الفرډ روزنبرګ د نازي ایډیالوژۍ په جوړښت او د نازي مشرتابه په دننه کې یو مهم شخصیت وو. که څه هم هغه سیاسي لحاظ ته ډیر د پام وړ نه وو، خو همدا د هغه بنسټیز کتاب Der Mythus des 20. Jahrhunderts (د شلمې پېړۍ افسانه) و، چې د انسانیت د ټیټولو یوه بشپړه او پراخه ستراتیژي یې وړاندې کړه، چې په همدې وجه هغه بدنامي ته ورسید. د نازي ازم د نظریې په بنسټ کې د یوې نوې نړۍ تاریخي لید پروت دی، داسې یوه نظریه چې د انسان ځان پیژندنه یې د نژاد او توکمیز واکمنۍ لپاره د مبارزې له مخې ټاکلې. کتاب داسې بیانوي:

Alfred Rosenberg was an important character in the formation of Nazi ideology and within the Nazi leadership. Though he was not so politically relevant, it was his seminal work, Der Mythus des 20. Jahrhunderts (The Myth of the 20th Century), which came to present a thorough and far-ranging strategy of dehumanisation for which he earned his disrepute. At the root of the worldview of National Socialism is a historical vision of a new world, a worldview that positioned human self-understanding as characterised by race and struggle for ethnic domination. The book describes:

حاضر او تیر زمانه یوه نوې رڼا کې ښکاره کیږي، او په پایله کې موږ د راتلونکي لپاره یوه نوې دنده لرو. د تاریخ او راتلونکي کارونه نور د طبقاتي مبارزې یا د کلیسا د عقیدو ترمنځ جګړې معنا نه ورکوي، بلکه د وینې او وینې، نژاد او نژاد، ملت او ملت ترمنځ تصادم معنا ورکوي. او دا د روحاني ارزښتونو ترمنځ مبارزه معنا لري.64

“Present and past are suddenly appearing in a new light, and as a result we have a new misson for the future. The actions of history and the future no longer signify class struggle or warfare between Church dogmas, but rather the conflict between blood and blood, race and race, people and people. And this means combat between spiritual values.”64

روزنبرگ کے کام نے یہودی شخص کی ایک تصویر بنائی جس میں اسے "طفیلی" قرار دیا گیا، اور اسے ایک "ضد نسل" کے طور پر تعریف کی گئی جو پوری طرح انسان نہیں تھے اور نہ جرمن، بلکہ نہ ہی عالمی سماجی شناخت کا حصہ بن سکتے تھے۔ اس نے مزید دلیل دی کہ یہودیوں میں ماورائی اور ثقافتی جہت کا فقدان ہے اور انہیں انسانی نسل سے منسوب نہیں کیا جا سکتا، بلکہ وہ جانوروں جیسے بنا دیے گئے۔ اس کے بعد نازی پروپیگنڈے میں یہودیوں کو اکثر چوہوں سے تشبیہ دی گئی، جن میں فن پارے، پوسٹر، تقاریر اور فلمیں شامل ہیں۔ اسی قسم کی حیوانی تصویر کشی روانڈا میں بھی عام تھی، جہاں توتسی لوگوں کو "کاکروچ" کہا جاتا تھا، اور امریکہ میں سیاہ فام غلاموں کو بھی انسان سے کمتر جانوروں کی طرح دیکھا جاتا تھا۔ دلچسپ بات یہ ہے کہ ان تمام مثالوں میں ہم ایسے جانوروں کے حوالے کا ایک نمونہ دیکھتے ہیں جو عموماً خوف کا باعث ہوتے ہیں، جیسے سانپ، چوہے اور چھپکلیاں۔ یہی "دوسروں" کو الگ کرنا، یعنی انہیں قابلِ تلف اور انسان سے کمتر وجود قرار دے کر مطعون کرنا، وہ عمل تھا جس نے نسل کشی کے رجحانات کو ممکن بنایا اور ان میں تیزی پیدا کی۔ نازیوں کے نزدیک "untermenschen" کی اصطلاح ان لوگوں کے لیے نہیں تھی جو ذیلی انسانوں جیسے تھے، بلکہ ان کے لیے تھی جو واقعی ذیلی انسان تھے۔ 1946 کے مقدمے کے پرنسپل پراسیکیوٹر ٹیلفورڈ ٹیلر

