احکام احادیث مذکور در مقدمه

Verdicts on the ahadith mentioned in the Foreword

1. متواتر بودن آن را بسیاری از علما اعلام کرده‌اند، از جمله ابن تیمیه، السیوطی، نجم‌الدین الاسکندری (متوفای ۹۸۱) و العجلونی (متوفای ۱۱۶۲). درباره این حدیث، الدارقطنی گفته است: «این حدیث بیشترین...

1. Mutawatir, as declared by many scholars, including Ibn Taimiyyah, al-Suyuti, Najm al-Din al-Iskandari (d. 981) and al-'Ijlouni (d. 1162). About this hadith, al-Daraqutni said, "It is the most.

۱. «... صحیح‌ترین حدیث درباره فضیلت هر سوره‌ای.» این حدیث را بخاری، مسلم و دیگران روایت کرده‌اند. ۲. حدیث صحیحی که بخاری، مسلم، ترمذی، ابن ماجه و ابن عساکر روایت کرده‌اند این است: «همانا خداوند نود و نه نام دارد که هر کس آنها را نگه دارد، داخل بهشت می‌شود.» در برخی روایات این حدیث که در ترمذی، ابن ماجه، حاکم و دیگران آمده، نام‌ها در پایان حدیث ذکر شده‌اند؛ با این حال، دست‌کم سه فهرست متفاوت از این نام‌ها آمده است. برای نمونه، در یکی از آن‌ها چنین آمده: «او الله است که هیچ معبودی جز او نیست، رحمان، رحیم، ...، بردبار»، و در دیگری: «الله، یگانه، بی‌نیاز، ...، کسی که هیچ چیز مانند او نیست.» اتفاق نظر است که این روایات متأخر ضعیف‌اند و به همین دلیل بخاری و مسلم آن‌ها را در صحیح‌های خود نیاورده‌اند. ترمذی در سنن خود می‌گوید: «این (نسخه‌ی) حدیث غریب است؛ از راه‌های گوناگون از ابوهریره روایت شده، اما ما جز این روایت، ذکر نام‌ها را در روایات متعدد نمی‌شناسیم.» ابن تیمیه می‌گوید: «ولید (یکی از راویان حدیث) نام‌ها را از گفته‌ی یکی از استادان شامی خود نقل کرده است ... ذکر مشخص نام‌ها از سخنان پیامبر ﷺ نیست، به اتفاق آگاهان به حدیث.» ابن کثیر در تفسیر خود، ذیل آیه ۱۸۰ سوره اعراف، می‌گوید این روایات مُدرَج‌اند. ابن حجر نیز در شرح صحیح بخاری دیدگاهی مشابه دارد. دانشمندان گوناگونی نیز با بررسی قرآن و سنت، فهرست‌های مختلفی از نود و نه نام را ارائه داده‌اند، از جمله جعفر صادق، سفیان بن عُیَیْنَه، ابن حزم، قرطبی، ابن حجر و صالح بن عثیمین.

authentic one regarding the virtues of any surah." It is related by al-Bukhari, Muslim and others. 2. The following is the sahih hadith of al- Bukhari, Muslim, al-Tirmidhi, Ibn Majah and Ibn 'Asakir: "Verily, Allah has Ninety-Nine Names which if a person safeguards them, he will enter the Garden." In some narrations of this hadith found in al-Tirmidhi, Ibn Majah, al-Hakim and others, the names are listed at the end; however, at least three different listings are given, e.g. one list being, "He is Allah, besides whom there is no other deity, the Merciful, the Compassionate, ..., the Forbearing" while another is "Allah, the Unique, the Absolute, ..., the One who has nothing like unto Him." It is agreed that these latter narrations are da'if, and this is why al-Bukhari and Muslim did not include them in their Sahihs. Al-Tirmidhi says in his Sunan, "This (version of the) hadith is gharib; it has been narrated from various routes on the authority of Abu Hurairah, but we do not know of the mention of the Names in the numerous narrations, except this one." Ibn Taimiyyah says, "Al-Walid (one of the narrators of the hadith) related the Names from (the saying of) one of his Syrian teachers ... specific mention of the Names is not from the words of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), by the agreement of those familiar with Hadith."87 Ibn Kathir says in his Tafsir, under verse 180 of Surah al- A'raf, that these narrations are mudraj. Ibn Hajar takes a similar view in his commentary on Sahih al-Bukhari. Various scholars have given different lists of 99 Names from their study of the Qur'an and Sunnah, including Ja'far al- Sadiq, Sufyan b. 'Uyainah, Ibn Hazm, al-Qurtubi, Ibn Hajar and Salih b. 'Uthaimin.

۳. ابن تیمیہ کہتے ہیں: "یہ نبی ﷺ کے کلام میں سے نہیں ہے، اور اس کی کوئی معلوم سند نہیں، نہ صحیح اور نہ ضعیف۔" الزرکشی (وفات ۷۹۴ھ)، ابن حجر، السیوطی اور دوسرے علماء نے ان کی موافقت کی ہے۔ القاری کہتے ہیں: "لیکن اس کا معنی درست ہے، جو اللہ تعالیٰ کے اس قول سے ماخوذ ہے: {میں نے جن اور انسان کو صرف اس لیے پیدا کیا ہے کہ وہ میری عبادت کریں}، یعنی مجھے پہچانیں، جیسا کہ ابن عباس رضی اللہ عنہما نے بیان کیا ہے۔" یہ اقوال العجلونی نے نقل کیے ہیں، اور وہ مزید کہتے ہیں: "یہ قول صوفیاء کے کلام میں بکثرت پایا جاتا ہے، انہوں نے اس پر اعتماد کیا اور اس پر اپنے بعض اصول کی بنیاد رکھی۔"۸۸۔

3. Ibn Taimiyyah says, "It is not from the words of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), and there is no known isnad for it, neither sahih nor da'if"; al-Zarkashi (d. 794), Ibn Hajar, al-Suyuti and others agreed with him. Al-Qari says, "But its meaning is correct, deduced from the statement of Allah, I have not created the Jinn and Mankind, except to worship Me, i.e. to recognise/know me, as Ibn 'Abbas (may Allah be pleased with them both) has explained." These statements are mentioned by al-'Ijlouni, who adds, "This saying occurs often in the words of the Sufis, who have relied on it and built upon it some of their principles."88.

