Şâzz ve Münker.

Shadhdh & Munkar.

Şafiî'ye göre şâz (“düzensiz”) hadis, güvenilir bir kişinin rivayet ettiği, ancak kendisinden daha güvenilir bir kişinin rivayetine aykırı olan hadistir. Muhtevası itibarıyla eşsiz olup başka biri tarafından rivayet edilmeyen hadis bunun kapsamına girmez.43 Bu tanım ışığında, "Ameller niyetlere göredir" hadisi meşhur bir hadis olup şâz sayılmaz; zira Yahya b. Saîd el-Ensârî, Muhammed b. İbrahim et-Teymî'den, o da Alkame'den, o da Ömer'den rivayet etmiştir ve bunların hepsi güvenilir otoritelerdir; her birinin ise o tabakada tek râvi olmasına rağmen durum böyledir.44

According to al-Shafi'i, a shadhdh ("irregular") hadith is one which is reported by a trustworthy person but goes against the narration of a person more reliable than him. It does not include a hadith which is unique in its contents and is not narrated by someone else.43 In the light of this definition, the well-known hadith, "Actions are (judged) according to their intentions", is not considered shadhdh since it has been narrated by Yahya b. Sa'id al-Ansari from Muhammad b. Ibrahim al-Taimi from 'Alqamah from 'Umar, all of whom are trustworthy authorities, although each one of them is the only reporter at that stage.44.

Bazı âlimlere göre şâz hadise bir örnek, Ebû Dâvûd ve et-Tirmizî'nin aşağıdaki isnadla rivayet ettiği hadistir:

An example of a shadhdh hadith according to some scholars is one which Abu Dawud and al-Tirmidhi transmit, through the following isnad:

'Abdul Wahid b. Ziyad --- al-A'mash --- Abu Salih --- Abu Hurairah === Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Sizden biri Sabah namazından önceki iki rekâtı kıldığında, sağ yanı üzerine uzansın."

'Abdul Wahid b. Ziyad --- al-A'mash --- Abu Salih --- Abu Hurairah === the Prophet (may Allah bless him and grant him peace): "When one of you offers the two rak'ahs before the Dawn Prayer, he should lie down on his right side.".

Bu konuda el-Beyhakî şöyle demiştir.

Regarding it, al-Baihaqi said.

"Abdul Wahid, bu rivayetiyle çok sayıda kişiye muhalefet etmiştir; zira bu kişiler yukarıda geçen hadisi Peygamber ﷺ'in fiili olarak rivayet etmişlerdir, sözü olarak değil. el-A'meş'in güvenilir öğrencileri arasında bu sözleri rivayet eden yalnızca 'Abdul Wahid'dir."45

"'Abdul Wahid has gone against a large number of people with this narration, for they have reported the above as an act of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), and not as his saying; 'Abdul Wahid is alone amongst the trustworthy students of al-A'mash in narrating these words."45

İbn Hacer'e göre, güvenilirliği zayıf bir râvînin rivayet ettiği ve sahih başka bir hadisle çelişen rivayet, münker (reddedilmiş) olarak adlandırılır.46 Ahmed'e kadar gelen hadisçiler de zayıf bir râvînin rivayet ettiği her hadise basitçe münker adını verirdi.47 Bazen bir hadis, içeriğinin Peygamber'in ﷺ genel sözlerine aykırı olması nedeniyle münker olarak nitelendirilir. El-Hatîb (ö. 463), er-Rabî' b. Haysem'in (ö. 63) şöyle dediğini nakleder.

According to Ibn Hajar, if a narration which goes against another authentic hadith is reported by a weak narrator, it is known as munkar (denounced).46 Traditionists as late as Ahmad used to simply label any hadith of a weak reporter as munkar.47 Sometimes, a hadith is labelled as munkar because of its contents being contrary to general sayings of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace). Al-Khatib (d. 463) quotes al-Rabi' b. Khaitham (d. 63) as saying.

Bazı hadislerde gündüz gibi bir aydınlık vardır ve biz bunu tanırız; bazılarında ise gece gibi bir karanlık vardır ve bu, onları reddetmemize yol açar.

"Some ahadith have a light like that of day, which we recognise; others have a darkness like that of night which makes us reject them.".

