Bir taksi şoförü hayal edin. Bir gün tren istasyonundan iki yolcuyu almak için bir çağrı alırsınız. Bulunduğunuz yere oldukça yakın olduğunuz için planlanan saatten önce varırsınız. Yolcuların treni gelir ve birkaç dakika sonra arabanıza binerler. Selamlaşırsınız, ardından onlara nereye gitmek istediklerini sorarsınız. Yaklaşık 9 mil uzaklıktaki ofislerine götürmenizi isterler. Arabayı çalıştırır ve sürmeye başlarsınız. Bir süre sonra onları ofislerinin önünde indirirsiniz. Şimdi hikâyeyi geri sarın. Yolcular arabanıza bindikten hemen sonra gözünüze bir bağlık taktığınızı hayal edin. Bu durumda yolcularınızı varacakları yere götürebilir miydiniz? Cevap açık: Gözleriniz bağlı olduğu için göremediğinizden, onları asla varacakları yere götüremezdiniz. Peki ya gözünüzde bağlıkla araba sürebileceğinizde ısrar etseydiniz? Yolcularınız sizi akılsız, hatta deli olarak nitelendirmez miydi? Gören taksi şoförü İslami tevhidi, gözü bağlı olan taksi şoförü ise ateizmi temsil ediyor.

Imagine you are a taxi-driver and one day you receive a call to pick up two passengers from the train-station. You are quite close so you arrive before the scheduled time. The passengers’ train arrives and after a few moments they get into your car. You exchange greetings and then you ask them where they want to go. They request that you take them to their office, which is about 9 miles away. You start the car and begin to drive. After some time, you drop them off at their office. Now rewind the story. Imagine that just after the passengers get into your car, you put on a blindfold. In this scenario, would you be able to drive your passengers to their destination? The answer is obvious. You could never drive them to their destination because you are blind; you cannot see because of the blindfold. However, what if you insisted that you could drive your vehicle with your blindfold on? Wouldn’t your passengers describe you as irrational, if not insane? The taxi-driver who can see represents Islamic theism, and the taxi-driver who has a blindfold on represents atheism.

Argümanın sunuşu.

Introducing the argument.

Yukarıdaki metni çevirmeden önce, bunun bir çeviri isteği olduğunu ve metnin sonuna herhangi bir yanıt eklenmeyeceğini belirtmek isterim. İşte çeviri: Taksi şoförlerinin bu hikâyedeki ateizm ve İslami teizmin benzetmeleri olduğunu açıklamadan önce, size bazı temel bilgiler sunmama izin verin. Hem Müslümanlar hem de ateistler akıl yürütme yeteneğine sahip olduklarını varsayarlar. Bu, zihinsel ya da rasyonel kavrayışlar oluşturabildiğimiz anlamına gelir. Gözlerimizle bir yere “bakar gibi” bir sonuca ulaşırız; zihnimiz öncülleri ya da önermeleri bir zihinsel varış noktasına, yani mantıksal bir sonuca “sürer”. Bu, rasyonel bir zihnin temel özelliğidir. Peki ateizm neden gözleri bağlı bir taksi şoförüne benzer? Çoğu ateizm biçimi, aklın (ve her şeyin) yalnızca kör, rasyonel olmayan fiziksel süreçlerle açıklanmasını gerektiren felsefi natüralizmi ima eder. Ancak, gözleriniz bağlıyken yolcularınızı ofislerine götüremeyeceğiniz gibi, kör fiziksel süreçler de zihnimizdeki öncülleri bir zihinsel varış noktasına asla “süremez”. Başka bir deyişle, bir argümanın öncülleri arasındaki mantıksal ilişkileri yaratamaz ve tanıyamazlar. Dolayısıyla ateizm, kendi varsayımını geçersiz kıldığı için, esasen aklın kendisini reddetmeye eşdeğerdir. Akıl yürütme yeteneğimiz, natüralist dünya görüşüne hiç uymaz, çünkü rasyonellik kör, rasyonel olmayan fiziksel süreçlerden gelemez. Bunun gelebileceğini savunmak, bir şeyin hiçlikten gelebileceğine inanmakla aynıdır. Bu bakış açısından ateizm irrasyoneldir. Ateizm, Tanrı'yı inkar etmek için kullandığını iddia ettiği şeyi, yani aklı, geçersiz kılar. Peki İslami teizm neden görebilen bir taksi şoförüne benzer? Zihinsel kavrayışlar oluşturma yeteneğimiz İslami teizmle uyumludur, çünkü bu yetenek anlamlıdır (yani yeterince açıklanabilir); Her Şeyi Gören, Her Şeyi Bilen ve Hikmet Sahibi olan Yaratıcı tarafından verilmiştir. Bir şey, kendisinde bulunmayan ya da bunu ortaya çıkarma yeteneğine (veya potansiyeline) sahip olmayan bir şeyi meydana getiremez. Başka bir deyişle, rasyonellik yalnızca rasyonellikten gelebilir. Bu yüzden zihinsel kavrayışlarımızı oluşturma yeteneğimiz Yaratıcı'dan gelebilir. Bu bölümdeki argüman, akıl yürütme yeteneğimizin hem ateistler hem de teistler tarafından varsayıldığını ileri sürmektedir. Ancak bu varsayım, İslami teizmle güzel bir uyum içindedir ve ateizm altında ne uyar ne de anlamlıdır. Dolayısıyla, ateizm yerine İslami teizmi kabul etmek yalnızca rasyonel olacaktır. Bu bölüm bu iddiaları ayrıntılı olarak inceleyecektir. Ancak açıklamaya başlamadan önce, aşağıdaki diyalog bu bölümde ele alınacakların bir özetidir:

Before I explain why the taxi-drivers in this story are analogies of atheism and Islamic theism, let me provide you with some essential background information. Both Muslims and atheists assume that they have the ability to reason. This means that we are able to form mental or rational insights. We “see” our way to a conclusion in our minds. Our minds take premises or statements and “drive” them to a mental destination; in other words, a logical conclusion. This is a key feature of a rational mind. So why is atheism like a taxi-driver with a blindfold on? Most forms of atheism imply philosophical naturalism, which demands that reason (and everything else) must only be explained via blind, non-rational physical processes. However, just as you cannot drive passengers to their office with a blindfold on, physical processes that are blind can never “drive” any premises in our minds to a mental destination. In other words, they cannot create and recognise the logical relations between the premises of an argument. Therefore, atheism is in effect equivalent to rejecting reason itself, because it invalidates its own assumption. Our ability to reason simply does not fit within the naturalistic worldview, because rationality cannot come from blind, non-rational physical processes. To maintain that it can is the same as believing that something can come from nothing. From this perspective, atheism is irrational. Atheism invalidates the thing that it claims to use to deny God: reason. So why is Islamic theism like a taxi-driver who can see? Our ability to form mental insights fits within Islamic theism because this ability makes sense (i.e. is explained adequately), as it was given to us by the Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise. A thing cannot give rise to something if it does not contain it, or if it does not have the ability (or the potential) to give rise to it. In other words, rationality can only come from rationality. This is why our ability to form mental insights can come from the Creator. The argument in this chapter asserts that our ability to reason is assumed by both atheists and theists. This assumption, however, fits nicely within Islamic theism and does not fit or make sense under atheism. Therefore, it would only be rational to accept Islamic theism over atheism. This chapter will examine these assertions in detail. However, before I elaborate, the dialogue below is a summary of what will be discussed in this chapter:

Ateist: "Tanrı'nın varlığına dair hiçbir kanıt yoktur. Tanrı'ya inanmak akılsaldır."

Atheist: “There is no evidence for the existence of God. Belief in God is irrational.”.

Müslim: "Bu ilginç bir iddia. Devam etmeden önce şunu sorabilir miyim: Akıl yürütme yetilerine sahip olduğuna inanıyor musun? Başka bir deyişle, düşünebildiğine inanıyor musun?"

Muslim: “That’s an interesting assertion. Before we continue, can I ask you, do you believe that you have rational faculties? In other words, do you believe you can reason?”.

Ateist: “Elbette. Akıllı herhangi biri Tanrı’yı inkâr eder. Bunun için hiçbir kanıt yok.”

Atheist: “Obviously. Any rational person would deny God. There’s simply no evidence.”.

Müslüman: "Tamam, harika. Peki sorabilir miyim, ateizm altında akıl yetilerinizi nasıl açıklıyorsunuz?"

Muslim: “Okay, great. So can I ask, how do you explain your rational faculties under atheism?”.

Ateist: "Ne demek istiyorsun?" Müslüman: "Peki, her olgunun fiziksel şeylerle açıklanabileceğine ve doğaüstü bir şeyin olmadığına inanıyor musun?" Ateist: "Elbette."

Atheist: “What do you mean?”. Muslim: “Well, do you believe all phenomena can be explained via physical stuff? And do you believe that there is no supernatural?” Atheist: “Sure.”.

Müslüman: "Fiziksel şeyler kördür ve akılcı değildir. Peki akılcılık akıldışı olan bir şeyden nasıl ortaya çıkabilir? Kendisinde akılcılık bulunmayan ya da onu doğurma potansiyeli olmayan bir şeyden herhangi bir şey nasıl doğabilir? Kör fiziksel süreçlere dayanarak akılcı kavrayışlara nasıl ulaşabiliriz? Bu ışıkta, akıl yürütme yeteneğinizi nasıl açıklayabilirsiniz?" Ateist: "Şey, evrimleşmiş bir beynimiz var." Müslüman: "Tamam, ateizme göre evrimleşmiş bir beyin de fiziksel şeylere dayanıyor, değil mi?"

Muslim: “Physical stuff is just blind and non-rational. So how can rationality come from non-rationality? How can anything arise from something that does not contain it or have the potential to give rise to it? How can we form rational insights based on blind physical processes? In this light, how can you explain your ability to reason?”. Atheist: “Well, we have a brain that has evolved.”. Muslim: “Okay, and according to atheism an evolved brain is based on physical stuff too, no?”.

Ateist: "Evet, ama beyinlerimiz rasyonel olacak şekilde evrimleşti, çünkü dünya hakkında ne kadar çok şey bilirsen hayatta kalma olasılığın o kadar artar."

Atheist: “Yes, but our brains have evolved to be rational, because the more you know about the world the more likely you are to survive.”.

Muslim: “Bu doğru değil; dünya hakkında akılcı olmayan inançlara sahip olmak da hayatta kalmaya yol açabilir.”

Muslim: “That’s not true; holding non-rational beliefs about the world can lead to survival too.”.

Ateist: “Ee, ne olmuş? İkimiz de aklın doğru olduğunu varsayıyoruz, o yüzden bu bir sorun değil.”

Atheist: “So what? We both assume reason to be true, so it’s not an issue.”.