۴. العِجلونی می‌گوید: «الصغانی (متوفای ۶۵۰) گفته است: موضوع است. من می‌گویم: اما معنای آن درست است، هرچند حدیث نباشد.» شمارهٔ ۲۱۲۳. علی القاری می‌گوید: «اما معنای آن درست است، زیرا الدیلمی از ابن عباس به صورت مرفوع روایت کرده است: "جبریل نزد من آمد و گفت: ای محمد ﷺ! اگر تو نبودی، بهشت آفریده نمی‌شد، و اگر تو نبودی، آتش آفریده نمی‌شد"، و در روایت ابن عساکر آمده است: "اگر تو نبودی، جهان آفریده نمی‌شد."» الألبانی نیز حکم الصغانی را نقل می‌کند و دربارهٔ سخن القاری چنین اظهارنظر می‌کند: «تأیید درستیِ معنای آن، بدون اثبات صحت این روایت از الدیلمی، روا نیست؛ و این چیزی است که من ندیده‌ام هیچ‌یک از علما به آن پرداخته باشند. شخصاً، هرچند سند آن را ندیده‌ام، در ضعف آن شکی ندارم؛ همین بس که دیلمی به‌تنهایی آن را نقل کرده است. اما روایت ابن عساکر را ابن الجوزی نیز در حدیثی طولانی و مرفوع از سلمان نقل کرده و گفته است: "موضوع است"، و السیوطی در اللآلی این حکم را تأیید کرده است.» ۸۹.

4. Al-'Ijlouni says, "Al-Saghani (d. 650) said: Maudu'. I say: But its meaning is correct, even if it is not a hadith." no. 2123. 'Ali al- Qari says, "But its meaning is correct, for al- Dailami has related from Ibn 'Abbas as marfu': 'that Jibril came to me and said: O Muhammad! Were it not for you, the Garden would not have been created, and were it not for you, the Fire would not have been created', and in the narration of Ibn 'Asakir: 'Were it not for you, the world would not have been created'." Al- Albani also quotes al-Saghani's verdict, and comments on al-Qari's words thus, "It is not appropriate to certify the correctness of its meaning without establishing the authenticity of the narration from al-Dailami, which is something I have not found any of the scholars to have addressed. Personally, although I have not come across its isnad, I have no doubt about its weakness; enough of an indication for us is that al-Dailami is alone in reporting it. As for the narration of Ibn 'Asakir, Ibn al-Jauzi also related it in a long marfu' hadith from Salman and said, 'It is maudu', and al-Suyuti endorsed this in al-La'ali."89.

۵. صحیح - روایت‌شده توسط البخاری و مسلم.

5. Sahih - related by al-Bukhari and Muslim.

۶. العِجلونی میگوید: «غزالی آن را در «إحیاء علوم الدین» با این عبارت ذکر کرده است: خداوند میفرماید: "نه آسمان من و نه زمین من گنجایش مرا ندارد، اما قلب نرم و فروتن بنده مؤمن من گنجایش مرا دارد"۔» العِراقی در حاشیهٔ خود بر «الإحیاء» گفته است: «من برای آن اسنادی نمییابم»، و السیوطی به پیروی از الزرکشی با او موافقت کرده است. سپس العراقی گفته است: «اما در حدیث ابوعُتبه در الطبرانی این آمده است: ... ظروف پروردگار شما قلبهای بندگان صالح اوست، و محبوبترین آنها نزد او نرمترین و لطیفترین آنهاست۔» ابنتیمیه گفته است: «این در اسرائیلیات آمده است، و هیچ اسناد شناختهشدهای از پیامبر ﷺ برای آن وجود ندارد۔» السخاوی در «المقاصد» به پیروی از استادش السیوطی در «اللآلی» گفته است: «هیچ اسناد شناختهشدهای از پیامبر ﷺ برای آن وجود ندارد، و معنای آن این است که قلب او میتواند ایمان به من، محبت به من و معرفت به من را در خود جای دهد۔ اما کسی که میگوید خداوند در قلبهای مردم حلول میکند، از مسیحیان که این را تنها برای مسیح قائلاند کافرتر است۔» به نظر میرسد که اشارهٔ ابنتیمیه به اسرائیلیات، به روایتی است که احمد در «الزهد» از وهب بن منبه نقل کرده است؛ او گفته است که خداوند آسمانها را برای حزقیال گشود تا عرش را دید، پس حزقیال گفت: «پاک و منزهی تو! ای پروردگار، چه عزیز و بزرگی!» پس خداوند فرمود: «در حقیقت آسمانها و زمین برای در خود جای دادن من ناتوانتر از آناند، اما قلب نرم و فروتن بنده مؤمن من مرا در خود جای میدهد»۔ او همچنین از نوشتهٔ الزرکشی نقل کرده که یکی از علما گفته است این حدیثی جعلی است که توسط یک مرتد ساخته شده، و بیشتر توسط واعظی برای توده مردم، یعنی علی بن وفا، برای مقاصد شخصی خودش نقل میشود، که در هنگام وجد و رقص عرفانی میگوید: «گرد خانهٔ پروردگارت طواف کن»۔ او همچنین افزود که الطبرانی از أبو عُتبہ الخولانی به صورت مرفوع روایت کرده است: «به راستی، الله برای خود ظرفهایی از میان مردم زمین دارد، و ظرفهای پروردگار شما دلهای بندگان صالح اوست، و محبوبترین آنان نزد او نرمدلترین و مهربانترین ایشان است»؛ و در سند آن بَقِیَّة بن الولید است که مدلِّس است، اما او شنیدن این حدیث را به صراحت بیان کرده است.۹۰ الألباني این حدیث اخیرالذکر را حسن دانسته است.۹۱

