Bir hadisin nihai hükmü, yani sahih, hasen, da'if veya mevdu' (uydurma) olduğu, bu faktöre kritik ölçüde bağlıdır.

The final verdict on a hadith, i.e. sahih (sound), hasan (good), da'if (weak) or maudu' (fabricated, forged), depends critically on this factor.

İlk dönem hadis âlimlerinin çoğunlukla ilk iki asırda yaşayanlarının, hadisleri yalnızca iki kategoriye ayırdığı görülür: sahih ve da'if. Hasan kategorisini ilk kez ayırt eden, el-Tirmizî olmuştur. Bu yüzden Ahmed gibi bazen da'if hadislere dayanarak görüş bildirdiği izlenimi veren hadis ve fıkıh âlimlerinin aslında daha sonra hasan olarak bilinecek hadislere dayandığı söylenebilir.65

Among the early traditionists, mostly of the first two centuries, ahadith were classified into two categories only: sahih and da'if; al- Tirmidhi was to be the first to distinguish hasan from da'if. This is why traditionists and jurists such as Ahmad, who seemed to argue on the basis of da'if ahadith sometimes, were in fact basing their argument on the ahadith which were later to be known as hasan.65

Şimdi bu dört önemli hadis sınıfını daha ayrıntılı olarak inceliyoruz.

We now examine in more detail these four important classes of ahadith.

Sahih.

Sahih.

Şafiî, mütevatir olmayan bir hadisin kabul edilebilmesi için şu şartı ileri sürer: "Her ravi dininde güvenilir olmalı; rivayetinde doğru sözlü olduğu bilinmeli, rivayet ettiği şeyi anlamalı, farklı bir ifadenin anlamı nasıl değiştirebileceğini bilmeli ve hadisi yalnızca anlamını değil, lafzını olduğu gibi nakletmelidir. Çünkü farklı bir ifadenin tüm anlamı nasıl değiştirebileceğini bilmiyorsa, helal olanı haram olana dönüştürüp dönüştürmediğini de bilemeyecektir. Dolayısıyla hadisi lafzına uygun rivayet ederse, anlamda hiçbir değişiklik bulunmayacaktır. Ayrıca hafızasından rivayet ediyorsa iyi bir ezberleyici, yazılarından rivayet ediyorsa yazdıklarını iyi koruyan biri olmalıdır. Hadis hafızlarının (hadis alanında önde gelen otoriteler) rivayetlerine uygun olmalıdır, onların da rivayet ettiği bir şeyi rivayet ediyorsa. Bir müdellis olmamalıdır; yani bir kişiden işitmediği bir şeyi, onunla karşılaştığı için ondan rivayet eden biri olmamalıdır. Güvenilir kaynakların Peygamber ﷺ'den naklettiğine aykırı bir şeyi de Peygamber ﷺ'den rivayet etmemelidir. Ayrıca isnadda kendisinden önceki ravi de aynı niteliklere sahip olmalıdır; [ve böylece devam ederek] hadis, kesintisiz olarak Peygamber ﷺ'e ya da ondan aşağıdaki bir otoriteye kadar ulaşmalıdır."66.

Al-Shafi'i states the following requirement in order for a hadith which is not mutawatir to be acceptable: "Each reporter should be trustworthy in his religion; he should be known to be truthful in his narrating, to understand what he narrates, to know how a different expression can alter the meaning, and report the wording of the hadith verbatim, not only its meaning. This is because if he does not know how a different expression can change the whole meaning, he will not know if he has changed what is lawful into what is prohibited. Hence, if he reports the hadith according to its wording, no change of meaning will be found at all. Moreover, he should be a good memoriser if he happens to report from his memory, or a good preserver of his writings if he happens to report from them. He should agree with the narrations of the huffaz (leading authorities in Hadith), if he reports something which they do also. He should not be a mudallis, who narrates from someone he met something he did not hear, nor should he report from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) contrary to what reliable sources have reported from him. In addition, the one who is above him (in the isnad) should be of the same quality, [and so on,] until the hadith goes back uninterrupted to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) or any authority below him."66.