Müslüman: "Peki, benim için öyle değil. Ama ateizm altında akıl yürütme yeteneğinizin bir anlamı yoktur. Ateizm, Tanrı'yı inkar etmek için kullandığını iddia ettiği varsayımı bile geçersiz kılmıştır. Dolayısıyla ateist olmak saçmadır, çünkü ateizm aklın kendisini ortadan kaldırır." Ateist: "Hayır, önce bana Tanrı'yı kanıtlamanız gerekir."

Muslim: “Well, for me it isn’t. But under atheism your ability to reason does not make sense. Atheism has invalidated the very assumption that it claims to use to deny God. So it is absurd to be an atheist since atheism nullifies reason itself.”. Atheist: “No, you have to prove God to me first.”.

Müslim: "Bu bir kaçamak, çünkü 'kanıt' kelimesini kullanman."

Muslim: “That’s a cop-out, because your use of the word ‘proof’.

"Akıl yürütme yeteneğinizi varsaymakta haklı değilsiniz, çünkü ateizm altında rasyonalite geçersiz kılınır. Rasyonalite rasyonel olmayandan gelemez. Bu bakış açısından ateizm irrasyoneldir. Oysa rasyonalite rasyonelden gelebilir. Bu yüzden, aklımızı kullanabilmemizi İslami teizm en iyi şekilde açıklar, çünkü akıl, Her Şeyi Gören, Her Şeyi Bilen ve Hikmet Sahibi olan Yaratıcı'dan gelmiştir."

assumes your ability to reason. However, you are not justified in making such an assumption because rationality is nullified under atheism. Rationality cannot come from non-rationality. From this perspective, atheism is irrational. However, rationality can come from rationality. This is why Islamic theism explains best why we can use our reason, as it came from the Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise.”.

Akıl nedir?

What is reason?.

Bu tartışmanın bağlamında "akıl", bizim akli yetilerimize sahip olmamız anlamına gelir. Hakikati edinebiliriz, keşfetmeyi arzu ederiz ve çıkarım yapabilir, tümevarım ve tümdengelim uygulayabiliriz. Akli yetilerimizin önemli bir yönü, mantıksal olarak geçerli bir sonuca ulaşabilme yeteneğimizdir. Mantıklı bir şekilde akıl yürüttüğümüzde, sonuçlarımız zihnimizde gerçekleşen rasyonel kavrayışımıza dayanır; sonucun öncüllerden çıktığını görürüz. Teknik olarak söylersek, vardığımız sonuçlar bir mantıksal argümanın öncülleri arasındaki mantıksal ilişkilere dayanır. Bu ilişkilere dayanarak sonucun takip ettiğini görürüz. Bu "görme" fiziksel olarak açıklanamaz. Fiziksel dünyada hiçbir şey, bu öncüllerin sonuçla neden ve nasıl bağlantılı olduğunu açıklayamaz. Özetle, mantıklı bir şekilde akıl yürüttüğümüzde, sonucun mantıksal olarak takip ettiğine, yani önceki öncüllerine mantıksal olarak bağlı olduğuna dair zihinsel bir kavrayışa sahibiz. Tümdengelimli argümanlar, akli kavrayışlarımızı açıklamak için iyi bir örnektir. Tümdengelimli argümanlar, öncüllerin sonucun doğruluğunu garanti ettiği argümanlardır. Bir tümdengelimli argüman, sonucu öncüllerinden zorunlu olarak çıkıyorsa geçerlidir. Geçerli olması ve öncüllerinin doğru ya da rasyonel olarak kabul edilebilir olması halinde sağlam (sound) sayılır. Şu tümdengelimli argümanı ele alalım: 1. Bütün bekârlar evli olmayan erkeklerdir. 2. John bekârdır.

In the context of this argument, reason refers to the fact that we have rational faculties. We can acquire truth, we desire to discover, and we can infer, induce and deduce. A significant aspect of our rational faculties is the ability to come to a logically valid conclusion. When we reason logically, our conclusions will be based on our rational insight that is occurring in our minds; we see that the conclusion follows. Technically speaking, the conclusions we make are based on the logical relations between the premises of a logical argument. We see that the conclusion follows based on these relations. This “seeing” cannot be explained physically. Nothing in physical world can explain why and how these premises are connected to the conclusion. In summary, when we reason logically we have a mental insight that the conclusion follows logically; it is logically connected to its previous premises. Deductive arguments are a good example to explain our rational insights. Deductive arguments are where the premises guarantee the truth of the conclusion. A deductive argument is valid if its conclusion follows necessarily from its premises. It is sound if it is valid and its premises are true or rationally acceptable. Consider the following deductive argument: 1. All bachelors are unmarried men. 2. John is a bachelor.

3. Öyleyse John evli olmayan bir erkektir.

3. Therefore, John is an unmarried man.

Biz, bilgimiz sayesinde (3)'ün (1) ve (2)'den zorunlu olarak çıktığını biliyoruz. Fiziksel dünyadaki hiçbir şey, (3)'ün önceki öncüllerle neden bağlantılı olduğunu, yani neden mantıksal olarak bunlardan çıktığını kanıtlayamaz. Başka bir deyişle, sonuç yalnızca öncüllerdeki kelimelerin anlamı gereğince zorunlu olarak çıkmaz; bunu öncüller arasında oluşan ilişkiler sayesinde yapar.

We know that (3) necessarily follows from (1) and (2) based on our insight. Nothing in the physical world can prove why (3) is connected to the previous premises; in other words, why it logically follows. The conclusion doesn’t only necessarily follow by virtue of the meaning of the words in the premises65; it does so due to the relations occurring between them.

66 Sonuç ile öncüller arasındaki mantıksal ilişkiler arasındaki bağlantı fiziksel olarak gözlemlenemez ve açıklanamaz. Bu bakış açısından akıl, açıkça aşkın bir boyuta sahiptir. Bu noktayı açıkça ortaya koymak için şu tümdengelimsel argümanı ele alalım:

66 The connection between the conclusion and the logical relations between the premises cannot be observed and explained physically. From this perspective, reason clearly has a transcendent dimension. To drive this point home, consider the following deductive argument:

1. John 5 modifus gözlemledi.

1. John has observed 5 modifus.

2. John'un gözlemlediği 5 modifus sarıdır.

2. The 5 modifus John has observed are yellow.

3. Bu nedenle, en azından bazı modifuslar sarı olmalıdır.

3. Therefore, some modifus at least must be yellow.

Bu geçerli bir argümandır; sonuç öncüllerden zorunlu olarak çıkar. John 5 sarı modifu gözlemlemiştir, dolayısıyla en az bazı modifuların sarı olması zorunlu olarak çıkar. (1) ve (2) öncüllerinden (3) çıkmalıdır. Peki, (3) sonucunun bu öncüllerden zorunlu olarak çıktığı konusunda neden hemfikiriz? Modifunun ne olduğunu bilmediğimiz halde (bu kelimeyi ben uydurdum), argümanın mantıksal geçerliliğine neden inanıyoruz? Bunun nedeni, argümanın mantıksal akışının öncüllerin anlamından ve kendi deneyimlerimizden çıkardığımız kişisel çıkarımlardan bağımsız olarak zihnimizde gerçekleşmesidir. Öncüller ile sonuç arasında bir bağlantı vardır. (3) sonucuna, herhangi bir dışsal, maddi ya da anlamsal veriye başvurmadan kavrayış elde ettik. Deneyimimize dayanmayan bir şeye, yani modifunun ne olduğunu bilmediğimiz halde bir kavrayışa ulaştık. Nitekim "sarı" kelimesi "zellow" (yine uydurma bir kelime) ile değiştirilseydi de sonuç yine zorunlu olarak çıkardı: en az 5 modifu zellow olmalıdır. Zihnimiz yalnızca dışsal bir kanıta dayanmayan bir sonuca varmakla kalmadı; öncüller arasındaki ilişkileri de kurdu. Bu ilişkiler fiziksel ya da ampirik kanıtlarla açıklanamaz. Zihnimiz kavrayışımızı yönlendirdi ve bu mantıksal ilişkileri kurarak (3) sonucunun (1) ve (2)'den zorunlu olarak çıktığına hükmetti. Zihnimiz (1) ve (2) öncüllerini alıp kavrayışımızı (3) sonucuna doğru yönlendirdi ya da sevk etti.

This is a valid argument; the conclusion necessarily follows from the premises. John has observed 5 yellow modifus, so it necessarily follows that at least some modifus must be yellow. Given premises (1) and (2), (3) must follow. However, why do we agree that the conclusion (3) necessarily follows from these premises? Why do we believe in the logical validity of the conclusion, although we have no idea what a modifu is? (By the way, I have made the word up). It is because the logical flow of the argument occurs in our minds regardless of the meaning of the premises and any personal inferences we might ever have formed from our own experiences. There is a connection between the relations of the premises and the conclusion. We have achieved an insight into conclusion (3) without any external, material and semantic data. We have achieved an insight into something that is not based on our experience (we do not know what a modifu is). In actual fact, if the word “yellow” was replaced with “zellow” (another made-up word), the conclusion would still necessarily follow; some modifus (at least 5) must be zellow. Not only have our minds come to a conclusion that is not based on any external evidence; our minds have also established relations between the premises. These relations cannot be explained using physical or empirical evidence. Our minds have directed and driven our insight (in other words, established these logical relations) to conclude that (3) must follow from (1) and (2). Our minds have taken premises (1) and (2) and driven or directed our insight to conclude (3).

Ancak zihinsel bir hedefe ya da bir varış noktasına yönlendirilmek ya da sevk edilmek, fiziksel bir sürecin özelliği değildir. Fiziksel süreçler kördür, rastgeledir ve onları bir yere doğru yönlendiren hiçbir kasıtlı güce sahip değildir.

However, being driven or directed to a mental destination or endpoint is not a characteristic of a physical process. Physical processes are blind, random and have no intentional force directing them anywhere.