Rosenberg’s work formed an image of the Jewish person as a “parasite”, defining them as an ‘anti-race’ who were not fully human and could not be part of a German or even global social identity. Jews were furthermore devoid, he argued, of a metaphysical and cultural dimension and could not be prescribed to a human race, rendering them instead animal-like. Jews were henceforth often compared to rats in Nazi propaganda - including art pieces, posters, speeches and films. The same kinds of animalistic imagery were prevalent in Rwanda when Tutsis were called “cockroaches” and so too were black slaves in the Americas, viewed as subhuman animals. Interestingly, in all the aforementioned instances, we observe a pattern of referencing animals that are mostly feared, such as snakes, rats and lizards. It was this Othering, such a castigating of others as disposable and less-than-human entities that both made possible and accelerated the development of genocidal tendencies. The untermenschen for the Nazis was not a description to describe those who were like subhuman entities, but to describe those who were subhuman. Principal prosecutor Telford Taylor of the 1946

د نورمبرګ د ډاکټرانو محاکمه داسې بیان سره پیل شوه:

Nuremburg doctors’ trial opened with this statement:

دې قضیې کې متهمین د طبي علم په نوم ترسره شوي وژنو، شکنجو او نورو وحشتناکو جرمونو تورن دي. د دې جرمونو قربانیان په سلګونو زرو شمېر کې دي. یوازې یو لږ شمېر لا ژوندي دي؛ د ژوندو پاتې شوو څو کسان به په دې محکمې کې راڅرګند شي. خو د دې بدبختو قربانیانو ډېری برخه یا په ښکاره توګه ووژل شوه یا د هغو شکنجو په ترڅ کې مړه شوه چې ورباندې ترسره شوې ... د دې وژونکو په نظر، دا بدبخته خلک هېڅ انفرادي انسانان نه وو. دوی په ډله ییزه توګه راوړل کېدل او له څارويو هم بد چلند ورسره کېده.65

“The defendants in this case are charged with murders, tortures and other atrocities committed in the name of medical science. The victims of these crimes are numbered in the hundreds of thousands. A handful only are still alive; a few of the survivors will appear in this courtroom. But most of these miserable victims were slaughtered outright or died in the course of the tortures to which they were subjected ... To their murderers, these wretched people were not individuals at all. They came in wholesale lots and were treated worse than animals.”65

دا دوه وروستي جملې د نازي رژيم د یهودو د غیر انساني کولو د هغې سیاست پر وړاندې ټکون کوي چې د هولوکاسټ لامل شو. خو داسې یو پیچلی د ځپلو پروګرام په لنډو خبرو یا د یوه تن معمار په یادولو سره په بشپړه توګه نه شي تشریحېدلی. دا د صنعتي اندازې په کچه بدلېدلې فکر دی چې د عمل اجنډا ټاکي، او د انسانانو لیدل د انسان له کچې ښکته د هغو ناوړه ظلمونو لپاره لاره هواره کړه چې ټیلر یې تشریح کړي دي. هغه وخت چې یهودان او ژپسي د ټولنیز ذهن له مخې، untermenschen (ټیټ کچې انسانان) شول، او په دې ډول د هغه عادي اخلاقي حقونو له سیسټم څخه بهر شول چې انسانان یو له بله سره تړي. خلک داسې روزل شوي وو چې فکر وکړي یهودان او ژپسي دې ته نه دي انسانان، بلکې ناروغه موږکان دي چې له منځه وړل یې ټولنیزه اړتیا ده.

The last two sentences strike at the horrific policy of Nazi dehumanisation of Jews in the Holocaust. Such a sophisticated program of extermination cannot however be adequately explained in a few words or with reference to a single architect. It is a changed thinking on an industrial scale that sets the agenda for action, and the thinking of humans as less than human that paved the way for the unspeakable atrocities that Taylor described. Once the Jews and Gypsies became, in the public mind, the untermenschen, and thus excluded from the normal system of moral rights that bind humans together. People had been conditioned to think that Jews and Gypsies were no longer human but infected rats whose disposal was a social necessity.

