مصطلح الحدیث ارتباط قوی‌ای با رجال الحدیث (علم شناخت راویان حدیث) دارد. در بررسی راویان یک حدیث، سخنان تأییدکننده یا تضعیف‌کننده‌ای که از سوی کارشناسان شناخته‌شده، از میان تابعین و کسانی که پس از ایشان بودند، بیان شده، بسیار یاری‌رسان یافته شد. نمونه‌هایی از این سخنان، به ترتیب نزولی درجه توثیق، چنین است:

Mustalah al-Hadith is strongly associated with Rijal al-Hadith (the study of the reporters of hadith). In scrutinising the reporters of a hadith, authenticating or disparaging remarks made by recognised experts, from amongst the Successors and those after them, were found to be of great help. Examples of such remarks, in descending order of authentication, are:

امام (پیشوا)، حافظ (نگهدارنده).

• "Imam (leader), Hafiz (preserver).".

«موثوق، قابلِ اعتماد۔»

• "Reliable, trustworthy.".

«میں غلطیاں کرتا ہوں۔»

• "Makes mistakes.".

ضعیف.

• "Weak.".

«متروک (از سوی محدثان).»

• "Abandoned (by the traditionists).".

دروغگو؛ به جعل احادیث متهم بود.۵

• "Liar, used to fabricate ahadith."5.

راویانی که به‌اتفاق با عباراتی مانند دو عبارت نخست توصیف شده‌اند، می‌توانند به سلسلهٔ اسناد صحیح («صحیح»، که بعداً توضیح داده می‌شود) بیفزایند. سندی که راویای در آن باشد که با دو عبارت آخر توصیف شده، احتمالاً ضعیف جدًا یا موضوع (جعلی) خواهد بود. راویانی که موضوع عبارات میانی‌اند، موجب ضعیف شدن سند می‌شوند، هرچند اگر چند تن از ایشان حدیث را به‌طور مستقل نقل کنند، اغلب رتبهٔ حدیث را به درجهٔ حسن (نیکو) ارتقا می‌دهد. اگر اظهارنظرها دربارهٔ راوی‌ای خاص با یکدیگر ناسازگار باشند، باید پس از تحلیلی ژرف از مواردی مانند دلیل ذکرشده برای نکوهش، وزن هر نوع انتقاد، و میزان سختگیری یا آسان‌گیری هر منتقد، به حکمی دقیق رسید.

Reporters who have been unanimously described by statements such as the first two may contribute to a sahih ("sound", see later) isnad. An isnad containing a reporter who is described by the last two statements is likely to be da'if jiddan (very weak) or maudu' (fabricated). Reporters who are the subject of statements such as the middle two above will cause the isnad to be da'if (weak), although several of them relating the same hadith independently will often increase the rank of the hadith to the level of hasan (good). If the remarks about a particular reporter conflict, a careful verdict has to be arrived at after in-depth analysis of e.g. the reason given for any disparagement, the weight of each type of criticism, the relative strictness or leniency of each critic, etc.

أقدم الأقوال المنقولة في كتب الرجال تعود إلى جمعٍ من التابعين، ثم إلى من بعدهم حتى عصر الأئمة الكتب الستة، وهي فترة تمتد على القرون الثلاثة الأولى من الإسلام. وقد أورد المؤلف قائمة بهذه الأسماء في رسالته «نقد الحديث عند المسلمين مع الإشارة إلى سنن ابن ماجه»، في نهاية الفصول الرابع والخامس والسادس. ومن أقدم المؤلفات المتاحة في هذا الميدان: «تاريخ» ابن معين (ت ۲۳۳هـ)، و«طبقات» خليفة بن خياط (ت ۲۴۰هـ)، و«تاريخ» البخاري (ت ۲۵۶هـ)، و«كتاب الجرح والتعديل» لابن أبي حاتم (ت ۳۲۷هـ)، و«طبقات» محمد بن سعد (ت ۳۲۰هـ).

The earliest remarks cited in the books of Rijal go back to a host of Successors, followed by those after them until the period of the six canonical traditionists, a period covering the first three centuries of Islam. A list of such names is provided by the author in his thesis, Criticism of Hadith among Muslims with reference to Sunan Ibn Majah, at the end of chapters IV, V and VI. Among the earliest available works in this field are Tarikh of Ibn Ma'in (d. 233), Tabaqat of Khalifa b. Khayyat (d. 240), Tarikh of al- Bukhari (d. 256), Kitab al-Jarh wa 'l-Ta'dil of Ibn Abi Hatim (d. 327) and Tabaqat of Muhammad b. Sa'd (d. 320).

تعدادی از محدثان به طور خاص برای گردآوری اطلاعات درباره راویان پنج مجموعه مشهور حدیث تلاش کردند، یعنی صحیح بخاری (درگذشت ۲۵۶)، صحیح مسلم (درگذشت ۲۶۱)، سنن ابو داود (درگذشت ۲۷۵)، سنن ترمذی (درگذشت ۲۷۹) و سنن نسائی (درگذشت ۳۰۳)، و در این زمینه سخنان تأییدکننده و تضعیف‌کننده را به تفصیل آوردند. نخستین اثر مهم از این دست که راویان سنن ابن ماجه (درگذشت ۲۷۳) را نیز در بر داشت، مجموعه ده‌جلدی حافظ عبدالغنی مقدسی (درگذشت ۶۰۰) است که به الکمال فی أسماء الرجال معروف است. سپس جمال‌الدین ابوالحجاج یوسف بن عبدالرحمن مزی (درگذشت ۷۴۲) نسخه‌ای ویرایش‌شده و خلاصه‌شده از این اثر تهیه کرد که با ذکر محل سکونت و سرزمین اصلی راویان همراه بود؛ او آن را تهذیب الکمال فی أسماء الرجال نامید و در دوازده جلد منتشر کرد. افزون بر این، یکی از شاگردان توانای مزی، شمس‌الدین ابوعبدالله محمد بن احمد بن عثمان بن قایماز ذهبی (درگذشت ۷۴۸)، کار استادش را خلاصه کرد و دو مختصر پدید آورد: یکی بلندتر به نام تذهیب التهذیب و دیگری کوتاه‌تر به نام الکاشف فی أسماء رجال الکتب الستة.

A number of traditionists made efforts specifically for the gathering of information about the reporters of the five famous collections of hadith, those of al-Bukhari (d. 256), Muslim (d. 261), Abu Dawud (d. 275), al- Tirmidhi (d. 279) and al-Nasa'i (d. 303), giving authenticating and disparaging remarks in detail. The first major such work to include also the reporters of Ibn Majah (d. 273) is the ten-volume collection of al-Hafiz 'Abd al-Ghani al-Maqdisi (d. 600), known as Al-Kamal fi Asma' al-Rijal. Later, Jamal al-Din Abu 'l-Hajjaj Yusuf b. 'Abd al-Rahman al-Mizzi (d. 742) prepared an edited and abridged version of this work, punctuated by places and countries of origin of the reporters; he named it Tahdhib al- Kamal fi Asma' al-Rijal and produced it in twelve volumes. Further, one of al-Mizzi's gifted pupils, Shams al-Din Abu 'Abdullah Muhammad b. Ahmad b. 'Uthman b. Qa'imaz al- Dhahabi (d. 748), summarised his shaikh's work and produced two abridgements: a longer one called Tadhhib al-Tahdhib and a shorter one called Al-Kashif fi Asma' Rijal al-Kutub al- Sittah.

ابن حجر (د. ۸۵۲) نیز کوششی مشابه با کار المزّی انجام داد؛ او نسخه‌ای مفصّل اما مختصر از آن را تهیه کرد که حدود یک‌سوم اثر اصلی در آن حذف شده بود و با عنوان «تهذیب التهذیب» در دوازده جلد کوچک‌تر منتشر شد. بعدها او این کتاب را بیش‌تر خلاصه کرد و به اثری نسبتاً فروتنانه در دو جلد با نام «تقریب التهذیب» تبدیل نمود.

A similar effort with the work of al-Mizzi was made by Ibn Hajar (d. 852), who prepared a lengthy but abridged version, with about one- third of the original omitted, entitled Tahdhib al-Tahdhib in twelve shorter volumes. Later, he abridged this further to a relatively-humble two- volume work called Taqrib al-Tahdhib.

کار ذَهَبی نیز بی‌تغییر باقی نماند؛ خزرجی (صفی‌الدین احمد بن عبدالله، درگذشته پس از ۹۲۳) آن را خلاصه کرد و افزوده‌های ارزشمندی بر آن افزود و «الخلاصه» خود را پدید آورد. شمار دیگری از آثار همانند، یا تنها به راویان مورد اعتماد می‌پردازند، مانند «کتاب الثقات» عِجلی (درگذشته ۲۶۱) و «تذکرة الحفاظ» ذَهَبی، یا تنها به راویان مورد طعن، مانند «کتاب الضعفاء والمتروکین» نَسائی و «کتاب المجروحین» محمد بن حِبّان بُستی (درگذشته ۳۵۴). دو اثر دیگر در این زمینه که شمار زیادی از راویان، هم موثَّق و هم مورد طعن، را در بر می‌گیرند، «میزان الاعتدال» ذَهَبی و «لسان المیزان» ابن حجر هستند.

The work of al-Dhahabi was not left unedited; al- Khazraji (Safi al-Din Ahmad b. 'Abdullah, d. after 923) summarised it and also made valuable additions, producing his Khulasah. A number of similar works deal with either trustworthy reporters only, e.g. Kitab al-Thiqat by al-'Ijli (d. 261) and Tadhkirah al-Huffaz by al-Dhahabi, or with disparaged authorities only, e.g. Kitab al-Du'afa' wa al-Matrukin by al- Nasa'i and Kitab al-Majruhin by Muhammad b. Hibban al-Busti (d. 354). Two more works in this field which include a large number of reporters, both authenticated and disparaged, are Mizan al-I'tidal of al- Dhahabi and Lisan al-Mizan of Ibn Hajar.