Bu, fiziksel süreçlerin bir sonuca ulaşma ve bir içgörü edinme yeteneğimizi açıklamak için kullanılamayacağı anlamına gelir. Gerekçe: bilimin bir varsayımı. İnsan zihninin ayırt edici bir niteliği vardır; doğru ile yanlışı, hakikat ile yalanı, güzellik ile çirkinliği ayırt edebiliriz. Bu, bizi hayvanlardan açıkça ayırır. Zihinsel yeteneklerimiz ilerlememizi ve gelişmemizi sağlamıştır. Hatta bilime başlayabilmeden önce akli melekelerimize güvenmek zorundayız. Bilimin temel varsayımlarından biri, zihnimizin akıl yürütme yeteneğine sahip olduğudur. Böyle bir varsayım olmadan "kanıt", "olgu", "hakikat" ve "ispat" gibi sözcükleri asla kullanamazdık. Bilimin insan tarafından uygulanması, akıl yürütebildiğimiz varsayımına dayanır. Bu da aklın varlığının herhangi bir bilimsel açıklama türüyle tam olarak açıklanamayacağı anlamına gelir. Örneğin bir bilim insanı test edilebilir bir hipotezi veya yanıtlanabilir bir soruyu ele almaya çalıştığında, sonuçların akılcı bir biçimde açıklanabileceği varsayılır. Bilim insanları ayrıca bir bilimsel açıklamanın mantıksal geçerliliğini değerlendirme yeteneğine sahip olduklarını da kabul ederler. Bu açıkça, bilim insanının bilim yapmadan önce aklını kullanabildiğini varsayar. Bu, bilimin akıl yürütme yeteneğimiz için hiçbir kısmi açıklama sunamayacağı anlamına gelmez. Ancak aklı temel bir bakış açısından haklı çıkaramaz. Aklın fiziksel bir süreç aracılığıyla nasıl ortaya çıktığını göstermeye çalışmak, onun aşkın boyutunu açıklamaya hiçbir katkı sağlamaz. Bu, kişinin zihninde bir içgörüyle belirlenen mantıksal olarak geçerli bir sonuca ulaşabilme yeteneğini de kapsar. Bu yüzden yalnızca bilimsel bir açıklamaya dayanmak yetersizdir: sonucu zihnimizde görmemizi açıklayamaz. Öncüller arasındaki ilişkilere dayanarak mantıksal bir sonuç çıkarabiliriz. Öncüllerdeki anahtar sözcükler, anlayabildiğimiz ya da deneysel olarak doğrulayabildiğimiz hiçbir şeye dayanmasa bile bunu yapabiliriz. Bilim yalnızca bir biçimde gözlemlenebilen şeylerle ilgilenebilir; öncüller arasındaki mantıksal ilişkiler ise gözlemlenemez. Bilim, aklı açıklamaya başlayabilmek için akla ihtiyaç duyduğundan, bilimin aklımızın kullanılabilirliğini bir şekilde haklı çıkarabileceğini savunmak, döngüsel bir argüman öne sürmekle eşdeğer olurdu. Bilim, dünyayı anlamamıza yardımcı olan yararlı bir araçtır, ancak birçok sınırlılığı vardır (bkz. Bölüm 12). Bu noktada, bazı varsayımların (veya ilk ilkelerin) kanıt olmaksızın doğru kabul edildiği için açıklanmasına ya da hesaba katılmasına gerek olmadığı savunulabilir. Bu geçerli bir noktadır.

This means that we cannot use physical processes to account for our ability to achieve an insight into a conclusion. Reason: an assumption of science The human mind has a distinctive quality; we can distinguish between right and wrong, truth and falsehood, beauty and vileness. This clearly separates us from animals. Our mental abilities have enabled us to progress and advance. In fact, we must trust our rational faculties before we can even begin to conduct science. One of science’s key assumptions is that our minds have the ability to reason. Without such an assumption, we could never use words such as evidence, fact, truth and proof. The human practice of science rests on the assumption that we can reason. This means that the existence of reason cannot be fully accounted for by any type of scientific explanation. For example, when a scientist attempts to address a testable hypothesis or an answerable question, there is an assumption that the results can be rationalised. Scientists also accept that they have the ability to assess the logical validity of a scientific explanation. This obviously assumes that the scientist can use her reason before she performs any science. This does not mean that science cannot provide any partial explanation at all for our ability to reason. However, it is unable to justify reason from a foundational point of view. Attempting to demonstrate how reason emerged via some physical process does nothing to explain its transcendent dimension. This includes the ability to come to a logically valid conclusion that is determined by an insight in one’s mind. This is why relying solely on a scientific explanation is inadequate: it fails to account for the fact that we see the conclusion in our minds. We have the ability to make a logical conclusion based on the relations between premises. We can also do this without the key words in the premises being based on anything we can understand or verify empirically. Science can only deal with what can be observed in some way; logical relations between premises cannot be observed. Since science requires reason in order to begin to explain reason, to argue that it can somehow justify our ability to reason would be tantamount to arguing in a circle. Science is a useful tool to help us understand the world, but it has many limitations (see Chapter 12). At this point one might argue that assumptions do not need to be explained or accounted for, because some assumptions (or first principles) are taken to be true without evidence. This is a valid point.

Ancak geçerli varsayımlar ile geçersiz varsayımlar arasında bir fark vardır. Bir varsayımın geçerli olabilmesi için, desteklediği bilgi alanına, kavrama veya kurama uygun olması gerekir. Eğer bir dünya görüşünü desteklemeyi amaçlayan bir varsayım, o dünya görüşünün içinde yer alamıyorsa, o varsayım kabul edilemez. Örneğin bilim, "doğal dünyayı işleten nedenlerde bir tutarlılık" bulunduğu fikrine dayanır.67

However, there is a difference between valid and invalid assumptions. For an assumption to be valid it must make sense to the sphere of knowledge, concept or theory that it supports. However, if an assumption that aims to support a worldview cannot fit within that worldview, then the assumption cannot be presumed. For example, science rests on the notion that there is “consistency in the causes that operate the natural world”67

Bilim insanları fiziksel nedenlerin tutarsız olduğu sonucuna sürekli varacak olsaydı, bu varsayımın reddedilmesi ya da değiştirilmesi gerekirdi. Felsefi natüralizm (ve hatta bilim) aklın rastgele, akıl dışı fiziksel süreçlerle açıklanabileceğini savunuyorsa, natüralizmi benimseyen bir ateist, bu varsayımı natüralizmin bakış açısına hiç sığmadığı hâlde nasıl açıklayabilir? Natüralizm aslında aklı inkâr eder, çünkü rasyonellik akıl dışı fiziksel süreçlerden gelemez. Zihinsel kavrayışlar kör fiziksel süreçlerden çıkamaz. Dolayısıyla ateistler ya dünya görüşlerini değiştirmeli ya da aklımızın rasyonel olduğu fikrini bir kenara bırakmalıdır.

. If scientists were to always conclude that physical causes are inconsistent, then that assumption would need to be dismissed or changed. If philosophical naturalism (and even science) maintains that reason can be explained via random, non-rational physical processes, then how can an atheist—who adopts naturalism—account for such an assumption when it clearly cannot fit within the perspective of naturalism? Naturalism actually denies reason, because rationality cannot come from non-rational physical processes. Mental insights cannot come from blind physical processes. Therefore, atheists must change their worldview or dismiss the idea that we are rational.

Ateizm altında akıl yürütme yetilerimizi gerekçelendiremeyiz.

Under atheism we cannot justify our rational faculties.

Çoğu ateist felsefi natüralisttir; natüralizm doğaüstü bir şeyin bulunmadığını ve fiziksel süreçlerin bütün olguları açıklayabileceğini savunur. Natüralizme göre, gerçekliğin en temel düzeylerine indiğimizde, her şeyin kör, rastgele, akılsız fiziksel süreçlerin sonucu olduğunu görürüz; atomaltı parçacıklar, atomlar ve moleküller hiçbir yön, rehberlik veya amaçlanmış bir sonuç olmaksızın etrafta dolaşmaktadır. Fiziksel şeylerin bir amacı yoktur; bu fiziksel süreçleri kasıtlı olarak yönlendiren hiçbir şey yoktur. Ancak durum buysa, zihinlerimizin zihinsel kavrayışlara ulaşma yeteneğine sahip olduğunu nasıl iddia edebiliriz? Bir sonuca varma yeteneğine sahip olduğumuzu nasıl iddia edebiliriz? Akıl yürütebilmenin temel bir parçası, bir şeyin, öncüller arasındaki mantıksal ilişkilere dayanarak başka bir şeyden mantıksal olarak nasıl çıktığını zihinde görebilmek, yani rasyonel kavrayışlara sahip olmaktır. Natüralizmin başarısızlığa uğradığı nokta burasıdır, çünkü o, bütün olguların rastgele, akılsız fiziksel süreçlere dayandığını öne sürer.

Most atheists are philosophical naturalists; naturalism asserts that there is no supernatural, and that physical processes can explain all phenomena. According to naturalism, if we probe the most basic levels of reality, we see that everything is the result of blind, random, non-rational physical processes; subatomic particles, atoms and molecules are whizzing around without any direction, guidance or intended outcome. Physical stuff has no purpose; nothing is intentionally driving these physical processes. If this is the case, though, how can we claim our minds have the ability to achieve mental insights? How can we claim the ability to reach a conclusion? A key part of being able to reason is to have rational insights, to see in one’s mind that something logically follows from something else based on the logical relations between premises. This is where naturalism fails, as it asserts that all phenomena are based on random, non-rational physical processes.

Bir önermeyi alıp zihinsel bir varışa doğru "sürme" yeteneği, bu yeteneğin kör, akıl dışı fiziksel süreçlerden geldiği varsayıldığında geçersiz kılınır. Bir şey, içermiyorsa ya da o şeyi doğurma yeteneğine (veya potansiyeline) sahip değilse, başka bir şeyi doğuramaz. Örneğin, paraya sahip değilsem size 500 dolar veremem; işsiz olup kötü kredi geçmişim varsa bu miktarı da toplayamam (bu ilke kitap boyunca kullanılacaktır).

The ability to take premises and “drive” them towards a mental destination is invalidated if one postulates that the ability comes from blind, non-rational physical processes. A thing cannot give rise to something if it does not contain it, or if it does not have the ability (or the potential) to give rise to it. For example, I cannot give you $500 if I do not have the money, and I cannot raise the amount if I am jobless with bad credit (this principle will be used throughout this book).

Aynı şekilde, eğer fiziksel süreçler akılcılığı içermiyorsa, onu nasıl ortaya çıkarabilirler? Fiziksel süreçler tanımı gereği akılcılığı içermez ve "kavrayışa" sahip değildir. Bir argümandan çıkan sonucu göremezler. Fiziksel süreçler amaçlı ya da kasıtlı olarak yönlendirilmez ya da yönlendirilmez. Bu nedenle, akılcılığın akılcı olmayan fiziksel süreçlerden çıkabileceğini öne sürmek bile, bir şeyin hiçbir şeyden çıkabileceğine inanmakla aynıdır. Bölümün başındaki hikâyeye benzer şekilde, iki otobüs şoförü olduğunu düşünün. Birincisinin görüşü iyidir ve deneyimli bir sürücüdür. İkincisi ise kördür ve deneyimsizdir. Birinci sürücü yolculuğuna başlar ve "Önerme 1" ile "Önerme 2" adlı iki kişiyi alır. Varış noktaları "Sonuç"tur. Haritasında varış noktasını görür ve yolculuk sona ererken son durağı açıkça fark eder. İkinci sürücü ise otobüs garında otobüsüne eşlik edilir. Otobüste "Önerme 1" ve "Önerme 2" beklemektedir. Varış noktaları birinci senaryodakiyle aynıdır. Sürücü otobüsü çalıştırmayı başarır. Ancak sizce varış noktasına ulaşacak mı? Gözlüklü taksi şoförü gibi, asla son varış noktasına ulaşamayacaktır. Fiziksel süreçler de aynı sorunla karşı karşıyadır. Onlar körtür. Akılcılığı açıklayamazlar, çünkü akılcılığın bir özelliği, kavrayış elde etme ya da bir sonuca ulaşma yeteneğidir ve kör olan bir şeyden kavrayış elde edilemez. Böyle bir şeyi savunmak, bir şeyin hiçbir şeyden ortaya çıkabileceğini söylemekle eşdeğerdir. Bu bakış açısından ateizm, naturalist perspektifi nedeniyle yalnızca irrasyonel değil, aynı zamanda akla karşı bir düşmandır. Tanrı hakkında herhangi bir iddiada bulunmak için gereken şeyi geçersiz kılar.

