Hayal edin ki muhteşem bir saraya girdin. Koridorda yürürken binanın büyüklüğü seni hayrete düşürüyor ve en yakındaki kapıyı açarak keşfetmeye karar veriyorsun. Odaya girdiğinde sınıf gibi düzenlenmiş yüzlerce sandalye ve masa görüyorsun. Birdenbire diğer odaları keşfetme isteğin kayboluyor. Sarayı terk edip yerel bir kahvehanede arkadaşınla buluşmaya karar veriyorsun. Arkadaşınla kahve içerken sana soruyor: "Peki sarayda ne gördün?" Sen de şöyle cevap veriyorsun: "Sadece sınıf gibi düzenlenmiş masa ve sandalyelerle dolu bir oda." Arkadaşın şimdi soruyor: "Peki neden diğer odaları görmedin?" Sen de şöyle diyorsun: "Bir anlamı yok, görecek bir şey yoktu. Bu oda masa ve sandalyelerle doluysa, diğer odalar da boş olacaktır." Cevabın mantıklı mı? Bir odada bir şey olduğu için diğer odalarda hiçbir şey olmayacağı sonucu mantıksal olarak çıkar mı? Elbette çıkmaz. Bilimin Tanrı'yı çürüttüğünü iddia eden ateistler de benzer bir mantığı izliyor. Bilim yalnızca gözlemlerin çözebileceği konulara odaklanır. Oysa Tanrı, tanımı gereği fiziksel evrenin dışında bulunan bir Varlık'tır. Dolayısıyla O'nu doğrudan gözlemlemek imkânsızdır. Ancak bir ateist, dolaylı gözlemin Tanrı'nın varlığını destekleyebileceğini veya reddedebileceğini ileri sürebilir. Bu doğru değildir. Herhangi bir dolaylı gözlem Tanrı'nın varlığını asla çürütemez, çünkü bu, gözlemlenmiş bir olgunun gözlemlenmemiş bir olguyu çürütebileceğini söylemek gibidir. Bu da yukarıdaki saray örneğindeki mantıkla aynıdır. Bilim felsefecilerinin çoğunluğunun da bilimin ateizme götürmediğini kabul ettiği bilinmektedir. Örneğin Hugh Gauch, bilimin ateizmi desteklediğinde ısrar etmenin "heyecan puanı yüksek, mantık puanı düşük" olduğunu haklı olarak sonuçlandırır. Gauch'un görüşü tamamen anlamlıdır, çünkü gözleme dayanan bir düşünce biçimi, gözlemlenemeyen bir şeyi inkâr edemez. Ancak bilim, bu konuda sessiz kalabilir ya da filozofların Tanrı'nın varlığına dair felsefi bir argüman geliştirmek için kullanabileceği kanıtlar sunabilir. Bununla birlikte, bilimsel kanıtları kullanarak Tanrı'nın varlığının olası olmadığı sonucuna varan argümanlar da vardır. Bunlara kanıta dayalı argümanlar (evidential arguments) denir; bunlar bilimsel sonuçlar değil, felsefi nitelikte argümanlardır.

Imagine you entered an amazing palace. As you walk through the hallway, you are struck by the size of the building and decide to explore by opening the nearest door. As you enter the room, you see hundreds of chairs and tables arranged like a classroom. Suddenly you lose any motivation to explore the other rooms. You decide to leave the palace and head off to meet your friend at a local coffee shop. As you drink coffee with your friend he asks you, “So what did you see in the palace?” You reply, “Just a room full of tables and chairs arranged like a classroom”. Your friend then asks, “Why didn’t you see the other rooms?” You reply by saying, “There’s no point, there was nothing to see. If this room was full of chairs and tables, then the other rooms will have nothing in them.” Is your reply rational? Does it logically follow that just because there is something in one room, there will be nothing in the other rooms? Of course it does not. Atheists who claim that science has disproved God follow a similar logic. Science focuses its attention on only what observations can solve. However, God, by definition, is a Being who is outside the physical universe. Therefore, any direct observation of Him is impossible. However, an atheist may argue that indirect observation may support or negate God’s existence. This is not true. Any form of indirect observation could never negate God’s existence, because it is like saying an observed phenomenon can negate an unobserved phenomenon. This follows the same logic as the above example in the palace. The fact that science does not lead to atheism is attested by the majority of the philosophers of science. For example, Hugh Gauch rightly concludes that to “insist that… science supports atheism is to get high marks for enthusiasm but low marks for logic.”335 Gauch makes perfect sense because the method of thinking that relies on observation cannot deny what cannot be observed. What science can do, however, is stay silent on that matter or provide evidence that philosophers can use to formulate a philosophical argument that God exists. Notwithstanding, there are arguments that use scientific evidence that conclude God’s existence is unlikely. These are known as evidential arguments; they are philosophical in nature and not scientific conclusions.

Bazı ateistlerin bilimin Tanrı'yı reddedebileceğine neden inandığını soruyorsunuz.

Why do some atheists believe science can deny God?.

Bilim dünyayı değiştirdi. Tıptan telekomünikasyona kadar bilim, hayatlarımızı ve refahımızı hiçbir başka çalışma alanının yapamadığı şekillerde iyileştirdi. Bilim, hayatlarımızı sürekli olarak geliştirir ve dünyayı ve evreni anlamamıza yardımcı olur. Ancak bilimin başarıları, birçok ateistin tutarsız ve yanlış varsayımları benimsemesine yol açtı. Aşağıda bu varsayımların bir özeti yer almaktadır.

Science has changed the world. From medicine to telecommunications, science has improved our lives and well-being in ways that no other field of study has. Science continually improves our lives, and aids our understanding of the world and the universe. However, science’s successes have led many atheists to adopt incoherent and false assumptions. Below is a summary of these assumptions.

• Birinci olarak, bazı ateistler bilimin hakikati ölçmenin tek ölçütü olduğunu ve bilimin sorularımızın tümüne yanıt verdiğini düşünmektedir. Bu düşünce, ateisti, bilimin yalnızca gözlemlenebilen şeyleri ele alabildiği gerekçesiyle Tanrı'nın var olmadığı sonucuna götürmektedir. Tanrı gözlemlenemediğine ve bilim hakikati ölçmenin tek ölçütü olduğuna göre, Tanrı'nın var olduğunu iddia etmek yanlıştır. Bu varsayım aynı zamanda ateisti, anlamadığımız şeyler için Tanrı'ya artık ihtiyaç duyulmadığına inanmaya yöneltmektedir.

• First, some atheists perceive that science is the only yardstick for truth and that science has the answers for all of our questions. This motivates the atheist to conclude that God doesn’t exist because science can only address what one can observe. Since God cannot be observed and science is the only yardstick for truth, then to claim God exists is false. This assumption also motivates the atheist to believe that God is no longer required as a reason for things we do not understand.

Bu, yanlış bir varsayımdır; çünkü bilimin birçok sınırı vardır ve cevaplayamadığı pek çok soru bulunmaktadır. Ayrıca bilimin temellendiremediği, ancak vazgeçilmez ve temel bilgi kaynakları olan başka kaynaklar da vardır. Bu da bilimin dünya ve gerçeklik hakkında doğruları ortaya koymanın tek yolu olmadığı anlamına gelir.

This is a false assumption because science has many limitations, and there are many things that it cannot answer. In addition, there are other sources of knowledge that science cannot justify, yet they are indispensable and fundamental sources of knowledge. This implies that science is not the only way to establish truths about the world and reality.

• İkinci varsayım, bilimin bu kadar başarılı olması nedeniyle bilimsel sonuçların doğru olmak zorunda olduğudur. Bilimsel sonuçlar doğruysa ve bilim, Tanrı gibi gözlemlenemeyen bir gerçekliği ele alamıyorsa, O'nun var olmadığı sonucu çıkar. Bu varsayımın mantığı bulanıktır ve bilim felsefesi konusundaki yaygın bir bilgisizliği gözler önüne serer. Basitçe söylemek gerekirse, bir şeyin işe yaraması onun doğru olduğu anlamına gelmez. Bu, bilim felsefesinin temel bir fikridir. Ne yazık ki, hatta bazı çok tanınmış ateistler bile bir bilimsel kuramın pratikte başarıyla uygulanmasının onun mutlak anlamda doğru olduğunu kanıtladığı gibi tutarsız bir görüşü benimsemektedir. 2010 yılında İrlanda'nın Dublin kentinde düzenlenen Dünya Ateist Konferansı'nda Richard Dawkins ile tanışmıştım. Onunla kısaca konuştum ve bir soru soranlara neden "sadece bilimi yapın" diyerek bilim felsefesini incelememelerini söylediğini sordum. Bana pek bir yanıt vermedi. Kamuya açık çalışmalarını incelediğimde, ana gerekçelerinden birinin bilimin "işe yaradığı, kahpe" olduğu düşüncesi olduğu şimdi giderek belirginleşiyor.336

• The second assumption is that since science is so successful, scientific conclusions must be true. If scientific conclusions are true, and science cannot address an unobserved reality like God, then it follows He does not exist. The logic behind this assumption is fuzzy and it exposes a common ignorance concerning the philosophy of science. Simply put, just because something works does not mean it is true. This is a basic idea in the philosophy of science. Unfortunately, even some highly acclaimed atheists take the incoherent view that the successful practical application of a scientific theory proves it to be true in an absolute sense. I once met Richard Dawkins at the World Atheist Convention in 2010, held in Dublin, Ireland. I spoke to him briefly and asked him why he told one questioner not to study the philosophy of science and “just do the science”. He didn’t give me much of a reply. Surveying his public work, it is now becoming clear that one of his main reasons is that science “works, b*tches”336

Sezgisel olsa da bu yanlıştır. Bir bilimsel teorinin ya da sonucun yalnızca işe yaraması, onun doğru olduğu sonucunu mantıksal olarak zorunlu kılmaz.

. Although intuitive, it is false. It does not logically follow that a scientific theory or conclusion is true just because it works.

• Üçüncü varsayım, bilimin kesinliğe götürdüğüdür. Bilim Tanrı'nın varlığını doğrudan ispatlayamıyorsa ve kesinliğe ulaşmanın tek yolu bilimse, o zaman Tanrı'nın varlığından emin olamayız. Bu varsayım aynı zamanda ateistin, bir şey iyi doğrulanmış bilimsel bir teori olarak etiketlendiğinde, onunla çelişen ilahi vahyi reddetmemiz gerektiğini savunmasına da zemin hazırlar. Bu doğru değildir. Bilim insanları bir şeye teori dediklerinde, onun mutlak olduğunu ve asla değişmeyeceğini söylemiş olmazlar. Bu, sınırlı gözlemlerimize dayanarak belirli olguları açıklamak için en iyi açıklama olduğu anlamına gelir. Ancak önceki gözlemlerle çelişen yeni bir gözlem ya da bakış açısı her zaman ortaya çıkabilir. Bilimin güzelliği de budur; taş üzerine kazınmış değildir. Dolayısıyla dini metinlerle bilim arasında bir çelişki gibi görünen bir durum varsa, bu büyük bir sorun değildir. Neden?

• The third assumption is that science leads to certainty. If science cannot directly prove God’s existence, and it is the only route to certainty, then we cannot be certain of God’s existence. This assumption also motivates the atheist to argue that once something is labelled as a well-confirmed scientific theory, we must dismiss Divine revelation if it opposes it in some way. This is not true. When scientists call something a theory, they are not saying it is absolute and that it will never change. It means it is the best explanation of particular phenomena, based on our limited observations. However, there can always be a new observation—or way of seeing things— that is at odds with previous observations. This is the beauty of science; it is not set in stone. Therefore, if religious scripture and science seem to conflict, it is not a huge problem. Why?

Çünkü bilim değişebilir. Söyleyebileceğimiz tek şey, gözlemlenen olgulara dair mevcut anlayışımızın—sınırlı gözlemlerimize dayanan anlayışımızın—belirli bir kutsal metnin söyledikleriyle çeliştiği, ama bu anlayışın değişebileceğidir. Bu, bilimi dini metinlerin iddialarını yerle bir etmek için bir beyzbol sopası gibi kullanmakla arasında büyük bir fark yaratır.

Because science can change. All that we can say is our current understanding of observed phenomena—based on our limited observations—is at odds with what a particular scripture says, but it may change. This is a huge difference from using science as a baseball bat to smash the claims of religious scripture.