Ayrıca el-Evzâî'nin (ö. 157) şöyle dediğini nakleder.

He also quotes al-Auza'i (d. 157) as saying.

"Hadisleri dinler ve onları diğer hadis âlimlerine arz ederdik; tıpkı sahte paraları sarraflara arz ettiğimiz gibi. Onların tanıdığı kısmını kabul eder, reddettiklerini de biz reddederdik."48.

"We used to listen to ahadith and present them to fellow traditionists, just as we present forged coins to money-changers: whatever they recognise of them, we accept, and whatever they reject of them, we also reject."48.

İbn Kesir, Tefsirinde aşağıdaki iki hadisi nakleder; bunlardan birincisi kabul edilebilirdir, ikincisi ise ona aykırıdır ve güvenilir değildir:

Ibn Kathir quotes the following two ahadith in his Tafsir, the first of which is acceptable, whereas the second contradicts it and is unreliable:

1. Ahmad === Ebu Muaviye === Hişam b. Urve --- Fatıma binti el-Munzir --- Ebu Bekir'in kızı Esma' şöyle demiştir: "Annem, Kureyş'in yaptığı antlaşma sırasında, henüz müşrikken (Medine'ye) geldi. Bunun üzerine Peygamber'in ﷺ yanına gelip dedim ki: 'Ey Allah'ın Resulü, annem isteyerek geldi; onunla iyi ilişki kurmalı mıyım?' Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: 'Evet! Onunla iyi ilişki kur.'"

1. Ahmad === Abu Mu'awiyah === Hisham b. 'Urwah --- Fatimah bint al-Mundhir --- Asma' bint Abi Bakr, who said, "My mother came (to Madinah) during the treaty Quraish had made, while she was still a polytheist. So I came to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) and said to him, 'O Messenger of Allah, my mother has come willingly: should I treat her with kindness?' He replied, 'Yes! Treat her with kindness'.".

2. El-Bezzâr === Abdullah b. Şebîb === Ebû Bekr b. Ebî Şeybe === Ebû Katâde el-Adevî -- Zührî'nin yeğeni -- ez-Zührî -- Urve -- Âişe ve Esmâ, ikisi de şöyle dediler: "Annemiz, Kureyş ile Allah Elçisi arasındaki barış anlaşması sırasında, o henüz müşrikken Medine'ye bize geldi. Biz de dedik ki: 'Ey Allah Elçisi, annemiz isteyerek Medine'ye geldi: ona iyi davranalım mı?' O da şöyle buyurdu: 'Evet! Ona iyi davranın.'" ﷺ

2. Al-Bazzar === 'Abdullah b. Shabib === Abu Bakr b. Abi Shaibah === Abu Qatadah al- 'Adawi -- - the nephew of al-Zuhri --- al- Zuhri --- 'Urwah --- 'A'ishah and Asma', both of whom said, "Our mother came to us in Madinah while she was a polytheist, during the peace treaty between the Quraish and the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace). So we said, 'O Messenger of Allah, our mother has come to Madinah willingly: do we treat her kindly?' He said, 'Yes! Treat her kindly'.".

İbn Kesîr daha sonra şunu belirtir:

Ibn Kathir then remarks:

"Bu (ikinci) hadis, bildiğimiz kadarıyla yalnızca el-Zührî --- 'Urve --- Âişe yoluyla rivayet edilmiştir. Bu metniyle münker bir hadistir; çünkü Âişe'nin annesi Ümmü Rûman olup zaten hicret eden bir Müslümandı, Esmâ'nın annesi ise başka bir kadındı; bu, diğer hadislerde adıyla anılmaktadır." 49.

"This (latter) hadith, to our knowledge is reported only through this route of al- Zuhri --- 'Urwah --- 'A'ishah. It is a munkar hadith with this text because the mother of 'A'ishah is Umm Ruman, who was already a Muslim emigrant, while the mother of Asma' was another woman, as mentioned by name in other ahadith."49.