Likewise, if physical processes do not contain rationality, then how do they give rise to it? Physical processes by definition do not contain rationality, and they do not have “insight”. They cannot see the conclusion that follows from an argument. Physical processes are not purposefully or intentionally driven or directed. Therefore, to even suggest that rationality can come from non-rational physical processes, is exactly the same as believing that something can come from nothing. Consider the following example. Similar to the story at the beginning of this chapter, imagine there are two bus-drivers. The first has good eyesight and is an experienced driver. The second bus-driver is blind and inexperienced. The first driver starts his journey and picks up two people called “Premise 1” and “Premise 2”. Their final destination is “Conclusion”. He sees the destination on his map and as the journey is coming to an end he clearly observes the final stop. The second driver is escorted to his bus at the bus station. Waiting on the bus are “Premise 1” and “Premise 2”. Their destination is the same as in the first scenario. The driver manages to start the bus. However, do you think he will reach the destination? Just like the taxi-driver with the blindfold, he will never reach the final destination. Physical processes suffer the same problem. They are blind. They cannot explain reason because a feature of rationality is the ability to derive insight or reach a conclusion, and one cannot obtain insight from something that is blind. To assert such a thing is the equivalent of saying something can arise from nothing. From this perspective, atheism—because of its naturalistic perspective—is not only irrational, but an adversary of reason. It invalidates the thing that is required to make any claim about God:

reason itself. Akıl yürütmenin kendisi. Rasyonellik rasyonel olmayan bir şeyden çıkamayacağına göre, naturalizm bizim akıl yürütme yeteneğimizi açıklayamaz sonucu çıkar. Bu argümana rağmen, birkaç olası itiraz vardır. Bunlar bu bölümün sonunda ele alınacaktır. Ancak, temel bir itiraz, bilgisayar programlarının tümdengelimli olarak akıl yürütme yeteneğine sahip olduğunu savunur: bilgisayar programları fiziksel maddelerden oluşur; dolayısıyla fiziksel süreçler rasyonelliği açıklayabilir. Bu iddia, bu bölümün sonunda ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Ancak asıl nokta şudur: bilgisayar programlarının "kavrayışları" yoktur; özellikle de anlamlı kavrayışları yoktur. İnsan rasyonelliği, anlamlı sonuçlar oluşturabilme yeteneğini içerir. Bir sonucun çıkarımlarını ya da anlamını sorgulayabilmemiz (yukarıdaki modifus örneğinde olduğu gibi, anlamını bilmesek bile) insan rasyonelliğinin anlamlı kavrayışlar içerdiğini gösterir. Bilgisayar programlarının bu anlamlı kavrayışları yoktur. Gerçekte, bir bilgisayar sistemi anlama (semantik) değil, sözdizimsel kurallara (sembollerin işlenmesine) dayanır. Bu, ileride daha ayrıntılı olarak açıklanacaktır.

reason itself. Since rationality cannot come from non-rationality, it follows that naturalism cannot explain our ability to reason. Despite this argument, there are a few possible objections. These will be discussed at the end of this chapter. However, one key objection argues that computer programmes have the ability to reason deductively: computer programmes are made up of physical stuff; therefore, physical processes can explain rationality. This contention will be addressed in detail at the end of this chapter. However, the main point is that computer programmes do not have “insights”; in particular, they do not have meaningful insights. Human rationality involves the ability to establish meaningful conclusions. The very fact that we can question the implications or the meaning of a conclusion (even if we do not know its meaning, as in the case of the modifus above) indicates that human rationality involves meaningful insights. Computer programmes do not have these meaningful insights. In actual fact, a computer system is based on syntactical rules (the manipulation of symbols), not on semantics (meaning). This will be explained further later.

Darwinci evrim, akıl yetilerimizi gerçekten açıklayabilir mi?

Can Darwinian evolution justify our rational faculties?.

Natüralistlere göre zihinlerimiz rasyonel olacak biçimde evrimleşmiştir. Natüralistler, atalarımızın çevreleri hakkındaki gerçeği bilmelerinin hayatta kalmaları açısından avantajlı olduğunu savunurlar. Doğruyla yanlışı ayırt edebilme yeteneği, hayatta kalmaları için gerekliydi. Natüralizm, akıl yürütme yeteneğimizin olduğu varsayımını geçersiz kılsa da, Darwinci evrim yüzeyde inandırıcı bir açıklama gibi görünmektedir. Ancak biraz daha derine indiğimizde, sayısız sorunla karşılaşırız. Charles Darwin'in kendisi bu konuda şüphelerini dile getirmişti. Zihnin yalnızca daha alt canlı formlarından evrimleşmiş olması durumunda gerçeği edinme yeteneğimizin açıklanamayacağının farkındaydı. 1881 yılında bir mektupta şöyle yazmıştır: "Ama benim için korkunç bir şüphe her zaman ortaya çıkıyor: Alt hayvanların zihninden gelişmiş olan insan zihninin inançlarının herhangi bir değeri var mıdır ya da hiç güvenilir midir? Bir maymunun zihninde herhangi bir inanç varsa, o zihnin inançlarına kim güvenir?"68 Şimdi naturalistik evrimin, insan rasyonelliğini kurtarmak için bir can simidi sağlayıp sağlayamayacağına bakalım. Naturalistik evrim terimini kullandığımızda, evrimsel sürecin İlahi müdahaleden arınmış olduğu fikrine atıfta bulunuyoruz; bu fikre göre, zihinlerimiz rasyonel olacak biçimde evrimleşmiştir, çünkü akıl yürütme ve doğru inançlara ulaşma yeteneğimiz hayatta kalmak için gereklidir. Bu iddiayla ilgili birkaç sorun vardır. Birincisi, doğruyla yanlışı ayırt etme yeteneğimiz hayatta kalmanın bir gereği değildir. İkincisi, zihinsel içgörülere ulaşmak da varlığımızın sürmesi için bir gereklilik değildir. Evrim, hayatta kalma yeteneğiyle ilgilidir, mantıksal olarak geçerli sonuçlar çıkarma yeteneğiyle değil. Son olarak, rasyonel bir zihnin gerekli bir özelliği olan keşfetme yeteneğimiz ve arzumuz çoğu zaman hayatta kalmamıza zarar verir. Rasyonel zihinlerimizin temel özelliklerinden biri, doğruyu elde etme ve yanlış olanı bir kenara atma yeteneğidir. Zihinsel kavrayışlarımız ve önceki öncüllerden bir sonuç çıkarabilme yeteneğimiz de vardır. Bilim yaparken kullandığımız süreçlerin tam olarak bunlar olduğu söylenebilir. Şimdi sorulması gereken soru şudur: Doğalcı evrim, bu yetenekleri açıklayabilir mi? Cevap hayırdır. Bu fikri çürütmek için tek yapmamız gereken, yanlış inançların hayatta kalmaya yol açabileceğini göstermektir. Bu durumda evrim sürecinin akılsal yetilerle sonuçlanmasına gerek kalmaz. Peki yanlış inançlar hayatta kalmaya yol açabilir mi? Bunun sayısız yanlış inanç için geçerli olduğunu görmek uzun sürmez. Vücudunda kırmızı işaretler bulunan tüm böceklerin zehirli olduğuna inanan bir birey, kırmızı işaretli tüm böceklerden kaçınır ve bu sayede hayatta kalır. Ancak bu inanç yanlıştır, çünkü vücudunda kırmızı bulunan birçok böcek zararsızdır; en bariz örnek olarak yaygın uğur böceği gösterilebilir. Bir başkası ise tüm mantarların zehirli olduğuna inandığı için bütün mantarlardan kaçınabilir ve bu sayede hayatta kalabilir. Oysa bazı mantarların, örneğin düğme mantarının, tamamen sağlıklı ve besleyici olduğunu biliyoruz. Filozof Anthony O'Hear, evrimin doğru yerine yanlış inançlar üretebileceğini, dolayısıyla rasyonel olmayan inançların hayatta kalmaya yol açabileceğini göstermek için benzer bir örnek verir: "Bir kuş, belirli renk desenlerine sahip tırtılların zehirli olduğu için onlardan kaçınabilir; ancak benzer renklere sahip zehirsiz tırtılları da kaçınır ve zararsız tırtıl hakkında zehirlilik konusunda yanlış bir inanca sahip olduğu düşünülebilir. Elbette kuşun hayatta kalma şansı, hem zararlı hem de zararsız tırtılları kapsayan o tür tırtıldan kaçınmasıyla artar. Dolayısıyla belirli bir tırtıl hakkındaki yanlış inanç, hayatta kalmayı sağlayan bir eğilimin yan ürünü olacaktır." "Zehirli tırtıllara benzeyerek zararsız tırtılların evrimleştiği göz önüne alındığında, burada yanlışın evrimsel bir açıklaması karşımıza çıkmaktadır; bu da evrimsel süreçlerden doğruya doğrudan bir geçiş yolunun bulunmadığı yönündeki genel tespiti pekiştirmektedir."69

