6. Kemikler
6. Bones
{ve o çiğneme parçasını kemiklere dönüştürdük}
and We made that lump into bones
Mudğa aşamasından sonra izam (kemikler) oluşur. Bu, bir sonraki aşamadır. Arapça'da "izam" kelimesi kemik anlamına gelir ve özellikle el ve ayak kemikleri ya da bir hayvanın kollarının ve bacaklarının üzerinde etin bulunduğu kemikler için kullanılır.70
From the mudghah stage, `idhaam are created. This is the next stage. The word `idhaam in the Arabic language means bone, and is specifically applied to the bones of the hands and feet, or of the arms and legs of an animal, upon which is the flesh.70
BİLİMSEL YORUM
SCIENTIFIC INTERPRETATION
Embriyonik gelişimin "idhaam" evresi, aksiyel ve uzuv iskeletinin gelişimiyle ilgilidir ve yaklaşık beşinci haftada gerçekleşir. Barry Mitchell ve Ram Sharma bunu şöyle açıklamaktadır:
The `idhaam stage pertains to the development of the axial and limb skeleton, occuring at around the 5th week. Barry Mitchell and Ram Sharma explain:
Skeletal dokularını oluşturan mezenkim hücrelerinin kökeni vücudun farklı bölgelerinde değişiklik göstermektedir. Aksiyal iskeleti oluşturan mezenkim hücreleri mezodermal somitlerden köken alırken, appendiküler iskeletin kemikleri lateral plak mezodermin somatopleural mezenkiminden türemektedir. Hedeflerine ulaştıktan sonra mezenkim hücreleri yoğunlaşarak kemiklerin modellerini oluşturmaktadır. Mezenkim hücrelerinin daha sonra kondroblastlara veya osteoblastlara farklılaşması genetik olarak kontrol edilmektedir.71.
The origin of mesenchymal cells forming the skeletal tissues varies in different regions of the body. Mesenchymal cells forming the axial skeleton arise from the mesodermal somites, whereas the bones of the appendicular skeleton are derived from the somatopleuric mesenchyme of the lateral plate mesoderm. After reaching their destination the mesenchymal cells condense and form models of bones. The subsequent differentiation of mesenchymal cells into chondroblasts or osteoblasts is genetically controlled.71.
‘Kemik uzuvları’ (ʿiẓām) kelimesinin belirtilen anlamıdır ve bu nedenle uzuvların ve apendiküler iskeletin oluşmasını sağlayan uzuv tomurcuklarının gelişimine işaret edebilir. Barry Mitchell ve Ram Sharma, uzuv ve apendiküler iskeletin oluşumunu şöyle açıklamaktadır:
‘Limb bones’ is the specified meaning of the word `idhaam, and therefore can refer to the development of the limb buds which give rise to the development of the limbs and the appendicular skeleton. Barry Mitchell and Ram Sharma elaborate on the formation of the limb and appendicular skeleton:
Apendiküler iskelet, uzuv kuşaklarından ve uzuvların kemiklerinden oluşur. Apendiküler iskeletin kemikleri, kıkırdaktan modeller haline gelen mezenkimal yoğunlaşmalardan gelişir.72 [See Figure 7]
The appendicular skeleton consists of limb girdles and the bones of the limbs. The bones of the appendicular skeleton develop from mesenchymal condensations which become cartilaginous models.72 [See Figure 7]

John Allen ve Beverley Kramer da uzuv kemiklerinin oluşumu hakkında yorumda bulunmaktadır.
John Allen and Beverley Kramer also comment on limb bone formation.
Uzuvun mezenkimi başlangıçta homojen bir kitledir, ancak kısa süre sonra içinde yoğunlaşmalar meydana gelir ve bunlar kıkırdaklaşarak çeşitli kemiklerin kıkırdak modellerini oluşturur. Her kıkırdak modeli, mezenkimin bir yoğunlaşması olan perikondriyum ile çevrilidir. Her kıkırdak modelinin üzerinde, çevredeki mezenkimden osteoblastların (kemik yapıcı hücrelerin) içe doğru büyümesiyle bir kemikleşme merkezi (birincil kemikleşme merkezi) oluşur. Çevredeki mezenkim artık kemiği çevreleyen periost olarak adlandırılır. Osteoblastlar şimdi uzuvların iskelet elemanlarını oluşturan kemiği üretir. 73.
The limb mesenchyme is at first a homogenous mass but soon condensations occur in it and these chondrify to form cartilaginous models of the various bones. Each cartilage model is surrounded by perichondrium which is a condensation of mesenchyme. An ossific centre (primary ossification centre) is formed upon each cartilage model by the ingrowth of osteobalsts (bone-forming cells) from the surrounding mesenchyme. The surrounding mesenchyme is now termed periosteum (surrounding the bone). Osteoblasts now produce bone which give rise to the skeletal elements of the limbs. 73.
Kur'an'daki izam aşamasıyla modern embriyolojinin bakış açısı arasında, eksenel, uzuv ve apendiküler iskeletin gelişimi bakımından açık paralellikler vardır.
There are clear parallels between the qur'anic `idhaam stage and the view modern embryology takes i.e. the development of the axial, limb and appendicular skeleton.
ÖZET
SUMMARY
İdgam aşaması: Eksenel, uzuv ve eklemli iskeletin oluşumu.
