انسانان په ډيرو شيانو توان لري. موږ کولی شو چې له يو بل سره د مينې حيرانوونکي بڼې څرګند کړو، د مهربانۍ او دوستۍ، رحم او شفقت بېلګې وښيو. انسانان د مور مينه، د مور او پلار پاملرنه، خپلهواکه قرباني ليدلې دي، او خپلو اړيکو ته د ښکلا ورکولو له لارې کولی شي د ګرمۍ، ساتنې او نېکه نيت احساسات زېږوي. خو لکه څنګه چې انسان دومره ښېګڼه کولی شي، همداسې د نه تصور کېدونکي ظلم کولو توان هم لري. د انساني توان تور اړخ په پام کې نيولو سره، يو له ډېرو ويجاړونکو کارونو څخه دا دی چې نورو ته د انسانيت له لاسه ورکولو احساس ورکړو. د يو چا د غير انساني کولو معنا دا ده چې هغه ته د هغو بنسټيزو حقونو او حقوقو په ورکولو څخه ډډه وشي، کومې چې موږ خپلو ځانونو او هغو کسانو ته ورکوو چې ورسره مينه لرو. دا د يو چا د ټيټ، ناوړه، بهرني او بې ارزښته ګڼلو او په پايله کې د هغه د بې ځايه شوي او پرېښودل کېدو سبب ګرځي.

As humans, we are capable of a lot. We are able to display dizzying acts of love towards one another, to exemplify kindness and friendship, mercy and compassion. Humans are witness to motherly love, to parental care, to voluntary sacrifice, and in beautifying their relationships humans can foster feelings of warmth, protection and goodwill. But just as the human is capable of such goodness so too can he inflict unimaginable cruelty. When it comes to the dark side of human potential, one of the most devastating things we can do is to dehumanise others. To dehumanise someone is to decide they do not have, nor do they deserve, the basic rights and dues we give to ourselves and anybody we favour. It is to render them sub-human, unworthy, alien and as a result, completely expendable.

هغه څوک چې موږ يې غيرانساني کوو، اوس موږ هغه د بل په توګه شمېرو. بل له داسې ناقصو برخو څخه جوړ دی چې په کافي اندازه انسان نه دی او له همدې امله د نړۍ، زموږ د نړۍ، لپاره د ځای وړ نه دی. د غيرانساني شوو لپاره د اخلاقو اصول نور نه پلي کيږي او د ظلم، شکنجې يا وژنې په وړاندې هر اخلاقي بنديز په اسانۍ سره له منځه ځي. غيرانساني کول له منځه وړونکی دی؛ دا د بل د انځور سپکول دي او هغه ټول صفتونه يې ورته منسوبول دي چې انسان يې په ځان کې ليدل نه غواړي.

The one we dehumanise, we now count as the Other. The Other consists of incomplete parts, insufficiently human and thus inadequate for a place in the world, our world. For the dehumanised, principles of morality no longer apply and any moral restraints against abuse, torture or killing are readily overcome. Dehumanisation is effacing, it is to contort another’s image and ascribe to it all the qualities one would find repugnant to have within oneselves.

ټول کرکه او هغه څه چې ناوړه او بې رحمه وي، اکثراً هغه "نور" ته منسوبوي. نفس دا فکر کولو سره خوندي احساس کوي چې هغه د هغه "نور" په شان نه دی. غیر انساني شوی "نور" بې عقله، وحشي او ګواښونکی بولل کیږي. په ذهني نقشو کې دغه "غیر انساني شوی نور" په پراخو ټکو او پلنو برشونو سره رنګ کیږي. هیڅ پیژندنه نشته، هیڅ نازک کرښې نشته، هیڅ توپیر، هیڅ خړ رنګونه او هیڅ نرمې کرښې نشته. غیر انساني شوی څخه ویره کیږي، باور نه کیږي او ټول په یوه ډول ګڼل کیږي. د "نور" په ضد په بلنو کې د دې ښکاره کولو لپاره چې هغه څومره بیګانه، وحشي او غیر انساني دی، عکسونه او کیسې ورسره ټینګیږي.

All hatred, and that which is vile and callous is often imputed upon that Other. The self feels secure knowing he is not like that Other. The dehumanised Other is irrational, savage and threatening. On mental canvases the dehumanised Other is painted with broad strokes and wide brushes. There are no identifications, no fine lines, no nuances, no greys and no subtle outlines. The dehumanised is feared, mistrusted and generalised. In rallying calls against the Other, images and narratives of how alien, barbaric and inhuman the Other is are propped up.