6. Al-'Ijlouni says, "Al-Ghazali mentioned it in Ihya' 'Ulum al-Din with the wording, Allah says, "Neither My heaven nor My earth could contain Me, but the soft, humble heart of my believing slave can contain Me." Al-'Iraqi said in his notes on Al-Ihya', "I do not find a basis (i.e. isnad) for it", and al-Suyuti agreed with him, following al-Zarkashi. Al-'Iraqi then said, "But in the hadith of Abu 'Utbah in al-Tabarani there occurs: ... the vessels of your Lord are the hearts of His righteous slaves, and the most beloved to Him are the softest and most tender ones." Ibn Taimiyyah said, "It is mentioned in the Israelite traditions, but there is no known isnad from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) for it." Al-Sakhawi said in Al- Maqasid, following his shaykh al-Suyuti in Al- La'ali, "There is no known isnad from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) for it, and its meaning is that his heart can contain belief in Me, love of Me and gnosis of Me. But as for the one who says that Allah incarnates in the hearts of the people, then he is more of an infidel than the Christians, who specified that to Christ alone. It seems that Ibn Taimiyyah's mention of Israelite tradition refers to what Ahmad has related in Al-Zuhd from Wahb b. Munabbih who said that Allah opened the heavens for Ezekiel until he saw the Throne, so Ezekiel said, 'How Perfect are You! How Mighty are You, O Lord!' So Allah said, 'Truly, the heavens and the earth were too weak to contain Me, but the soft, humble heart of my believing slave contains Me'." He also quoted from al- Zarkashi's writing that one of the scholars said that it is a false hadith, fabricated by a renegade (from the religion), and that it is most-often quoted by a preacher to the masses, 'Ali b. Wafa, for his own purposes, who says at the time of spiritual rapture and dance, "Go round the House of your Lord." He further said that al-Tabarani has related from Abu 'Utbah al- Khawlani as marfu', "Truly, Allah has vessels from amongst the people of the earth, and the vessels of your Lord are the hearts of his righteous slaves, and the most beloved of them to Him are the softest and most tender ones"; in its isnad is Baqiyyah b. al-Walid, a mudallis, but he has clearly stated hearing the hadith."90 Al-Albani rates this last hadith mentioned as hasan.91.

۷. النووی گفته است: «ثابت نیست.» ابن تیمیه گفته است: «موضوع است.» السمعانی گفته است: «به‌صورت مرفوع شناخته نمی‌شود، اما از یحیی بن معاذ الرازی به‌عنوان سخن او نقل شده است.» السیوطی سخن النووی را تأیید کرد و گفت: «این حدیث صحیح نیست.» الفیروزآبادی گفته است: «این سخن نبوی نیست، هرچند بیشتر مردم گمان می‌کنند که حدیث است، اما اصلاً صحیح نیست. در واقع، تنها در روایات اسرائیلی آمده است: ای انسان! خودت را بشناس: پروردگارت را خواهی شناخت.» ابن الغرس پس از نقل حکم النووی گفت: «... اما کتاب‌های صوفیان، مانند شیخ محیی‌الدین ابن عربی و دیگران، از آن پر است و همچون حدیثی نقل شده است.» ابن عربی نیز گفته است: «این حدیث، هرچند از راه نقل ثابت نیست، از راه کشف (‌مکاشفه‌ای که در حال خلسه حاصل می‌شود) برای ما ثابت است.»۹۲ البانی درباره این روش می‌گوید: «تصحیح احادیث از راه کشف، بدعتی زشت از صوفیان است و اعتماد بر آن به تصحیح احادیث دروغین و بی‌پایه می‌انجامد... زیرا حتی در بهترین حالات، کشف همچون رأی است که ممکن است درست یا نادرست باشد - و این در صورتی است که هوای نفس در آن وارد نشود! از خداوند می‌خواهیم که ما را از آن و از هر آنچه خشنود کننده او نیست، نگه دارد.»۹۳

7. Al-Nawawi said, "It is not established." Ibn Taimiyyah said, "Maudu'." Al-Sam'ani said, "It is not known as marfu', but it is quoted as a statement of Yahya b. Mu'adh al-Razi." Al- Suyuti endorsed al-Nawawi's words, and also said, "This hadith is not authentic." Al- Fairozabadi said, "It is not a Prophetic statement, although most of the people think it is a hadith, but it is not authentic at all. In fact, it is only related in the Israelite traditions: O Man! Know yourself: you will know your Lord." Ibn al-Gharas said, after quoting al-Nawawi's verdict, "... but the books of the Sufis, such as Shaykh Muhi al-Din Ibn 'Arabi and others, are filled with it, being quoted like a hadith." Ibn 'Arabi also said, "This hadith, although it is not proved by way of narration, is proved to us by way of Kashf ('unveiling', while in a trance)."92 Regarding this methodology, al-Albani says, "Authenticating ahadith by way of Kashf is a wicked innovation of the Sufis, and depending upon it leads to the authentication of false, baseless ahadith ... This is because, even at the best of times, Kashf is like opinion, which may be right or wrong - and that is if no personal desires enter into it! We ask Allah to save us from it, and from everything with which He is not pleased."93.

