مُدَلَّس حدیث و تَدلیس

Mudallas hadith & Tadlis.

راویان حدیث از شیوه‌های گوناگونی برای نقل بهره می‌گیرند، مانند «حدثنا»، «أخبرنا»، «سمعت» و «عن». سه شیوه نخست نشان می‌دهد که راوی شخصاً از استاد خود شنیده است، در حالی که شیوه چهارم می‌تواند هم بیانگر شنیدن مستقیم باشد و هم بیانگر دریافت از راوی دیگر. حدیث مدلَّس («پنهان‌شده») حدیثی است که به سبب ابهامی که تدلیس ایجاد می‌کند، ضعیف به شمار می‌رود. تدلیس (پنهان‌کاری) به سندی گفته می‌شود که در آن راوی نام استاد خود را پنهان کرده است. ابن الصلاح دو نوع تدلیس را بیان می‌کند:

Different ways of reporting, e.g. (he narrated to us), (he informed us), (I heard), and (on the authority of) are used by the reporters of hadith. The first three indicate that the reporter personally heard from his shaikh, whereas the fourth mode can denote either hearing in person or through another reporter. A mudallas ("concealed") hadith is one which is weak due to the uncertainty caused by tadlis. Tadlis (concealing) refers to an isnad where a reporter has concealed the identity of his shaikh. Ibn al-Salah describes two types of tadlis:

۱. تدلیس الاسناد: راوی از شیخی که با او دیدار داشته، روایتی را نقل می‌کند که از او نشنیده است، یا از همزمانی که او را ندیده، به‌گونه‌ای که این تصور ایجاد شود که حدیث را مستقیماً از او شنیده است. مُدلِّس (کسی که تدلیس می‌کند) در این‌جا معمولاً از صیغه «عن» (از) یا «قال» (گفت) استفاده می‌کند تا حقیقت اسناد را پنهان سازد.

1. tadlis al-isnad. A person reports from his shaikh whom he met, what he did not hear from him, or from a contemporary of his whom he did not meet, in such a way as to create the impression that he heard the hadith in person. A mudallis (one who practises tadlis) here usually uses the mode ("on the authority of") or ("he said") to conceal the truth about the isnad.

۲. تدلیسُ الشُّیوخ: راوی نامِ شیخِ خود را ذکر می‌کند، امّا از نامی کم‌شناخته، کنیه، لقب و مانند آن استفاده می‌کند تا هویتِ شیخش آشکار نشود.38

2. tadlis al-shuyukh. The reporter does mention his shaikh by name, but uses a less well-known name, by-name, nickname etc., in order not to disclose his shaikh's identity.38

العراقی (متوفای ۸۰۶ هجری) در یادداشت‌هایش بر «مقدمۀ ابن الصلاح» نوع سومی از تدلیس را بر آن دو نوع می‌افزاید:

Al-'Iraqi (d. 806), in his notes on Muqaddimah Ibn al-Salah, adds a third type of tadlis:

3. تدلیس التسویۃ۔ برای توضیح آن، فرض کنید سندی داریم که در آن یک شیخ موثق از یک راوی ضعیف روایت می‌کند، و آن راوی ضعیف نیز از شیخ موثق دیگری روایت می‌کند۔ اکنون، راوی این سند، راوی ضعیف میانی را حذف می‌کند و در نتیجه سند ظاهراً فقط از راویان قابل اعتماد تشکیل می‌شود۔ او آشکارا نشان می‌دهد که این حدیث را از شیخ بلافصل خود شنیده است، اما برای پیوند دادن شیخ بلافصلش با شیخ موثق بعدی از صیغۀ «عن» (از) استفاده می‌کند۔ برای یک طالب علم متوسط، این سند عاری از هرگونه شک و ناهماهنگی به نظر می‌رسد۔ معروف است که این شیوه را بقیۃ بن الولید، ولید بن مسلم، الأعمش و الثوری به کار می‌بردند۔ گفته شده که این بدترین نوع از میان سه نوع تدلیس است۔39.

3. tadlis al-taswiyyah. To explain it, let us assume an isnad which contains a trustworthy shaikh reporting from a weak authority, who in turn reports from another trustworthy shaikh. Now, the reporter of this isnad omits the intermediate weak authority, leaving it apparently consisting of reliable authorities. He plainly shows that he heard it from his shaikh but he uses the mode "on the authority of" to link his immediate shaikh with the next trustworthy one. To an average student, this isnad seems free of any doubt or discrepancy. This is known to have been practised by Baqiyyah b. al-Walid, Walid b. Muslim, al-A'mash and al- Thauri. It is said to be the worst among the three kinds of tadlis.39.

ابن حجر راویانی را که تدلیس می‌کردند، در رساله‌ی خود «طبقات المدلسین» به پنج گروه تقسیم کرده است: • کسانی که معروف‌اند گاه‌گاهی تدلیس می‌کردند، مانند یحیی بن سعید الأنصاری.

Ibn Hajar classifies those who practised tadlis into five categories in his essay Tabaqat al- Mudallisin: • Those who are known to do it occasionally, such as Yahya b. Sa'id al-Ansari.