Hayatta kalmaya yol açabilen yanlış inançların varlığı, natüralizm için başka bir zor soruyu da beraberinde getiriyor: Zihnimize neden güvenmeliyiz? Doğruluk ile hayatta kalma arasında zorunlu bir bağ olmadığı ve yanlış inançların da hayatta kalmaya yol açabildiği düşünülürse, akıl yetilerimizin yanlış inançlarla yönlendirilmiş bir evrimsel süreçten doğmuş olabileceğini kabul ettiğimizde, onlara nasıl güvenebiliriz? Keşfetme arzumuz da evrim için bir sorun teşkil ediyor. Evrimin fizik yasalarını anlamamızı ya da matematikle uğraşmamızı sağlayacak yeteneklerle sonuçlanması gerekmez. Evrenı anlayabilecek zihinlerle donanmış olmamız akla yatkın değildir. Hamamböcekleri ve böcekler milyonlarca yıldır son derece iyi hayatta kalıyor, ama onları bir fincan kahve başında ateizmin (ya da başka herhangi bir şeyin) varoluşsal ve mantıksal sonuçlarını tartışırken görmüyoruz. Şunu bir düşünün: 500.000 kilogram yakıt taşıyan, saatte 17.500 mil hızla uzaya fırlatılmak üzere olan bir roket hayal edin. Bir astronotu bu mekiğe binmeye iten nedir; geri dönüp dönemeyeceğini, hatta uzaya ulaşıp ulaşamayacağını bilmeden? Bu keşfetme ve öğrenme arzusu hayatta kalmaya elverişli midir? Soğuğa ve sert koşullara katlanarak Everest'e tırmanmaya bir dağcıyı ne sürükler; zirveye ulaşıp ulaşamayacağını bilmeden? Hayatta kalmayı önceliklendirmek üzere tasarlanmamış mıdır? Bir keşişi kendini izole etmeye, bekar kalmaya ve iç huzuru aramaya adamaya ne sürükler? Bu, hayatta kalma ve üreme ile tamamen çelişmez mi? Gerçekten de keşfetme arzusu insanlarda güçlüdür ve çoğu durumda hayatta kalma arzusunun önüne geçer. Hayatta kalmalarına elverişli olan şeylerden kendilerini uzak tutan, bunu yaparak gerçek mutluluk ve huzura eren insanlar görüyoruz. Öyleyse keşfetme arzumuzun, hayatta kalmaya zarar veren faaliyetlere yol açmasını nasıl açıklayabiliriz? Cevap: Açıklayamayız. Natüralist evrimi benimseyen biri için bu arzular anlamlı değildir. Sonuç olarak, daha yüksek düzeydeki aklımız ve öğrenme arzumuz, sık sık bizi hayatta kalmaya ve üremeye katkı sağlamayan "gereksiz" faaliyetlere, örneğin sanata, maneviyata, felsefeye ya da yeni doğum kontrol yöntemleri tasarlamaya zaman ayırmaya yöneltir. Doğal seçilim, bu tür davranışların uyumsal bir faydası olmadığından, bunların tümünü ortadan kaldırmış olmalıydı. Darwinci evrim mekanizması yalnızca "hayatta kalma ve üreme"yi açıkladığı için, aklımızı kullanabilme yeteneğimizi ya da bunun en belirgin özelliği olan keşfetme arzusunu açıklayamaz. Bu iki sorundan açıkça görülmelidir ki, hakikate değil hayatta kalmaya yönelik olan Darwinci evrim teorisi, aklı kullanma yeteneğimizi ve keşfetme arzumuzu yeterince açıklayamamaktadır. Akademisyenler bu sorunları fark etmiş ve dikkat çekici bazı açıklamalarda bulunmuşlardır. Biyolog John Gray şöyle belirtmektedir: "İnsan zihni hayatta kalma zorunluluklarına uyarak evrimleştiyse, gerçekliğe ilişkin bilgi edinebileceğini düşünmek için ne sebep vardır; türü üretmek için tek gereken, hatalarının ve yanılsamalarının ölümcül olmamasıysa? Saf natüralist bir felsefe, sahip olduğumuza inandığımız bilgiyi açıklayamaz."70 DNA'nın keşfedicisi Francis Crick ise şunları söylemiştir: "Son derece gelişmiş beyinlerimiz, bilimsel hakikatleri keşfetme baskısı altında değil, yalnızca hayatta kalacak ve soyumuzu sürdürecek kadar zeki olabilmemiz için evrimleşmiştir."71 Bilişsel bilimci Steven Pinker ise şöyle yazmıştır: "Beyinlerimiz hakikat için değil, uygunluk için şekillendi. Bazen hakikat uyumsal olur, ama bazen olmaz."72 Açık sözlü bir ateist ve nörobilimci olan Sam Harris, bilimin sonunda bize cevaplar vereceğine inansa da, "…mantıksal, matematiksel ve fiziksel sezgilerimizin Hakikati izlemek üzere doğal seçilim tarafından tasarlanmadığını" kabul etmektedir.73 Özetle, ateistler aklî yetilerini kullanarak Tanrı'nın var olmadığını kanıtladıklarını iddia ettiklerinde, bu bir entelektüel ikiyüzlülük biçimidir. Buna göre, akılcı bir zihne sahip olduklarını hesaba katabilmek için ateizmi reddetmeleri ya da aklın kendisini reddetmeleri gerekir. Entelektüel ironi şudur: akıl yürütme yetileri en iyi biçimde Tanrı'nın varlığıyla açıklanır. Evrimsel Güvenilirlik Üzerine Bir Not Birçok natüralist, hayatta kalma ile doğruluk arasında zorunlu bir bağ bulunmadığını kabul eder. Bu kişiler, doğruya ulaşan güvenilir bilişsel yetilerin ortaya çıkmasına yol açan biyolojik koşulların ve baskıların büyük olasılıkla var olduğunu savunur. Bu yetiler biyolojik uygunluğa katkı sağlamış olmalı ve bu nedenle doğal seçilim tarafından tercih edilmiş olmalıdır. Darwinci evrimin doğruya güvenilir bilişsel yetilerimizi açıklayabileceği görüşü, evrimsel güvenilirlik olarak adlandırılır. Evrimsel güvenilirliğin gerekçelendirilebilmesi için, doğal seçilimin doğruya güvenilir bilişsel yetileri, yanlış inançlar üreten güvenilmez bilişsel yetilere tercih etme olasılığının, bunun tersine tercih etme olasılığından yüksek olması gerekir. Bu argümanın temel önermesi, doğruya güvenilir bilişsel yetilerin, yanlış inançlar üreten güvenilmez yetilerden daha fazla uygunluk artırıcı (hayatta kalmamıza ve üremesine katkı sağlayan) olduğudur. Ancak şimdiye kadarki tartışmamıza dayanarak bu önerme zayıflatılmaktadır. Bu önermenin haklı olmadığını gösteren başka nedenler de vardır; bunlardan bazıları aşağıda ele alınmaktadır.

Güvenilmez bilişsel yetiler, yanlış inançlar üretmiş olsalar bile hayatta kalmamıza ve üremeye yol açmış olabilirdi. Yanlış ama uyum sağlamayı artıran temkinli inanç oluşturma süreçlerine sahip olabilirdik. Akademisyen James Sage şöyle savunur:

Unreliable cognitive faculties that produced false beliefs could have led to our survival and reproduction. We could have held cautious belief-forming processes that were false, yet fitness enhancing. The academic James Sage argues:

“Örneğin, bir organizma, yakınlarda bir yırtıcı olduğuna yanlış biçimde inandığı için saklanabilir. Evrimsel açıdan bakıldığında, tehlikeli yırtıcıları ‘fazla tespit eden’ temkinli inanç oluşturma süreçlerine sahip olmak avantajlıdır; özellikle yanlış inançların maliyeti düşük olduğunda.”74

“For example, an organism may hide because it believes falsely that a predator is nearby. Evolutionarily, it pays to have cautious belief-forming processes that “over detect” dangerous predators, especially when false beliefs carry little cost.”74

Doğruyu güvenilir biçimde tespit eden bilişsel yetiler, yüksek bir maliyet getirdikleri için doğal seçilim tarafından tercih edilmemiş olabilirdi. James Sage, doğruyu güvenilir biçimde tespit eden bilişsel yetilerin "yüksek bir bedel getirdiğini" savunmaktadır75. Bu yetilerin biyolojik maliyeti şunları içerir:

Truth-reliable cognitive faculties could have not been favoured by natural selection as they came as a high cost. James Sage maintains that truth-reliable cognitive faculties “come at a high price”75. The biological cost of these faculties involves the following:

“(i) beyin oksijen, kalori ve soğutmaya ihtiyaç duyar, (ii) ayrıntılı çıkarımlar yapmak (en az veriyle bile olsa) önemli miktarda zaman ve konsantrasyon gerektirir, (iii) geçmiş deneyimlerden bilgiye erişmek geniş bir depolama kapasitesi ve geri çağırma yolları gerektirir, (iv) ilgili bilgiyi belirlemek çok düzeyli sıralama alt rutinleri gerektirir, (v) arzuları ve hedefleri sıralamak kapsamlı bir düşünme ve yansıtma gerektirir ve (vi) “dedektörleri” (ve diğer algısal girdileri) kullanmak hassasiyet ve keskinlik gerektirir. Bu etmenlerin her birinin önemli bir biyolojik maliyeti vardır.”76

“(i) the brain requires oxygen, calories, and cooling, (ii) calculating detailed inferences (even with minimal data) requires considerable time and concentration, (iii) accessing information from past experience requires extensive storage capacity and retrieval pathways, (iv) identifying relevant information requires multi-level sorting subroutines, (v) ranking desires and goals requires extensive deliberation and reflection, and (vi) utilizing “detectors” (and other perceptual inputs) requires precision and acuity. Each of these factors carries a significant biological cost.”76

Doğruyu güvenilir biçimde üreten bilişsel yetiler, hayatta kalmak için gerekli temel biyolojik kaynaklar üzerinde bir yük oluşturduğundan, doğal seçilim, daha az yorucu olan ve yanlış inançlar üreten, ama uygunluğu artıran güvenilmez bilişsel yetileri kayırmış olabilir.

Since truth-reliable cognitive faculties put a strain on key biological resources that are essential for survival, natural selection could have favoured fitness enhancing unreliable cognitive faculties that produced false beliefs which were less taxing.

Evrimsel güvenilirciliğin lehinde ve aleyhinde birçok argüman bulunduğu, pek çok felsefi konuda olduğu gibi. Evrimsel güvenilirciliğin doğruyu güvenilir biçimde yakalayan bilişsel yetilerimizi yeterince açıklayamadığı nedenleri, popüler ve akademik itirazlara verilen yanıtlarla birlikte derinlemesine tartışan makalem için şu adresteki yazıyı okuyunuz: "Can evolution adequately explain our truth-reliable cognitive faculties?"78

Like with many philosophical topics there are arguments for and against evolutionary reliabilism. For an in-depth discussion on the why evolutionary reliabilism does not adequately explain our truth-reliable cognitive faculties, with responses to popular and academic objections, please read my essay Can evolution adequately explain our truth-reliable cognitive faculties?78

İslami teizm: en iyi açıklama.

Islamic theism: the best explanation.