۸. صحیح. روایت مالک در «الموطأ»، شافعی در «الرسالة» (ص ۱۱۰، ترجمه انگلیسی) و مسلم (۱:۳۸۲؛ ترجمه انگلیسی ۱:۲۷۲) آن را نقل کرده‌اند. این نخستین پرسشی بود که پیامبر ﷺ برای آزمودن ایمان یک کنیزک از او پرسید؛ دومین پرسش این بود: «من کیستم؟» او در پاسخ به ترتیب گفت: «در آسمان» و «تو فرستادهٔ خدایی»، و پیامبر ﷺ فرمود: «او را آزاد کنید، زیرا او مؤمن است». پاسخ نخست او که در قرآن آمده است ({آیا از آن کس که در آسمان است ایمن شده‌اید؟} [سورهٔ الملک، ۱۶–۱۷]؛ واژهٔ «فی» می‌تواند به معنای «بالا/بر» باشد، چنان‌که در [سورهٔ الأنعام، ۱۱]، [سورهٔ طه، ۷۱] و [سورهٔ النمل، ۸] آمده است)، بدین معناست که خداوند بالاتر از آفریدگان و جدا از آن‌هاست، و با آن‌ها آمیخته نیست؛ همان باور نادرستی که به پرستش آفریده‌ها می‌انجامد.

8. Sahih. Related by Malik in Al-Muwatta', al- Shafi'i in Al-Risalah (p. 110, Eng. trans.) and Muslim (1:382; Eng. trans. 1:272). This was the first of two questions which the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) put to a slave-girl to test her faith, the second one being, "Who am I?" She answered, "Above the heaven" and "You are the Messenger of Allah" respectively, to which he said, "Free her, for she is a believer." Her first answer, which is found in the Qur'an (67:16-17, the word fi can mean 'above/on', as in 6:11, 20:71 & 27:8), means that Allah is above and separate from His creation, not mixed in with it, the erroneous belief which leads to worship of creation.

۹. موضوع، چنانکه الصغانی و دیگران بیان کرده‌اند. عالمان درباره‌ی درستی معنای آن اختلاف دارند؛ اینکه آیا درست است، به چه شیوه‌ای و تا چه اندازه‌ای.۹۴ گاه از آن برای توجیه ناسیونالیسم و میهن‌پرستی تفرقه‌افکن و ضد اسلامی استفاده می‌شود!.

9. Maudu', as stated by al-Saghani and others. Scholars differ as to whether its meaning is correct or not, in what way, and to what extent.94 It is sometimes used to justify divisive, anti- Islamic nationalism and patriotism!.

۱۰. صحیح است. این حدیث توسط مالک به‌صورت مرسل، معلّق یا بلاغاً روایت شده است (بسته به اصطلاحی که برگزیده شود)، و حاکم دو بار آن را به‌صورت مسند روایت کرده است. معنای این حدیث در قرآن آمده است، در ذکر «کتاب» و «حکمت» در آیات ۲:۱۲۹، ۲:۱۵۱، ۲:۲۳۱، ۳:۱۶۴، ۴:۱۱۳، ۳۳:۳۴ و ۶۲:۲؛ الشافعی می‌گوید: «از دانشمندترین مردم درباره قرآن شنیدم که می‌گفتند: حکمت همان سنت است» (الرسالة، ترجمه انگلیسی، ص ۱۱۱).

10. Sahih. Related by Malik as mursal/mu'allaq/balaghat (depending on choice of terminology), and related twice as musnad by al- Hakim. The meaning of the hadith is contained in the Qur'an, in the mention of the Book and Wisdom (2:129, 2:151, 2:231, 3:164, 4:113, 33:34 & 62:2); al-Shafi'i says, "I have heard the most knowledgeable people about the Qur'an say that the Wisdom is the Sunnah" (Al-Risalah, Eng. trans., p. 111).

۱۱. صحیح۔ روایت از ترمذی، احمد، ابن ابی عاصم، حاکم، طبرانی، دیلمی و طحاوی۔۹۵ عبارت «اهل البیت» (اعضای خانواده) به این موارد اشاره دارد: (۱) در درجه اول به همسران پیامبر ﷺ، بر اساس بافت روشن آیهٔ مربوط در قرآن (۳۳:۳۳)؛ (۲) به علی، فاطمه، حسن و حسین، بر اساس «حدیث کساء» (رجوع کنید به صحیح مسلم، کتاب فضائل صحابه)۔ حذف هر یک از این دو دسته از حدیث، نادرست و ناعادلانه است۔

11. Sahih. Related by al-Tirmidhi, Ahmad, Ibn Abi 'Asim, al-Hakim, al-Tabarani, al-Dailami and al-Tahawi.95 The phrase Ahl al-Bayt (members of the house) refers: (i) primarily to the Prophet's wives (may Allah bless him and grant him peace), from the clear context of the relevant verse of the Qur'an (33:33); (ii) to 'Ali, Fatimah, Hasan & Husain, from the "hadith of the garment" (cf. Sahih Muslim, Book of the Virtues of the Companions). It is imbalanced and unjust to exclude either of these categories from the hadith.