په دې رڼا کې، مسلمان لپاره دا ډیره مهمه ده چې هغه هغو خلکو د تاریخ ښه پوهه ولري چې له هغوی سره اړیکه لري. د هغو پیښو پېژندل چې د خلکو لپاره ټولنیز-تاریخي لوی اهمیت لري، د همدردۍ او ښه پوهاوي لارې پرانیستلی شي. زموږ تاریخي شرایط زموږ د نړۍ او نورو خلکو په هکله د چلند پر مخ اړیکه لري؛ دا زموږ د کرکټر او شخصیت برخه ده. د هغه درد پوهیدل چې نورو زغملی دی، د بل چا په ځای ځان ایښودو کې مرسته کوي او د قدر احساس راپیدا کوي. د نورمبرګ محاکمو څخه ډېر څه زده شوي د "نورو بلل" (Othering) او د هولوکاسټ قربانیانو د غیر انساني کولو په اړه، او همدارنګه د جرم کوونکو د ذهنیت په اړه. د ځواک ناوړه کارونه د نازي جرم کوونکو په شاهدیو کې څرګندیږي، چې د یهودو د ټیټولو پالیسۍ یې د ټولنیز سیاست په توګه ټینګار کړی و. د دوی سپکاوی د هغه شي یوه بنسټیزه برخه وه چې لومړی تعصب او ناوړه چلند و، او بیا په پراخه کچه د "نورو بلو" پرځای ورسید، چې د دوی د ډلیز وژنې سبب شو.

In light of the above, it is very important for the Muslim to have a good historical understanding of the peoples with who he or she engages. Knowing of events that have immense socio-historical importance for people can open avenues for empathy and better understanding. Our historical contexts have an obvious bearing on our attitudes towards the world and towards others; they form part of our characters and personalities. Understanding the pain that others have endured can better facilitate perspective taking and harness appreciation. Much was learnt from the Nuremburg Trials about the psychology of Othering and dehumanising of the Holocaust victims, as well as the psychology of the perpetrators. The gross abuse of power is reflected in the testimonies of Nazi perpetrators who had insisted on a policy of debasing Jews as a matter of social policy. Their degrading was a fundamental component of eliciting what began as intolerance and abuse into a widespread othering, culminating in their mass murder.

په محاکمو کې ګیټا سیرینی له سټانګل پوښتنه وکړه: «که چېرې دوی په هر صورت وژل کېدل، نو ټوله سپکاوی او دا ظلم ولې؟» سټانګل ځواب ورکړ: «هغو کسانو ته د ځانګړې روزنې لپاره چې په حقیقت کې باید دا پالیسۍ عملي کړي. ترڅو دوی وکولی شي هغه کارونه وکړي چې وکړي.»66

In the trials, Gitta Sereny asked Stangl, “if they were going to kill them anyway, what was the point of all the humiliation, why the cruelty?” Stangl replied, “To condition those who actually had to carry out the policies. To make it possible for them to do what they did.”66

هغه څه چې نازي ساتونکو څرګند کړل دا و چې د دوی د قربانیانو انساني هویت باید له منځه یوړل شوی وای. دوی اړتیا درلوده چې "غیر انساني"، "حیواني ډول" شي، او د دوی چلند باید هغه کاریکاتور سره سم وای چې دوی په خپل ټولنیز چاپیریال کې خپور کړی و - په رسنیو کې، په ښوونځیو کې او په عام خلکو کې. دا پالیسي نور هم دا څرګندوي چې د وژنې په وړاندې یو طبیعي، زېږېدلی کرکه شتون لري. د دې ډول وژنې لپاره په صنعتي پیمانه داسې یو کار ترسره کول اسانه نه و، نو ذهن باید داسې پروګرام او روزل شوی وای چې باور وکړي چې توپک یوازې یو کوچنی ځناور، یو زیانمن حیوان ته نښه نیسي، نه د یو مساوي انسان ته.