İbn es-Salah ise sahih hadisi daha kesin bir şekilde şöyle tanımlar: "Sahih hadis, kendisinden önceki ravilerle aynı türden, hafızası güvenilir ravilerin oluşturduğu kesintisiz bir isnada sahip olan ve (metinde) hiçbir şaz unsur veya (isnadda) hiçbir illet bulunmayan hadistir."

Ibn al-Salah, however, defines a sahih hadith more precisely by saying: "A sahih hadith is the one which has a continuous isnad, made up of reporters of trustworthy memory from similar authorities, and which is found to be free from any irregularities (i.e. in the text) or defects (i.e. in the isnad).".

Yukarıdaki tanıma göre, munkatı', mu'dal, mudtarib, maklûb, şâzz, munker, ma'lûl gibi ya da bir müdellis içeren hiçbir zayıf hadis için yer kalmaz. Bu tanım, ayrıca "hasen" hadisleri de dışarıda bırakır; bu konu, kendi başlığı altında ele alınacaktır.

By the above definition, no room is left for any weak hadith, whether, for example, it is munqati', mu'dal, mudtarib, maqlub, shadhdh, munkar, ma'lul, or contains a mudallis. The definition also excludes hasan ahadith, as will be discussed under that heading.

Hadis derleyicileri arasında Buhârî ve Müslim, sahih hadisleri toplamak için gösterdikleri yorulmak bilmez çabalar sebebiyle büyük takdir görmüşlerdir. Genel kanaat, ravilerin güvenilirliği ve hafızası ne kadar sağlam olursa, hadisin de o kadar sahih olduğu yönündedir. İsnad şöyledir: eş-Şâfiî --- Mâlik --- Nâfi' --- Abdullah b. Ömer --- Peygamber ﷺ. Bu isnad, ünlü raviler sebebiyle "altın isnad" olarak adlandırılır. 67.

Of all the collectors of hadith, al-Bukhari and Muslim were greatly admired because of their tireless attempts to collect sahih ahadith only. It is generally understood that the more trustworthy and of good memory the reporters, the more authentic the hadith. The isnad: al- Shafi'i --- Malik --- Nafi' --- 'Abdullah b. 'Umar --- The Prophet (may Allah bless him and grant him peace), is called a "golden isnad" because of its renowned reporters.67.

Bazı hadis âlimleri, Sahih el-Buhârî'yi Sahih Müslim'e tercih eder; çünkü el-Buhârî, râvilerin birbirleriyle en azından bir kez de olsa bir araya gelmiş veya görüşmüş olmalarını şart koşmuştur. Müslim ise yalnızca kendisinden bir önceki râvinin çağdaşı olduğu tespit edilen bir râviyi kabul ederdi.68.

Some traditionists prefer Sahih al-Bukhari to Sahih Muslim because al-Bukhari always looked for those reporters who had either accompanied or met each other, even if only once in their lifetime. On the other hand, Muslim would accept a reporter who is simply found to be contemporary to his immediate authority in reporting.68.

Sahih hadisler için yalnızca aşağıdaki derecelendirme verilmektedir:

The following grading is given for sahih ahadith only:

1. Buhârî ve Müslim'in ikisinin de rivayet ettiği hadisler.

1. those which are transmitted by both al- Bukhari and Muslim.

2. Yalnızca el-Buhârî'nin rivayet ettikleri.

2. those which are transmitted by al-Bukhari only.

3. Müslim'in tek başına rivayet ettikleri; yukarıdaki iki derlemede bulunmayan, ancak

3. those which are transmitted by Muslim only those which are not found in the above two collections, but .

4. Bu, hem el-Buhârî'nin hem de Müslim'in şartlarına uyan (hadisler)dir.

4. which agree with the requirements of both al-Bukhari and Muslim.

5. Bu hadisler yalnızca el-Buhârî'nin şartlarına uygundur.

5. which agree with the requirements of al- Bukhari only.

6. Yalnızca Müslüman'ın şartlarına uygun olanlar; ve 7. diğer hadis imamları tarafından sahih olduğu beyan edilenler.69.

6. which agree with the requirements of Muslim only; and 7. those declared sahih by other traditionists.69.