۱۲. این حدیث صحیح را ابوداود، ترمذی، ابن ماجه و احمد روایت کرده‌اند و در میان مردم مشهور است. کامل‌ترین روایت آن چنین است: «ابوبکر در بهشت است؛ عمر در بهشت است؛ عثمان در بهشت است؛ علی در بهشت است؛ طلحه در بهشت است؛ زبیر در بهشت است؛ عبدالرحمن بن عوف در بهشت است؛ سعد بن ابی وقاص در بهشت است؛ سعید بن زید در بهشت است؛ و ابوعبیده بن جراح در بهشت است.»

12. A sahih hadith related by Abu Dawud, al- Tirmidhi, Ibn Majah & Ahmad, and well-known amongst the people. The fullest narration is, "Abu Bakr will be in the Garden; 'Umar will be in the Garden; 'Uthman will be in the Garden; 'Ali will be in the Garden; Talhah will be in the Garden; al-Zubair will be in the Garden; 'Abd al-Rahman b. 'Auf will be in the Garden; Sa'd b. Abi Waqqas will be in the Garden; Sa'id b. Zaid will be in the Garden; Abu 'Ubaidah b. al-Jarrah will be in the Garden.".

۱۳۔ این روایت را اسحاق بن راهویه و بیهقی با سند صحیح به‌عنوان سخن عمر نقل کرده‌اند۔ ابن عدی و دیلمی نیز آن را از ابن عمر به‌صورت مرفوع روایت کرده‌اند، اما در سند آن عیسی بن عبدالله است که ضعیف است۔ با این حال، با روایت دیگری از ابن عدی تقویت می‌شود، و همچنین حدیثی که در السنن آمده است آن را پشتیبانی می‌کند: مردی در خواب دید که پیامبر ﷺ را با ابوبکر سنجیدند و پیامبر ﷺ سنگین‌تر یافته شد؛ سپس ابوبکر را با همه دیگران سنجیدند ...۹۶۔

13. Related by Ishaq b. Rahawaih and al-Baihaqi with a sahih isnad as a statement of 'Umar. It is also collected by Ibn 'Adi and al-Dailami from Ibn 'Umar as marfu', but in its isnad is 'Isa b. Abdullah, who is weak. However, it is strengthened by another narration of Ibn 'Adi, and also supported by the hadith in the Sunan that a man saw in a dream that Prophet (may Allah bless him and grant him peace) was weighed against Abu Bakr, and was found to be heavier; then Abu Bakr was weighed against everyone else ...96.

۱۴. این حدیث را حاکم، طبرانی و دیگران روایت کرده‌اند. همچنین ترمذی آن را با این لفظ روایت کرده است: «من خانهٔ حکمتم و علی دروازهٔ آن است». دارقطنی این حدیث را مضطرب دانسته، هم در سند و هم در متن. ترمذی گفته است که غریب و منکر است. بخاری گفته که هیچ روایت صحیحی از آن نیست. ابن معین آن را دروغ بی‌پایه خوانده است. همین نوع رد حدیث از ابوزرعه، ابوحاتم و یحیی بن سعید نیز نقل شده است. حاکم سند حدیث اصلی را صحیح دانسته، اما ابن جوزی هر دو صورت آن را موضوع شمرده و ذهبی با او موافقت کرده است. چند تن از عالمان متأخر، از جمله ابن حجر عسقلانی، ابن حجر مکی و سیوطی، به سبب طرق متعدد نقل آن، حدیث را حسن دانسته‌اند. العجلونی می‌گوید: «... هیچ‌یک از این‌ها از اجماع پیروان سنت از صحابه، تابعین و کسانی که پس از ایشان آمده‌اند نمی‌کاهد، مبنی بر اینکه برترین صحابه در کل ابوبکر است و سپس عمر...»، و این دیدگاه را از ابن عمر و خود علی، آن‌گونه که در صحیح بخاری ثبت شده، نقل می‌کند. آلبانی این حدیث را موضوع می‌داند.

14. Related by al-Hakim, al-Tabarani and others. It is also related by al-Tirmidhi with the wording, "I am the House of Wisdom, and 'Ali is its Door". Al-Daraqutni labelled the hadith as mudtarib, both in isnad and text; al-Tirmidhi said it is gharib and munkar; al-Bukhari said that it has no sahih narration; Ibn Ma'in said that it is a baseless lie. Similar dismissals of the hadith are reported from Abu Zur'ah, Abu Hatim and Yahya b. Sa'd. Al-Hakim declared the original hadith as sahih in isnad, but Ibn al- Jauzi regarded both versions as maudu', and al- Dhahabi agreed with him. Several of the later scholars, including Ibn Hajar al-'Asqalani, Ibn Hajar al-Makki and al-Suyuti declared it hasan due to its various routes of narration. Al- 'Ijlouni says, "... none of this devalues the consensus of the Adherents to the Sunnah from the Companions, the Successors and those after them, that the best of the Companions overall is Abu Bakr, followed by 'Umar ...", and quotes this view from Ibn 'Umar and 'Ali himself, as recorded in Sahih al-Bukhari.97 Al-Albani declares the hadith to be maudu'.98.