Munker hadisin aksine, güvenilir bir ravinin, diğer sahih kaynaklarca nakledilmeyen bir ilave yaptığı görülürse, bu ilave, onlara aykırı olmadığı sürece kabul edilir ve "ziyadetu sika" (güvenilir kişinin ilavesi) olarak bilinir.50 Buna örnek, İbn Mesud'dan rivayet edilen, Buhari ve Müslim'in naklettiği hadistir: "Allah'ın Resulü'ne (ﷺ) sordum: 'Hangi amel daha faziletlidir?' O şöyle buyurdu: 'Namazı vaktinde kılmak.'" Hasan b. Mekdam ve Bindar adlı iki ravi bu hadisi, "... vaktinin başında" ilavesiyle rivayet etmiştir; hem Hakim hem de İbn Hibban bu ilaveyi sahih olarak değerlendirmiştir.51

In contrast to a munkar hadith, if a reliable reporter is found to add something which is not narrated by other authentic sources, the addition is accepted as long as it does not contradict them; and is known as ziyadatu thiqah (an addition by one trustworthy).50 An example is the hadith of al-Bukhari and Muslim on the authority of Ibn Mas'ud: "I asked the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace), 'Which action is the most virtuous?' He said, 'The Prayer at its due time'." Two reporters, Al-Hasan b. Makdam and Bindar, reported it with the addition, "... at the beginning of its time"; both Al-Hakim and Ibn Hibban declared this addition to be sahih.51.

Mudraj

Mudraj.

Hadis metnine rivayet edenin eklediği ifadeye mudrec (araya karışmış ifade) denir.52 Örneğin, el-Hatib, Ebu Kattan ve Şababe --- Şu'be --- Muhammed b. Ziyad --- Ebu Hureyre --- Peygamber ﷺ yoluyla şunu rivayet eder: "Abdestinizi tam alın; topukların ateşten vay haline!"

An addition by a reporter to the text of the saying being narrated is termed mudraj (interpolated).52 For example, al-Khatib relates via Abu Qattan and Shababah --- Shu'bah --- Muhammad b. Ziyad --- Abu Hurairah --- The Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who said, "Perform the ablution fully; woe to the heels from the Fire!".

Ardından El-Hatîb şunu söyler.

Al-Khatib then remarks.

"Abdesti tam olarak alın" sözü Ebû Hureyre'ye aittir; ardından gelen "Topuklara ateşten yazıklar olsun!" sözü ise Peygamber ﷺ'in sözüdür. İkisi arasındaki ayrım, aynı hadisi nakleden ve Ebû Hureyre'nin "Abdesti tamamlayın, çünkü Ebü'l-Kāsım ﷺ şöyle buyurdu: Topuklara ateşten yazıklar olsun!" dediğini rivayet eden el-Buhârî'nin rivayetinden anlaşılmaktadır.53.

"The statement, 'Perform the ablution fully' is made by Abu Hurairah, while the statement afterwards, 'Woe to the heels from the Fire!', is that of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace). The distinction between the two is understood from the narration of al- Bukhari, who transmits the same hadith and quotes Abu Hurairah as saying, "Complete the ablution, for Abu 'l-Qasim (may Allah bless him and grant him peace) said: Woe to the heels from the Fire!"."53.

Bu tür bir ekleme başta, ortada veya sonda bulunabilir; çoğunlukla kullanılan bir terimi açıklamak amacıyla yapılır. İdrâc (araya ekleme) çoğunlukla metinde görülür, ancak birkaç örnek, bu tür eklemelerin isnadda da bulunduğunu gösterir; burada nakledici bir isnadın bir kısmını başka bir isnada ekler. İstemli olarak idrâc yapmayı alışkanlık hâline getirdiği tespit edilen bir ravi genellikle kabul edilemez kabul edilir ve yalancı sayılır.54

Such an addition may be found in the beginning, in the middle, or at the end, often in explanation of a term used. Idraj (interpolation) is mostly found in the text, although a few examples show that such additions are found in the isnad as well, where the reporter grafts a part of one isnad into another. A reporter found to be in the habit of intentional idraj is generally unacceptable and considered a liar.54

Ancak hadis âlimleri, unutarak veya zor bir kelimeyi açıklamak amacıyla bunu yapan râvilere karşı daha hoşgörülüdür.

However, the traditionists are more lenient towards those reporters who may do so forgetfully or in order to explain a difficult word.