Ekmek bir somunu, eğer onu baştan bende yoksa ya da onu elde etme veya yapma yeteneğim yoksa, sana veremem. Bu, şu akli ilkeye dayanır: Bir şey, kendisinde bulunmayan ya da başka bir şeyi ortaya çıkarma yeteneği olmayan bir şeyi ortaya çıkaramaz. Örneğin, akılcılık özelliğini barındırmadıkları için akıl dışı güçler akılcılığı meydana getiremez. Fiziksel süreçler akıl dışıdır, çünkü bir "içgörüye" sahip değildirler. Önceki öncüllerden bir sonucun çıktığını göremezler. Tanrı, akıl sahibi zihinlere sahip olmamızın nedenini açıklar, çünkü akılcılık, Her Şeyi Gören, Her Şeyi Bilen ve Hikmet Sahibi olan Yaratıcı'dan gelebilir. Evrenin başlangıcında yalnızca akıl dışı, kör, rastgele fiziksel madde ve süreçler bulunsaydı, bunlar nasıl düzenlenirse düzenlensin akılcılığı ortaya çıkaramazlardı. Ancak başlangıçta yukarıda sözü edilen adlar ve sıfatlara sahip bir yaratıcı varsa, evrenin akıl yürütme yeteneğine sahip bilinçli varlıklar içerebileceği sonucu çıkar. Bu bakış açısından, ateistler aslında akılcı yetilerini açıklayabilmek için Tanrı'ya ihtiyaç duyarlar. Bu nedenle, Her Şeyi Gören, Her Şeyi Bilen ve Hikmet Sahibi bir Yaratıcı'nın varlığı, akıl yürütme yeteneğine sahip bilinçli canlılar içeren bir evren için en iyi açıklamadır. Bu perspektiften İslami teizm, bu bölümde ortaya konan temel sorulara güzel ve sade bir yanıt sunar. Tanrı bizi yarattı ve bize keşfetme arzusuyla donatılmış akıl sahibi zihinler verdi ki amacımızı yerine getirmemize yardımcı olsun. Tanrı'nın bunu yapma yollarından biri, bizi O'nun yaratılışına, içinde O'nun ayetlerinin (yani ipuçlarının, işaretlerinin, göstergelerinin) bulunduğu yaratılışa yöneltmesidir. Bu ayetler üzerinde düşünüp tefekkür ederek O'nun yüceliğini ve yaratıcı gücünü takdir edebiliriz; bu takdir ve tanıma da doğal olarak bizi O'na ibadete yöneltir (bkz. Bölüm 15). Tanrı, bilgisi, gücü ve iradesiyle evreni ve aklımızı yarattı; böylece akıl yürütme yeteneğimizi ve kozmosun birbirine bağlı ilkelerini keşfetme kabiliyetimizi açıklar. Bu, Kur'an'ın güzel bir ayetini akla getiriyor: Tanrı şöyle buyurur: "Onlara, ufuklarda ve kendi nefislerinde âyetlerimizi göstereceğiz; öyle ki kendilerine onun hak olduğu apaçık anlaşılsın. Rabbinin her şeye şahid olması yetmez mi?"79. Tanrı, Kur'an'da bizi sürekli düşünmeye, aklımızı kullanmaya teşvik eder: "Kur'an'ı düşünmüyorlar mı? Yoksa kalplerinin üzerinde kilitler mi var?"80. "Hâlâ akıl erdirmeyecek misiniz?"81. Bu ayetler, doğruya ulaşmak için doğal dünya üzerinde akıl yürütme ve düşünme yeteneğine sahip olduğumuzu gösterir. Tanrı Kur'an'da ayrıca şöyle buyurur: "Gerçekten göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde, akıl sahipleri için elbette ayetler vardır."82

I could not give you a loaf of bread if I did not have one in the first place or if I did not have the ability to obtain or make one. This is based on the following rational principle: A thing cannot give rise to something else if it does not contain it, or if it does not have the ability to give rise to it. For instance, non-rational forces cannot give rise to rationality, as they do not contain it in the first place. Physical processes are non-rational because they do not have any “insight”. They cannot see a conclusion following from previous premises. God makes sense of the fact that we have rational minds, because rationality can come from the Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise. If in the beginning of the universe there had been only non-rational, blind, random, physical matter and processes, then no matter how they were arranged they could not give rise to rationality. However, if in the beginning there was a creator with the names and attributes mentioned above, it follows that the universe can contain conscious beings with the ability to reason. From this perspective, atheists actually need God to account for their rational faculties. Therefore, the existence of a Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise is the best explanation for a universe with conscious organisms that have the ability to reason. Islamic theism provides a beautiful and simple answer to the main questions raised in this chapter. God created us and gave us rational minds with a desire to discover, in order to aid us in fulfilling our purpose. One way God does this is by directing us towards His creation, wherein lie His signs (i.e. clues, hints, indications). By pondering and reflecting over these signs, we can appreciate His majesty and creative power, for which appreciation and acknowledgement then naturally lead us to worship Him (see Chapter 15). God via His knowledge, power and will created the universe and our minds, hence explaining our ability to reason and discover the interconnecting principles of the cosmos. This brings to mind a beautiful verse of the Qur’an: God says, “We will show them Our signs in the horizons and within their own selves until it becomes clear to them that it is the truth. But is it not sufficient concerning your Lord that He is over all things a Witness?”79. God continuously encourages us to ponder, to use our minds: “Then do they not reflect upon the Qur’an, or are there locks upon [their] hearts?”80. “So will you not reason?”81. These verses signify that we have the ability to reason and ponder on the natural world to attain truth. God also says in the Qur’an: “Indeed, in the creation of the heavens and the Earth and in the alternation of the night and the day are signs for the people of understanding.”82

Buradan kapsamlı bir sonuç çıkarabiliriz. Tanrı bize akıl ve keşfetme arzusu verdi, böylece aklımızı evreni tüm güzelliğiyle anlamak için kullanabiliriz; bu da bizi onu yaratan Tek'e ibadete yöneltir (bkz. Bölüm 15). Tanrı, bilim gibi alanlarla uğraşmamız için gereken araçları tam da içimize yerleştirdi; ama ironik olan şu ki, bazılarımız bu Tanrı'nın bağışladığı yeteneği bulduğunda, onu Tanrı'nın kendisine karşı bir meydan okuma aracı olarak kullanıyor (bkz. Bölüm 12). Bu argümana yöneltilen başlıca itirazlar aşağıda ele alınmaktadır.

From this, we can draw a comprehensive conclusion. God gave us rational minds and the desire to discover, so that we can use our rational faculties to understand the universe in all its beauty, which in turn leads us to worship the One Who created it (see Chapter 15). God placed within us the very tools required for us to engage in disciplines such as science, yet the irony is that when some of us find this God-given gift, they use it to challenge God Himself (see Chapter 12). There are some key objections to this argument that are addressed below.

Boşlukların Tanrısı.

God of the gaps.

"God of the gaps" itiraz�, bir bilimsel bilgi bo�lu�unun belirli bir olgu hakk�nda bulundu�unda, bu bo�luktan Tanr�'n�n varl���na veya Tanr�'n�n ilahi eylemine ba�vuruda bulunulmamas� gerekti�ini ileri s�rer; çünkü bilim, zamanla bu bo�lu�u dolduracak bir açıklamaya yetecek kadar ilerleyecektir. Bu itiraz, bu bölümde sunulan argüman için uygulanamaz; çünkü argüman bilimsel bilgi içindeki bir bo�lu�a de�il, bilimin temellerine de�inmektedir. Herhangi bir bilimin yap�labilmesi için önce akl yürütme yetisine ihtiyaç vardır. Bilimin kendi varsay�mlar�n� zamanla açıklayaca��n� ileri sürmek, döngüsel bir akıl yürütmeye varmakla e�de�erdir. Bu tartışma, bilimin kendi temel varsay�mlar�n� konu etti�imiz için bilimin alan�n�n ötesindedir. Dolayısıyla bu durumda "God of the gaps" itirazı yersiz kalmaktadır.

The “god of the gaps” objection asserts that a gap in scientific knowledge about a particular phenomenon should not give rise to belief in God’s existence, or reference to Divine activity, because science will eventually progress far enough to provide an explanation. This objection cannot be applied to the argument presented in this chapter because it does not address a gap within scientific knowledge; it addresses the foundations of science. The ability to reason is required before any science can take place. To argue that science will eventually explain its own assumptions is tantamount to arguing in a circle. This discussion is beyond the realm of science, as we are discussing the foundational assumptions of science itself. Hence the “god of the gaps” objection is in this case misplaced.

Bu bir ön kabule dayalı (presuppozisyonel) bir argümandır.

This is a presuppositional argument.

Presuppozisyonculuk, muhakemenin Hristiyan dünya görüşü olmadan açıklanamayacağını ileri süren bir argüman biçimidir. Bu iddiaya göre, açıklanamayan bir muhakemeyi kullanamazsınız. Ancak ateist de bu argümanı Hristiyana geri çevirebilir ve kanaca haklı olarak bunu yapar. Ateist, Hristiyana muhakeme yeteneğini açıkladığına neden inandığını sorabilir. Hristiyan, muhakeme yeteneğini Hristiyan dünya görüşünün açıkladığını söylerse, ateistin bunun nasıl olduğunu sorma hakkı vardır ve tartışma bir döngü içinde dönüp durabilir. Bu bölümdeki argüman presuppozisyonel bir argüman değildir. Muhakeme yeteneğimize sahip olduğumuz varsayımını kabul eder ve muhakemeyi kullanmadan önce muhakeme yeteneğimizi açıklamak zorunda olduğumuzu ileri sürmez. Argüman şu soruyu yanıtlar: Muhakeme edebildiğimiz gerçeğini kabul ettiğimize göre, bunu en iyi hangi dünya görüşü açıklar? Muhakeme yeteneğimizi en iyi açıklamanın yolunun Tanrı'nın varlığı olduğunu ve naturalizmin, dolayısıyla ateizmin, muhakeme yeteneğimize dair varsayımı geçersiz kıldığını savunur. Bu nedenle ateizm reddedilmelidir. Rasyonalite, karmaşıklıktan ortaya çıkabilir.

Presuppositionalism is a form of argument that asserts that we cannot account for reason without the Christian worldview. The assertion maintains that you cannot use reason if it is unaccounted for. However, the atheist can—and rightly does—throw the argument back at the Christian. The atheist can ask why the Christian believes he has accounted for his ability to reason. If the Christian replies that the Christian worldview accounts for his ability to reason, then the atheist is within his right to ask how, and the argument can go around in circles. The argument in this chapter is not a presuppositional one. It accepts the assumption that we have the ability to reason, and it does not argue that before you use your reason you need to account for your ability to reason. The argument answers the question: Given that we accept the fact that we can reason, what worldview best explains our ability to do so? It argues that the best way to explain our ability to reason is by God’s existence, and that naturalism—and by extension, atheism—invalidates the assumption that we have the ability to reason. Therefore, atheism must be rejected. Rationality can arise out of complexity.