۱۵. این حدیث ضعیف یا موضوع است، چنان‌که احمد بن حنبل، ابن عبدالبر، البزار و بسیاری دیگر بیان کرده‌اند. ابن حزم گفته است که نه تنها اسناد آن ناصحیح است، بلکه این حدیث به دو دلیل دیگر نیز نمی‌تواند درست باشد: (یکم) صحابه معصوم نبودند و بنابراین اشتباه می‌کردند، پس گفتن این‌که پیروی از هر یک از ایشان به هدایت می‌انجامد، درست نیست؛ (دوم) تشبیه به ستارگان نادرست است، زیرا هر ستاره‌ای در هر سفری انسان را راهنمایی نمی‌کند! تشبیه دیگری به ستارگان، که درست و معتبر است، در صحیح مسلم آمده است: پیامبر ﷺ فرمود: «ستارگان امان آسمان‌اند، پس چون ستارگان بروند، آنچه به آسمان وعده داده شده است به آن خواهد رسید (یعنی در روز قیامت). من امان یارانم هستم، پس چون من بروم، آنچه به یارانم وعده داده شده است به ایشان خواهد رسید (یعنی فتنه‌ها و آزمون‌های بزرگ). یاران من امان امتم‌اند، پس چون یارانم بروند، آنچه به امتم وعده داده شده است به آن خواهد رسید (یعنی تفرقه‌ها و گسترش بدعت‌ها و مانند آن).» ([صحیح مسلم، ۴:۱۹۶۱]، ترجمه انگلیسی IV:1344).

15. A da'if or maudu' hadith, as stated by Ahmad b. Hanbal, Ibn 'Abd al-Barr, al-Bazzar and many others. Ibn Hazm states that not only is the isnad unsound, but the hadith cannot be true for two further reasons: (i) the Companions were not infallible, and hence made mistakes, so it would be wrong to say that following any of them leads to guidance; (ii) the comparison with the stars is wrong, for not every star guides one through every journey! There is a different, authentic comparison with the stars given in Sahih Muslim: the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) said, "The stars are the custodians of the sky, so when the stars depart, there will come to the sky what is promised for it (i.e. on the Day of Judgment). I am the custodian of my Companions, so when I depart, there will come to my Companions what is promised for them (i.e. great trials and tribulations). My Companions are the custodians for my Ummah, so when my Companions depart, there will come to my Ummah what is promised for it (i.e. schisms, spread of innovations, etc.)." (4:1961, Eng. trans. IV:1344).

۱۶. برای این حدیث هیچ اسنادی وجود ندارد: السبکی (متوفای ۷۵۶) گفت: «این حدیث نزد محدثان شناخته شده نیست و من هیچ سندی برای آن نمی‌یابم، نه صحیح، نه ضعیف و نه موضوع.» این حدیث و حدیث پیشین، اغلب برای توجیه دو افراط زیر به کار می‌رود: (الف) پیروی کورکورانه از دیدگاه‌های مردان، بدون مراجعه به قرآن و سنت؛ (ب) پیروی گزینشی از هر عالمی که آسان‌ترین یا خوشایندترین دیدگاه را دارد، باز هم بدون مراجعه به منابع اصلی.

16. No isnad exists for this hadith: al-Subki (d. 756) said, "It is not known to the scholars of Hadith, and I cannot find an isnad for it, whether sahih, da'if, or maudu'." It, along with the previous one, is often used to justify the following two extremes: (i) blind following of the views of men, with no reference to the Qur'an and Sunnah; (ii) conveniently following whichever scholar holds the easiest view, or that most agreeable to one's desires, again without reference to the fundamental sources.

۱۷. روایات متعددی از این حدیث در مجموعه‌های ابوداوود، ترمذی، ابن‌ماجه، حاکم، احمد و دیگران آمده است. این روایات از نظر درجه، صحیح، حسن یا ضعیف‌اند، اما اصل حدیث ثابت است. از کسانی که این حدیث را تصحیح کرده‌اند، ترمذی، حاکم، شاطبی، ابن‌تیمیه، ابن‌القیم، ذهبی، ابن‌کثیر، ابن‌حجر و عراقی هستند. بیشتر روایات به تفرقه‌ی یهود و نصاری به هفتاد و یک یا هفتاد و دو فرقه اشاره دارند که همگی در آتش‌اند جز یک فرقه، و پیش از آن، سخن از پراکندگی بیشتر امت اسلامی به میان آمده است. در برخی از روایات، پیامبر ﷺ فرقه‌ی نجات‌یافته را به صورت‌های گوناگون توصیف کرده است: «الجماعة» (جامعه، گروه، بدنه‌ی اصلی)، «السواد الأعظم» (بزرگ‌ترین گروه) و «آنان که بر آنچه من و یارانم بر آنیم، پایبندند». این حدیث به این معنا نیست که اکثریت مسلمانان در آتش دوزخ خواهند بود، زیرا بیشتر ایشان («توده‌ی مردم») در بدعت‌گذاری عمدی و ایجاد تفرقه دخالتی ندارند. همچنین، ذکر آتش لزوماً به این معنا نیست که آن هفتاد و دو فرقه برای همیشه در آن خواهند ماند، و یا اینکه آن فرقه‌ها کافرند.

17. Numerous narrations of this hadith are found in the collections of Abu Dawud, al-Tirmidhi, Ibn Majah, al-Hakim, Ahmad and others: they vary in being sahih, hasan, or da'if, but the hadith is established. Among those who have authenticated this hadith are al-Tirmidhi, al- Hakim, al-Shatibi, Ibn Taimiyyah, Ibn al-Qayyim, al-Dhahabi, Ibn Kathir, Ibn Hajar and al-'Iraqi. Most narrations mention the splitting-up of the Jews and the Christians into seventy-one or seventy-two sects, all being in the Fire except one, prior to mention of the Muslims dividing even more. In some of the narrations, the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) describes the Saved Sect variously as "the Jama'ah (community, congregation, main body)", "the largest body (al-sawad al-a'zam)" and "that which follows what I and my Companions are upon." The hadith does not mean that the majority of Muslims will be in the Hellfire, for most of them ("the masses") are not involved in intentional, divisive innovation; further, mention of the Fire does not necessarily imply that the seventy-two sects will remain there forever, or that those sects are disbelievers.