دا نظریات بیا بیا او په پرله‌پسې او بې‌وقفې توګه تکرار کیږي، تر دې چې د هغه بل په اړه بل ډول عقیده لرل نامناسب او ناسم ښکاري. هغه کسان چې د "بل" سره همدردي لري، له "موږ" سره د ملګرتیا پر ځای د هغه بل سره ښه ځای لري.

These ideas are then repeated continuously and relentlessly until believing anything different about that Other becomes incongruous. Any sympathisers with the Other are better placed with that Other, rather than with ‘us’.

په اسلامي نظر کې، انسان کیدای شي چې د مهربانۍ حیرانوونکې کارونو ته وهڅول شي، خو همدارنګه هغه کیدای شي د اخلاقي فساد په لجنه کې ولويږي او خپل د ښه ځان احساس ته خیانت وکړي.

According to the Islamic paradigm, man can be inspired to perform wondrous displays of kindness, but so too can he sink into moral depravity and betray his own better sense of self.

په سورۀ الشمس (۹۱) کې قرآن کریم زموږ توجه د هغو دوه‌ګونو تضادونو ته اړوي چې د انسان په حالت کې شتون لري:

The Qur’an in Surah al-Shams (91) draws our attention to the dichotomies which exist within the human condition:

91:7 - د نفس قسم او د هغه د جوړولو قسم 91:8 - او هغه ته یې د خپل فجور او تقوا پوهه الهام کړه! 91:9 - هغه څوک بریالی شو چې خپل نفس یې پاک کړ 91:10 - او هغه څوک ناکام شو چې هغه یې ککړ کړ.

91:7 - by the soul and how He formed it 91:8 - and inspired it [to know] its own rebellion and piety! 91:9 - The one who purifies his soul succeeds 91:10 - and the one who corrupts it fails.

مسلمان باید همیشه په یاد ولري چې د هر هغه انسان سره چې هغه یې مخ په مخ کیږي، زړه کې یا د عقیدې تازه کیدل پیدا کیږي، یا د نیت د فساد او تکبر خطرناک خطر. د مسلمان موخه دا نه ده چې حدیثونه، حقایق، آیتونه او روایتونه ور وغورځوي او داسې یې ووایي لکه دا چې د خبرو د ښکلا یا فصاحت تمرین وي. موخه دا نه ده چې ځان داسې احساس کړي چې د مخکې نه تیار شوي ځوابونو په یوه سیټ سره وسله وال دی، چې د فشار لاندې یې بیا وویني. مسلمان د عقل د جګړې برخه وال نه دی، نه هم د سیالۍ یا د "لایکونو"، "لیدونو" او "شیرونو" د لاسته راوړلو سیالۍ کوونکی دی. مسلمان باید د خبرو په ښکلا قضاوت نه شي. مسلمان باید په یاد ولري چې هغه د یوې ماشین په مخ کې نه، بلکې د یو انسان په مخ کې ولاړ دی، لکه خپله هغه.

The Muslim must always remember that in every interaction one has with another person, the heart can either find a replenishing of belief or the insidious risk of a corrupted intention and pride. It is not the purpose of the Muslim to throw out quotes, facts, verses and traditions and speak them as if it is an exercise in rhetoric or eloquence. The purpose is not to feel armed with a set of mentally prepared responses to be regurgitated under pressure. The Muslim is not a participant in a battle of wits, nor are they in a contest, or competitor for ‘hits’, ‘views’ and ‘likes’. The Muslim is not to be judged for oratory prowess. The Muslim is to remember that he or she does not stand before an automated machine, but a human being, just like him.

ہر انسان انہی بے شمار جذبات، حواس، زندگی کے تجربات، امیدوں، خوابوں، دلچسپیوں، توقعات، ذمہ داریوں اور عقائد سے بنا ہوتا ہے، جن سے کوئی بھی دوسرا انسان بنا ہوتا ہے۔ کوئی انسان خالی خلا میں موجود نہیں ہوتا، جو اہم تفصیلات سے خالی ہو، بلکہ وہ، مسلمان کی طرح، کئی راستوں سے گزرا ہوتا ہے، عمر، ماحول اور تجربے کے لحاظ سے مختلف مراحل طے کر چکا ہوتا ہے، اور اللہ کے حکم سے اب مسلمان کے سامنے ایک اور بامعنی زندگی کے تجربے میں کھڑا ہوتا ہے۔ اگر مسلمان واقعی یہ امید رکھتا ہے کہ اس شخص کے ساتھ اس کا میل جول دل بدلنے والا ہو گا، تو اس کا آغاز اس بات سے ہونا چاہیے کہ مسلمان اس فرد کو کئی پہلوؤں سے بنا ہوا ایک پیچیدہ انسان سمجھے، ایک انسان، بالکل تمہاری طرح۔

Every human is made up of the same myriad of emotions, senses, life experiences, hopes, dreams, interests, anticipations, responsibilities and beliefs as anyone else. No human exists in an empty space, void of important details but has, like the Muslim, traversed many paths, transitioned in age, landscape and experience and by the decree of Allāh1 now stands before the Muslim on what is another meaningful life encounter. If the Muslim genuinely hopes their interaction with the person will be transformative, it must begin with the Muslim seeing the individual as a complex person made up of many parts, a human, just like you.