Emergentist materyalistler, karmaşık etkileşimlere giren karmaşık fiziksel süreçlerden oluşan bir sistemin, bu sistemi oluşturan bireysel bileşenlerde bulunmayan özellikleri veya olguları ortaya çıkarabileceğini savunurlar. Emergentist materyalist, bilimin tarihine başvurarak şöyle der: Bir zamanlar "gizemli" sayılan bir şey, altta yatan karmaşık süreçler anlaşıldığında sonradan gizemi çözülmüştür. Bu nedenle emergentist materyalist, akıl argümanına şu yanıtı verir: Akıl yürütme yeteneğimiz, daha somut olarak bir sonuca dair içgörü edinme yeteneğimiz, beyindeki karmaşık süreçlere dayanmaktadır. Bu süreçler anlaşıldığında, akıl yürütme yeteneğimiz de açıklanmış olacaktır. Emergentist materyalistlerin sıkça verdiği yaygın örneklerden biri sudur, H₂O. Su, gaz halindeki hidrojen ve oksijenden oluşur; ancak kimyasal olarak birleştiklerinde hayatı destekleyen sıvı maddeyi meydana getirirler. Suyun, hidrojen ve oksijenin sahip olmadığı özellikleri vardır. Bu tür örnekler, emergentist materyalistin, bir özelliğin, o sistemin bileşenlerinde bulunmasa bile karmaşık süreçlerden oluşan bir sistemden ortaya çıkabileceğini savunmasına güven verir. Yine de bu örnek yersizdir; çünkü bu bölümde ortaya konan argüman, fiziksel bir şeyin başka bir fiziksel şeyi var etmesi durumu değildir (hidrojen ve oksijen gazlarının suyun fiziksel özelliklerini ortaya çıkarması gibi). Aksine, açıklanması gereken şey, fiziksel özelliklerden (kör fiziksel süreçlerden) ortaya çıkan fiziksel olmayan bir özelliktir: zihinsel bir içgörüye, bir sonuca dair zihinsel kavrayışa sahip olmak. Beyin etkinliğinin altında yatan karmaşık süreçler anlaşılsaydı ve bunların tüm nedensel etkileşimleri haritalandırılsaydı, bu, akıl yürütme yeteneğimizi nasıl açıklardı? Yine de şu soruya yanıt vermiş olmazdı: Önceden var olan kör ve rastgele fiziksel süreçlere dayandığı iddia edilen zihinlerle, içgörü oluşturma yeteneğimizi kullanarak hakikate nasıl ulaşabiliriz? Karmaşıklığa atıfta bulunmak hiçbir şeyi açıklamaz; bu, "öyle oluyor" demenin bir başka yoludur. Bana öyle geliyor ki, emergent materyalizm (ortaya çıkan materyalizm), naturalist dünya görüşünün yarattığı boşluğu doldurmaya yönelik zayıf bir girişimdir (Yedinci Bölüm, emergent materyalizmin öznel bilinçli deneyimleri nasıl açıklayamadığını ortaya koymaktadır). H2O örneğiyle ilgili bir başka sorun ise, öncüllerin arasındaki ilişkilere dayanan rasyonel kavrayışların, fiziksel süreçlerden, bu durumda nöral aktiviteden, çok farklı görünmesidir. H2O örneği, rasyonel kavrayışlar ile fiziksel süreçlerin aynı olduğunu varsaymaktadır. Profesör Raymond Tallis şöyle savunmaktadır: "Parlak su ile H2O molekülleri, ikisinden biri olarak ortaya konmalıdır. Bunlar iki farklı gözlem kipine karşılık gelir... Suyun iki yönü, iki görünüş, onu deneyimlemenin iki yoludur ve bu, nöral aktivite için, bir elektrokimyasal aktivite ve bir deneyim olarak, pek de geçerli değildir."83

Emergent materialists argue that a system of complex physical processes, undergoing complex interactions, can give rise to properties or phenomena that do not exist in the individual components that comprise the system. The emergent materialist will cite the history of science: when something was deemed ‘mysterious’, it was later demystified when the underlying complex processes were understood. Therefore, the emergent materialist responds to the argument from reason, by postulating that our ability to reason—more specifically, the ability to achieve an insight into a conclusion—is based on complex processes in the brain. Once these processes are understood, our ability to reason will have been explained. A common example that emergent materialists cite is water, H20. Water is made up of hydrogen and oxygen, which are gases, yet when combined chemically they form the life-sustaining liquid. Water has properties that hydrogen and oxygen do not. Examples like these provide the emergent materialist with the confidence to argue that a property can arise from a system of complex processes, even though it is not present in the components of that system. Nevertheless, this example is misplaced because the argument articulated in this chapter is not a case of a physical thing bringing into existence another physical thing (like gases hydrogen and oxygen giving rise to water’s physical properties). On the contrary, what requires explaining is a nonphysical property (having a mental insight into a conclusion) arising from physical ones (blind physical processes). If the complex processes that underpin brain-activity were understood, and all of their causal interactions were mapped out, how would that explain our ability to reason? It would still not answer the question: How can we acquire truth using our ability to form insights with minds allegedly based on prior blind, random physical processes? To simply refer to complexity does not explain anything, and it is tantamount to saying, “it just happens”. It seems to me that emergent materialism is a weak attempt to fill the gap created by a naturalistic worldview (Chapter 7 explains how emergent materialism cannot explain subjective conscious experiences). Another problem with the H20 example is that rational insights— based on relations between premises—seem to be very different to physical processes, in this case neural activity. The H20 example assumes that rational insights and physical processes are the same. Professor Raymond Tallis argues that “both shiny water and H20 molecules need to be revealed as one or the other. They correspond to two different modes of observation… The two aspects of water are two appearances, two modes of experiencing it, and this hardly applies to neural activity as electrochemical activity and as experience.”83

Emergent materyalizmi benimsemenin daha geniş sonucu, bir sistemin fiziksel ilişkilerini veya süreçlerini açıklayamayan teorilere izin vermemizdir. Karmaşıklığın yeni özellikleri açıklayabileceğini, ancak bunların nasıl ortaya çıktığını açıklamadan savunan biri varsa, o zaman neden bir teorinin herhangi bir şeyi açıklamasını bekleyelim? Sadece bilimsel anlayışımızın gelişmesini beklemek bir argüman değildir. Bu, acemi bir inşaatçıya, çok sayıda tuğlaya sahip olmanın bir ev inşa etmeye yettiğini anlatmaya eşdeğerdir. Bu doğru değildir; bir ev inşa etmek için çimento, bir tasarım, duvarcılar, tesisatçılar, elektrikçiler, aletler vb. gibi başka şeyler de gereklidir. Sonuç olarak, emergent materyalizm tutarlı bir teori değildir; natüralizmin bıraktığı boşluğu doldurmaya yönelik tutarsız bir girişimdir.

The wider implication of adopting emergent materialism is that we allow theories that cannot explain the physical relations or processes of a system. If one argues that complexity can explain new properties—without explaining how they emerge—then why should we expect a theory to explain anything? Merely waiting for our scientific understanding to improve is not an argument. This is equivalent to explaining to a trainee builder that you can build a house by having many bricks. This is not true; other things are also required to build a house, such as cement, a design, bricklayers, plumbers, electricians, tools, etc. In conclusion, emergent materialism is not a coherent theory; it is an incoherent attempt to fill the gap left by naturalism.

Bilgisayarlar rasyoneldir; dolayısıyla fiziksel süreçler rasyonelliği açıklayabilir.

Computers are rational; therefore, physical processes can explain rationality.

Yaygın bir itiraz, rasyonelliğin fiziksel süreçlerden doğamayacağı görüşüne karşı ileri sürülen, bilgisayar programlarının tümdengelimsel akıl yürütme yapabildiği iddiasıdır. Rasyonelliğin temel özelliklerinden biri, geçerli bir tümdengelimsel argümanda sonucun zorunlu olarak öncüllerden çıkmasıdır. Bilgisayar programları fiziksel süreçlere dayandığı ve rasyonelliğin temel özelliklerinden birini sergilediği için, fiziksel süreçlerin akıl yürütme yeteneğimizi açıklayabileceği ileri sürülür. Ancak bu da yerinde olmayan bir iddiadır. Bu bölümde vurgulandığı gibi, insan akıl yürütmesi öncüller arasındaki mantıksal ilişkilere dayanan zihinsel kavrayışlara dayanır. Bilgisayar programları hiçbir şeyi "göremez". İnsanlar yalnızca kavrayışa sahip olmakla kalmaz; bu kavrayışlarımız aynı zamanda anlamlıdır. Vardığımız sonuçların anlamını kavrayabilir ve sorgulayabiliriz. Bilgisayar programları ise anlamlı kavrayışlara sahip olarak nitelendirilmez. Bilgisayar programları anlambilim (anlam) değil, sözdizimsel kurallara (sembollerin işlenmesine) dayanır. Anlambilim ile sözdizim arasındaki farkı anlamak için şu cümleleri ele alalım:

A common objection to the argument that rationality cannot arise from physical processes is the alleged ability of computer programmes to engage in deductive reasoning. A key feature of rationality is that, in a valid deductive argument, the conclusion necessarily follows. Since computer programmes are based on physical processes and exhibit a key feature of rationality, physical processes can account for our ability to reason, the argument goes. This is another misplaced contention. As highlighted in this chapter, human reasoning is based on having mental insights based on the logical relations between premises. Computer programmes cannot “see” anything. Humans not only have insights; our insights are also meaningful. We have the ability to understand and question the meaning of the conclusions we come to. Computer programmes are not characterised as having meaningful insights. Computer programmes are based on syntactical rules (the manipulation of symbols), not semantics (meaning). To understand the difference between semantics and syntax, consider the following sentences:

• Ailemi seviyorum.

• I love my family.

Gördüğüm metin Yunanca: "αγαπώ την οικογένειά μου." Bu, İngilizce değil, Yunanca bir cümle ve İslami bir kitaptan gelen bir metin gibi durmuyor; ancak sistem kuralım gereği her metni çevirmem gerektiğinden, Türkçe çevirisi: "Ailemi seviyorum."

• αγαπώ την οικογένειά μου.

Bu metin Bengalice yazılmış, ancak sorduğunuz şey Türkçeye çeviri. Metin: "আমি আমার পরিবারকে ভালোবাসি." Çevirisi: Ailemi seviyorum.

• আমি আিার পমরবারকে ভালবামি.