Bazı bilimsel olgular, doğrudan gözlemlere dayandığı için bilimde değişme ihtimali düşüktür; ancak dini söylemi yermek için kullanılan argümanların çoğu, Darwinci evrim gibi daha karmaşık bilimsel açıklamalara ve teorilere dayanır. Kutsal olarak vahyedilmiş bir metnin içeriği bilimsel açıklama ve teorilerle çelişiyor gibi görünüyorsa, bilimi kabul etmek için vahyi reddetmemelisiniz. Aynı şekilde, vahyi kabul etmek için bilimi reddetmemelisiniz. Her ikisini de kabul etme epistemik hakkına sahipsiniz! Dolayısıyla doğru yaklaşım, bilimi bugün elimizde bulunan en iyi bilgi olarak kabul etmek, ancak onu mutlak olarak görerek büyük epistemik sıçramalar yapmaktan kaçınmaktır; aynı zamanda, bunu yapmak için iyi sebeplerimiz olduğu için (Bölüm 13'e bakınız) vahyedilmiş metni de kabul edebilirsiniz.

Some scientific facts, based on direct observation, are unlikely to change in science, but most of the arguments that are used to bash religious discourse are based on more complex scientific explanations and theories, such as Darwinian evolution. If the content of a divinely revealed text seems to be at odds with scientific explanations and theories, you must not reject revelation to accept the science. In addition, you must not reject the science to accept the revelation. It is within your epistemic right to accept both! The correct approach, therefore, is to accept the science as the best that we have without making massive epistemic leaps of faith and concluding that it is absolute; at the same time, you can accept the revealed text because you have good reasons to do so (see Chapter 13).

• Son varsayım, birçok ateistin dünyaya baktığı mercek niteliğindedir. Bu kitabın çeşitli bölümlerinde tartışıldığı gibi bu mercek naturalizmdir. Naturalizmin iki türü vardır:

• The final assumption forms the lens by which many atheists see the world. This lens, as discussed in various chapters of this book, is naturalism. There are two types of naturalism:

felsefi ve metodolojik. Felsefi natüralizm, evrendeki bütün olguların fiziksel süreçler aracılığıyla açıklanabileceğini ve doğaüstü bir şeyin bulunmadığını savunan felsefedir. Metodolojik natüralizm ise bir şeyin bilimsel sayılması hâlinde, asla Tanrı'nın İlahi faaliyetine ya da gücüne atıfta bulunamayacağı görüşüdür. Ateist, felsefi natüralizmi metodolojik natüralizmle karıştırır. Ateist, farkında olmadan, bilimsel sonuçları anlamak için felsefi natüralizmin bilimsel olmayan varsayımını benimser.

philosophical and methodological. Philosophical naturalism is the philosophy that all phenomena in the universe can be explained via physical processes, and that there is no supernatural. Methodological naturalism is the view that if anything is deemed scientific, it can never refer to God’s Divine activity or power. The atheist conflates philosophical naturalism with methodological naturalism. The atheist inadvertently adopts the non-scientific assumption of philosophical naturalism to understand scientific conclusions.

Ateist, bilimsel sonuçların bilimsel olabilmesi için Tanrı'nın yaratıcı gücüne ve hikmetine atıfta bulunmaması gerektiği görüşünü (metodolojik natüralizm), Tanrı'nın yaratıcı gücünün ve hikmetinin var olmadığı görüşüyle (felsefi natüralizm) karıştırmaktadır.

The atheist confuses the idea that scientific conclusions, in order to be scientific, must not refer to God’s creative power or wisdom (methodological naturalism), with the fact that His creative power and wisdom do not exist (philosophical naturalism).

Bu bölümün geri kalanı bu varsayımları ele alacak ve bunun en iyi yolu temellere dönmektir: bilimin ne olduğunu anlamak, sınırlarını keşfetmek ve bilim felsefesinde var olan tartışmalardan bazılarını çözmeye çalışmaktır.

The rest of this chapter will address these assumptions, and the best way to do that is to go back to basics: understand what science is, explore its limitations and unravel some of the discussions that exist in the philosophy of science.

Bilim nedir?

What is science?.

"Science" kelimesi, "bilgi" anlamına gelen Latince scientia kelimesinden gelmektedir. Bilim, fiziksel dünyanın nasıl işlediğini anlamaya yönelik insani bir çabadır. Matematikçi ve bilim felsefecisi Bertrand Russell, bilimi güzel bir biçimde şöyle açıklar: gözlem ve buna dayanan akıl yürütme yoluyla, dünya hakkındaki "belirli gerçekleri ve gerçekleri birbirine bağlayan yasaları keşfetme girişimi".337

The word science comes from the Latin word scientia, meaning knowledge. Science is the human endeavour to understand how the physical world works. Mathematician and philosopher of science Bertrand Russell nicely explains that science is “the attempt to discover, by means of observation and reasoning based upon it… particular facts about the world, and the laws connecting facts with one another.”337

Russell'ın tanımı ışığında, bilimsel yöntemi daha ayrıntılı olarak inceleyelim.

In light of Russell’s definition, let’s further break down the scientific method.

Bilim belirli bir kapsama sahiptir. Fiziksel dünyaya odaklanır ve yalnızca doğal süreçleri ve olguları ele alabilir. Bu bakış açısından, ruh nedir? Anlam nedir? gibi sorular bilimsel sürecin dışında kalan sorulardır.

Science has a particular scope. It focuses on the physical world, and can only address natural processes and phenomena. From this perspective, questions such as, what is the soul? What is meaning? are questions outside the scientific process.

Bilim, fiziksel dünyayı açıklamayı amaçlar. Kolektif bir kurum olarak bilim, doğal dünyanın nasıl işlediğine dair doğru açıklamalar üretmeyi hedefler. Bilimin açıklama üretme yolu, test edilebilir hipotezler ortaya koymaktır. Bir hipotezin test edilebilir olması için, somut beklentileri mantıksal olarak doğurması gerekir. Şu hipotezi ele alalım: "Kahve, Olimpiyat güreşçilerinin performansını artırır." Bu hipotez test edilebilirdir, çünkü şu somut beklentileri doğurur:

Science aims to explain the physical world. As a collective institution, it aims to produce accurate explanations of how the natural world works. The way science aims to produce explanations is that it comes up with testable hypotheses. For a hypothesis to be testable, it must logically generate specific expectations. Consider the following hypothesis: “Coffee improves the performance of Olympic wrestlers.” This hypothesis is testable because it generates the following specific expectations:

• kahve performansı artırır.

• coffee improves performance.

• kahve performansı olumsuz etkiler.

• coffee impairs performance.

• performansta herhangi bir değişiklik yoktur.

• there is no change in performance.

Bilimin güzel yönlerinden biri, yalnızca doğru hipotezleri incelemesi değil; aksine deney ve sınamayı zorunlu kılmasıdır. Bu nedenle, bilimsel fikirler sonunda yalnızca sınanabilir olmakla kalmamalı, gerçekten sınanmalıdır. Tek bir sonuç kümesi tercih edilen seçenek değildir; gerçek bilim, farklı bilim insanlarının deneyi mümkün olduğunca çok kez tekrarlamasını içerir.

One of the beautiful aspects of science is that it does not just examine true hypotheses; rather, it necessitates experimentation and testing. This is why, ultimately, scientific ideas must not only be testable; they must actually be tested. A single set of results is not the preferred option; true science involves that different scientists repeat the experiment as many times as possible.

Bilimin, şimdiye kadar tartıştığımız şeylerin ötesinde elbette daha fazlası vardır; ancak bu gözlemler, bilimsel yöntemin temel unsurlarını anlamak için yeterlidir. Bu da bizi, bilimin ateizme yol açtığı sonucuna yanlış olarak varmak için bazı ateistlerin kullandığı, bilim hakkındaki temel varsayımlara cevap vermeye yöneltir.

There is obviously more to science than what we have discussed so far, but these observations are sufficient to understand the basic elements of the scientific method. This leads us to respond to the key assumptions about science that some atheists use to falsely conclude that science leads to atheism.

Varsayım #1: Gerçeklik hakkında doğruyu ortaya koymanın tek yolu bilimdir ve bilim bütün soruları yanıtlayabilir.

Assumption #1: Science is the only way to establish the truth about reality, and it can answer all questions.

Bu iddia, scientism (bilimcilik) olarak bilinir ve bir ifadenin bilimsel olarak kanıtlanamıyorsa doğru olmadığını öne sürer. Ateist ve hümanistlerle yaptığım çeşitli konuşmalarda, onların bu iddiayı sürekli varsaydığını gördüm. Dünya hakkında hakikate ulaşmanın tek yolu bilim değildir. Bilimsel yöntemin sınırlılıkları, bilimin her soruyu yanıtlayamayacağını göstermektedir. Bunun başlıca sınırlılıkları arasında şunlar yer alır:

This assertion, known as scientism, claims that a statement is not true if it cannot be scientifically proven. In various conversations I have had with atheists and humanists, I have found that they constantly presume this assertion. Science is not the only way to acquire truth about the world. The limitations of the scientific method demonstrate that science cannot answer all questions. Some of its main limitations include that it:

• Bu konu yalnızca gözlemle sınırlıdır.

• is limited to observation.

• ahlaken nötr değildir.

• is morally neutral.

• Kişisel olana girip inceleyemem.

• cannot delve into the personal.

• Neden bazı şeylerin olduğuna cevap veremez.

• cannot answer why things happen.

• Bazı metafizik soruları ele alamaz.

• cannot address some metaphysical questions.

• zorunlu doğruları kanıtlayamaz.

• cannot prove necessary truths.

Ancak bu sınırlılıkları tartışmadan önce, bilimciliğin (scientism) kendi kendini çürüten bir görüş olduğunu belirtmek önemlidir. Bilimcilik, bir önermenin bilimsel olarak kanıtlanamıyorsa doğru olmadığını iddia eder. Ancak yukarıdaki ifadenin kendisi bilimsel olarak kanıtlanamaz. Bu, "İngilizce dilinde üç kelimeden uzun cümle yoktur" demeye benzer; bu cümle ise üç kelimeden uzun olduğu için kendi kendini çürütür.338.

However, before we discuss these limitations, it is important to note that scientism is self-defeating. Scientism claims that a proposition is not true if it cannot be scientifically proven. Yet the above statement itself cannot be scientifically proven. It is like saying, “There are no sentences in the English language longer than three words”, which is self-defeating because that sentence is longer than three words.338.

Yalnızca gözlemle sınırlı.

Limited to observation.

Bu, açık bir sınırlılık gibi görünebilir, ancak tam olarak anlaşılmış değildir. Bilim insanları her zaman gözlemleriyle sınırlıdır. Örneğin, bir bilim insanı kafeinin bebek fareler üzerindeki etkisini öğrenmek isterse, sahip oldukları farelerin sayısı ve türü ile deneyde mevcut olan tüm değişkenlerle sınırlı kalacaktır. Bilim felsefecisi Elliot Sober, "Empiricism" adlı denemesinde bu noktayı şöyle dile getirir: "Her an bilim insanları elinde bulunan gözlemlerle sınırlıdır… Sınırlılık şudur: bilim, dikkatini yalnızca gözlemlerin çözebileceği problemlerle sınırlamak zorundadır."339

This may sound like an obvious limitation, but it is not entirely understood. Scientists are always limited to their observations. For example, if a scientist wants to find out the effect of caffeine on baby mice, they will be restricted to the number and type of mice they have and all the variables in place during their experiment. Philosopher of science Elliot Sober makes this point in his essay, Empiricism: “At any moment scientists are limited by the observations they have at hand… the limitation is that science is forced to restrict its attention to problems that observations can solve.”339

Bilim insanları yalnızca gözlemlerle sınırlı olmakla kalmaz, aynı zamanda gelecekteki bir gözlemin, daha önce yapılan gözlemlere aykırı olabilecek yeni sonuçlar oluşturabilmesiyle de sınırlanırlar (aşağıdaki ‘Tümevarım Sorunu’ bölümüne bakınız). Bir diğer sınırlılık ise bugün gözlemlenemez olarak kabul edilen şeylerin, gelişen teknoloji veya süregelen araştırmalar sayesinde gelecekte duyularımızla algılanabilmesidir. Mikroskobun ve elektron mikroskobunun keşfi ve kullanımı, bilimsel ilerlemenin güzel örnekleridir. Dolayısıyla fiziksel dünya hakkındaki mevcut anlayışımızdan asla emin olamayız, çünkü bu anlayış daha gelişmiş gözlemlerle değişebilir.