مسلمان باید پیغام اسلام را داسې ورسوي چې د انسان د پیچلتیا په اړه یې ډېر پام وساتي. تر ټولو بنسټیز هغه اړیکه ده چې د مسلمان د دننني ژوند او د مخاطب ترمنځ جوړیږي. د انګلیسي لیکوال او سیاسي تبصره کوونکي هیري لیسلي سمیټ په یادونو کې خپل د سهار دودیز کار بیانوي، چې کور کې لاندې ځي او خپل لپاره یوه کپ کافي جوړوي. د کافي په جوشولو او د چمچې په ګرځولو کې هغه یوه تیره یادونه بیانوي، چې د چمچې د کپ سره د "ټکاو" له امله راپاڅېږي. هغه څه چې معمولي ښکاري، په حقیقت کې استثنایي دی، یو داسې شیبه ده چې د احساس لوی ارزښت لري او د دې ۹۵ کلنې مشر د ځای، ځمکې او ژوند په اړه احساسات ډیروي. د چمچې د کپ سره په ټکاو کې سمیټ بېرته خپل ماشومتوب ته، هغه وخت ته ورسیږي چې د لندن په یوه کوڅه کې ځوان هلک و.

The Muslim therefore needs to convey the message of Islam with close consideration of how complex the human being is. It is the communicationbetween the inner core of the Muslim and their addressee which is most fundamental. In the memoirs of the English writer and political commentator Harry Leslie Smith, he describes his early morning routine of going downstairs in his home and preparing himself a cup of coffee. In his brewing and stirring of the coffee, he conveys a nostalgic memory stimulated by the “clinking” of his spoon with his cup. What might seem mundane is in fact exceptional, a moment of experiential magnitude that shapes the sentiments connected to space, place and life of this 95-year-old elderly gentleman. In the “clinking” of the spoon with the cup, Smith is taken back to his childhood days as a young boy standing on a London street.

جب چمچہ کپ سے ٹکراتا ہے تو سمتھ کو گھوڑوں کے سموں کی وہ "کھٹ کھٹ" یاد آتی ہے جو پتھروں سے بنی سڑک پر ہوتی ہے، اور اس کی یادداشت اسے اپنے والدین کی تصویر تک لے جاتی ہے جو کھلی جگہ پر پھینکے گئے کچرے میں کھانے کی تلاش میں ہوتے تھے۔ آواز کا یہ ایک ہی ٹکڑا اتنی دور کی یاد کو، جو تقریباً اَسی سال پیچھے تک جاتی ہے، جگا دیتا ہے، اور یہ بات نہایت طاقتور ہے۔ یہ آخری بات ہمیں اس حقیقت کی طرف متوجہ کرتی ہے کہ انسان بے شمار باریک دھاگوں کا مجموعہ ہے، جنہیں کسی بھی وقت کوئی بھی ایک چیز چھیڑ سکتی ہے۔ انسان، جیسا کہ سمتھ کی مثال واضح کرتی ہے، کوئی سادہ خول نہیں، بلکہ ایک کثیر پرتوں والی تخلیق ہے، جو ایک شعوری ذات، دیکھنے، سننے، سونگھنے، چکھنے اور چھونے کی حسوں، ایک روح، اور ایک دل سے مل کر بنی ہے جو محسوس کرتا اور سمجھتا ہے۔ اسلامی کردار یہ ہے کہ انسان کی فطرت کو اس کے تمام پہلوؤں سمیت پہچانا جائے۔

As the spoon meets the cup, it is the “clinking” of the hooves of horses on a cobblestoned road that Smith remembers, and his memory is alerted to a recollection of his parents rummaging through outdoor litter in search of food. This single sound is able to awaken such a distant memory, spanning back eight or so decades is incredibly powerful.2 The latter alerts us to the reality that man is a composite of so many intricate strands that can be provoked by any one thing at any one instance. Man, as the example of Smith illustrates, is not a simple shell, but a multi-layered creation made up of a conscious self, senses of see, hear, smell, taste and touch, a spirit, and a heart that feels and understands. Islamic character is to recognise the nature of man in all his entirety.