۱۸. اگرچه مهدی در مجموعه‌های البخاری و مسلم به‌صراحت یاد نشده است، احادیث صحیح متعددی که از نظر معنا متواتر‌اند، از آمدن مهدی سخن می‌گویند؛ مردی به نام محمد بن عبدالله که از نسل پیامبر ﷺ از طریق فاطمه است و امام (خلیفه) مسلمانان خواهد بود، هفت سال حکومت خواهد کرد و جهان را، پس از آنکه از ستم و بیداد انباشته شده باشد، از عدل و داد لبریز خواهد ساخت. او همراه با عیسی بن مریم با دجال خواهد جنگید. نویسنده در کتاب خود، «مفهوم مهدی نزد اهل سنت»، ۳۷ عالم را که احادیث مربوط به مهدی را با اسانید خود گردآورده‌اند، و ۶۹ عالم متأخر را که در تأیید این باور نوشته‌اند، در برابر ۸ عالمی که این اندیشه را رد کرده‌اند، نام برده است. احادیثی که از دجال، یک‌چشم مدعی معجزات که یهودیان از او پیروی خواهند کرد، و از بازگشت عیسی مسیح پسر مریم (درود بر ایشان باد) خبر می‌دهند، از نظر معنا متواتر‌اند. او در دمشق فرود خواهد آمد، پشت سر مهدی نماز خواهد گزارد، دجال را در دروازه لُدّ در فلسطین خواهد کشت، صلیب را خواهد شکست، خوک را خواهد کشت، ازدواج خواهد کرد و فرزندانی خواهد داشت، و چهل سال زندگی خواهد کرد و سپس به مرگ طبیعی خواهد مرد. این احادیث را البخاری و مسلم و دیگر محدّثان گردآورده‌اند. ۱۹. از نظر معنا متواتر، و به‌روایت البخاری، مسلم و دیگران.

18. Although the Mahdi is not mentioned explicitly in the collections of al-Bukhari and Muslim, numerous sahih ahadith, which are mutawatir in meaning, speak of the coming of the Mahdi, a man named Muhammad b. 'Abdullah and a descendant of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) through Fatimah, who will be the Leader (Imam, Khalifah) of the Muslims, rule for seven years and fill the world with justice and equity after it had been filled with tyranny and oppression. He will also fight the Dajjal along with Jesus son of Mary. The author, in his The Concept of the Mahdi among the Ahl al-Sunnah, has named 37 scholars who collected ahadith about the Mahdi with their own isnads and 69 later scholars who wrote in support of the concept, compared to 8 scholars who rejected the idea. The ahadith prophesying the Dajjal (False Christ), a one-eyed man who will have miraculous powers and will be followed by the Jews, and the return of Jesus Christ son of Mary (peace be upon them), who will descend in Damascus and pray behind the Mahdi, kill the Dajjal at the gate of Lod in Palestine, break the Cross, kill the Pig, marry and have children and live for forty years before dying a natural death, are mutawatir in meaning. They have been collected by al-Bukhari and Muslim, as well as other traditionists. 19. Mutawatir in meaning, and collected by al- Bukhari, Muslim and others.

۲۰. متواتر از نظر معنا است و بخاری، مسلم و دیگران آن را گرد آورده‌اند. یادکرد نفی شفاعت در روز قیامت در قرآن، مانند ۲:۴۸ و ۲:۱۲۳، باید در پرتو آیات دیگر، مانند ۲۰:۱۰۹ و احادیث صحیح فهمیده شود. پاداش دیدار خداوند برای مؤمنان در قرآن یاد شده است، مانند ۷۵:۲۲-۲۳ و ۸۳:۱۵. این احادیث و احادیث دو دسته پیشین عموماً توسط معتزله کلاسیک (عقل‌گرایان) و نیز کسانی که امروز تحت تأثیر آنان‌اند، رد شده است؛ بر یک یا چند مبنای زیر: (الف) به گمان آنان با قرآن ناسازگارند؛ (ب) به گمان آنان با عقل ناسازگارند؛ و (ج) آحادند، نه متواتر، و از این رو در امور اعتقادی پذیرفته نیستند (استدلالی نادرست). بنابراین، عالمانی که عقیدهٔ اهل سنت را نوشته‌اند، این مفاهیم را در آن گنجاندند تا انکار خود را نسبت به اندیشه‌های نادرست معتزله تأیید کنند. دیگر احادیث صحیحی که معتزله آنها را رد کرده‌اند بسیارند، و از جمله‌اند احادیثی که معراج پیامبر ﷺ به آسمان‌ها را توصیف می‌کنند، که آنها نیز از نظر معنا متواترند.

20. Mutawatir in meaning, and collected by al- Bukhari, Muslim and others. Mention of the inadmissibility of intercession on the Day of Judgment in the Qur'an, e.g. 2:48 2:123, must be understood in the light of other verses, e.g. 20:109 and sahih ahadith. The reward of seeing Allah for the believers is referred to in the Qur'an, e.g. 75:22-23 and 83:15. These ahadith and those of the previous two categories were generally rejected by the classical Mu'tazilah (Rationalists), as well by those influenced by them today, on one or more of the following bases: (i) they contradict the Qur'an (in their view); (ii) they contradict Reason (in their view), and (iii) they are ahad, not mutawatir, and hence not acceptable in matters of belief (a flawed argument). Hence, the scholars who wrote the 'aqidah (creed) of the Ahl al-Sunnah included these concepts in it, to confirm their denial of the wrong ideas of the Mu'tazilah. Other authentic ahadith rejected by the Mu'tazilah are many, and include those describing the Prophet's Mi'raj (ascension to the heavens), which are again mutawatir in meaning.