What the Nazi guards revealed was that the human identity of their victims needed to be effaced. They needed to become ‘unhuman’, ‘animal-like’ and their behaviour needed to fit the caricature they had promulgated in their social environment – in the media, in schools and among the lay population. What the policy further reveals is the natural, innate abhorrence to murder. It was not so easy to commit murder on such an industrial scale and so the mind had to be programmed, conditioned to believe that the barrel points only at a rodent, a pest and not at an equal human being.

مسلمان لپاره دا خورا ضروري ده چې د انساني تاریخ پراخ شرایطو ته پام ولري، پوه شي چې کله او چېرته باید حساس واوسي، او یوه ځانګړې حالت د هغې پراخو اغیزو په رڼا کې درک کړي. په هر اړیکه کې، په دې کې د مسلمانانو تر منځ اړیکې هم شاملې دي، دا خورا اسانه ده چې ځینې وخت د ضرورت څخه تېر شو او د ښې او منلې شوې چارې حدود تېر کړو. کله چې موږ د خلکو ترمنځ توپیر نه کوو، نو دا خطر شتون لري چې دوی په بشپړ ډول او په ډیرو عمومي ټاکنو کې ځان وښیو، تر دې چې دوی د ځان له مخې په دایمي ډول "بل" وګڼو، که څه هم دوی د ورته دین پیروان دي. داسې ذهنیت سره، له نورو سره اړیکه ستونزمنه کیږي، ځکه موږ هماغه ستونزې ته رسېږو چې نور یې د مسلمانانو په اړه لري - دا چې دوی د خلکو په توګه وګوري لکه څنګه چې دوی ته د دې لیدو زده کړل شوي او روزل شوي دي.

It is essential for the Muslim to be aware of the broader contexts of human history, to know when and where to be sensitive and how to understand a specific context in light of its broader resonances. It is quite easy, in any relational context, including one between Muslims, to sometimes go beyond what is required and to overstep the boundaries of what is decent and acceptable. In our failing to make distinctions between people, we can run the risk of caricaturing them completely and in very general terms to the point where we see others as inherently and permanently Othered despite belonging to the same faith. With such a frame of mind, engaging with others is problematised since we fall into the same problem that others have of Muslims - of seeing others as they have been indoctrinated and conditioned to see us.

د آدم د دوو زامنو قصه نه یوازې دا بیانوي چې یو انسان ته د قتل پر لور کوم محرک کیدای شي وهڅوي، بلکې دا هم بیانوي چې هغه قاتل څه احساس کولی شي، او د جرم د کیدو پر مهال وجدان څه وایي. ملګرم (Milgram) خپل کتاب «د واکمنۍ پر وړاندې تسلیمي» (Obedience to Authority) کې موږ ته د بدۍ د کړو او تسلیمۍ ترمنځ اړیکې، همدارنګه د ظلم او بې‌پروایۍ د کړو ترمنځ اړیکې ښه پوهوي. د ملګرم د تسلیمۍ د تجربو یو ګډونوال یاد کړی دی: «عجیبه ده چې انسان په حقیقت کې هیرېږي چې هلته یو سړی شته، که څه هم د هغه غږ اوریدل کیږي. اوږد وخت پورې زه یوازې د سوئچونو په فشارولو او د کلمو په لوستلو تمرکز کاوه.»67

The story of the two sons of Adam is revealing not only for what it describes of the impulse that might drive a person to murder, but also about what that murderer can feel, what the conscience speaks as the crime is committed. Milgram’s study and work Obedience to Authority provides us with a good understanding of the relationship between committing acts of evil and of obedience, as well as the relationship between the committing of acts of cruelty and of indifference. One of the participants in Milgram’s obedience studies recalled: “It’s funny how you really begin to forget that there’s a guy out there, even though you can hear him. For a long time, I just concentrated on pressing the switches and reading the words.”67

د مجرم او د هغه د قرباني ترمنځ ادراکي ساحه تنګه شي، نو د بېلتون او بې‌پروايۍ احساسات دا عمل لږ بد او ډېر منل‌شوی ښکاره کوي.

