شاذ و منکر

Shadhdh & Munkar.

بر اساس تعریف شافعی، حدیث شاذ حدیثی است که فردی مورد اعتماد روایت کرده، اما با روایت فردی که از او معتمدتر است در تضاد است. حدیثی را که مضمون آن منحصربه‌فرد است و دیگری آن را روایت نکرده، شامل نمی‌شود.۴۳ با توجه به این تعریف، حدیث مشهور «إنما الأعمال بالنيات» شاذ به شمار نمی‌آید، زیرا یحیی بن سعید الأنصاری آن را از محمد بن إبراهیم التیمی، از علقمه، از عمر روایت کرده است؛ همه‌ی ایشان مراجع مورد اعتماد هستند، هرچند در هر طبقه‌ای هر یک از آنان تنها راوی آن حدیث است.۴۴

According to al-Shafi'i, a shadhdh ("irregular") hadith is one which is reported by a trustworthy person but goes against the narration of a person more reliable than him. It does not include a hadith which is unique in its contents and is not narrated by someone else.43 In the light of this definition, the well-known hadith, "Actions are (judged) according to their intentions", is not considered shadhdh since it has been narrated by Yahya b. Sa'id al-Ansari from Muhammad b. Ibrahim al-Taimi from 'Alqamah from 'Umar, all of whom are trustworthy authorities, although each one of them is the only reporter at that stage.44.

یکی از نمونه‌های حدیث شاذ از نظر برخی علما، حدیثی است که ابوداوود و ترمذی با این سند روایت می‌کنند:

An example of a shadhdh hadith according to some scholars is one which Abu Dawud and al-Tirmidhi transmit, through the following isnad:

عبدالواحد بن زیاد ← الأعمش ← أبو صالح ← أبو هریرہ === النبی ﷺ: «جب تم میں سے کوئی فجر سے پہلے کی دو رکعت ادا کرے تو اسے چاہیے کہ اپنے دائیں پہلو پر لیٹ جائے۔»

'Abdul Wahid b. Ziyad --- al-A'mash --- Abu Salih --- Abu Hurairah === the Prophet (may Allah bless him and grant him peace): "When one of you offers the two rak'ahs before the Dawn Prayer, he should lie down on his right side.".

دربارهٔ آن، البیهقی گفت.

Regarding it, al-Baihaqi said.

«عبدالواحد» با این روایت با گروه زیادی از مردم مخالفت کرده است، زیرا آنان آنچه را گفته شد به عنوان کار پیامبر ﷺ روایت کرده‌اند، نه به عنوان سخن ایشان؛ و «عبدالواحد» در میان شاگردان مورد اعتماد «الأعمش» تنها کسی است که این عبارات را نقل کرده است.45

"'Abdul Wahid has gone against a large number of people with this narration, for they have reported the above as an act of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace), and not as his saying; 'Abdul Wahid is alone amongst the trustworthy students of al-A'mash in narrating these words."45

به گفتهٔ ابن حجر، اگر روایتی که با حدیثی صحیح دیگر در تعارض باشد توسط راوی ضعیف نقل شود، آن روایت منکر نامیده می‌شود.۴۶ محدثان تا زمان احمد نیز هر حدیثی را که راوی ضعیفی نقل کرده بود، به سادگی منکر می‌نامیدند.۴۷ گاهی نیز حدیثی به سبب مخالفت محتوای آن با سخنان کلی پیامبر ﷺ منکر خوانده می‌شود. خطیب بغدادی (متوفای ۴۶۳) از ربیع بن خثیم (متوفای ۶۳) نقل می‌کند که گفت:

According to Ibn Hajar, if a narration which goes against another authentic hadith is reported by a weak narrator, it is known as munkar (denounced).46 Traditionists as late as Ahmad used to simply label any hadith of a weak reporter as munkar.47 Sometimes, a hadith is labelled as munkar because of its contents being contrary to general sayings of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace). Al-Khatib (d. 463) quotes al-Rabi' b. Khaitham (d. 63) as saying.

برخی از احادیث نوری همچون نور روز دارند که ما آن را می‌شناسیم؛ و برخی دیگر تاریکیی همچون تاریکی شب دارند که ما را به رد کردن آن‌ها وامی‌دارد.

"Some ahadith have a light like that of day, which we recognise; others have a darkness like that of night which makes us reject them.".

او همچنین الأوزاعی (متوفای ۱۵۷) را نقل می‌کند که گفت:

He also quotes al-Auza'i (d. 157) as saying.