• کسانی که محدثین ایشان را می‌پذیرند؛ یا به سبب شهرت نیکو و موارد تدلیس نسبتاً اندک، مانند سفیان الثوری (متوفای ۱۶۱)، یا به سبب آنکه تنها از راویان موثق روایت کرده‌اند، مانند سفیان بن عُیَیْنه (متوفای ۱۹۸).

• Those who are accepted by the traditionists, either because of their good reputation and relatively few cases of tadlis, e.g. Sufyan al-Thauri (d. 161), or because they reported from authentic authorities only, e.g. Sufyan Ibn 'Uyainah (d. 198).

• و آنانی که این روش را بسیار به کار بردهاند؛ و محدثان از آنان احادیثی را پذیرفتهاند که با تصریح به شنیدن مستقیم روایت شده است. از جمله ایشان ابوالزبیر مکی است که احادیثش را از صحابی جابر بن عبدالله روایت کرده و در صحیح مسلم گردآوری شده است. درباره اینکه این احادیث مقبول هستند یا نه، آرا با یکدیگر اختلاف دارند.

• Those who practised it a great deal, and the traditionists have accepted such ahadith from them which were reported with a clear mention of hearing directly. Among these are Abu 'l- Zubair al Makki, whose ahadith narrated from the Companion Jabir b. 'Abdullah have been collected in Sahih Muslim. Opinions differ regarding whether they are acceptable or not.

• مشابه دسته قبلی، لیکن محدثین اتفاق دارند که احادیث این گروه رد می‌شود مگر آنکه به‌روشنی شنیدن خود را بیان کنند، مانند اینکه بگویند «شنیدم». نمونه‌ای از این دسته بقیۃ بن الولید است۔

• Similar to the previous category, but the traditionists agree that their ahadith are to be rejected unless they clearly admit of their hearing, such as by saying "I heard"; an example of this category is Baqiyyah b. al- Walid.

• کسانی که به دلیلی غیر از تدلیس مورد طعن قرار گرفته‌اند، احادیثشان رد می‌شود، هرچند که اعتراف دارند که آن‌ها را مستقیماً شنیده‌اند. از این گروه، راویانی مانند ابن لهیعہ، قاضی معروف مصری، استثنا شده‌اند که ضعفشان درجه‌ای کمتر دارد. ابن حجر نام ۱۵۲ تن از چنین راویانی را ذکر کرده است۔۴۰۔

• Those who are disparaged due to another reason apart from tadlis; their ahadith are rejected, even though they admit of hearing them directly. Exempted from them are reporters such as Ibn Lahi'ah, the famous Egyptian judge, whose weakness is found to be of a lesser degree. Ibn Hajar gives the names of 152 such reporters.40.

تدلیس، به‌ویژه در سه دستهٔ اخیر، چنان ناپسند است که شعبه (متوفای ۱۷۰ هجری) گفت: «تدلیس برادر دروغ است» و «زنا کردن برای من بهتر است از اینکه به‌طریق تدلیس روایت کنم».[41]

Tadlis, especially of those in the last three categories, is so disliked that Shu'bah (d. 170) said, "Tadlis is the brother of lying" and "To commit adultery is more favourable to me than to report by way of Tadlis."41.

مُسَلْسَل

Musalsal.

یک اسناد مُسَلْسَل (زنجیره‌ای یکسان) اسنادی است که در آن همه راویان، و نیز پیامبر ﷺ، از یک شیوه‌ی نقل یکسان بهره می‌گیرند، مانند «عن» یا «حدّثنا» و غیره؛ یا هر گفته یا سخن افزودهٔ دیگری را تکرار می‌کنند، یا هنگام روایت حدیث، کاری را به شیوه‌ای خاص انجام می‌دهند. حاکم هشت نمونه از این اسنادها را ذکر می‌کند که هر یک ویژگی تکرارشونده‌ای متفاوت دارد: کاربرد عبارت «سَمِعتُ» (شنیدم).

A musalsal (uniformly-linked) isnad is one in which all the reporters, as well as the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), use the same mode of transmission such as 'an, haddathana, etc., repeat any other additional statement or remark, or act in a particular manner while narrating the hadith. Al-Hakim gives eight examples of such isnads, each having a different characteristic repeated feature: l use of the phrase sami'tu (I heard):

«برای من بایست و آب بریز تا بتوانم وضو گرفتن شیخم را برایت نشان دهم».

• the expression "stand and pour water for me so that I may illustrate the way my shaikh performed ablution".

حدّثنا

• haddathana (he narrated to us).

• امرني (او به من دستور داد).

• amarani (he commanded me).

• گرفتن ریش.

• holding one's beard.

• نشان دادن با شمردن روی پنج انگشت.

• illustrating by counting on five fingers.

«أشهد أنّ …»؛ و.

• the expression "I testify that ..."; and.

انگشتان را در هم فرو بردن.42.

•interlocking the fingers.42.

اگاهی از مُسَلْسَل به تشخیص امکان تَدْلیس کمک می‌کند.

Knowledge of musalsal helps in discounting the possibility of tadlis.