Hasan.

Hasan.

El-Tirmizî'nin hadis-i hasen ile kastettiği şudur: Şâz olmayan, isnadında yalanlanan (matrûk veya kötü hafızalı gibi) bir ravi bulunmayan ve birden fazla rivayet yoluyla nakledilen hadis.70.

Al-Tirmidhi means by hadith hasan: a hadith which is not shadhdh, nor contains a disparaged reporter in its isnad, and which is reported through more than one route of narration.70.

El-Hattabî (ö. 388), çok özlü bir tanım verir: "Kaynağı bilinen ve ravileri belirsiz olmayan (hadis)tir."

Al-Khattabi (d. 388) states a very concise definition, "It is the one where its source is known and its reporters are unambiguous.".

Bununla kastedilen, hadisi rivayet edenlerin, mursel veya munkatı' hadislerde olduğu gibi ya da müdellis bulunan bir hadiste olduğu gibi şüpheli bir durumda olmamaları gerektiğidir.

By this he means that the reporters of the hadith should not be of a doubtful nature, such as with the mursal or munqati' hadith, or one containing a mudallis.

İbn Salâh, hasen hadisi iki kısma ayırır:

Ibn al-Salah classifies hasan into two categories:

1. İsnadında, kendisinden tanınmış bir kimsenin rivayet etmediği, ancak rivayetinde tamamen özensiz olmayan ve benzer bir metnin başka bir isnadla da rivayet edilmesi şartıyla, mestûr (kendisinden meşhur kimse rivayet etmemiş) bir râvi bulunan hadis.

1. one with an isnad containing a reporter who is mastur ("screened", i.e. no prominent person reported from him) but is not totally careless in his reporting, provided that a similar text is reported through another isnad as well.

2. Isnadında, güvenilir ve dürüst olduğu bilinen, ancak hadis rivayet etme ve hafızada tutma yönünden sahih hadislerin ravilerinden bir derece geride olan bir ravi bulunan hadis. Ibn al-Salah her iki kategoride de hadisin şuzuzdan (illetlerden) arınmış olmasını şart koşar.71

2. one with an isnad containing a reporter who is known to be truthful and reliable, but is a degree less in his preservation/memory of hadith in comparison to the reporters of sahih ahadith. In both categories, Ibn al-Salah requires that the hadith be free of any shudhudh (irregularities).71

Zehebî, çeşitli tanımları verdikten sonra şöyle der: "Hasen hadis, zayıf hadisten üstün olan, ancak sahih hadis derecesine ulaşmayan hadistir."72 Bu tanım ışığında, aşağıdaki isnadlar Zehebî'ye göre hasendir.

Al-Dhahabi, after giving the various definitions, says, "A hasan hadith is one which excels the da'if but nevertheless does not reach the standard of a sahih hadith."72 In the light of this definition, the following isnads are hasan according to al-Dhahabi.

1. Behz b. Hakim --- babası --- dedesi.

1. Bahz b. Hakam --- his father --- his grandfather.

2. 'Amr b. Shu'aib --- babası --- dedesi.

2. 'Amr b. Shu'aib --- his father --- his grandfather.

3. Muhammed b. 'Amr --- Ebu Seleme --- Ebu Hureyre.

3. Muhammad b. 'Amr --- Abu Salamah --- Abu Hurairah.

Harîs b. Abdullah, Âsım b. Damure, Haccâc b. Artât, Husayf b. Abdurrahman ve Darrâc Ebü's-Samh gibi râvîler hakkında farklı hükümler verilmiştir: bazı hadis âlimleri bunların hadislerini hasen, bazıları ise zayıf (da'îf) olarak nitelendirmiştir.73.

Reporters such as al-Harith b. 'Abdullah, 'Asim b. Damurah, Hajjaj b. Artat, Khusaif b. 'Abd al- Rahman and Darraj Abu al-Samh attract different verdicts: some traditionists declare their ahadith hasan, others declare them da'if.73.

Hasan hadisine bir örnek.

Example of a hasan hadith.

