Mütevatir ve Ahad.

Mutawatir & Ahad.

İsnad'ın her aşamasındaki, yani her nesil râvîsindeki râvî sayısına bağlı olarak hadis, genel olarak mütevâtir ("art arda gelen") ya da âhâd ("tek") hadis kategorilerine ayrılabilir. Mütevâtir hadis, öyle çok sayıda kişi tarafından rivayet edilen hadistir ki, hepsinin birlikte bir yalan üzerinde anlaşmaları beklenemez.29.

Depending on the number of the reporters of the hadith in each stage of the isnad, i.e. in each generation of reporters, it can be classified into the general categories of mutawatir ("consecutive") or ahad ("single") hadith. A mutawatir hadith is one which is reported by such a large number of people that they cannot be expected to agree upon a lie, all of them together.29.

El-Gazali (ö. 505), bir mütevatir rivayetin, başta, ortada ve sonda eşit derecede çok sayıdaki raviler tarafından bilinmesi gerektiğini şart koşar.30 Bu şartta haklıdır; çünkü bazı rivayetler ya da fikirler, Müslümanlar ya da gayrimüslimler arasında bazı kimseler tarafından mütevatir olarak bilinmesine rağmen, aslında tevatürleri yoktur. "Çok sayıda ravi" için kesin bir tanım yoktur; dört, beş, yedi, on, on iki, kırk ve yetmiş gibi sayılar, diğerleri arasında, asgari sayı olarak çeşitli şekillerde önerilmiş olsa da, kesin sayı önemli değildir (bazı raviler, örneğin hadis imamları, çağdaşlarından daha fazla ağırlık taşır): önemli olan şart, tesadüf ihtimalinin ya da "örgütlenmiş yalanın" açıkça ihmal edilebilir olmasıdır.31

Al-Ghazali (d. 505) stipulates that a mutawatir narration be known by the sizeable number of its reporters equally in the beginning, in the middle and at the end.30 He is correct in this stipulation because some narrations or ideas, although known as mutawatir among some people, whether Muslims or non-Muslims, originally have no tawatur. There is no precise definition for a "large number of reporters"; although the numbers four, five, seven, ten, twelve, forty and seventy, among others, have all been variously suggested as a minimum, the exact number is irrelevant (some reporters, e.g. Imams of Hadith, carry more weight anyway than others who are their contemporaries): the important condition is that the possibility of coincidence or "organised falsehood" be obviously negligible.31.

Mütevatir amellerin örnekleri şunlardır: beş vakit namaz, oruç, zekât, hac ve Kur'an tilaveti. Sözlü mütevatir hadisler arasında, aşağıdaki hadis en az altmış iki Sahabî tarafından Peygamber ﷺ'den rivayet edilmiştir ve asırlar boyunca Müslümanlar arasında yaygın biçimde bilinmiştir: "Kim bana kasten bir yalan isnad ederse, yerini ateşte hazırlasın."

Examples of mutawatir practices are the five daily prayers, fasting, zakat, the Hajj and recitation of the Qur'an. Among the verbal mutawatir ahadith, the following has been reported by at least sixty-two Companions from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), and has been widely-known amongst the Muslims throughout the ages: "Whoever invents a lie and attributes it to me intentionally, let him prepare his seat in the Fire.".

Ahiretteki Havz-ı Kevser'in (Bolluk Havuzu'nun) tasviriyle ilgili hadisler, namazda belirli durumlarda ellerin kaldırılması, abdestte deri çoraplar üzerine ıslak elin sürülmesi, Kur'an'ın yedi harf üzere indirilmesi ve her sarhoş edici şeyin haram kılınması, lafzî mütevatir hadislere dair diğer örneklerdir.32.

Ahadith related to the description of the Haud Kauthar (the Basin of Abundant Goodness) in the Hereafter, raising the hands at certain postures during prayer, rubbing wet hands on the leather socks during ablution, revelation of the Qur'an in seven modes, and the prohibition of every intoxicant are further examples of verbal mutawatir ahadith.32.

Hadis-i ahad veya haber-i vahid, mutevatir hadisin sayısına ulaşmayan kişiler tarafından rivayet edilen hadistir. Ahad hadis ise daha sonra şu şekilde sınıflandırılır:

A hadith ahad or khabar wahid is one which is narrated by people whose number does not reach that of the mutawatir case. Ahad is further classified into:

Garib, Aziz ve Meşhur.

Gharib, 'Aziz & Mashhur.

Bir hadis, isnadının herhangi bir aşamasında yalnızca tek bir râvinin rivayet ettiği görüldüğünde "garîb" (nadir, yabancı) olarak adlandırılır. Örneğin, Peygamber'in (ﷺ) "Seyahat, azabın bir parçasıdır" sözü garîbtir; bu hadisin isnadında her aşamada yalnızca bir râvi bulunur: Mâlik --- Yahyâ b. Ebî Sâlih --- Ebû Hureyre --- Peygamber (ﷺ). İsnadı açısından bu hadis sahîhtir, ancak garîb hadislerin çoğu zayıftır. Ahmed b. Hanbel şöyle demiştir: "Bu garîb hadisleri yazmayın, çünkü kabul edilemezler ve çoğu zayıftır."33.

A hadith is termed gharib ("scarce, strange") when only a single reporter is found relating it at some stage of the isnad. For example, the saying of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), "Travel is a piece of punishment" is gharib; the isnad of this hadith contains only one reporter in each stage: Malik --- Yahya b. Abi Salih --- Abu Hurairah --- the Prophet (may Allah bless him and grant him peace). With regard to its isnad, this hadith is sahih, although most gharib ahadith are weak; Ahmad b. Hanbal said, "Do not write these gharib ahadith because they are unacceptable, and most of them are weak."33.