Not only are scientists restricted to observations, but they are also limited by the fact that a future observation may form new conclusions that in turn can go against what was previously observed (see the section below, ‘The Problem of Induction’). Another limitation involves the fact that what is considered to be non-observable today could be perceived by our senses in the future, either due to improved technology or persistent investigation. The discovery and use of the microscope and the electron microscope are good examples of scientific progress. Therefore, we can never be certain about our current understanding of the physical world, because it can change with improved observations.

Ahlaken nötr.

Morally neutral.

Bilim ahlaken tarafsızdır. Bu, bilim insanlarının ahlaki değerlere sahip olmadığı anlamına gelmez. Kastedilen, bilimin ahlakın temellerini sağlayamayacağıdır (Bölüm 9'a bakınız). Örneğin bilim, ahlakın anlamlılığına ve nesnelliğine bir dayanak oluşturamaz ve neyin doğru neyin yanlış olduğunu bize söyleyemez. Bu, bilimin bazı etik ve ahlaki kararlara yön veren çok disiplinli bir yaklaşımın parçası olamayacağı anlamına gelmez. Ancak bilim tek başına, neyi iyi ya da kötü saydığımız konusunda bir temel sunmakta yetersiz kalır.

Science is morally neutral. Now this does not mean that scientists do not have morals. What it means is that science cannot provide a foundation for morality (see Chapter 9). For instance, science cannot be a basis for the meaningfulness and objectivity of morals, and it cannot tell us what is right or wrong. This does not mean that it cannot be part of a multidisciplinary approach that informs some ethical and moral decisions. However, science on its own fails to provide a basis for what we consider good or bad.

Bilim, temelde neyin olduğunu bize söyler, neyin olması gerektiğini değil. "Olandan olması gerekene geçilemez" ifadesi felsefede bir klişe hâline gelmiştir; yine de içinde bir miktar doğruluk payı vardır. Bilim, bir bıçağın birinin derisini delmesi sırasında neler olduğunu, buna dahil olan bütün süreçlerle birlikte anlatabilir; ancak bunun ahlaken yanlış olup olmadığını söyleyemez. Kan, acı ve fiziksel zarar, hayat kurtaran önemli bir ameliyattan kaynaklanıyor olabilir ya da bir cinayetin sonucu olabilir. Demek istenen şudur: İnsan etinin kesilmesi ve delinmesiyle ilgili bütün süreçleri anlamak, bizi ahlaki bir karara ulaştırmaz.

Science essentially tells us what is and not what ought to be. The statement, “you cannot get an ought from an is”, has become a philosophical cliché; however, it has some truth in it. Science can tell us what happens when a knife penetrates someone’s skin, including all of the processes involved, but it cannot tell us whether it is immoral. The blood, pain and physical damage could be due to important life-saving surgery or the result of a murder. The point is that understanding all the processes involved in cutting and penetrating the human flesh does not lead us to a moral decision.

Bölüm 9'da belirtildiği gibi, Charles Darwin ahlak ile bilimi (özellikle biyolojiyi) ele almış ve ahlakımızın biyolojik bir süreçten kaynaklanmasının olası sonuçlarına dair aşırı bir örnek ortaya koymuştur. Darwin, eğer farklı bir biyolojik koşullar kümesi altında yetiştirilmiş olsaydık, neyi ahlaki bulacağımızın bugünkü görüşlerimizden çok farklı olabileceğini öne sürmüştür.340 Darwin'in bize anlatmaya çalıştığı şey şudur olabilir: Eğer insanların ahlaki bulduğu şey yalnızca önceki biyolojik koşullanmanın bir sonucuysa, farklı koşullara sahip olmak farklı ahlaki standartlara yol açardı. Bunun ahlakın temelleri ve anlamlılığı açısından çok büyük sonuçları vardır. Birincisi, biyolojiyi ya da bir dizi fiziksel koşulu ahlakın temeli olarak kabul etmek, ahlakı öznel kılar; çünkü bunlar kaçınılmaz değişimlere tabidir (ve tabiydi). Oysa bu, bazı ahlaki ilkelerin nesnel olduğu yönündeki içsel ve inkâr edilemez gerçekle çelişir (bkz. Bölüm 9). İkincisi, ahlaki duygumuz biyolojik koşullara dayansaydı, ahlakımızın ne anlamı olurdu? Eğer farklı "yetiştirilmiş" olsaydık ahlaki anlayışımız farklı olabilirdi; dolayısıyla ahlakımız anlamını yitirir. Bunun nedeni, ahlaki bakış açımızda zorunlu hiçbir şeyin bulunmamasıdır, çünkü o yalnızca şans ve fiziksel süreçlerin bir sonucudur. Ateist ve nörobilimci Sam Harris, "The Moral Landscape" adlı kitabında, bilimin ahlaki değerlerimizi nasıl belirleyebileceğini açıklayarak nesnel ahlak duygumuzu haklı çıkarmaya çalışmıştır. Ateist çevreler bu çabasını takdir etmiş, ancak aynı zamanda hem teistlerden hem de kendi silah arkadaşlarından ciddi eleştiriler almıştır. Harris bize ahlak manzarasını sunar. Zirvelerde ahlaki iyilik, çukurlarda ise ahlaki kötülük bulunur. Peki iyinin ve kötünün ne olduğunu nasıl bilir? Zirveler refahı, çukurlar ise acıyı temsil eder. Bu, tartışmasının kaba bir özeti olabilir, ama adil olmak gerekirse, özünde Harris'in kötülüğü acıyla, iyiliği ise iyi oluşla eşitlediği noktaya dayanıyor. Harris'in başarısız olduğu yer tam da burasıdır. İnsanların başkalarına zarar vererek kendi iyi oluşlarını artırabildikleri gösterilebilirse, onun ahlak manzarası çöker. Argümanı çürütmenin bir başka yolu da, iyi oluşumuzu artırabilecek bazı şeylerin ahlaken iğrenç olduğunu göstermektir. Örneğin, doğum kontrolü kullanılarak yapılan ensest ilişkiyi ele alalım. Her iki taraf da arzularına göre özgürce hareket etmeyi seçtiği için iyi oluşları artar ve doğum kontrolünün kullanılması nedeniyle genetik kusurlu bir çocuk doğurma gibi bir zarar ya da acı riski yoktur. Bu örneği Profesör Krauss'a tartışmamız sırasında bizzat sormuştum; kendi görüşünden tam emin değildi (bunun yanlış olduğunun kendisine açık olmadığını ve bunu ahlaken kınayamayacağını savundu). Bazı şeyler iyi oluşumuzu artırabilir ve yine de ahlaken iğrençtir. Bu örneğe katılmasanız bile, bu noktayı göstermek için seçebileceğimiz başka pek çok örnek vardır.

As mentioned in Chapter 9, Charles Darwin considered morals and science (specifically biology), and came up with an extreme example of the possible implications of our morality stemming from a biological process. He suggested that if we were reared under a different set of biological conditions, then what we would consider moral could be very different from our current views.340 What Darwin may have been telling us is that if what human beings consider to be moral was just a result of previous biological conditioning, then having a different set of conditions would result in different moral standards. This has immense implications for the foundations and meaningfulness of morality. Firstly, establishing biology or a set of physical conditions as a basis for morality renders morals subjective— because they are (and were) subject to inevitable changes. However, this contradicts the innate and undeniable fact that some morals are objective (see Chapter 9). Secondly, if our sense of morality was based on biological conditions, then what meaning do our morals have? Since our morals could have been different if we were ‘reared’ differently, then our morals lose their meaning. This is because there is nothing necessary about our moral outlook, as it is simply a result of chance and physical processes. In his book, The Moral Landscape, the outspoken atheist and neuroscientist Sam Harris has attempted to justify our sense of objective morality by explaining how science can determine our moral values. Fellow atheists have commended his efforts, but he has also faced tremendous criticism from both theists and his comrades in arms. Harris presents us with his landscape of morality. On the peaks is moral goodness and in the troughs is moral evil. How does he know what is good and evil? Well, the peaks represent well-being and the troughs represent suffering. This may sound like a crude summary of his discussion, but in fairness it boils down to Harris equating evil with suffering and goodness with well-being. This is where Harris fails. If it can be shown that people can increase their own well-being by harming others, his moral landscape is demolished. Another way to dismiss Harris’ argument is to show that some things that can promote our well-being are morally abhorrent. Consider, for instance, incest with the use of contraception. Both parties have increased well-being (as they freely decide to act upon their desires), and there is no chance of harm or suffering—such as conceiving a child with genetic defects—due to the use of contraception. I even raised the issue of incest to Professor Krauss during our debate, and he wasn’t entirely sure about his position (he argued that it was not clear to him that it was wrong and he could not morally condemn it341). Some things that can promote our well-being are morally abhorrent. Even if you disagree with this example, there are many other examples to choose from to make this point.

Kitabı Rational Morality'de, ateist ve bilim felsefecisi meslektaşı Robert Johnson, Harris'in argümanına benzer bir eleştiri yöneltmektedir. Johnson, Harris'in yaklaşımının ahlaki değerlerin olgusal ve nesnel olduğu yönünde bir gerekçeden yoksun olduğunu savunmaktadır:

In his book, Rational Morality, fellow atheist and philosopher of science Robert Johnson provides a similar criticism to Harris’s argument. Johnson argues that Harris’s approach lacks justification for morals being factual and objective:

“Harris hâlâ, iyi oluşun (wellbeing) ahlaki bir olgu olduğunu varsaydığını kabul etme sorununda sıkışmış görünüyor. Bu ahlaki olguyu taşların altındaki zemini inceleyerek bulacak mıyız? Hayır. Kuantum mekaniğinin yasalarını incelediğimizde olduğu gibi, onun varlığını ima edebilecek miyiz? Hayır. Aslında bu ahlaki olguların bağımsız olarak var olduğu yönündeki sezgilerimizi destekleyen tek şey yine sezgilerimizin kendisidir… Sorunun kendisi oldukça basit bir şekilde açıklanabilir: Harris, ahlakın bugün nasıl tanımlandığını doğru biçimde tespit etmiş olsa da, bu, ahlakın bu yüzden olgusal olarak kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Nitekim Harris'in kendisi, bugün izin verdiğimiz pek çok şeyin ahlaken yanlış olduğunu kabul etmektedir….”342.

“Harris still appears to be trapped in the problem of admitting that he is just assuming that the moral fact relating to ‘wellbeing’ exists. Will we find this moral fact while studying the ground under rocks? No. Will we be able to imply its existence when examining the issue like with the laws of quantum mechanics? No. In fact the only thing backing up our intuitions that these moral facts simply exist independently is just that: our intuitions… The problem itself can be explained fairly simply: just because Harris correctly identifies how morality is currently defined, it does not mean that morality should therefore be taken as factual. Indeed, Harris himself admits there are plenty of things we currently allow for which are immoral….”342.

Kişisel olanı test edemezsiniz.

You cannot test the personal.

Bilim, fikirlerini test etmekle övünür. Test olmadan bilim olmaz. Ancak bir noktada testin yerini güvene bırakması gerekir. Örneğin, insanların neyi niyet ettiğini nasıl bilebiliriz? Bir kişinin ne hissettiğini nasıl anlarız? Bilim insanı, bir yalan makinesi kullanarak birinin yalan söyleyip söylemediğini anlayabileceğini savunabilir; ayrıca çeşitli fizyolojik ve davranışsal göstergelerin belirli duygularla ilişkili olduğunu da öne sürebilir (bu doğru değildir ve aşağıda tartışılacaktır). Bu konuda haklılık payı vardır, ama mesele o kadar basit değildir. Arkadaşlığı örnek alalım. Arkadaşınız gününüzü ve nasıl hissettiğinizi sorar, siz de günün harika geçtiğini ve oldukça mutlu hissettiğinizi söylersiniz. Ertesi gün onunla buluştuğunuzu ve aynı soruyu sorduğunu düşünün, ancak size yalnızca temel fizyolojik verileri kaydeden bir yalan makinesine bağlanırsanız inanacaktır. Bu, arkadaşlığınıza zarar verir miydi? Bu talebi her cevap verdiğinizde tekrarlasaydı, onunla kurduğunuz ilişki etkilenir miydi? Elbette etkilenirdi. Kişisel arkadaşlık alanı, cevaplarımızda güvenilir olduğumuzda ve insanların söylediklerine güvendiğimizde korunur. Bir başka örnek duygulardır. Birinin depresyonda olduğunu nasıl anlarız? Bunu kullanabileceğimiz bir depresyon dedektörümüz var mı? Fizyolojik veriler bir miktar bilgi sunsa da, hayati bilgilerin önemli bir kısmı psikiyatrist ile hasta arasındaki kişisel etkileşimdedir. Bu genellikle sorular, cevaplar ve hatta doldurulmuş bir anket biçiminde olur. Bunların hepsi, hastanın cevaplarının bir kısmına güvenmemizi gerektirir. Bu nedenle, bana öyle geliyor ki, arkadaşlık ve ruh sağlığı gibi insan hayatının belirli alanlarında yalnızca gözlemler yeterli değildir. Bilim, dolayısıyla, yalnızca teste bağlı kalmak yerine güvene dayanmalıdır.

Science prides itself on testing ideas. Without testing there is no science. However, at some point testing must give way to trust. For instance, how do we know what people have intended? How do we know what a person is feeling? The scientist may argue that they can tell someone is lying by using a lie detector; they may also assert that an entire array of physiological and behavioural indicators correlates to certain feelings (this is not true and will be discussed below). They have a point, but it is not as simple as that. Consider friendships as an example. Your friend asks you about your day and how you are feeling, and you respond by saying it has been a great day and that you are feeling quite happy. Imagine, you meet him the following day and he asks you the same question, but will only believe you if you hook yourself up to a lie detector to capture essential physiological data. Would that harm your friendship? If he continued to make the same request every time you responded to his question, would the relationship you have built with him be affected? Of course it would. The realm of personal friendship is preserved, if we are trustworthy in our responses and if we trust what people say. Another example is emotions. How do we know if someone is feeling depressed? Do we have a depression detector that we could use? Although physiological data provides some input, a significant portion of the vital information is in the personal interaction between the psychiatrist and the patient. This usually takes the form of questions, answers and even a completed questionnaire. These all require that we trust some of the patient’s answers. Therefore, it seems to me that observations alone are not enough for certain domains of human life, such as friendship and mental health. Science, therefore, must rely on trusting, rather than depending solely on testing.

Chapter 7'de ele aldığım gibi, bilim yalnızca üçüncü şahıs verileriyle ilgilenebilir; oysa duygular ve deneyimler gibi kişisel nitelikler birinci şahıs verileridir. Chapter 7'de ayrıntılarıyla incelediğim Frank Jackson'ın Mary argümanı, fiziksel üçüncü şahıs olgularının tamamını bilmenin, tüm olgulara ulaşmayı sağlamadığını gösterir. Başka bir deyişle, bu olgular kişisel birinci şahıs verileri hakkında bize hiçbir şey söyleyemez. Bilim, bir canlının içsel, öznel bilinçli bir durumu yaşamasının nasıl bir şey olduğunu bize anlatamaz (bkz. Chapter 7). Bu konuda bir cevaba yaklaşmanın tek yolu, birinin kendi kişisel öznel bilinç deneyimini anlatmasına güvenmektir; ancak onların bu deneyimi yaşamasının gerçekte nasıl olduğunu asla tam olarak bilemeyeceksiniz (bkz. Chapter 7). Nokta basittir: Bilim kişisel olanı test edemez.

As discussed in Chapter 7, science can only deal with third-person data, whereas personal attributes, such as feelings and experiences, are first-person data. Frank Jackson’s Mary argument I expounded upon in Chapter 7, shows that knowing all the physical third-person facts do not lead to all the facts. In other words, they can tell us nothing about the personal first-person data. Science cannot tell us anything about what it is like for an organism to experience an internal subjective conscious state (see Chapter 7). The only way of getting close to an answer is by trusting someone’s description of their personal subjective conscious experience (although you will still never be able to truly know what it is like for them to have that experience; see Chapter 7). The point is simple: Science cannot test the personal.

“Neden?” sorusuna cevap veremem.

Cannot answer ‘why?’.

Teyzem kapımı çalıp bana ev yapımı, nefis bir çikolatalı pasta takdim ediyor. Hediyeyi kabul edip pastayı mutfak masana koyuyorsun. Teyzem gittikten sonra kutuyu açıp bir dilim yemek istiyorsun. Yemeden önce kendine bir soru soruyorsun: Bu pastayı bana neden yaptı? Bir bilim insanı olarak elindeki tek veri olan pastayı incelemekten başka pek bir şey yapamazsın. Birçok deney yaptıktan sonra pastanın muhtemelen 350 derece Fahrenheit'te pişirildiğini ve içindeki malzemelerin kakao tozu, şeker, yumurta ve süt olduğunu anlıyorsun. Ancak tüm bu bilgilere sahip olmak soruyu yanıtlamana yardımcı olmuyor. Bunu öğrenmenin tek yolu ona sormak. Bu örnek bize, bilimin "ne" ve "nasıl" sorularını yanıtlayabildiğini, ancak "neden" sorusunu yanıtlayamadığını gösteriyor. Buradaki "neden" ile kastedilen, şeyler arkasında bir amaç olduğudur. Bilim, dağların neden var olduğunu jeolojik süreçlerle oluştukları açısından açıklayabilir, ama dağların oluşumunun arkasındaki amacı sağlayamaz. Birçok kişi ise amaç kavramının tamamen var olduğunu reddeder.

My aunty knocks on your door and presents you with a lovely home-baked chocolate cake. You accept the gift and place the cake on your kitchen table. Once my aunty has gone, you open the box to have a slice. Before you indulge, you ask yourself a question: Why has she baked me this cake? As a scientist you cannot do much apart from explore the only piece of data you have at hand: the cake. After doing many tests, you find out that the cake was probably baked at 350 degrees Fahrenheit, and the ingredients included cocoa powder, sugar, eggs and milk. However, knowing all of this information does not help you to answer the question. The only way you can find out is if you ask her. This example shows us that science can tell us the ‘what’ and the ‘how’, but it fails to give us the ‘why’. What is meant by ‘why’ here is that there is a purpose behind things. Science can answer why mountains exist from the point of view that they were formed via geological processes, but it cannot provide the purpose behind the formation of the mountains. Many would simply deny the concept of purpose altogether.

"Neden?" sorusu bir amaç olduğunu ima eder; ancak birçok ateist, amacın eski dini düşüncelere dayanan bir yanılsama olduğunu savunur. Bu, varoluşumuza bakmanın hiç de yardımcı olmayan bir yoludur. Böyle bir dünyada her şey, üzerinde hiçbir kontrolümüz olmayan fiziksel süreçlerle açıklanabilir. Biz, devrilen bir domino sırasındaki taşlardan yalnızca biriyiz. Arkamızdaki domino devrildiği için bizim de devrilmemiz gerekiyor. Bu düşünce yalnızca sezgilere aykırı değildir; aynı zamanda gündelik faaliyetlerimizde akıl yürütme biçimimizdeki çarpıcı çelişkileri de gözler önüne serer. Bu kitabı okurken son bölüme geldiğinizi ve şu cümleyle karşılaştığınızı hayal edin: "Bu kitabın arkasında hiçbir amaç yoktur." Böyle bir ifadeyi gerçekten ciddiye alırdınız?

Asking why implies a purpose, and many atheists maintain that purpose is an illusion, based on outdated religious thinking. This is a very unhelpful way of looking at our existence in the universe. In such a world, everything can be explained via physical processes that we have no control over. We are just one of the dominoes in a falling row of dominoes. We have to fall, because the domino behind us fell. Not only is it counterintuitive, but it highlights some striking contradictions in the way we reason in normal day-to-day activities. Imagine, while reading this book you reach the final chapter and you see the following sentence: “There is no purpose behind this book”. Would you even consider taking such a statement seriously?.

Bazı metafizik soruları yanıtlayamam.

Cannot answer some metaphysical questions.

Bilim, bazı metafizik sorulara cevap verebilir. Ancak bunlar, deneysel olarak ele alınabilen sorulardır. Örneğin bilim, evrenin başlangıcını kozmoloji adını verdiği alanı aracılığıyla ele almayı başarmıştır. Buna rağmen, bilimsel olarak cevaplanamayan bazı geçerli sorular vardır. Bunlar şunlardır: Tümdengelimli akıl yürütmede sonuçlar neden önceki öncüllerden zorunlu olarak çıkar? Ahiret var mıdır? Ruhlar var mıdır? Bilinçli bir canlının öznel bilinçli bir deneyimi yaşaması nasıl bir şeydir? Neden hiçbir şey yerine bir şey vardır? Bilim bu soruları ele alamaz, çünkü bunlar fiziksel, gözlemlenebilir dünyanın ötesindeki şeylere işaret eder.

Science can address some metaphysical questions. However, these are the questions that can be empirically addressed. For example, science has been able to address the beginning of the universe via its field known as cosmology. Nevertheless, some valid questions cannot be answered scientifically. These include: Why do conclusions in deductive reasoning necessarily follow from the previous premises? Is there an afterlife? Do souls exist? What is it like for a conscious organism to experience a subjective conscious experience? Why is there something rather than nothing? The reason that science cannot address these questions is because they refer to things that go beyond the physical, observable world.

Zorunlu gerçekler.

Necessary truths.

Bilimcilik, matematik ve mantık gibi zorunlu doğruları kanıtlayamaz. Üçüncü Bölüm'de tartışıldığı gibi, geçerli bir tümdengelimli argümanın sonucu, öncüllerinden zorunlu olarak çıkar. Aşağıdaki argümanı ele alalım:

Scientism cannot prove necessary truths such as mathematics and logic. As discussed in Chapter 3, the conclusion of a valid deductive argument necessarily follows from its premises. Consider the following argument:

1. Sınırlı gözlemlere dayanan sonuçlar kesin değildir.

1. Conclusions based on limited observations are not absolute.

2. Bilimsel sonuçlar sınırlı gözlemlere dayanır.

2. Scientific conclusions are based on limited observations.

3. Bu nedenle, bilimsel sonuçlar mutlak değildir.

3. Therefore, scientific conclusions are not absolute.

Bir argümanın geçerliliği (sağlamlığıyla karıştırılmamalıdır) deneysel kanıta dayanmaz. Geçerliliği, argümanın mantıksal akışına ilişkindir ve öncüllerin doğruluğuyla hiçbir ilgisi yoktur. Sonuç ile öncüller arasında mantıksal bir bağlantı vardır. Bu bağlantı deneysel bir şeye dayanmaz; kişinin zihninde gerçekleşir. Bilim, öncüller ile sonuç arasındaki mantıksal bağlantıyı gerekçelendirebilir mi? Hayır, bunu yapamaz. Üçüncü bölümde tartışıldığı gibi, öncüllerden sonuca bizi ulaştıran bir kavrayış vardır. Deneysel kanıta dayanmayan bir şeyi görürüz. Bu tür akıl yürütmeyi kolaylaştıran, zihnimizin içsel mantıksal yapıları ya da yönleri var gibi görünmektedir. Hiçbir gözlem biçimi, tümdengelimli bir argümanın mantıksal akışını gerekçelendiremez ya da kanıtlayamaz.

The validity of this argument (not to be confused with its soundness) is not based on empirical evidence. Its validity refers to the logical flow of the argument and has nothing to do with the truth of the premises. There is a logical connection between the conclusion and the premises. This connection is not based on anything empirical; it is happening in one’s mind. Can science justify the logical connection between the premises and the conclusion? No, it cannot. As discussed in Chapter 3, there is an insight in our minds that moves us from the premises to the conclusion. We see something that is not based on empirical evidence. There seem to be internal logical structures or aspects of our minds that facilitate this type of reasoning. No form of observation can justify or prove the logical flow of a deductive argument.

Matematiksel doğrular, örneğin 3 + 3 = 6, de zorunlu doğrulardır ve salt deneysel genellemeler değildir. 343. Örneğin, bir Fufulah ile bir Fufulah'ı toplarsam ne olur diye sorsam, cevap açıkça iki olurdu. Fufulah'ın ne olduğunu bilmediğiniz ve hiç algılamadığınız halde, birinin bir diğeriyle toplanmasının iki edeceğini bilirsiniz. Diğer bilgi kaynakları Bilim, tanıklık gibi diğer bilgi kaynaklarını temellendiremez. Bu, "başkalarının sözünden bilgi ve gerekçeli inancın nasıl edinildiğiyle ilgilenen" bir epistemoloji dalıdır.344.

Mathematical truths such as 3 + 3 = 6 are also necessary truths and are not purely empirical generalisations. 343. For instance, if I were to ask what is one Fufulah plus one Fufulah, the answer would obviously be two. Even though you do not know what a Fufulah is, and you have never sensed one, you know that one of them plus another one is going to be two. Other sources of knowledge Science cannot justify other sources of knowledge, such as testimony. This is a branch of epistemology “concerned with how we acquire knowledge and justified belief from the say-so of other people”.344.

Bu nedenle, ele aldığı temel sorulardan biri şudur: Başkalarının bize anlattıklarına dayanarak "bilgiyi" nasıl elde ederiz?345

Therefore, one of the key questions it tries to answer is: How do we gain “knowledge on the basis of what other people tell us?”345

Profesör Benjamin McMyler, tanıklığa dayalı bilginin bir özetini sunar:

Professor Benjamin McMyler provides a summary of testimonial knowledge:

“Burada bildiğim birkaç şey var. Houston metropol bölgesinde en yaygın zehirli yılan olan bakır kafalı (copperhead) yılanın olduğunu biliyorum. Napolyon'un Waterloo Savaşı'nı kaybettiğini biliyorum. Bu yazıyı yazarken, ABD'de galon başına ortalama benzin fiyatının 4,10 dolar olduğunu biliyorum… Bütün bu şeyleri, epistemologların tanıklık (testimony) dediği şeye dayanarak biliyorum; yani bunları başka bir kişi ya da kişi gruplarından duymuş olmama dayanarak.”346.

“Here are a few things that I know. I know that the copperhead is the most common venomous snake in the greater Houston area. I know that Napoleon lost the Battle of Waterloo. I know that, as I write, the average price for gasoline in the U.S is $4.10 per gallon… All of these things I know on the basis of what epistemologists call testimony, on the basis of being told of them by another person or group of persons.”346.

McMyler'in özeti oldukça sezgiseldir ve neden bazı bilgileri yalnızca tanıklığa (nakle) dayalı olarak iddia ettiğimizi açıklamaya yardımcı olur. Dünyanın bir küre olması çarpıcı bir örnektir. Dünyanın küre olduğuna dair inancımız, çoğumuz için matematiğe ya da bilime dayanmaz. Tamamen tanıklığa dayanır. İlk tepkilerinizde şu tür ifadeler yer alabilir: "Resimlerini gördüm", "Bilim kitaplarında okudum", "Bütün öğretmenlerim bana bunu söyledi", "En yüksek zirveye çıkıp Dünya'nın eğriliğini gözlemleyebilirim" ve benzeri. Ancak entelektüel bir incelemeden geçirildiğinde, bu cevapların hepsi tanıklıkla elde edilmiş bilgi kategorisine girer. Resimleri veya görüntüleri görmek de tanıklıktır, çünkü bunun dünyanın bir görüntüsü olduğunu söyleyen otoriteye ya da kişiye güvenmek zorundasınız. Bu bilgiyi bilim kitaplarından öğrenmek de tanıklık yoluyla aktarılmıştır, çünkü yazarların söylediklerini doğru kabul etmek zorundasınız. Bu durum öğretmenlerinize atıfta bulunduğunuzda da geçerlidir. Mevcut inancınızı en yüksek zirveye çıkarak deneysel olarak doğrulamaya çalışmak da yine tanıklığa dayanır, çünkü çoğumuz böyle bir şeyi hiç yapmamıştır. Zirveye çıkmanın Dünya'nın yuvarlaklığına dair kanıt sağlayacağı varsayımınız da nihayetinde başkalarının sözüne dayanır. Daha önce bunu yapmış olsanız bile, bu Dünya'nın yuvarlak olduğunu hiçbir şekilde kanıtlamaz. Bir zirvede durmak yalnızca Dünya'nın bir tür eğriliğe sahip olduğunu gösterir, tam bir küreyi değil (nitekim yarım daire ya da çiçek biçiminde de olabilir). Özetle, çoğumuz için Dünya'nın yuvarlak olduğu gerçeği, tanıklıktan başka hiçbir şeye dayanmaz.

McMyler’s summary seems quite intuitive and highlights why we claim some knowledge solely based on testimonial transmission. The world being a sphere is a striking example. The belief that the world is a sphere is—for most of us—not based on mathematics or science. It is purely centred on testimony. Your initial reactions may entail the following statements: “I have seen pictures”, “I have read it in science books”, “All my teachers told me”, “I can go on the highest mountain peak and observe the curvature of the Earth”, and so on. However, upon intellectual scrutiny, all of our answers fall under testimonial knowledge. Seeing pictures or images is testimonial because you have to accept the say-so of the authority or person who said it is an image of the world. Learning this fact from science textbooks is also due to testimonial transmission, as you have to accept what the authors say as true. This also applies when referring to your teachers. Attempting to empirically justify your current conviction by standing on the highest peak is also based on testimony, as many of us have never done such a thing. Your assumption that standing on the highest peak will provide you with evidence for the roundness of the Earth is still based, ultimately, on the say-so of others. Even if you have done it before, it does not in any way prove the roundness of the Earth. Standing on a peak will only indicate that the Earth has some form of curvature—and not a complete sphere (after all, it can be semi-circular or shaped like a flower). In summary, for the majority of us, the fact that the world is round is not based on anything else apart from testimony.

Bilgi, tanıklık (nakil) olmaksızın imkânsızdır. Epistemoloji profesörü C. A. J. Coady, şimdiye kadar ileri sürülen noktaları özetlemekte ve yalnızca nakledilen tanıklığa dayanarak kabul edilen bazı şeyleri sıralamaktadır: “…çoğumuz bir bebeğin doğuşunu hiç görmemişizdir; çoğumuz kanın dolaşımını incelememiş, dünyanın gerçek coğrafyasını veya kanunların herhangi bir makul örneğini incelememiş, gökyüzündeki ışıkların son derece uzaktaki göksel cisimler olduğu bilgimizin arkasındaki gözlemleri de yapmamışızdır….”347

Knowledge is impossible without testimony. Professor of Epistemology C. A. J. Coady summarises the points made so far, and lists some of the things that are solely accepted on the basis of testimonial transmission: “…many of us have never seen a baby born, nor have most of us examined the circulation of the blood nor the actual geography of the world nor any fair sample of the laws of the land, nor have we made the observations that lie behind our knowledge that the lights in the sky are heavenly bodies immensely distant….”347

Testimonial knowledge hardly needs further discussion here (for a more extensive treatment of testimony, please see Chapter 13). In short, scientism, the view that the scientific method is the only way to arrive at conclusions about reality, is false. Scientism is self-defeating; it also cannot account for moral truths, logical and mathematical truths, or indispensable sources of knowledge such as testimony. Science is a limited method of inquiry that cannot answer all questions. Assumption #2: It works, therefore it's true.

The significance of testimonial knowledge needs no further discussion (for a lengthier discussion on testimony please refer to Chapter 13). In summary, scientism, which is the view that the scientific method is the only way to form conclusions about reality, is false. Scientism is self-defeating; it also cannot account for moral truths, logical and mathematical truths, and indispensable sources of knowledge such as testimony. Science is a limited method of study that cannot answer all the questions Assumption #2: It works, therefore it’s true.

Bir şeyin işe yaramasının, onun doğru olduğu anlamına mantıken gelmediği halde, bilim felsefesine olan halk arasındaki cahillik, Richard Dawkins gibi popülerleştiricilerin bilimsel sonuçların işe yaradıkları için doğru olduğunu kamuoyu önünde sürdürmelerine izin vermiştir. Bir halka açık konuşmada Dawkins'e bilime atfedebileceğimiz kesinlik düzeyi sorulmuştu; cevabı—daha önce de belirtildiği gibi—kaba bir nitelikteydi. Dawkins açıkça yanılıyordu; bir şey işe yaradığı için gerçekte doğru olduğu sonucu çıkmaz. Flojiston teorisi bu noktayı kanıtlamak için uygun bir örnektir.

It does not logically follow that just because something works, it is true. Despite this, popular ignorance of the philosophy of science has allowed popularisers such as Richard Dawkins to publicly maintain that scientific conclusions are true because they work. During a public lecture, Dawkins was asked about the level of certainty that we can attribute to science; his answer was—as mentioned previously—crude. Dawkins was obviously mistaken; it does not follow that just because something works, it is in fact true. The phlogiston theory is an apt example to prove this point.

Erken dönem kimyacıları, tüm yanıcı nesnelerde flojiston adlı bir elementin bulunduğunu öne süren bir teori ortaya attı. Bu teoriye göre, yanıcı bir nesne yandığında flojiston salıverirdi. Bir madde ne kadar yanıcıysa, o kadar fazla flojiston içerirdi. Bu teori bilim camiasında bir gerçek olarak kabul edildi. Teori o kadar işe yaradı ki, 1772'de Dan Rutherford onu kullanarak azotu keşfetti; o dönemde buna "flojistonlanmış hava" adını verdi. Ancak flojistonun daha sonra yanlış bir teori olduğu, flojistonun var olmadığı anlaşıldı. Bu, bir teorinin işe yarayabileceğini ve yeni bilimsel gerçekler üretebileceğini, buna rağmen sonradan yanlış çıkabileceğini gösteren pek çok örnekten yalnızca biridir. Ders açıktır: Bir şeyin işe yaraması, onun doğru olduğu anlamına gelmez. Bazı eğitimsiz itirazcılar, yukarıdaki örneğin özel bir durum olduğunu ve modern bilime uygulanamayacağını savunabilir. Flojiston teorisinin eksiksiz bir teori olmadığını ve varsayımlar içerdiğini ileri sürerler. Oysa bugünkü bilimsel teoriler bu sorunlardan muaftır. Bu tamamen yanlıştır. İyi kurulmuş bir teori örneği olarak Darwin'in evrim kuramını ele alalım. Ana akım seküler akademisyenlere göre bu kuram varsayımlara dayanır, nispeten spekülatif kabul edilir ve temel fikirleri üzerinde tartışmalar vardır.348

Early chemists postulated a theory that in all combustible objects was an element called phlogiston. According to this theory, when a combustible object burned, it would release phlogiston. The more combustible a material was, the more phlogiston it contained. This theory was adopted as a fact by the scientific community. The theory worked so well that in 1772 Dan Rutherford used it to discover nitrogen, which he called ‘phlogisticated air’ at the time. However, phlogiston was later found to be a false theory; phlogiston did not exist. This is one of many examples to show that a theory can work and produce new scientific truths, and yet later be found to be false. The lesson is obvious: just because something works, does not mean it is true. Some untrained objectors would argue that the example above is specific and cannot apply to modern science. They maintain that the theory of phlogiston was not a complete theory and had assumptions. However, today’s scientific theories do not suffer from these problems. This is completely false. Take Darwinian evolution as an example of a well-established theory. According to mainstream secular academics, it is based on assumptions, considered relatively speculative, and there are disputes about its core ideas.348

Bilimsel U-dönüşleri, koltukta kimin oturduğuna aldırmaz. Açık, inkâr edilemez ve gözlemlenebilir görünen şeyler bile alt üst edilebilir. Buna yakın zamanda yaşanmış bir örnek, Avrupa'daki Neandertal kafataslarının incelenmesidir. Darwinci biyologlar, Neandertallerin türümüzün atası olmak zorunda olduğunu savunmuştu. Ders kitaplarında, belgesellerde ve müzelerde bu "bilimsel gerçek" öğretiliyordu; 1997'de biyologlar, modern DNA testlerine dayanarak Neandertalin bizim öncülümüz olamayacağını açıkladı. Bilimin her alanı ve büyük teorileri oluşturan her alt teori, sonunda sonuçlarını gözden geçirecektir. Bilim tarihi bu eğilimi bize göstermiştir; dolayısıyla "bilimsel gerçekler"den değişmez olarak söz etmek doğru değildir. Bu aynı zamanda pratik de değildir. Bütün bilimsel teoriler "devam eden çalışmalar" ve "yaklaşık modeller"dir. Eğer biri bilimde mutlak doğrular olduğunu iddia ediyorsa, fizikçilerin ikisini de doğru kabul ettiği "kuantum mekaniği" ile "genel görelilik"in temel düzeyde birbiriyle çeliştiği gerçeğini nasıl açıklayacaktır? İkisi de mutlak anlamda doğru olamaz. Bunu bilen fizikçiler, ikisini de işe yarar çalışma modelleri olarak kabul eder ve ilerlemek için bu yaklaşımı kullanır. İyi doğrulanmış bilimsel teorilerin nihai olduğu fikri bu nedenle yanıltıcı, pratik dışı ve bilimsel ilerleme açısından tehlikelidir. Bilim tarihçileri ve bilim felsefecileri bu tür bir dili kullanmaya karşı sesli biçimde itiraz etmişlerdir. Bilim felsefecileri Gillian Barker ve Philip Kitcher bu noktayı açıkça vurgular: "Bilim gözden geçirilebilir. Dolayısıyla bilimsel 'kanıt' hakkında konuşmak tehlikelidir, çünkü bu terim taş üzerine kazınmış sonuçlar fikrini besler."349.

Scientific U-turns do not care about who is sitting in the passenger seat. Even things which seemed obvious, undeniable and observable can be overturned. A relatively recent example of this is the study of Neanderthal skulls in Europe. Darwinian biologists argued that Neanderthals must have been the ancestors to our species. In textbooks, documentaries and museums, this ‘scientific fact’ was taught; in 1997 biologists announced the Neanderthal simply could not be our forerunner, based on modern DNA testing. Every aspect of science, and even the subtheories that make up the bigger theories in every field, will eventually revise their conclusions. The history of science has shown us this trend, so to speak of ‘scientific facts’ as immutable is not accurate. It is also impractical. All scientific theories are ‘work in progress’ and ‘approximate models’. If someone claims there is such a thing as scientific absolute truths, then how would he or she explain the fact that ‘quantum mechanics’ and ‘general relativity’, which are both seen as true by physicists, contradict each other at a fundamental level? They both cannot be true in an absolute sense. Knowing this, physicists assume both to be true working models and use this approach to make further progress. The idea that well-confirmed scientific theories are final is therefore misleading, impractical and dangerous for scientific progress. Historians and philosophers of science have been vocal in their opposition of using such language. Philosophers of science Gillian Barker and Philip Kitcher drive the point home: “Science is revisable. Hence, to talk of scientific ‘proof’ is dangerous, because the term fosters the idea of conclusions that are graven in stone.”349.

Varsayım #3: Bilim kesinliğe götürür.

Assumption #3: Science leads to certainty.

Bazı ateistlerin bilim felsefesine dair ciddi bir yanlış anlayışı var. Bilim bir şeyi "bilimsel olarak kanıtlanmış" ilan ettiğinde, bunun mutlak doğru olduğunu ve asla değişmeyeceğini varsayıyorlar. Oysa bu, bilimdeki temel çözülmemiş meselelerden habersiz olmanın bir göstergesidir. Tartışmamızla ilgili olan bu meselelerden biri tümevarımdır. Bilim insanlarının bir teoriyi doğrulamanın ya da test ettikleri ampirik veriler hakkında sonuçlara varmanın birçok yolu olsa da, çoğunun temelinde hâlâ tümevarımsal argümanlar yatmaktadır. Ancak tümevarımsal argümanlar asla kesinliğe ulaştıramaz.

Some atheists have a gross misunderstanding of the philosophy of science. They assume that once science declares something as scientifically proven, then it is absolutely true and will never change. This, however, exposes a lack of knowledge of the basic unresolved issues in science. One of these issues, which is relevant to our discussion, is induction. Although there are many ways scientists confirm a theory or form conclusions about the empirical data they have tested, inductive arguments remain the bedrock of most of them. Yet inductive arguments can never lead to certainty.

Tümevarımsal argümanlar.

Inductive arguments.

Tümevarımsal argümanlar, gözlemlenmemiş olan hakkındaki bilgimizle ilgilidir. Bunlar insan bilgisinde, özellikle de bilimsel bilgide merkezi bir rol oynar. Tümevarımsal argümanlar, gözlemlediğimiz örnekleri kullanarak gözlemlemediğimiz şeyler hakkında sonuçlar çıkarır. Bunlar şimdiki zamanı ve geçmişi de kapsayacak şekilde uygulanabilir. Örneğin:

Inductive arguments concern our knowledge of the unobserved. They play a central role in human knowledge, specifically scientific knowledge. Inductive arguments use instances of what we have observed to make conclusions for what we have not observed. They can be applied to include the present and the past. For example:

• Geçmiş—Öncül: Konuştuğum vücut geliştiricilerin, çok miktarda hayvansal protein yemeleri sayesinde kas kütlelerini artırdığı görülüyor. Sonuç: Geçmişteki bütün vücut geliştiriciler, çok miktarda hayvansal protein yiyerek kas kütlelerini artırmıştır.

• Past—Premise: The bodybuilders I have spoken to have increased muscle mass as a result of eating a lot of animal protein. Conclusion: All bodybuilders in the past increased muscle mass by eating a lot of animal protein.

• Önerme: Arkadaşım her zaman dostane köpeklerle karşılaşmıştır. Sonuç: Bütün köpekler dostanedir.

• Present—Premise: My friend has always experienced friendly dogs. Conclusion: All dogs are friendly.

• Gelecek—Öncül: Amerika Birleşik Devletleri'ndeki tüm başkanlık kampanyalarında bir Demokrat aday yer almıştır. Sonuç: Bir sonraki başkanlık kampanyasında bir Demokrat aday yer alacaktır.

• Future—Premise: All of the US presidential campaigns have had a Democrat candidate. Conclusion: The next presidential campaign will have a Democrat candidate.

Yukarıdaki sonuçlar, tümevarımsal argümanlar oldukları için açıkça kesin bir doğruluk düzeyine ulaşmamaktadır. Aşağıdaki açıklamalar, yukarıdaki tümevarımsal argümanlardaki sonuçların neden zorunlu olarak takip etmediğini göstermektedir.

The above conclusions obviously do not reach the level of true certainty because they are not deductive arguments. The explanations below show why the conclusions in the above inductive arguments do not necessarily follow:

Geçmişte vejetaryen vücut geliştiriciler yalnızca bitkisel protein yiyerek kas kütlesi kazandılar.

• Vegetarian bodybuilders in the past gained muscle mass from eating only vegetable protein.

• Bazı köpekler dost canlısı olmayabilir.

• It could be the case that some dogs are unfriendly.

• Gelecekte ABD siyasetinde bir siyasi paradigma değişimi yaşanabilir; Demokrat Parti dağılabilir ve yerine yeni bir parti ortaya çıkabilir.

• In the future, there could be a political paradigm shift in US politics, the Democrats could dissolve and a new party could emerge.

Tümevarımsal argümanların belirsiz doğası, birçok filozofu tümevarımın bilgiye ulaşmada bir yöntem olarak geçerliliğini sorgulamaya yöneltmiştir: bu, epistemik gerekçelendirme olarak bilinen felsefe alanıdır. Bu sorgulama, bugün tümevarım problemi olarak bilinen şeye yol açmıştır. Şunu belirtmek gerekir ki tümevarımsal argümanlar, tümevarımsal akıl yürütme ile aynı şey değildir; çünkü bu akıl yürütme türü, duyuların kullanımına atıfta bulunur, sonuçların nasıl çıkarıldığına değil. Örneğin, bahçenizde kurbağalar gözlemlersiniz ve gözlemlediklerinizi, bahçenizde kurbağalar olduğunu söyleyerek yansıtırsınız. Bilinmeyen olgular hakkında (bu durumda bütün kurbağalar ya da henüz gözlemlemediğiniz bir sonraki kurbağa hakkında) bir sonuç çıkarmazsınız.

The uncertain nature of inductive arguments has caused many philosophers to question the validity of induction as a means to knowledge: this is an area of philosophy known as epistemic justification. This questioning led to what is now known as the problem of induction. It must be noted that inductive arguments are not the same as inductive reasoning, as this type of reasoning refers to the use of the senses and not how conclusions are made. For example, you observe frogs in your garden, and you mirror what you have observed by stating that there are frogs in your garden. You do not make a conclusion for unknown phenomena (in this case all frogs, or the next frog you have not yet observed)

Tümevarım sorunu.

The problem of induction.

Tümevarıma yöneltilen itiraz, Pirronculuk olarak bilinen Yunan şüphecilik okuluna kadar uzanır.350 Bununla birlikte gerçeklik hakkında bilgi sağlamada tümevarımsal argümanların yetersizliğini kapsamlı biçimde açıklayan kişi David Hume olmuştur. Hume, akıl yürütmemizin doğasının neden-sonuç ilişkisine dayandığını ve neden-sonuç ilişkisinin temelinin deneyim olduğunu savunmuştur. Ona göre neden-sonuç anlayışımız deneyime dayandığından, kesinliğe ulaşmamıza yol açamaz. Hume, gözlemlenmemiş bir deneyim hakkında sonuç çıkarmak için sınırlı bir deneyimler kümesini kullanmanın kesinlik doğurmayacağını ileri sürmüştür.351

The challenge to induction can be traced back to the Greek, sceptical, philosophical school known as Pyrrhonism.350 However, it was David Hume who comprehensively explained the failure of inductive arguments to provide knowledge of reality. Hume argued that the nature of our reasoning was based upon cause and effect, and that the foundation of cause and effect was experience. He maintained that since our understanding of cause and effect was based on experience, it would not lead to certainty. Hume argued that to use a limited set of experiences to conclude for an unobserved experience would not give rise to certainty.351

Önceki örnekler, tümevarımsal argümanların tikelden tümele geçerek bir sonuca vardığını göstermektedir. Başka bir deyişle, sınırlı bir deneyim kümesinden hareketle henüz yaşanmamış deneyimler hakkında sonuç çıkarılır. Tümevarımsal argümanlar tümdengelimsel olarak geçerli değildir; yani sonuç, öncüllerinden zorunlu olarak çıkmaz. Hume argümanını yalnızca tümevarımın belirsizliğiyle sınırlamaz; tümevarımın hiçbir biçimde haklı çıkarılamayacağını iddia eder. Tümevarımsal argümanlar, "geleceğin geçmişe benzeyeceği" varsayımına dayanır; bu da doğanın düzgün olduğu anlamına gelir. Ancak bu varsayımı haklı çıkarmanın tek yolu, yine bir tümevarımsal argüman kullanmak olacaktır. Hume, bu akıl yürütmenin döngüsel olduğunu savunur, çünkü varsayım, haklı çıkarmaya çalıştığımız şeye dayanmaktadır. Tümevarımsal bir argümanı bu varsayımla haklı çıkarmak, tümevarımsal argümanları tümevarımsal argümanlarla haklı çıkarmakla eşdeğer olurdu. Nitekim doğanın düzgün olmaması da mümkündür.353

The previous examples show that inductive arguments make a conclusion by moving from the particular to the general. In other words, one moves from a limited set of experiences to conclude for experiences that have not been experienced. Inductive arguments are not deductively valid, in that the conclusion does not necessarily follow from its premises. Hume does not restrict his argument to the uncertainty of induction; he claims that they are not justified in any way. Inductive arguments are based on an assumption that “the future will resemble the past”, 352 which implies that nature is uniform. However, the only way to justify this assumption would be to use an inductive argument. Hume argues that this reasoning is circular, because the assumption is based on the thing that we are seeking to justify. To justify an inductive argument with this assumption would be tantamount to justifying induction arguments with inductive arguments. After all, it could be that nature is not uniform.353

Özetle, Hume'un argümanı, tümevarımsal argümanları gerekçelendiremeyeceğimizdir. Doğanın düzgünlüğü varsayımı tümevarımsal bir argümana dayanır; dolayısıyla tümevarımsal argümanları doğrulamak için bu varsayımı kullanmak, "verdiğin sözü tutacağına dair verdiğin sözle borcunu ödeyeceğine dair verdiğin sözü güvence altına almaya benzer" demektir. 354.

In summary, Hume’s argument is that we cannot justify inductive arguments. The assumption that nature is uniform is based on an inductive argument, and therefore to use this assumption as a means to validate inductive arguments “is like underwriting your promise to pay back a loan by promising you will keep your promises”. 354.

Bilimin Karşısındaki Sorun Olarak Tümevarımsal Argümanlar

Inductive arguments as a problem for science.

Tümevarımsal argümanlar kesinlik doğuramadığına göre, bu durum bilimsel sonuçlar için bir soruna dönüşür. Bilim insanları, gözlemledikleri veriler hakkında sonuçlara ulaşmak için büyük ölçüde tümevarımsal argümanlara dayanır. Ancak bütün gözlemler sınırlı olduğundan ya da belirli bir gözlem verisi kümesine dayandığından, sınırlı verilere dayanarak çıkarılan bir sonucun kesin olmayacağı açıktır. Bilim tarihi, bilimin dinamik doğasını gösteren birçok örnek sunar. Her bilim alanındaki egemen kuramlar, geçmiş dönemlerdekilerden çok farklıdır. Felsefe dersi veren York Üniversitesi'nden Samir Okasha, herhangi bir bilim dalını seçsek, "o dalda egemen olan kuramların 50 yıl öncekilerden çok farklı olacağından, 100 yıl öncekilerden ise son derece farklı olacağından emin olabileceğimizi" savunmaktadır.355

Given that inductive arguments cannot give rise to certainty, it then becomes a problem for scientific conclusions. Scientists heavily rely on inductive arguments to form conclusions about the data that they have observed. However, since all observations are limited or based on a particular set of observed data, then deriving a conclusion based on limited data will not be certain. The history of science provides many examples that highlight its dynamic nature. Prevailing theories in every field of science are very different from past eras. Samir Okasha, a lecturer of philosophy at the University of York, argues that if we were to pick any scientific discipline, we could be “sure that the prevalent theories in that discipline will be very different from those 50 years ago, and extremely different from 100 years ago.”355

20. yüzyılın başında fizik, Newton'un evren modeliyle düzenli ve tutarlı görünüyordu. Yaklaşık 200 yıl boyunca kimse ona itiraz etmemişti, çünkü "bilimsel olarak kanıtlanmış" biçimde işlediği kabul ediliyordu. Ancak kuantum mekaniği ve genel görelilik, dünyaya dair Newtoncu görüşü paramparça etti. Newton mekaniği zamanı ve uzayı sabit varlıklar olarak kabul ediyordu; oysa Albert Einstein bunların göreli ve dinamik olduğunu gösterdi. Bir çalkantı döneminin ardından, nihayetinde evrenin "Einstein Modeli", "Newton Modeli"nin yerini aldı. Bilim tarihine bir göz atmak bile tümevarım probleminin doğruluğunu ortaya koyar: yeni bir gözlem, önceki sonuçlarla her zaman çelişebilir.

At the beginning of the 20th century, physics looked neat and tidy with its Newtonian model of the universe. No one had challenged it for around 200 years as it was ‘scientifically proven’ to work. However, quantum mechanics and general relativity shattered the Newtonian view of the world. Newtonian mechanics assumed time and space to be fixed entities, but Albert Einstein showed these were relative and dynamic. Eventually, after a period of upheaval, the ‘Einstein Model’ of the universe replaced the ‘Newtonian Model’. A cursory glance at the history of science confirms the problem of induction: a new observation can always contradict previous conclusions.

Bilim ve dini metinler.

Science and religious scripture.

Bilimsel sonuçlar tümevarımsal doğaları gereği olduğundan ve tümevarımsal argümanlar kesinliğe ulaştırmadığından, bilimsel açıklamalar dediğimiz şeylerin mutlak kabul edilmemesi gerekir. Bilimde Musa'nın levhaları yoktur. Ancak, kuşku duymamamız gereken bazı şeyler vardır; örneğin Dünya'nın yuvarlak olması, yerçekiminin varlığı ve yörüngelerin eliptik yapısı gibi.

Since scientific conclusions are inductive in nature, and inductive arguments do not lead to certainty, it follows that what we call scientific explanations should not be considered absolute. There are no Moses tablets in science. There are, however, some things that we should not be sceptical about, such as: the roundness of the Earth, the existence of gravity and the elliptical nature of orbits.

Birçok ateist, dini metinleri gerçekleri temsil edememesi nedeniyle alaya alıyor. Bilim ile dini ortodoksi üzerine çevrimiçi ve çevrimdışı pek çok tartışma yapılıyor. Ana akım televizyon programları bile doğal dünya üzerine dini bakış açıları hakkında münazaralar düzenliyor. Ancak yukarıdaki tartışma ışığında, din ile bilim arasında yapay bir ikilem yarattık. Mesele, birini diğerinin yerine kabul etmek kadar basit değildir.

Many atheists mock religious scripture for its inability to represent the facts. There are many online and off-line discussions on science and religious orthodoxy. Even mainstream television programmes host debates on religious perspectives on the natural world. However, in light of the discussion above, we have created a false dichotomy of religion versus science. It is not as simple as accepting one over the other.

Bilim, aklın doğal dünyaya uygulanmasıdır. Dünyanın nasıl işlediğini anlamaya çalışır. Kur'an da doğa olaylarından söz eder ve kaçınılmaz olarak bilimsel sonuçlarla doğrudan çelişkiler ortaya çıkmıştır. Böyle bir çelişki ortaya çıktığında, bilimle uyuşmayan Kur'an ayetini yadsımak ya da panikleyecek bir neden yoktur; kimsenin bu durumu Kur'an'ın yanlış olduğunu iddia etmek için kullanması da doğru değildir. Bunu yapmak, bilimsel sonuçların mutlak anlamda doğru olduğunu ve asla değişmeyeceğini varsaymak anlamına gelir; bu, açıkça yanlıştır. Tarih, bilimin sonuçlarını gözden geçirdiğini göstermiştir. Bunu kabul etmek, kişiyi bilim karşıtı yapmaz. Bilim insanlarının geçmiş sonuçlara meydan okumasına izin verilmediğini hayal edin; o zaman hiçbir ilerleme olmazdı. Bilim, değişmez gerçeklerin bir toplamı değildir ve hiçbir zaman öyle olmak üzere tasarlanmamıştır. Kur'an'ın Allah'ın kelamı olduğu iddiasını haklı çıkaracak sağlam gerekçeler bulunduğundan (bkz. 13. Bölüm), Kur'an sınırlı insan bilgisiyle çelişirse, bu büyük bir karmaşaya yol açmamalıdır. Unutmayın, Allah tabloyu görür, biz ise yalnızca bir pikseli görürüz. 1950'lere kadar, Einstein dahil tüm fizikçiler evrenin ezeli olduğuna inanıyordu; tüm veriler bunu destekliyor ve bu inanç Kur'an ile çelişiyordu. Oysa Kur'an, evrenin bir başlangıcı olduğunu açıkça belirtir. Güçlü ileri teleskoplarla yapılan yeni gözlemler, fizikçileri "durağan hal" modelinden (ezeli evren) vazgeçirip yerine Büyük Patlama Modelini (muhtemelen 13,7 milyar yıl önce başlayan, bir başlangıcı olan evren) koymalarına neden oldu. Böylece bilim, Kur'an ile uyumlu hale geldi. Güneşe ilişkin Kur'an görüşünde de aynı şey oldu. Kur'an, güneşin bir yörüngesi olduğunu bildirir; astronomlar ise güneşin durağan olduğunu söyleyerek buna karşı çıktılar. Bu, bilim insanlarının gözlemleri ile Kur'an arasındaki en doğrudan çelişkiydi. Ancak Hubble teleskobunun keşfinden sonra astronomlar sonuçlarını gözden geçirdi ve Güneş'in Samanyolu galaksisinin merkezi etrafında döndüğünü tespit etti. Yine de bu, Kur'an'ın bir ilim kitabı olduğu anlamına gelmez. O, bir ayetler kitabıdır. Kur'an, tabii olaylara dair herhangi bir ayrıntı vermez. Kur'an'ın değindiği şeylerin çoğu, çıplak gözle anlaşılabilir ve doğrulanabilir. Tabii âleme işaret eden ayetlerin temel amacı, metafizik bir kudreti ve hikmeti ortaya koymaktır. Bu ayetlerin rolü, bilimsel ayrıntıları açıklamayı içermez. Bu ayrıntılar zamanla değişebilir; ancak tabii olayların arkasında bir kudret ve hikmet bulunduğu gerçeği ise zamanüstü bir gerçektir. Bu bakış açısından, Kur'an ile bilimsel sonuçlar arasındaki çatışmanın muhtemelen devam edeceği söylenebilir, çünkü bunlar birbirinden tamamen farklı iki bilgi türüdür.

Science is the application of reason to the natural world. It seeks to understand how the world works. The Qur’an also refers to natural phenomena, and inevitably there have been direct conflicts with scientific conclusions. When a conflict arises, there is no reason to panic or to deny the Qur’anic verse that is not in line with science; nor can anyone use this situation to claim that the Qur’an is wrong. To do so, would be to assume that scientific conclusions are true in an absolute sense and will not change; this is patently false. History has shown that science revises its conclusions. Believing this does not make one anti-science. Imagine how much progress we would make if scientists were not allowed to challenge past conclusions: there would be none. Science is not a collection of eternal facts and was never meant to be. Since there are good arguments to justify the Qur’an’s claim of being God’s word (see Chapter 13), then if the Qur’an conflicts with limited human knowledge, it should not create massive confusion. Remember, God has the picture, we have just a pixel. Until the 1950s, all physicists, including Einstein, believed that the universe was eternal; all the data supported this, and this belief conflicted with the Qur’an. Yet the Qur’an explicitly states that the universe had a beginning. New observations using powerful advanced telescopes made physicists drop the ‘steady state’ model (eternal universe) and replace that with the Big Bang Model (universe with a beginning, possibly about 13.7 billion years ago). So, science came into line with the Qur’an. The same thing happened with the Qur’anic view of the sun. The Qur’an states that the sun has an orbit; astronomers disagreed, saying it was stationary. This was the most direct contradiction between observations of scientists and the Qur’an. However, after the discovery of the Hubble telescope, astronomers revised their conclusions and found the Sun was orbiting around the centre of the Milky Way galaxy. Yet this does not mean that the Qur’an is a book of science. It’s a book of signs. The Qur’an does not give any details concerning natural phenomena. Most of the things it refers to can be understood and verified with the naked eye. The main objective of the verses that point towards the natural world is to expose a metaphysical power and wisdom. Their role does not include elucidating scientific details. These can change over time; however, the fact that natural phenomena have a power and wisdom behind them is a timeless reality. From this perspective, conflict between the Qur’an and scientific conclusions will probably continue, as they are two completely different types of knowledge.

Bu tartışma, bununla birlikte, Müslümanları ve dindar insanları bilimsel sonuçları inkâr etmeye teşvik etmemelidir. Bunu yapmak saçma olurdu. Aksine, iyi doğrulanmış bilimsel teoriler ile vahiy kaynaklı hakikatler, birbirleriyle çelişseler bile kabul edilmelidir. Bilimsel sonuçlar, değişebilen ve mutlak olmayan çalışma modelleri olarak pratik biçimde kabul edilebilir; vahiy kaynaklı hakikatler ise inançların bir parçası olarak kabul edilebilir. Bir bilimsel sonuçla Kur'an'ın bir ifadesi arasında uzlaştırma umudu yoksa, vahyi reddedip o günün bilimini kabul etmek zorunda değilsiniz. Tersine, bilim de reddedilmemelidir. Daha önce de belirtildiği gibi, hem bilimsel hem de vahye dayalı hakikatleri kabul etmek epistemik hakkınızdır. Bilim ve vahiy konusundaki dengeli ve incelikli yaklaşım, bilimi kabul edip kanıtın kendi kendini ifade etmesine izin vermektir. Bununla birlikte bu, elde ettiğimiz kanıtların ve vardığımız sonuçların mutlak gerçek olduğu sonucuna varmak için büyük epistemik sıçramalar yapmama bağlamında olmalıdır. Bilim değişebilir. Ayrıca bu yaklaşım, vahyin kabulünü de içerir. Özetle, bilimsel sonuçları pratik olarak ve çalışma modelleri olarak kabul edebiliriz; ancak herhangi bir şey vahiyle çelişiyorsa (ikisini uzlaştırmaya çalıştıktan sonra), bilimsel sonucu inanç sistemimize dahil etmek zorunda değilsiniz. Bu nedenle Müslümanların Darwinci evrimi inkâr etmesi gerekmez; onu pratik olarak mevcut en iyi çalışma modeli olarak kabul edebilirler, ancak bazı yönlerinin ortodoksi ile uzlaştırılamayacağını anlamalıdırlar. Unutmayın, bir şey mevcut en iyi çalışma modeli olduğu için mutlak hakikat olmak zorunda değildir. Ayrıca bilimsel bilgi ile ilahi vahyin iki farklı kaynağı olduğunu not etmek önemlidir. Biri sınırlı insan aklından, diğeri ise Allah'tan gelir. Bilimsel sonuçları vahyi reddetmek için bir araç olarak kullanmak, bir epistemolojik yetersizlik işlemek anlamına gelir. Gerçekliğe dair anlayışımız piksel piksel, parçalı bir anlayıştır. Bilgimiz sonludur, Allah'ın bilgisi ise sonsuzdur. Dolayısıyla ikisi arasında bir çelişki olduğunda, yukarıdaki strateji benimsenmelidir.