The `idhaam stage: The formation of the axial, limb and appendicular skeleton.
KÜMEDEN KEMİKLERE
FROM A LUMP TO BONES
Yaygın bir yanlış anlayış, genellikle Arapça bilmeyenler tarafından ileri sürülür: Bu âyet harfi harfine "ve o çiğnenmiş et parçasını kemiklere dönüştürdük" diye tercüme edilebilir. Bundan hareketle, bir et parçasının kemiğe dönüşemeyeceği gerekçesiyle âyetin ilmî olmadığı sonucuna varırlar. Oysa bu, Arap dilbilgisi ve Kur'an'ın belâgatine dair kaba bir anlayışa dayanmaktadır. Bu âyet, dilbilgisi açısından bakıldığında şu anlamlara sahiptir: "Ve o et parçasından kemikler yarattık."
A common misconception, usually made by non-Arabists, is that this verse can be literally translated as “and We made that lump into bones”. From this, they conclude that this verse is unscientific because a lump of flesh cannot turn into a mass of bones. However, this is based upon a crude understanding of Arabic grammar and the Qur’an's eloquence. This verse, from a grammatical perspective, has the meanings of: “and We made of/from/out of the lump bones”.
Bu yüzden Yusuf Ali bu ayeti "sonra o et parçasından kemikler yarattık" şeklinde, Shakir ise "sonra et parçasında (içinde) kemikler yarattık" şeklinde tercüme eder; bugün hâlâ akademisyenler tarafından kullanılan Qur'an tercümesinde A. J. Arberry ise bu ayeti "sonra dokudan kemikler yarattık" şeklinde tercüme eder.75
This is why Yusuf Ali translates this verse as “then we made out of that lump bones”74; Shakir translates it as “then We made (in) the lump of flesh bones”; and A J Arberry, in his translation of the Qur’an which is still used by academics today, translates this verse as “then We created of the tissue bones”.75
GERÇEK KEMİKLER DEĞİL
NOT REAL BONES
Bir diğer görüş, yorumcuların ileri sürdüğü şudur: Bu aşamada gerçek kemikler yoktur. Görünen kemiklerin yalnızca kıkırdak olduğu, çünkü kemikleşmenin tamamlanmadığı ve bu nedenle Kur'an'ın yanlış olması gerektiği ileri sürülmektedir. Bu iddia geçerli olsa da yerinde değildir. İdhâm, iskelet çatısı yerleştirilirken kemiklerin kıkırdak biçimini de kapsar. Ayrıca kemikleşme süreci sekizinci haftada başlar76 ve doğumdan sonra da devam eder; kemikleşme sürecinin nihai olarak tamamlanması ise yaklaşık ergenlik çağında gerçekleşir. Barry Mitchell ve Ram Sharma şunu açıklamaktadır:
Another proposition from commentators is that at this stage there are no real bones. It is argued that the apparent bones are mere cartilage as ossification is incomplete and, as such, the Qur’an must therefore be inaccurate. Although a valid contention, it is misplaced. `idhaam encompasses the cartilaginous form of the bones as the skeletal framework is put in place. Additionally, the process of ossification begins by the 8th week,76 continuing on after birth, with the eventual completion of the ossification process at around puberty. Barry Mitchell and Ram Sharma explain:
Uzuv kemiklerinde kemikleşme merkezleri ilk olarak sekizinci haftada ortaya çıkar. On ikinci haftaya gelindiğinde uzuv kemiklerinin gövdeleri kemikleşmiş olur, ancak bilekteki karpal kemikler doğumdan sonraya kadar kıkırdak yapısında kalır. Ayak bileğindeki üç büyük tarsal kemiğin kemikleşmesi yaklaşık 16. haftada başlar, ancak bazı küçük tarsal kemikler doğumdan 3 yıl sonrasına kadar kemikleşmez.77.
The centres of ossification first appear in the limb bones during the eighth week. By the twelfth week, the shafts of the limb bones are ossified, though the carpal bones of the wrist remain cartilaginous until after birth. The ossification of the three largest tarsal bones of the ankle begins about 16 weeks, but some of the smaller tarsal bones do not ossify until 3 years after birth.77.
Bu açıdan bakıldığında, yenidoğanların veya ergenlik çağındaki genç çocukların kemiklerinin olmadığını varsaymak, kemikleşmeye ihtiyaç duydukları ve kemikleşmenin ancak ergenlik büyüme atılımının sonunda tamamlandığı düşünüldüğünde, tıbbi açıdan bir saçmalık olurdu. Yine de bu durum geçerli olsaydı ve bu evreyi sanki "kemiksiz" biçimde kabul etmemiz gerekseydi, "`idhaam" kelimesinin tanımları, "çeşitli kemiklerin kıkırdaklı modelleri"78 anlamına dahil olduğu için her şeyi kapsayan bir yoruma imkân tanır.
From this perspective, it would be a medical absurdity to assume newborns or young teenagers do not have bones simply because they require ossification, especially since ossification completes at the end of the growth-spurt of puberty. Nevertheless if this were the case, and we are to take this stage as being ‘boneless’, as it were, the derisions of the word `idhaam allow for an all encompassing interpretation because the “cartilaginous models of the various bones”78 is included in its meaning.