ما احادیث را گوش می‌دادیم و آن‌ها را بر دیگر محدثان عرضه می‌کردیم، همان‌گونه که سکه‌های تقلبی را بر صرافان عرضه می‌کنند: آنچه را که آنان از آن‌ها بشناسند، می‌پذیریم، و آنچه را که از آن‌ها رد کنند، ما نیز رد می‌کنیم.۴۸.

"We used to listen to ahadith and present them to fellow traditionists, just as we present forged coins to money-changers: whatever they recognise of them, we accept, and whatever they reject of them, we also reject."48.

ابن کثیر در تفسیر خود دو حدیث را نقل می‌کند که اولی مقبول است، در حالی که دومی با آن در تعارض است و نامعتبر می‌باشد:

Ibn Kathir quotes the following two ahadith in his Tafsir, the first of which is acceptable, whereas the second contradicts it and is unreliable:

1. احمد === ابو معاویه === هشام بن عروه --- فاطمه بنت المنذر --- اسماء بنت ابی بکر که گفت: «مادرم در زمان پیمانی که قریش بسته بود، در حالی که هنوز مشرک بود، (به مدینه) آمد. پس نزد پیامبر ﷺ آمدم و گفتم: ای رسول خدا، مادرم با میل و رغبت آمده است؛ آیا با او نیکی کنم؟ فرمود: "آری! با او نیکی کن".».

1. Ahmad === Abu Mu'awiyah === Hisham b. 'Urwah --- Fatimah bint al-Mundhir --- Asma' bint Abi Bakr, who said, "My mother came (to Madinah) during the treaty Quraish had made, while she was still a polytheist. So I came to the Prophet (may Allah bless him and grant him peace) and said to him, 'O Messenger of Allah, my mother has come willingly: should I treat her with kindness?' He replied, 'Yes! Treat her with kindness'.".

۲۔ البزار ← عبداللہ بن شبیب ← ابوبکر بن ابی شیبہ ← ابو قتادہ العدوی ← ابن اخی الزہری (زہری کا بھتیجا) ← الزہری ← عروہ ← عائشہ اور اسماء، دونوں نے کہا: "ہماری والدہ (مشرکہ ہونے کی حالت میں) مدینہ میں ہمارے پاس آئیں، اس وقت جب قریش اور رسول اللہ ﷺ کے درمیان صلح کا معاہدہ تھا۔ چنانچہ ہم نے عرض کیا: 'یا رسول اللہ ﷺ، ہماری والدہ اپنی خوشی سے مدینہ آئی ہیں، کیا ہم ان کے ساتھ حسنِ سلوک کریں؟' آپ ﷺ نے فرمایا: 'ہاں! ان کے ساتھ حسنِ سلوک کرو'۔"

2. Al-Bazzar === 'Abdullah b. Shabib === Abu Bakr b. Abi Shaibah === Abu Qatadah al- 'Adawi -- - the nephew of al-Zuhri --- al- Zuhri --- 'Urwah --- 'A'ishah and Asma', both of whom said, "Our mother came to us in Madinah while she was a polytheist, during the peace treaty between the Quraish and the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace). So we said, 'O Messenger of Allah, our mother has come to Madinah willingly: do we treat her kindly?' He said, 'Yes! Treat her kindly'.".

ابن کثیر سپس چنین تذکر می‌دهد:

Ibn Kathir then remarks:

این حدیثِ اخیر، تا آنجا که ما می‌دانیم، فقط از این مسیر روایت شده است: الزهری از عروة، از عائشه. این حدیث با این متن، حدیثی منکر است، زیرا مادرِ عائشه اُمّ رومان است که پیش‌تر از مهاجرانِ مسلمان بود، در حالی که مادرِ اسماء زن دیگری بود، چنان‌که نام او در احادیث دیگر ذکر شده است.۴۹

"This (latter) hadith, to our knowledge is reported only through this route of al- Zuhri --- 'Urwah --- 'A'ishah. It is a munkar hadith with this text because the mother of 'A'ishah is Umm Ruman, who was already a Muslim emigrant, while the mother of Asma' was another woman, as mentioned by name in other ahadith."49.