Gharib'e benzeyen bir hadis türü de fârd'dır ("tek kalan"); bu, üç şekilde bilinir:

A type of hadith similar to gharib is fard ("solitary"); it is known in three ways:

1. gharib'e benzer şekilde, yani bilinen bir İmam'dan rivayet ettiği görülen tek bir kişinin bulunması durumudur.

1. similar to gharib, i.e. a single person is found reporting it from a well-known Imam.

2. Hadisi yalnızca tek bir yerleşim biriminin halkı rivayet ettiği bilinmektedir.

2. the people of one locality only are known to narrate the hadith.

3. Bir yöredeki ravilerin başka bir yöredeki ravilerden hadis rivayet etmesi; örneğin Mekke halkının Medine halkından rivayet etmesi.34.

3. narrators from one locality report the hadith from narrators of another locality, such as the people of Makkah reporting from the people of Madinah.34.

Isnadın herhangi bir aşamasında hadisi rivayet eden yalnızca iki râvi bulunuyorsa, bu hadis 'azîz ("nadir, güçlü") olarak adlandırılır. Örneğin Enes şöyle rivayet etmiştir: Allah'ın Elçisi ﷺ şöyle buyurdu: "Sizden biriniz, ben ona babasından, çocuğundan ve bütün insanlardan daha sevgili olmadıkça (gerçek anlamda) iman etmiş olmaz."

If at any stage in the isnad, only two reporters are found to narrate the hadith, it is termed 'aziz ("rare, strong"). For example, Anas reported that the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace) said, "None of you (truly) believes until I become more beloved to him than his father, his son, and all the people." .

Bu hadisi Enes'ten Katade ve Abdulaziz b. Şuayb rivayet eder. Ardından bu ikisinden de iki râvi nakleder: Katade'den Şu'be ve Sa'îd, Abdulaziz'den ise İsmail b. Uleyye ve Abdulvâris nakleder. Sonra bu kişilerin her birinden bir topluluk rivayet eder.35

Two reporters, Qatadah and 'Abdul 'Aziz b. Shu'aib, report this hadith from Anas, and two more reporters narrate from each of them: Shu'bah and Sa'id report from Qatada, and Isma'il b. Ulayyah and 'Abd al-Warith from 'Abd al-'Aziz; then a group of people report from each of them.35

Üç den fazla ravi tarafından rivayet edilen hadise meşhur ("meşhur") denir. Bazı âlimlere göre, sahih bir kaynağı olsun olmasın, geniş çapta bilinen her rivayet meşhur olarak adlandırılır. Bir meşhur hadis başlangıçta yalnızca bir veya iki ravi tarafından rivayet edilmiş olabilir, ancak daha sonra yaygın biçimde bilinir hale gelebilir. Bu, başlangıçta bir veya iki ravi tarafından rivayet edilen ve Tabiîn ve sonrasının zamanlarında da aynı sayıyı koruyan garîb veya azîz hadislerden farklıdır. Örneğin, Hadis ilminde güvenilir bir otorite olan ez-Zührî ve Katâde gibi kimselerden yalnızca bir veya iki ravinin hadis rivayet ettiği görülürse, hadis garîb ya da azîz olarak kalır. Öte yandan, bu kimselerden bir grup insan rivayet ederse, hadis meşhur olarak bilinir.36.

A hadith which is reported by more than two reporters is known as mashhur ("famous"). According to some scholars, every narrative which comes to be known widely, whether or not it has an authentic origin, is called mashhur. A mashhur hadith might be reported by only one or two reporters in the beginnning but become widely-known later, unlike gharib or 'aziz, which are reported by one or two reporters in the beginning and continue to have the same number even in the times of the Successors and those after them. For example, if only one or two reporters are found narrating hadith from a reliable authority in Hadith such as al-Zuhri and Qatadah, the hadith will remain either gharib or 'aziz. On the other hand, if a group of people narrate from them, it will be known as mashhur.36.

El-Alâî'ye (Ebû Saîd Halîl Salâhuddîn, ö. 761) göre bir hadis aynı anda hem azîz hem meşhur olabilir. Bununla o, isnadının herhangi bir tabakasında yalnızca iki râvîyle kalan, ama diğer tabakalarında pek çok râvîye sahip olan hadisi kastetmektedir. Buna örnek olarak Peygamber'in (ﷺ) şu sözü verilebilir: "Biz sonuncuyuz ama Kıyamet Günü'nde öncüleriz." Bu hadis, yalnızca Huzeyfe b. el-Yemân ve Ebû Hüreyre tarafından rivayet edildiği için ilk tabakasında azîzdir. Daha sonra Ebû Hüreyre'den yedi kişinin rivayet etmesiyle meşhur hâline gelmektedir.37

According to al-'Ala'i (Abu Sa'id Khalil Salah al-Din, d. 761), a hadith may be known as 'aziz and mashhur at the same time. By this he means a hadith which is left with only two reporters in its isnad at any stage while it enjoys a host of reporters in other stages, such as the saying of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), "We are the last but (will be) the foremost on the Day of Resurrection." This hadith is 'aziz in its first stage, as it is reported by Hudhaifah b. al-Yaman and Abu Hurairah only. It later becomes mashhur as seven people report it from Abu Hurairah.37