The cognitive field between the perpetrator and his victim is narrowed and so feelings of detachment and indifference enable the act to appear less heinous and more acceptable.

برعکس، کله چې ظالم او مظلوم یو له بل ته نږدې وي، نو ظالم د انساني نښو پیژندنې یعنې درد، وینې، بې ارامۍ او د ویرې احساساتو په اړه ډیر ښه پوهیږي. هغه کولی شي خپل قرباني وویني او ګوري، او په هغه کې د ځان یو څه برخې وپیژني - همدا د ښې احساساتۍ زیږون ځای دی. دا خبره کرنل بیري بریجز په لاندې څرګندونه کې هم تکرار کړې ده:

Contrastingly, when there is proximity between victim and perpetrator the latter is more conscious of human codes of recognisability – pain, blood, unease, and feelings of fear. He can see and observe his victim and in him he can begin to relate to some of himself – the breeding ground of empathy. This is echoed by Colonel Barry Bridges in the following statement:

ما یو توپیر د جنګي هوایی وظیفې او هغه چا ترمنځ کوم چې په ځمکه کې د دښمن سره مخامخ او سترګو په سترګو جګړه کوي. د هوا په چاپیریال کې ټول څه ډیر کلینیکي، ډیر پاک دي، او دومره شخصي نه دي. تاسو یوه الوتکه وینئ؛ په ځمکه کې یو هدف وینئ – تاسو د جګړې له خولې او احساساتو سره سترګو په سترګو نه یاست، نو دا ستاسو لپاره دومره احساساتي او دومره شخصي نه کیږي. او زه فکر کوم چې په دې مفهوم کې دا کار اسانه دی – تاسو نه اغیزمنیږئ.68 (کرنل بیري بریجز د متحده ایالاتو د هوایی ځواک)

“I would draw one distinction between being a combat aviator and being someone who is fighting the enemy face-to-face on the ground. In the air environment, it’s very clinical, very clean, and it’s not so personalized. You see an aircraft; you see a target on the ground – you’re not eyeball to eyeball with the sweat and the emotions of combat, and so it doesn’t become so emotional for you and so personalised. And I think it is easier to do in that sense – you’re not affected.”68 (Colonel Barry Bridges of the U.S. Air Force)

نسبت هغه احساس چې یو مجرم ممکن په نږدې فاصله کې د داسې جرمونو د ترسره کولو پر مهال تجربه کړي، او دا چې دا احساس د انساني وجدان باندې څه اغیزه لري، کریسټوفر براوننگ په خپل ډیر روښانده مطالعه کې، *Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland* (لندن، ۱۹۹۲)، کې څیړي. دا چې په هغو عام جرمنانو کې څه بدلون راغی چې د هولوکاسټ د پیښې لامل شول؟ په لسګونو زره عادي سرتیرو او پولیسو، سوداګرو، لاریچلونکو، لیکوالو او ښوونکو کې څه بدلون راغی، چې یوازې یوه کوچنۍ برخه یې د نازي ګوند غړي وو؟ دا هغه خلک وو چې میلیونونه یهودان یې په منظم ډول راټول کړل او په ډله ایزه توګه یې ووژل؟ براوننگ د پولنډ د ختیځ-منځنۍ برخې د یوې کلي، جوزفوف، د ۱٬۸۰۰ یهودانو د راټولولو پیښه بیانوي. په دې عملیات کې، د کار وړتیا لرونکي یهودان لوبلین ته په یوه کمپ کې لیږل کیدل، پداسې حال کې چې ښځې، ماشومان او زاړه کسان باید په ځای کې ووژل شي. ډیری کسانو په هغه ورځ امر رد کړ. لیفټننټ هاینز بوخمان له هغو څخه و. هغه په ۱۹۳۷ کال کې نازي ګوند ته یوست شوی و او تر ۱۹۴۲ پورې د لومړۍ کمپنۍ د لومړۍ پلټون قوماندان شوی و. کله چې هغه د ملکي خلکو د راتلونکي عام وژنې خبر واورېد، اعتراض یې وکړ چې هغه «په هیڅ صورت کې په داسې عملیات کې ګډون نه کوي، په کوم کې چې بې دفاعه ښځې او ماشومان ویشتل کیږي.»69