۲۱. این حدیث با این لفظ ضعیف است، اما معنای آن در حدیثی از ابن ماجه و نسائی آمده است که مردی نزد پیامبر (صلی الله علیه وسلم) آمد و گفت: «ای فرستادهٔ خدا! قصد دارم به جهاد بروم، اما آمده‌ام تا از شما مشورت بخواهم.» فرمود: «آیا مادرت زنده است؟» گفت: «آری.» فرمود: «پس با او بمان، زیرا بهشت زیر پای اوست.» این حدیث اخیر را حاکم، ذهبی و منذری صحیح دانسته‌اند.۹۹.

21. The hadith with this wording is da'if, but its meaning is contained in the hadith of Ibn Majah and al-Nasa'i that a man came to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) and said, "O Messenger of Allah! I intend to go on a (military) expedition, but I have come to ask your advice." He said, "Is your mother alive?" He said, "Yes." He said, "Then stay with her, for the Garden is under her feet." This latter hadith is declared to be sahih by al-Hakim, al-Dhahabi and al-Mundhiri.99.

۲۲. حدیثی صحیح که بخاری، مسلم و دیگران آن را روایت کرده‌اند.

22. A sahih hadith, collected by al-Bukhari, Muslim and others.

این حدیث سندهای متعددی دارد که از بیش از ده صحابی روایت شده است؛ از جمله بیست تابعی که ظاهراً تنها از انس روایت کرده‌اند. ابن ماجه، البیهقی، الطبرانی و دیگران آن را گردآوری کرده‌اند، اما بنا بر نظر احمد بن حنبل، اسحاق بن راهویه، ابن عبدالبر، البزار و دیگران، همه این سندها ضعیف هستند، هرچند برخی از عالمان صحت چند سند از آن را تأیید کرده‌اند. البیهقی گفته است که متن آن مشهور است، در حالی که سندش ضعیف است؛ و الحاکم و ابن الصلاح آن را نمونهٔ بارز حدیث مشهوری دانسته‌اند که صحیح نیست. با این حال، عالمان متأخر حدیث آن را دارای سندهای کافی می‌دانند که می‌تواند به مرتبهٔ حسن یا صحیح ارتقا یابد؛ دیدگاهی که المزی، العراقی، ابن حجر، السیوطی و الألبانی بیان کرده‌اند.100.

23. This hadith has many chains of narration on the authority of more than a dozen Companions, including twenty Successors apparently reporting from Anas alone. They are collected by Ibn Majah, al-Baihaqi, al-Tabarani and others, but all of them are da'if, according to Ahmad b. Hanbal, Ishaq b. Rahuwaih, Ibn 'Abd al-Barr, al- Bazzar and others, although some scholars authenticated a few of the chains. Al-Baihaqi said that its text is mashhur while its isnad is da'if, while al-Hakim and Ibn al-Salah regarded it as a prime example of a mashhur hadith which is not sahih. However, it is regarded by later scholars of Hadith as having enough chains of narration to be strengthened to the level of hasan or sahih, a view which is stated by al- Mizzi, al-'Iraqi, Ibn Hajar, al-Suyuti and al- Albani.100.

۲۴. این عبارت اضافی در برخی از روایات ضعیف حدیث پیشین آمده است، و ابن حبان، ابن الجوزی، السخاوی و الألبانی آن را موضوع (جعلی) دانسته‌اند۱۰۱.

24. This additional statement is found in a few of the (weak) narrations of the previous hadith, and is declared as maudu' by Ibn Hibban, Ibn al- Jauzi, al-Sakhawi and al-Albani.101.

۲۵. ذکر کرده است آن را المنجنیقی در مجموعه احادیثش از راویان بزرگتر که از راویان کوچکتر روایت می‌کنند، به نقل از الحسن البصری. الخطیب البغدادی گفته است که آن، به عنوان روایتی از پیامبر ﷺ موضوع (ساختگی) است، اما سخنی از الحسن البصری است۔ ۱۰۲۔

25. Mentioned by al-Manjaniqi in his collection of ahadith of older narrators reporting from younger ones, on the authority of al-Hasan al- Basri. Al-Khatib al-Baghdadi said that it is maudu' as a narration from the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), but that it is a statement of al-Hasan al-Basri.102.

۲۶. روایت شده به‌صورت مرفوع توسط البیهقی با اسناد ضعیف، به گفته العراقی. ابن حجر گفته است که در حقیقت این سخن ابراهیم بن ابی عبلہ، از تابعین است۔۱۰۳

26. Related as marfu' by al-Baihaqi with a da'if isnad, according to al-'Iraqi. Ibn Hajar said that it is actually a saying of Ibrahim b. Abi 'Ablah, a Successor.103.

*نکته: محدثان اتفاق نظر دارند که حدیثِ ضعیف یا موضوع را نباید به پیامبر (صلی الله علیه وسلم) نسبت داد، مثلاً با گفتنِ «پیامبر ﷺ فرمود: ...»، حتی اگر معنای آن درست به نظر برسد یا در واقع سخنِ یکی از عالمان مسلمان باشد؛ زیرا این کار دروغ بستن بر پیامبر ﷺ است.

*NB: The scholars of Hadith agree that a da'if or maudu' hadith must not be attributed to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), e.g. by saying, "The Prophet said: ...", even if the meaning is considered to be correct or if it is actually the saying of a Muslim scholar, for that would be a way of lying about the Prophet (may Allah bless him and grant him peace).