Malik, Ebu Davud, Tirmizi ve Hakim, senetleriyle Amr b. Şuayb'dan, onun babasından, onun da dedesinden rivayet etmişlerdir ki Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur.

Malik, Abu Dawud, al-Tirmidhi and al-Hakim reported through their isnads from 'Amr b. Shu'aib --- his father --- his grandfather, that the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace) said.

"Tek başına binen biri bir şeytandır (yani itaatsiz), iki binen iki şeytandır, ama üç kişi bir kafile oluşturur."

"A single rider is a devil (i.e. disobedient), two riders are two devils, but three makes a travelling party.".

Tirmizî, yukarıdaki isnad nedeniyle bu hadisi hasen olarak nitelendiriyor; bu isnad ise sahih bir hadisin şartlarını karşılamamaktadır.74.

Al-Tirmidhi declares this hadith to be hasan because of the above isnad, which falls short of the requirements for a sahih hadith.74.

Birbiriyle destekleyen birkaç zayıf hadis hasen derecesine yükselebilir Tirmizî ve İbnu's-Salâh'ın tanımlarına göre, aynı konuda bulunan birçok benzer zayıf hadis, ravilerinde bulunan zayıflık hafif türdense hasen derecesine yükseltilebilir. Böyle bir hadis, daha önce ele alınan ve kendi başına hasen olan türden ayırt edilmek üzere "hasen li gayrihi" (başkası sebebiyle hasen) olarak bilinir. Benzer şekilde, aynı konuda birkaç hasen hadis, hadisi "sahih li gayrihi" (başkası sebebiyle sahih) yapabilir; bu da daha önce ele alınan "sahih li zatihi" (kendi zatı itibariyle sahih) türünden ayırt edilir.

Several weak ahadith may mutually support each other to the level of hasan According to the definitions of al-Tirmidhi and Ibn al-Salah, a number of similar weak ahadith on a particular issue can be raised to the degree of hasan if the weakness found in their reporters is of a mild nature. Such a hadith is known as hasan li ghairihi (hasan due to others), to distinguish it from the type previously-discussed, which is hasan li dhatihi (hasan in itself). Similarly, several hasan ahadith on the same subject may make the hadith sahih li ghairihi, to be distinguished from the previously-discussed sahih li dhatihi.

Ancak zayıflık ciddi olduğunda (örneğin râvinin yalancılıkla suçlanması veya hadisin kendisinin şâzz olması hâlinde), bu tür çok zayıf hadisler birbirlerini desteklemez ve zayıf olarak kalır. Örneğin, "Kim ümmetim için kırk hadis koruyup aktarırsa, Allah onu Kıyamet Günü fakihler zümresinden kaldıracaktır" şeklindeki meşhur hadis, birkaç yoldan rivayet edilmesine rağmen hadis âlimlerinin çoğunluğu tarafından zayıf olarak nitelendirilmiştir.75.

However, in case the weakness is severe (e.g., the reporter is accused of lying or the hadith is itself shadhdh), such very weak ahadith will not support each other and will remain weak. For example, the well-known hadith, "He who preserves forty ahadith for my Ummah will be raised by Allah on the Day of Resurrection among the men of understanding", has been declared to be da'if by most of the traditionists, although it is reported through several routes.75.

Da'if.

Da'if.

Hasen derecesine ulaşamayan bir hadis zayıftır (da'if). Genellikle zayıflık, isnadda kopukluk bulunmasından kaynaklanır; bu durumda, kopukluğun tam niteliğine bağlı olarak hadis mursel, mu'allak, mudellis, munkati' veya mu'dal olabilir. Ya da zayıflık, ravinin karakterinin itibardan düşmesinden kaynaklanır; örneğin yalan söylemesi, aşırı hata yapması, daha güvenilir kaynakların rivayetine muhalefet etmesi, bid'at ile ilgisi bulunması veya kişiliğinin belirsiz olması gibi durumlarda.

A hadith which fails to reach the status of hasan is da'if. Usually, the weakness is one of discontinuity in the isnad, in which case the hadith could be mursal, mu'allaq, mudallas, munqati' or mu'dal, according to the precise nature of the discontinuity, or one of a reporter having a disparaged character, such as due to his telling lies, excessive mistakes, opposition to the narration of more reliable sources, involvement in innovation, or ambiguity surrounding his person.