In relation to what a perpetrator might feel when such crimes are committed from proximity and the bearing this has on a human conscience, Christopher Browning explores in his very revealing study about what changed in the ordinary Germans who made the Holocaust happen, Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland (London, 1992). What changed in the hearts of tens of thousands of ordinary soldiers and policemen, businessmen, truck drivers, writers and teachers, only a minority of who were members of the Nazi party? These people who rounded up and methodically executed millions of Jews? Browning describes the rounding up of 1,800 Jews in the village of Józefów, east-central Poland. In the operation, Jews of working age were to be sent to a camp in Lublin whilst the women, children and elderly were to be shot on the spot. Many refused the order that day. Lieutenant Heinz Buchmann was one of them. He had joined the Nazis in 1937 and by 1942 was commander of the First Platoon of First Company. When hearing of the impending massacre of civilians, Buchmann protested that he “would in no case participate in such an action, in which defenceless women and children are shot.”69

کله نه دی، لس تنه د سل تنو شاوخوا نور سړي هم خپلې ټوپکې وسپارلې، د ۵۰۰ تنو څخه یو دولس سړي. هغه ورځ امر دا و چې هغه کسان ووژل شي چې د ضعف له امله بازار ته تلای نه شي، او هر هغه څوک چې پټ شو کوي. په ډېرو قضیو کې سړي د دې عملیاتو په جریان کې د ماشومانو په ډزولو کې ځان ستړی کاوه. د پېښې د ډېر وحشت او احساساتي ګناه له امله یو پولیس وویل: "…زموږ د سیمې په یهودانو کې چې ووژل شول، هېڅ ماشومان یا کوچني ماشومان نه وو. غواړم ووایم چې تقریباً ټول کسان د ماشومانو او کوچنیو ماشومانو په ډزولو کې ځان ساتل." یو بل پولیس هم همداسې وویل: "…د ماشومانو او کوچنیو ماشومانو ډزول د ډېرو ټولو بوخت سړیو لخوا په ساکت ډول مخنیوی شوی و. د ټولې سهار په اوږدو کې ما ولیدل چې د بېولو په وخت کې ډېرې ښځې ماشومان په غیږ کې نیولي وو او کوچني ماشومان یې په لاس کې نیولي وو."70

Some ten to twelve other men also turned in their rifles, a dozen men out of 500. The orders that day were to shoot those too frail to walk to the marketplace and anyone trying to hide, though in many cases men shied from shooting infants during the operation. Alert to the ghastliness of the scene and emotional guilt, one policeman said that “…among the Jews shot in our section of town there were no infants or small children. I would like to say that almost tacitly everyone refrained from shooting infants and small children.” Another policeman likewise noted that “…tacitly the shooting of infants and small children was avoided by almost all the men involved. During the entire morning I was able to observe that when being taken away many women carried infants in their arms and led small children by the hand.”70

یو پولیس افسر اعتراف وکړ چې هغه دا وموند چې په هغه ورځ د قربانیانو هیڅ یو به، ښځې، زاړه خلک، ناروغان او ماشومان، ژوندي کور ته نه راتلل. سړیو مداخله نه کوله۔ خو ځینو پښیمانه شول چې دمخه یې له دې کار څخه انکار ونه کړ، او وژنې یې "نفرت وړ" بللې۔ ځینو وویل چې دوی هم پلرونه دي او ماشومان لري، نو نور نشي کولی دوام ورکړي۔ داسې نور هم وو چې هغه ورځ یې له دندې ځان ژغورلو هڅه وکړه۔ د فرعی افسرانو چې ټوپکونه یې لاس کې وو، معلومه شوه چې د خپلو قربانیانو "تېر ډزې" کولې۔ د دې عملیات په ترڅ کې، ځینې سړي د یو کاتولیک پادری په باغ کې پټ شول، نور د بازار شاوخوا ګرځېدل، ځکه چې یهودیان راټولول نه غوښتل؛ ځینو د کورونو په پلټنه کې اضافي وخت تېر کړ ترڅو هغه بازارونو ته ونه څي چیرې چې د ډزو په ډلو کې به برخه اخیستې وای۔ یو موټروان چې یهودیان ځنګل ته وړل، یوازې یو سفر وکړ او بیا یې له دندې د ازادولو غوښتنه وکړه۔ ډېری سړو هغه ورځ شکایت وکړ چې نه شي کولی ښځو او ماشومانو ته ډزې وکړي، او په پایله کې ډېری له عملیاتو ازاد شول۔ یو سرتېری، والټر نیهاوس، ته امر وشو چې یوه زړه ښځه ووژني، خو د هغې له وژلو وروسته نور نشو کولی ادامه ورکړي؛ "زما عصاب په دې یوې ډزې کې بشپړ ټکان وخوړ۔" نور وایي: "زه دومره ناروغ شوی وم چې نور په کار نه وم"؛ "ټول کار د ما لپاره داسې نفرت وړ شو چې ځم خپل پلټون مشر ته وویل چې ناروغ یم او له دندې ازادي وغواړم۔"73

