çok önemlidir; çünkü örneğin pek çok sufî rivayet el-Hasan el-Basrî'ye dayanır ve onun 'Alî'den doğrudan rivayet ettiği iddia edilir.

Ibn al-Madini (d. 324) says that such a defect can only be revealed if all the isnads of a particular hadith are collated. In his book al- 'Ilal, he gives thirty-four Successors and the names of those Companions from whom each of them heard ahadith directly. For example, he says that al-Hasan al-Basri (d. 110, aged 88) did not see 'Ali (d. 40), although he adds that there is a slight possibility that he may have seen him during his childhood in Madinah.62 Such information is very important, since for example, many Sufi traditions go back to al- Hasan al-Basri, who is claimed to report directly from 'Ali.

Hadis ilminin son derece hassas bir dalı olan illet (maluller) konusunda, yalnızca İbnu'l-Medinî (ö. 234), İbn Ebi Hâtim er-Râzî (ö. 327), el-Hallâl (ö. 311) ve ed-Dârakutnî (ö. 385) gibi tanınmış birkaç muhaddis eser kaleme almıştır. İbn Ebi Hâtim, Kitâbu'l-'İlel adlı eserinde, çeşitli konulara dair 2840 adet maluł hadis örneği vermiştir.

Being a very delicate branch of Mustalah al- Hadith, only a few well-known traditionists such as Ibn al-Madini (d. 234), Ibn Abi Hatim al-Razi (d. 327), al-Khallal (d. 311) and al-Daraqutni (d. 385), have compiled books about it. Ibn Abi Hatim, in his Kitab al-'Ilal, has given 2840 examples of ma'lul ahadith about a range of topics.

Ma'lul hadisin bir örneği, Müslim'in Ebu Hureyre'den rivayet ettiği ve Peygamber ﷺ'in şöyle buyurduğunu aktardığı hadistir.

An example of a ma'lul hadith is one transmitted by Muslim on the authority of Abu Hurairah, who reports the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) as saying.

"Allah, toprağı Cumartesi günü yarattı; dağları Pazar günü yarattı; ağaçları Pazartesi günü yarattı; emek gerektiren şeyleri Salı günü yarattı; ışığı (veya balığı) Çarşamba günü yarattı; hayvanları yeryüzüne Perşembe günü yaydı; Adem'i ise Cuma günü öğleden sonra, Cuma'nın saatlerinin son saatinde, ikindi ile gece arasında, en son yaratılan olarak yarattı."63.

"Allah created the land on Saturday; He created the mountains on Sunday; He created the trees on Monday; He created the things entailing labour on Tuesday; He created the light (or fish) on Wednesday; He scattered the beasts in it (the earth) on Thursday; and He created Adam after the afternoon of Friday, the last creation at the last hour of the hours of Friday, between the afternoon and night."63.

Bu konuda İbn Teymiyye şöyle der.

Regarding it, Ibn Taimiyyah says.

"Muslim'den daha bilgili olan el-Buhârî ve Yahyâ b. Maîn gibi kişiler bunu eleştirmişlerdir. el-Buhârî şöyle demiştir: 'Bu söz Peygamber'in ﷺ sözü değildir, Ka'b el-Ahbâr'ın sözlerinden biridir.'"64

"Men more knowledgeable than Muslim, such as al-Bukhari and Yahya b. Ma'in, have criticised it. Al-Bukhari said, 'This saying is not that of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), but one of Ka'b al-Ahbar'."64