برخلاف حدیث منکر، اگر راوی قابل اعتمادی چیزی بر حدیث بیفزاید که در دیگر منابع معتبر روایت نشده باشد، آن افزوده پذیرفته می‌شود، به شرط آن‌که با آن منابع در تعارض نباشد؛ و این افزوده «زیادةُ الثِّقة» (افزودهٔ راوی مورد اعتماد) نامیده می‌شود.۵۰ نمونه‌ای از آن، حدیثی است که بخاری و مسلم از ابن مسعود روایت کرده‌اند: «از رسول خدا ﷺ پرسیدم: کدام عمل برتر است؟ فرمود: نماز در وقت آن.» دو راوی، حسن بن مَکدَم و بِندار، این حدیث را با این افزوده روایت کرده‌اند: «... در آغاز وقتش»؛ و هم حاکم و هم ابن حبان این افزوده را صحیح دانسته‌اند.۵۱

In contrast to a munkar hadith, if a reliable reporter is found to add something which is not narrated by other authentic sources, the addition is accepted as long as it does not contradict them; and is known as ziyadatu thiqah (an addition by one trustworthy).50 An example is the hadith of al-Bukhari and Muslim on the authority of Ibn Mas'ud: "I asked the Messenger of Allah (may Allah bless him and grant him peace), 'Which action is the most virtuous?' He said, 'The Prayer at its due time'." Two reporters, Al-Hasan b. Makdam and Bindar, reported it with the addition, "... at the beginning of its time"; both Al-Hakim and Ibn Hibban declared this addition to be sahih.51.

مُدرَج

Mudraj.

در روایتی که مدرج (افزوده‌شده) نامیده می‌شود، راوی در متن حدیثی که نقل می‌کند چیزی از خود می‌افزاید که جزئی از سخن پیامبر نیست.⁵² برای نمونه، خطیب از طریق ابو قطّان و شَبابه، از شعبه، از محمد بن زیاد، از ابو هریره، از پیامبر ﷺ روایت می‌کند که فرمود: «وضو را کامل بگیرید؛ وای بر پاشنه‌ها از آتش!».

An addition by a reporter to the text of the saying being narrated is termed mudraj (interpolated).52 For example, al-Khatib relates via Abu Qattan and Shababah --- Shu'bah --- Muhammad b. Ziyad --- Abu Hurairah --- The Prophet (may Allah bless him and grant him peace), who said, "Perform the ablution fully; woe to the heels from the Fire!".

خطیب سپس می‌گوید.

Al-Khatib then remarks.

«این که "وضو را کامل بجا آورید" سخن ابوهریره است، و سخن بعدی، "وای بر پاشنه‌ها از آتش!"، از پیامبر ﷺ است. تمایز میان این دو از روایت البخاری فهمیده می‌شود، که همین حدیث را نقل می‌کند و از ابوهریره چنین نقل می‌کند: "وضو را کامل کنید، زیرا ابوالقاسم ﷺ فرمود: وای بر پاشنه‌ها از آتش!"»."53.

"The statement, 'Perform the ablution fully' is made by Abu Hurairah, while the statement afterwards, 'Woe to the heels from the Fire!', is that of the Prophet (may Allah bless him and grant him peace). The distinction between the two is understood from the narration of al- Bukhari, who transmits the same hadith and quotes Abu Hurairah as saying, "Complete the ablution, for Abu 'l-Qasim (may Allah bless him and grant him peace) said: Woe to the heels from the Fire!"."53.

چنین افزودهای ممکن است در آغاز، میانه یا پایان حدیث یافت شود، و اغلب برای توضیح اصطلاحی که به کار رفته است. ادراج (درج کردن) بیشتر در متن دیده می‌شود، هرچند چند نمونه نشان می‌دهد که چنین افزوده‌هایی در اسناد نیز یافت می‌شوند، آنجا که راوی بخشی از یک سند را به سند دیگری پیوند می‌زند. راویای که عادت به ادراج عمدی داشته باشد، عموماً پذیرفته نیست و دروغگو شمرده می‌شود.54

Such an addition may be found in the beginning, in the middle, or at the end, often in explanation of a term used. Idraj (interpolation) is mostly found in the text, although a few examples show that such additions are found in the isnad as well, where the reporter grafts a part of one isnad into another. A reporter found to be in the habit of intentional idraj is generally unacceptable and considered a liar.54

اما محدثان نسبت به کسانی که این کار را از روی فراموشی یا برای توضیح یک واژهٔ دشوار انجام می‌دهند، سخت‌گیری کمتری دارند.

However, the traditionists are more lenient towards those reporters who may do so forgetfully or in order to explain a difficult word.