Kusurların sayısı ve önemi ne kadar az olursa, zayıflık da o kadar hafif olur. Kusurlar sayı ve ağırlık bakımından arttıkça, hadis maudu' (uydurma) olmaya o kadar yaklaşır.76 Bazı hadisler, ravileriyle ilişkili zayıflığın niteliğine göre değişerek hasen derecesinin en alt ya da zayıf derecesinin en üst basamağında yer alır. Mısır'ın ünlü kadılarından Abdullah b. Lehi'a, Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem, Ebu Bekr b. Ebi Meryem el-Himsi, Feraç b. Fedale ve Rişdin b. Sa'd gibi raviler bu tür, farklı derecelerde yer alan hadisleri beraberinde getirir; çünkü ne son derece güvenilir hafızalara sahiptirler ne de muhaddisler tarafından tamamen terk edilmişlerdir.77

The smaller the number and importance of defects, the less severe the weakness. The more the defects in number and severity, the closer the hadith will be to being maudu' (fabricated).76 Some ahadith, according to the variation in the nature of the weakness associated with its reporters, rank at the bottom of the hasan grade or at the top of the da'if grade. Reporters such as 'Abdullah b. Lahi'ah (a famous judge from Egypt), 'Abd al-Rahman b. Zaid b. Aslam, Abu Bakr b. Abi Maryam al-Himsi, Faraj b. Fadalah, and Rishdin b. Sa'd attract such types of varying ranks as they are neither extremely good preservers nor totally abandoned by the traditionists.77.

Maudu'.

Maudu'.

Zehebî, mevzû' (uydurma, sahte) terimini, metni Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) sözlerinin yerleşik ilkelerine aykırı olan veya ravileri arasında yalancı bulunan hadis için kullanır. Buna örnek olarak Vad'âniyye olarak bilinen kırk hadisi ve Işnâ Aşeriyye Şiası'nın sekizinci imamı Ali el-Rıza'ya nispet edilip uydurulmuş küçük hadis derlemesini verir.78.

Al-Dhahabi defines maudu' (fabricated, forged) as the term applied to a hadith, the text of which goes against the established norms of the Prophet's sayings (may Allah bless him and grant him peace), or its reporters include a liar, e.g. the forty ahadith known as Wad'aniyyah or the small collection of ahadith which was fabricated and claimed to have been reported by 'Ali al-Rida, the eighth Imam of the Ithna 'Ashari Shi'ah.78.

Bir takım hadis alimleri, uydurma hadisleri diğer hadislerden ayırmak amacıyla ayrıca derlemişlerdir; bunlar arasında İbnu'l-Cevzi el-Mevdu'at'ta, el-Cevzekani Kitabu'l-Ebatil'de, es-Suyuti el-La'ali'l-Masnu'a fi'l-Ehadisi'l-Mevdu'a'da ve Ali el-Kari el-Mevdu'at'ta bu konuda eserler vermişlerdir. Bu hadislerin bazıları, uydurucularının kendi itirafları sayesinde sahte olduğu bilinmektedir. Örneğin Muhammed b. Said el-Maslub, "Sahih bir sözün senedini uydurmak yanlış değildir" derdi.79 Bir başka tanınmış uydurucu olan Abdulkerim Ebu'l-Evce ise, Basra valisi Muhammed b. Süleyman b. Ali tarafından öldürülüp haça gerilmiştir; o, haramı helal, helalı haram kılan dört bin hadis uydurduğunu itiraf etmiştir.80

A number of traditionists have collected fabricated ahadith separately in order to distinguish them from other ahadith; among them are Ibn al-Jauzi in al-Maudu'at, al-Jauzaqani in Kitab al-Abatil, al-Suyuti in al-La'ali al- Masnu'ah fi 'l-Ahadith al-Maudu'ah, and 'Ali al- Qari in al-Maudu'at. Some of these ahadith were known to be spurious by the confession of their inventors. For example, Muhammad b. Sa'id al-Maslub used to say, "It is not wrong to fabricate an isnad for a sound statement."79 Another notorious inventor, 'Abd al-Karim Abu 'l-Auja, who was killed and crucified by Muhammad b. Sulaiman b. 'Ali, governor of Basrah, admitted that he had fabricated four thousand ahadith declaring lawful the prohibited and vice-versa.80.