One policeman confessed to finding that none of the victims – women, elderly, sick, infants, would return home alive that day. The men did not intervene. Some however regretted not having refused earlier, describing the killings as “repugnant.”71 Some pleaded they too were fathers with children and were unable to continue. There were others still who sought evasion on that day. Non-commissioned officers armed with submachine guns were known to have “shot past” their victims.72 During the operation, other men hid in a Catholic priest’s garden, others hung around a marketplace, because of their reluctance to round up Jews; others delayed their participation by spending additional time in the searching of houses so they could avoid the marketplaces in which they would participate in the firing squads. A driver assigned to take Jews to the forest made only one trip before he asked to be relieved. Many men complained that day that they could not shoot at women and children, and consequently many were relieved from the operation. One soldier, Walter Niehaus was instructed to shoot an elderly woman and was unable to continue after her murder, “my nerves were totally finished from this one shooting.” Others decried, “I had become so sick that I simply couldn’t anymore”; “the entire business was now so repugnant to me that I returned to my platoon leader and told him that I was sick and asked for my release.”73

یوں یوو چې براونینګ د فرانز کاسټنباوم یو له ډېرو اغیزمنو روایاتو ته اشاره کوي، هغه څوک چې وروسته د ریزرو پولیسو د ۱۰۱ بټالین سره د خپل ګډون اعتراف وکړ.

One of the most evocative accounts cited by Browning describes Franz Kastenbaum who confessed later to his damning participation with Reserve Police Batallion 101:

ان کسانو ته د ډزو کول ما ته دومره نفرت انګیز و چې څلورم سړی مې ونه ویشت. دا چې زه دې ته نور په دقت سره نښه نشم نیولی، ما ته ناڅاپه زړه بد شو او د ډزو له ځای څخه وتښتېدم. ما همدا اوس غلط بیان کړ. دا نه وه چې زه نور په دقت سره نښه نشم نیولی، بلکه څلورم ځل ما په قصدي ډول ډزه تېره کړه. بیا زه ځنګل ته ورغلم، قې مې وکړه او یوې ونې ته کېناستم. د دې ډاډ لپاره چې هیڅوک شاوخوا نه دي، ما په لوړ غږ ځنګل ته آواز وکړ، ځکه چې غوښتل مې یوازې اوسم. نن کولی شم ووایم چې زما اعصاب بالکل ختم شوي وو. زما اټکل دی چې شاوخوا دوه یا درې ساعته په ځنګل کې یوازې پاتې شوم.74

“The shooting of the men was so repugnant to me that I missed the fourth man. It was simply no longer possible for me to aim accurately. I suddenly felt nauseous and ran away from the shooting site. I have expressed myself incorrectly just now. It was not that I could no longer aim accurately, rather that the fourth time I intentionally missed. I then ran into the woods, vomited, and sat down against a tree. To make sure that no one was nearby, I called loudly into the woods, because I wanted to be alone. Today I can say that my nerves were totally finished. I think that I remained alone in the woods for some two or three hours.”74