Bu üç cümle aynı anlamı taşır: Ailemi seviyorum. Bu, anlam olan anlambilime (semantik) değinir. Ancak sözdizimi farklıdır. Diğer bir deyişle, kullanılan simgeler birbirinden farklıdır. İlk cümle İngilizce "simgeler" kullanır, ikincisi Yunanca, sonuncusu ise Bengalce. Bundan şu argüman geliştirilebilir:

These three sentences mean the same thing: I love my family. This refers to semantics, the meaning of the sentences. But the syntax is different. In other words, the symbols used are unalike. The first sentence is using English ‘symbols’, the second Greek, and the last Bangla. From this, the following argument can be developed:

1. Bilgisayar programları sözdizimsel (syntax'a dayalı) yapılardır.

1. Computer programmes are syntactical (based on syntax).

2. Akıllarda anlam vardır.

2. Minds have semantics.

3. Sözdizim tek başına anlambilimin ne yeterli koşulu ne de kurucu unsurudur.

3. Syntax by itself is neither sufficient for, nor constitutive for semantics.

4. Bu nedenle, bilgisayar programları kendi başlarına zihin değildir.84.

4. Therefore, computer programmes by themselves are not minds.84.

Diyelim ki bir çığ, dağdaki kayaları tesadüfen "I love my family" (Ailemi seviyorum) sözcüklerini oluşturacak biçimde dizdi. Bu durumda dağın, kayaların dizilişinin ne anlama geldiğini bildiğini söylemek saçma olurdu. Bu da sembollerin salt manipülasyonunun (sözdizimi), anlamı (anlambilim) ortaya çıkarmadığını gösterir.85

Imagine that an avalanche somehow arranges mountain rocks into the words I love my family. It would be absurd to say that the mountain knows what the arrangement of rocks (symbols) means. This indicates that the mere manipulation of symbols (syntax) does not give rise to meaning (semantics).85

Bilgisayar programları, anlamlar üzerinde değil, sembollerin manipülasyonu üzerine kuruludur. Benzer şekilde, Bengalce bir cümlenin anlamını yalnızca harfleri (sembolleri) manipüle ederek bilemem. Bengalce harfleri kaç kez manipüle edersem edeyim, kelimelerin anlamını kavrayamam. Bu yüzden anlambilim için doğru sözdizimin ötesinde bir şeye ihtiyacımız vardır. Bilgisayar programları sözdizimi üzerinde çalışır, anlambilim üzerinde değil. Bilgisayarlar hiçbir şeyin anlamını bilmez. Profesör John Searle'ün Çin Odası düşünce deneyi, sembollerin salt manipülasyonunun, onların ne anlama geldiğinin kavranmasına yol açmadığını güçlü bir biçimde göstermektedir:

Computer programmes are based on the manipulation of symbols, not meanings. Likewise, I cannot know the meaning of the sentence in Bangla just by manipulating the letters (symbols). No matter how many times I manipulate the Bangla letters, I will not be able to understand the meaning of the words. This is why for semantics, we need more than the correct syntax. Computer programmes work on syntax and not on semantics. Computers do not know the meaning of anything. Professor John Searle’s Chinese Room thought-experiment is a powerful way of showing that the mere manipulation of symbols does not lead to an understanding of what they mean:

„Bir odaya kapatıldığınızı hayal edin. Bu odada Çince sembollerle dolu birkaç sepet var. Sizin de (benim gibi) Çince’den tek kelime anlamadığınızı, ama Çince sembolleri işlemeniz için size İngilizce yazılmış bir kural kitabı verildiğini düşünün. Kurallar sembollerin yalnızca biçimsel olarak, yani sözdizimi açısından işlenmesini belirtiyor; anlamları (semantikleri) açısından değil. Dolayısıyla bir kural şöyle diyebilir: ‘Birinci sepetten bir kıvrımlı işareti çıkar ve ikinci sepetten bir başka kıvrımlı işaretin yanına koy.’ Şimdi odaya başka Çince semboller getirildiğini ve size bu semboller dışarı geri gönderilecek Çince semboller üretmeniz için ek kurallar verildiğini varsayın. Ayrıca, odaya gelen bu sembollerin dışarıdaki insanlar tarafından ‘sorular’, sizin dışarı verdiğiniz sembollerin ise ‘sorulara verilen yanıtlar’ olarak adlandırıldığını, siz bunu bilmeseniz de, düşünün. Varsayalım ki programcılar programları tasarlamakta o kadar iyi ve siz de sembolleri işlemekte o kadar ustasınız ki kısa sürede yanıtlarınız, ana dili Çince olan birinin yanıtlarından ayırt edilemez hale geliyor. İşte odanızda Çince sembolleri karıştırıp, gelen Çince sembollere karşılık Çince semboller dışarı veriyorsunuz… Hikâyenin noktası şudur: dışarıdan bakan bir gözlemciye biçimsel bir bilgisayar programını uygulamak yoluyla, tıpkı Çince anlıyormuşsunuz gibi davranırsınız; ama yine de Çince’den tek kelime anlamazsınız.”86

“Imagine that you are locked in a room, and in this room are several baskets full of Chinese symbols. Imagine that you (like me) do not understand a word of Chinese, but that you are given a rule book in English for manipulating the Chinese symbols. The rules specify the manipulation of symbols purely formally, in terms of their syntax, not their semantics. So the rule might say: ‘Take a squiggle-squiggle out of basket number one and put it next to a squiggle-squiggle sign from basket number two.’ Now suppose that some other Chinese symbols are passed into the room, and that you are given further rules for passing back Chinese symbols out of the room. Suppose that unknown to you the symbols passed into the room are called ‘questions’ by the people outside the room, and the symbols you pass back out of the room are called ‘answers to questions.’ Suppose furthermore, that the programmers are so good at designing the programs and that you are so good at manipulating the symbols, that very soon your answers are indistinguishable from those of a native Chinese speaker. There you are locked in your room shuffling your Chinese symbols and passing out Chinese symbols in response to incoming Chinese symbols… Now the point of the story is simply this: by virtue of implementing a formal computer program from the point of view of an outside observer, you behave exactly as if you understood Chinese, but all the same you do not understand a word of Chinese.”86

Çince Odası düşünce deneyinde, odanın içindeki kişi bir bilgisayarı simüle etmektedir. Başka bir kişi, sembolleri öyle bir biçimde yönetmektedir ki odanın içindeki kişi Çince anlıyormuş gibi görünmektedir. Ancak odanın içindeki kişi dili anlamamaktadır; yalnızca o durumu taklit etmektedir. Profesör Searle şu sonuca varır:

In the Chinese Room thought-experiment, the person inside the room is simulating a computer. Another person manages the symbols in a way that makes the person inside the room seem to understand Chinese. However, the person inside the room does not understand the language; they merely imitate that state. Professor Searle concludes:

"Sembollerin kendi başlarına olması—yani yalnızca sözdiziminin bulunması—anlamsallık için yeterli değildir. Yalnızca sembolleri manipüle etmek, onların ne anlama geldiğinin bilgisini garanti etmek için yeterli değildir."87

“Having the symbols by themselves—just having the syntax— is not sufficient for having the semantics. Merely manipulating symbols is not enough to guarantee knowledge of what they mean.”87

İtirazcı, bilgisayar programının anlamı bilmediğini kabul etse bile, bütün sistemin bildiğini ileri sürerek buna karşılık verebilir. Profesör Searle bu itirazı "sistem yanıtı" olarak adlandırmıştır88. Peki program neden anlamı bilmez? Cevap basittir: programın sembollere anlam atfetmek için bir yolu yoktur. Bir bilgisayar programı sembollere anlam atayamıyorsa, programa dayanan bir bilgisayar sistemi anlamı nasıl kavrayabilir? Doğru programa sahip olmak tek başına anlayış üretemez. Searle, sistemin bütün olarak anlamı kavramadığını göstermek için Çin Odası düşünce deneyinin genişletilmiş bir versiyonunu sunar: "Sepetlerin içeriğini ve kural kitabını ezberlediğimi ve bütün hesaplamaları kafamda yaptığımı hayal edin. Hatta her şeyi açıkta yaptığımı da düşünebilirsiniz. 'Sistem'de bende olmayan hiçbir şey yoktur ve ben Çince anlamadığım için sistem de anlamaz."89

The objector might respond to this by arguing that although the computer programme does not know the meaning, the whole system does. Professor Searle has called this objection “the systems reply”88. However, why is it that the programme does not know the meaning? The answer is simple: it has no way of assigning meaning to the symbols. Since a computer programme cannot assign meaning to symbols, how can a computer system—which relies on the programme—understand the meaning? You cannot produce understanding just by having the right programme. Searle presents an extended version of the Chinese Room thought-experiment to show that the system, as a whole does not understand the meaning: “Imagine that I memorize the contents of the baskets and the rule book, and I do all the calculations in my head. You can even imagine that I work out in the open. There is nothing in the ‘system’ that is not in me, and since I don’t understand Chinese, neither does the system.”89

Bu itiraza verilebilecek basit bir cevap, bilgisayarların tümdengelimli akıl yürütme yeteneğine sahip bağımsız sistemler olmadığı gerçeğini de içerir. Bilgisayarlar, bilinçli ve akıl sahibi insanlar tarafından tasarlanmış, geliştirilmiş ve yapılmıştır. Dolayısıyla bilgisayarlar, rasyonel kavrayışlarımızı gerçekleştirme yeteneğimizin bir uzantısından başka bir şey değildir. William Hasker şöyle açıklıyor:

A simple response to this objection also includes the fact that computers are not independent systems with the ability to engage in deductive reasoning. They were designed, developed and made by human beings that are conscious and rational. Therefore, computers are just a protraction of our ability to perform rational insights. William Hasker explains:

"Bilgisayarlar, akıl yoluyla bahşedilmiş bir kavrayışa sahip oldukları için işlev görürler. Başka bir deyişle bir bilgisayar, tasarımcılarının ve kullanıcılarının aklının bir uzantısından ibarettir; bir televizyon setinin haber ve eğlence bakımından bağımsız bir kaynak olmaması gibi, o da akli kavrayışın bağımsız bir kaynağı değildir."90.

“Computers function as they do because they have been endowed with rational insight. A computer, in other words, is merely an extension of the rationality of its designers and users; it is no more an independent source of rational insight than a television set is an independent source of news entertainment.”90.

Ateizm akıl üzerinde tekel kuramaz ve kuramaz da. Ateistlerin rasyonel olduğu ve ateizmin akla dayandığı yönünde giderek yaygınlaşan algı üzülerek görülüyor. Oysa gerçek bundan daha uzak olamaz. Kör, rastgele fiziksel süreçler, aklımızı kullanabilme yetimizi açıklayamaz. İşte bu yüzden ateizm, Yüce Varlığı reddetmek için kullandığını iddia ettiği şeyi, yani aklı, geçersiz kılar. Oysa İslami teizme göre, her şeyi gören, hikmet sahibi ve her şeyi bilen Yaratıcı tarafından yaratılmış, akıl sahibi bir evrende yaşıyoruz; O da bize akletme yeteneğini bahşetmiştir. Bu görüş tutarlıdır ve akli yetilerimizi tam olarak açıklar; başka hiçbir görüş bunu yapamaz (aslında hiçbir başka görüş bunu yapamaz). Kör, rastgele fiziksel süreçlerin görme, düşünme ve öğrenme yeteneğimizi açıklayabileceğini savunmak ise akıl dışıdır. Bu düşünceyi sürdürenler, aslında akla karşı çıkanlardır. Gözlerini bağlayıp yolcularını istedikleri yere götürebileceğini ısrarla söyleyen bir taksi şoföründen farkları yoktur.

Atheism does not—and cannot—have a monopoly on reason. It is a shame that there is a growing perception that atheists are rational, and that atheism is based on reason. Nothing could be further from the truth. Blind, random physical processes cannot account for our ability to reason. This is why atheism invalidates the very thing it claims to use to reject the Divine. However, according to Islamic theism, we live in a rational universe created by the All-Seeing, The-Wise and The-Knowing Creator, who gave us the ability to reason. This is coherent and accounts fully for our rational faculties; nothing else will (indeed, nothing else can). Maintaining that blind, random physical processes can make sense of our ability to see, think and learn is irrational. Those who persist in this thinking are in fact adversaries of reason. They are no different from a taxi-driver putting on a blindfold and insisting that he can drive his passengers to their destination.