Mevzu hadisler, bir olayın tarihinde ya da zamanındaki bir çelişkiye ilişkin dış delillerle de tanınır.81 Örneğin, ikinci halife Ömer b. el-Hattab Yahudileri Hayber'den çıkarmaya karar verdiğinde, bazı Yahudi ileri gelenleri Ömer'e bir belge getirdi. Bu belge, Peygamber'in (ﷺ) onların cizye (Müslüman yönetimi altındaki gayrimüslimlerden alınan vergi) ödemekten muaf tutularak orada kalmalarını istediğini gösteriyor gibiydi; belgenin altında iki sahabinin, Sa'd b. Mu'az ve Muaviye b. Ebu Süfyan'ın şahitliği vardı. Ömer ise belgeyi tamamen reddetti, çünkü bunun uydurma olduğunu biliyordu: Hayber'in fethi hicretin 6. yılında gerçekleşmişti, oysa Sa'd b. Mu'az Hendek Savaşı'ndan hemen sonra hicretin 3. yılında vefat etmişti; Muaviye ise Mekke'nin fethinden sonra, hicretin 8. yılında Müslüman olmuştu!82

Maudu' ahadith are also recognised by external evidence related to a discrepancy found in the dates or times of a particular incident.81 For example, when the second caliph, 'Umar b. al- Khattab decided to expel the Jews from Khaibar, some Jewish dignitaries brought a document to 'Umar apparently proving that the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) had intended that they stay there by exempting them from the jizyah (tax on non-Muslims under the rule of Muslims); the document carried the witness of two Companions, Sa'd b. Mu'adh and Mu'awiyah b. Abi Sufyan. 'Umar rejected the document outright, knowing that it was fabricated because the conquest of Khaibar took place in 6 AH, whereas Sa'd b. Mu'adh died in 3 AH just after the Battle of the Trench, and Mu'awiyah embraced Islam in 8 AH, after the conquest of Makkah!82.

Yazar, "Müslümanlar Arasında Hadisin Eleştirisi" adlı çalışmasında, Sünen İbn Mace'ye atıfta bulunarak, hadis uydurmanın sebeplerini şu sekiz kategori altında ele alan daha fazla örnek vermiştir: 83.

The author, in his Criticism of Hadith among Muslims with reference to Sunan Ibn Majah, has given more examples of fabricated ahadith under the following eight categories of causes of fabrication:83.

1. Siyasi farklılıklar.

1. political differences.

2. Akaid meselelerine dayalı fırkalar.

2. factions based on issues of creed.

3. zındıkların uydurmaları (içeriden düşmanların, sapkın inançları yayanların uydurmaları)

3. fabrications by zanadiqah (enemies-within spreading heretical beliefs).

4. Hikâye anlatıcıları tarafından uydurulan rivayetler.

4. fabrications by story-tellers.

5. Cahil zahitler tarafından uydurulan rivayetler.

5. fabrications by ignorant ascetics.

6. Belirli bir şehre, ırka veya belirli bir imama karşı önyargılı olarak taraf tutmak.

6. prejudice in favour of town, race or a particular imam.

7. Kişisel Saiklerle Yapılan Icatlar

7. inventions for personal motives.

8. Atasözlerinin hadis olarak aktarılması.

8. proverbs turned into ahadith.

Benzer şekilde, son kategoriye benzeyen bir durum da İsrailiyat ("İsrailoğulları rivayetleri") meselesidir; bunlar Yahudi ve Hristiyanlardan gelen ve yanlış bir şekilde Peygamber'e (ﷺ) nispet edilen rivayetlerdir.84

Similar to the last category above is the case of Isra'iliyat ("Israelite traditions"), narrations from the Jews and the Christians84 which were wrongly attributed to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace).