صدقات هغه مالونه دي چې بډاي خلک د خیرات په نیت، په خپله خوښه ورکوي. اسلام صدقه ورکولو ته اجازه ورکړې ده او هڅه یې کړې ده. صدقې په بېلابېلو طریقو ورکول کیدې شوې:
Alms are the properties which the rich voluntarily give for the sake of charity. Islam approved and encouraged almsgiving. Alms were supposed to be given in various ways:
دا د والدینو او خپلوانو ملاتړ کولو، او په عمومي ډول د اړمنو سره مرسته کولو سره کیدای شي. دا د ښو عملونو یا ښو خبرو په بڼه هم راتلای شي.
by supporting parents and relatives, and helping the needy in general. It may also take the form of good deeds or kind words.
هېڅوک نه شي ویلای چې د خپلو خپلوانو سره سخاوت کول د دوی احساس زخموي یا د دوی وقار ته توهین کوي. د خپلوانو سره داسې سخاوت د مینې، ہمدردۍ او مهربانۍ نتیجه ده. کله چې تاسو خپل ورور ته ډالۍ وړاندې کوئ یا د خپلو خپلوانو په ویاړ ډوډۍ ورکوئ، نو تاسو د دوی سپکاوی نه کوئ او د دوی کینه یا دښمني نه پاروئ.
No one can say that being generous to our relatives hurts their feeling or insults their pride. Such generosity to our relatives is the outcome of affection, sympathy and compassion. When you present a gift to your brother or give a dinner in honor of your relatives you will not be humiliating them or arousing their malignance or hatred.
جنس کی صورت میں جو عطیات محتاجوں کو دیے جاتے ہیں، وہ انہی احکام کے تابع ہیں جو اسلام کے ابتدائی دور میں زکوٰۃ پر لاگو ہوتے تھے۔ اُس زمانے کے حالاتِ زندگی میں جنس کی صورت میں عطیات دینا قابلِ قبول تھا، اور اسلام ایسے عطیات کو محتاجوں اور مصیبت زدہ لوگوں کی مدد کا جائز ذریعہ سمجھتا تھا۔ اسلام میں کہیں یہ حکم نہیں دیا گیا کہ صدقات صرف ایک ہی صورت میں دیے جائیں۔ صدقات اُن تنظیموں اور اداروں کو بھی دیے جا سکتے ہیں جو سماجی خدمات فراہم کرتے ہیں۔ زکوٰۃ کسی ایسی اسلامی ریاست کو بھی دی جا سکتی ہے جسے اپنی اسکیموں اور منصوبوں کے لیے رقوم کی ضرورت ہو۔ اسلام کا موقف یہ ہے کہ جب تک غریب لوگ موجود ہیں، ریاست کو ہر ممکن طریقے سے ان کی زندگی کو آرام دہ بنانے کی کوشش کرنی چاہیے۔ مزید یہ کہ اسلامی معاشرہ صرف غریب لوگوں پر مشتمل ہونا ضروری نہیں۔ جب اسلامی ریاست مذکورہ بالا مثالی مرحلے تک پہنچ جائے تو بہت سے لوگوں کو صدقات کی ضرورت نہ رہے، جیسے کسی زمانے میں وہ زکوٰۃ کے محتاج نہیں تھے۔ ایسی صورت میں زکوٰۃ اور صدقات دونوں ان خدمات کے لیے مختص کیے جائیں گے جو ہر معاشرے کے لیے نہایت اہم ہیں، یعنی ایسے لوگوں کی دیکھ بھال جو کسی بھی وجہ سے کام کرنے سے قاصر ہوں۔
As for the gifts in kind which are given to the needy, they are subject to the same prescriptions which governed Az-Zakat in the early days of Islam. Circumstances of life at the time tolerated the donation of gifts in kind, and Islam regarded such gifts as honest means to help the needy and those in trouble. Nothing in Islam prescribed that alms should be given in one form only. Alms may be given in the form of donations to societies and organizations which provide social services. Az-Zakat may be given as an aid to any Islamic state which needs funds for the execution of its schemes and enterprises. Islam maintains that as long as there are poor people, the state should try by all possible means to make their life more comfortable. Besides, the Islamic society is not supposed to comprise only poor people. When the Islamic state reaches the abovementioned ideal stage, many people may not be in need of alms just as they at one time did not need Az-Zakat. In such a case, both Az-Zakat and alms will be allocated for services that are of great importance to every community i.e., looking after people who are unable to work for any reason whatsoever.
دا به ولیدل شي چې اسلام هېڅکله مسلمانانو ته دا حکم نه دی کړی چې د خیرات پر بنسټ ژوند وکړي. اسلامي دولت دا مکلفیت لري چې هغو کسانو ته چې د خپل ژوند د لګښت لپاره کار نه شي کولی، د عزت ژوند یقیني کړي، او دا باید په پام کې وي چې دا مکلفیت د خیرات یا د ځانڅخه د لوړوالي د ښودلو پایله نه ده.
It win be noticed that Islam has never called upon Muslims to lead a life of dependence on charity. The Islamic state is required to secure honorable life for those who are unable to earn their living, it being understood that such obligation is not the outcome of charity or condescension.
له بلې، اسلامي دولت دا دنده لري چې د هر هغه چا لپاره کار برابر کړي چې کار کولی شي. د دولت دا مکلفیت چې هر مسلمان ته کار پیدا کړي، د لاندې حدیث په واسطه ټینګ شوی دی:
On the other hand, the Islamic state is required to provide work for every person who is able to work. The state's obligation to find work for every Muslim is emphasized by the following tradition:
یو سړی د رسول الله ﷺ په خدمت کې راغی او د ژوند د چلولو لپاره یو څه غوښتل. پیغمبر ﷺ هغ ته یوه تبر او یوه رسۍ ورکړه، او هغه ته یې امر وکړ چې لرګي راټول کړي او پلورې یې، او د پلور په پیسو ژوند وکړي. نور یې هغه ته وویل چې بیرته راشه او ماته خبر راکړه چې ستا سره څه پیښ شول.
“A man came to the Prophet (peace and prayer of God be upon him) begging for anything to live on. The Prophet gave him an axe and a rope and ordered him to collect some wood and sell it and live by its price. He further told the man to come back and report what would happen to him".
بعض گمراه لوګي ممکن دا وايي چې پورته ذکر شوې روايت يوه انفرادي مثال دی چې د شلمې پېړۍ لپاره هېڅ اهمیت نه لري. دوی به دا هم ووايي چې ځينې مثال کې يوه تبر، يو رسۍ او يو سړی شامل وو، پداسې حال کې چې عصري ژوند کې لوی فابريکې، ميليونونه بې کاره کارګر او منظم حکومتونه شامل دي چې دندې يې مختلف وړ ادارو لخوا ترسره کېږي.
Now, some misguided people may be inclined to say that the above-mentioned tradition is just an individual example of no significance in the twentieth century. They would also say that the said example involved an axe, a rope and one man whereas modern life involves great factories, millions of unemployed workers and organized governments whose functions are carried out by various competent departments.
دا ډول استدلال یقیناً ساده لوحه دی. پیغمبر ﷺ مکلف نه و چې د فابریکو په اړه خبرې وکړي یا د هغو د شتون څخه زرګونه کاله مخکې ضروري قانون وضع کړي. که هغه داسې کړي وای، هیڅوک به یې خبرې نه پوهیدل.
Such logic is surely a naive one. The Prophet was not required to talk about factories or lay down the necessary legislation a thousand years before the existence of any factories. If he had done so no one would have understood him.
دا خبره کافي وه چې هغه د قانون سازۍ بنسټیزې اصول وټاکل، او هره نسل ته یې دا کار پرېښود چې د بنسټیزو اصولو په چوکاټ کې د هغې د پلي کولو مناسبه لاره ځانته وټاکي۔
It was quite sufficient that he laid down the basic principles of legislation leaving for each generation the task of devising their suitable method of application within the framework of the basic principles.
پورتہ ذکر شوې روایت لاندې بنسټیز اصول شامل دي:
The above-mentioned tradition contains the following basic principles:
1. د نبي ﷺ (يعني د دولت د مشر) د احساس مسؤولیت د سړي لپاره د کار موندلو په اړه۔
1. Sense of responsibility of the Prophet (i.e. head of the state) for finding work for the man.
۲۔ نبی کریم ﷺ نے اُس شخص کے لیے کام کا انتظام کیا (اُس وقت موجود حالات کے مطابق)۔
2. The Prophet ensured work for that man (according to the circumstances existing at that time).
پیغمبر ﷺ د خپلې مسئولیت احساس په دې سره ټینګ کړ چې سړي ته یې امر وکړ چې بیرته راستون شي او راپور ورکړي چې د هغه سره به څه پیښ شي.
3. The Prophet emphasized his sense of responsibility by ordering the man to come back and report what would happen to him.
دا مسئولیت احساس چې اسلام دېوولس پېړۍ پخوا مقرر کړی، د عصري اقتصادي او سیاسي نظریاتو لخوا بشپړه ملاتړ شوی دی. خو هلته چې دولت د بېکارو لپاره کار ونه موندلی شي، عامه خزانه به تر هغې پورې د دوی ملاتړ کوي تر څو چې د دوی حالات ښه شي. په دې کې هېڅ بد نشته، ځکه مسلمانان د ځانونو، دولت او نورو لپاره سخاوتمن دي.
This sense of responsibility which Islam prescribed thirteen centuries ago is completely supported by the most modern economic and political theories. But where the state is unable to find work for the unemployed, the Public Treasury will support them until their circumstances improve. There is nothing wrong in this, for Muslims are generous to themselves, to the state and to others.