This discussion should not, however, encourage Muslims and religious people to deny scientific conclusions. To do so would be absurd. Rather, both well-confirmed scientific theories and the revelational truths should be accepted, even if they contradict each other. Scientific conclusions can be accepted practically as working models that can change and are not absolute, and the revelational truths can be accepted as part of one’s beliefs. If there is no hope of reconciling a scientific conclusion and a statement of the Qur’an, then you do not have to reject revelation and accept the science of the day. Conversely, the science should not be rejected either. As previously mentioned, it is within your epistemic right to accept both scientific and revelational truths. The balanced and nuanced approach concerning science and revelation is to accept the science and allow the evidence to speak for itself. However, this should be in the context of not making massive epistemic leaps of faith and concluding that the evidence we have acquired and the conclusions we have made are the gospel truth. Science can change. In addition, this approach includes accepting the revelation. In summary, we can accept scientific conclusions practically and as working models, but if anything contradicts revelation (after attempting to reconcile the two), you do not have to accept the scientific conclusion into your belief system. This is why Muslims should not need to deny Darwinian evolution; they can accept it practically as the current best-working model, but understand that some aspects of it cannot be reconciled with orthodoxy. Remember, just because something is the current best-working model, it is not the absolute truth. It is also important to note that scientific knowledge and Divine revelation have two different sources. One is from the human limited mind, the other is from God. One would have to commit an epistemological disqualification to use scientific conclusions as a means to dismiss revelation. We have a pixelated understanding of reality. Our knowledge is finite, God’s knowledge is not. Therefore, if there happens to be a contradiction between the two, the above strategy should be adopted.

İslami tümevarımsal argümanlar?

Islamic inductive arguments?.

Kritik ve bilgin gözlemciler bu tartışmada, bu anlayışın bilim (akademisyenler ve filozoflar arasında) için yaygın bir görüş olmasına rağmen, İslam epistemolojisine yönelik olası eleştirileri de gündeme getirdiğini fark edecektir. Onlar, İslam geleneğinde Kur'an'ın ve Nebevî gelenekleri (hadis; ahadis, çoğul) korumak için tümevarımsal argümanların kullanıldığını ileri sürebilirler. Dolayısıyla Müslümanlar, İslam'ın bu hayati kaynak metinlerinde kesinlik iddia edemezler. Bu, yersiz bir iddiadır. Bunun neden böyle olduğunu açıklamak için, daha önceki tümevarımsal akıl yürütme ile tümevarımsal argümanlar arasındaki ayrımı hatırlayın. Tümevarımsal akıl yürütme, temel bilgi türleri için kesinlik sağlar. Örneğin, Y'de X gözlemlersem, Y'nin X'e izin verdiği zorunlu olarak çıkar; kargaların uçtuğunu gözlemlerim, dolayısıyla bazı kargaların uçtuğu zorunlu olarak çıkar. Gördüğünüz gibi bu tür tümevarım, gözlemi yalnızca "yansıtır". Henüz gözlemlenmemiş bir şey hakkında sonuç çıkarmadan, düz gerçekleri ortaya koyar. Bu tür tümevarım, Kur'an'ın ve Nebevî gelenekların korunmasında kullanılmıştır. Örneğin, Hz. Muhammed صلى الله عليه وسلم'in sahabilerinden biri Kur'an'ı dinledi ve duyduğunu olduğu gibi tekrarladı. Hiç duymadığı bir ayet için asla sonuç çıkarmadı. Mesela bir sahabi "İyyake na'budu ve iyyake nesta'în" (Yalnız sana kulluk eder, yalnız senden yardım dileriz) sözünü duyup ardından "Kul hüvallahu ehad" (De ki: O, Allah'tır, bir tektir) ayetini sonuç olarak çıkarmazdı. Dolayısıyla bu itiraz yanlıştır, çünkü Kur'an'ın ve Nebevî gelenekların korunmasında söz konusu olan tümevarım türünü yanlış anlamaktadır.

Critical and learned observers of this discussion will notice that although this is a mainstream understanding of science (amongst academics and philosophers), it also brings to light potential criticisms of Islamic epistemology. They can argue that in the Islamic tradition, inductive arguments are used to preserve the Qur’an and Prophetic traditions (known as hadith; ahadith, pl.). Therefore, Muslims cannot claim certainty in these vital source texts for Islam. This is a misplaced contention. To explain why, refer back to the earlier distinction between inductive reasoning and inductive arguments. Inductive reasoning provides certainty for basic types of knowledge. For instance, if I observe X in Y, it follows that Y allows X; I observe that crows fly, so it necessarily follows that some crows fly. As you can see, this form of induction just ‘mirrors’ the observation. It states the plain facts without making a conclusion for something that is yet to be observed. This type of induction was used in the preservation of the Qur’an and the Prophetic traditions. For example, a companion of the Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم heard the Qur’an, and he simply repeated what he had heard. He never made a conclusion for a verse that he never heard. For example, a companion wouldn’t hear “Iyyaka na’abudu wa iyyaka nasta’een” (it is You we worship and it is You we ask for help) and then conclude “Qul huwa Allahu ahad” (Say, He is God, the uniquely One). Hence this objection is false, as it misunderstands the type of induction involved in the preservation of the Qur’an and the Prophetic traditions.

Varsayım #4: Metodolojik natüralizm ile felsefi natüralizmin karıştırılması.

Assumption #4: Conflating methodological with philosophical naturalism.

Bilimin ateizme yol açtığı iddiasının arkasındaki son varsayım, felsefi natüralizm ve metodolojik natüralizm kavramlarına dayanır. Felsefi natüralizm, evrenin kapalı bir sistem gibi olduğu görüşüdür; evrenin dışında onu etkileyen hiçbir şey yoktur ve Tanrı ya da doğaüstü olanla ilgili hiçbir şey yoktur. Felsefi natüralizmin temel bir yönü, bütün olguların fiziksel süreçlerle açıklanabileceğidir. Metodolojik natüralizm ise bir şeyin bilimsel olarak nitelendirilebilmesi için Tanrı'nın yaratıcı gücüne ya da faaliyetine atıfta bulunamayacağını savunur.

The final assumption behind the assertion that science leads to atheism refers to philosophical naturalism and methodological naturalism. Philosophical naturalism is the view that the universe is like a closed system; there is nothing outside the universe that interferes with it, and there is no God or anything related to the supernatural. A key aspect of philosophical naturalism is that all phenomena can be explained via physical processes. Methodological naturalism maintains that for anything to be described as scientific, it cannot refer to God’s creative power or activity.

Ateistler ki bilimin ateizme götürdüğüne inanırlar, bilimsel olmayan bir varsayımı, felsefi natüralizmi benimserler. Felsefi natüralizm, dünyayı anlamak için gözlere takılan "mercekleri" oluşturur. Sarı tonlu bir gözlük takarsanız, hangi rengi görürsünüz? Sarıyı. Benzer şekilde, felsefi natüralizmin merceklerini takarsanız, tek göreceğiniz Tanrı'sız bir evrendir. Felsefi natüralizm, insanın dünyayı görme biçimini şekillendirir. Felsefi natüralizm basitçe bir inançtır. Ateist Profesör Michael Ruse bu gerçeği kabul eder: "Bir taviz istiyorsanız, ben hep natüralizmin bir iman eylemi olduğunu söyledim…" 356 Neden bir inançtır? Şöyle ki, natüralizm tutarsızdır, çünkü her şeyin fiziksel süreçlerle açıklanabileceğine körü körüne inanır; bunu, birçok inatçı gerçeğe, yani bir kuramın direncine rağmen varlığını sürdüren olgulara rağmen yapar.357 Örneğin, bugün ikimiz saat altıda bir restoranda buluşuyoruz ve ertesi gün polis, aynı saatte birinin öldürülmesinden şüphelendiği için evime beni tutuklamaya geliyor. Inatçı gerçek, cinayet anında seninle yemek yiyor olduğumdur. Kanıtlanmış bulunduğum yer, polisin benim cinayeti işlediğine dair şüphelerine direnir. Belki de bu felsefi natüralizmi tutarsız kılan inatçı gerçeklerin neler olduğunu merak ediyorsunuzdur. Önceki bölümlerin çoğu iyi bir başlangıç noktasıdır. Felsefi natüralizm; bilincin zor problemini (bkz. Bölüm 7), evrenin sonluluğunu ve bağımlılığını (bkz. Bölüm 5 ve 6), yasaların ince ayarını ve evrendeki düzeni (bkz. Bölüm 8), nesnel ahlakın varlığını (bkz. Bölüm 9) ve daha pek çok şeyi yeterince açıklayamaz. Bunun ışığında, gerçekliğin kendi kendini ifade etmesine izin vermeyi engelleyen böyle bir felsefeyi neden kimse körü körüne benimsesin ki? Birçok ateist bu tür natüralist ön kabullere sahiptir. Bu nedenle, teist argümanların sonuçlarını reddetmeleri şaşırtıcı değildir. Genellikle onlar, iyi argümanları reddederler; çünkü her şeyin fiziksel süreçlerle açıklanması gerektiği ve asla doğaüstü açıklamalara yer verilemeyeceği yanlış varsayımına kapılmışlardır. Ancak metodolojik natüralizm, teizm için, özellikle İslami teizm için bir sorun değildir. Metodolojik natüralizm İslami teizm için bir sorun değildir, çünkü İslami gelenek, bütün evrenin fiziksel nedenlerden oluştuğunu ve bu nedenlerin Yüce İradenin bir tezahürü olduğunu kabul eder. Bununla birlikte, bazı ateistler metodolojik natüralizmi felsefi natüralizmle karıştırmaktadır. Bilimsel sonuçlar ve kuramlar Tanrı'nın gücüne ve yaratıcılığına atıfta bulunamıyor diye (metodolojik natüralizm), Tanrı'nın var olmadığı sonucu çıkmaz (felsefi natüralizm). Evrimsel biyolog Scott C. Todd'un dediği gibi, "bilim insanı, birey olarak, natüralizmi aşan bir gerçekliği benimseme özgürlüğüne sahiptir"358.

Atheists who believe that science leads to atheism hold the non-scientific assumption of philosophical naturalism. Philosophical naturalism forms the ‘lenses’ that are put on one’s eyes to understand the world. If you wore some yellow tinted glasses, what colour are you going to see? Yellow. Similarly, if you put on the lenses of philosophical naturalism, all you will see is a universe without God. Philosophical naturalism shapes the way one sees the world. Philosophical naturalism is simply a faith. The atheist Professor Michael Ruse admits this fact: “If you want a concession, I’ve always said that naturalism is an act of faith….” 356 Why is it a faith? Well, naturalism is incoherent, as it blindly believes that everything can be explained via physical processes, despite a number of recalcitrant facts; in other words, facts that resist a theory.357 For example, we both meet today at a restaurant at six o’clock, and the following day the police come to my house to arrest me on suspicion of murdering someone at the same time we were having dinner. The recalcitrant fact would be that I was with you eating at the time of the murder. My proven whereabouts resist the police’s suspicions that I committed the murder. You may be wondering, what are these recalcitrant facts that render philosophical naturalism as incoherent? Well, many of the previous chapters are a good starting point. Philosophical naturalism cannot adequately explain the hard problem of consciousness (see Chapter 7), the finitude and dependency of the universe (see Chapters 5 and 6), the fine-tuning of the laws and the order in the universe (see Chapter 8), the existence of objective morals (see Chapter 9) and much more. In light of this, why would anyone blindly adopt such a philosophy, which prevents one from allowing reality to speak for itself? Many atheists have such naturalistic presuppositions. Therefore, it is not surprising that they dismiss the conclusions of theistic arguments. Usually they reject good arguments, because they are blinded with the false assumption that everything has to be explained by physical processes and that they can never entertain supernatural explanations. Methodological naturalism however is not a problem for theism, especially Islamic theism. Methodological naturalism is not a problem for Islamic theism because the Islamic tradition accepts that the whole universe is made up of physical causes and these causes are a manifestation of the Divine will. Some atheists, however, conflate methodological naturalism with philosophical naturalism. Just because scientific conclusions and theories cannot refer to God’s power and creativity (methodological naturalism), it doesn’t follow that God doesn’t exist (philosophical naturalism). As evolutionary biologist Scott C. Todd said, “the scientist, as an individual, is free to embrace a reality that transcends naturalism”358.

Bilim Tanrı'yı çürüttü mü?

So has science disproved God?.

Bu doğrultuda cevap hayırdır. Bilim, insanlığa muazzam fayda sağlamış güzel bir inceleme yöntemidir. Ancak sonuçları taş üzerine kazınmış değildir. Bir yöntem olarak doğrudan Allah'ın varlığını reddedemez, bütün soruları yanıtlayamaz ve gerçeklik hakkında sonuca varmanın tek yolu da değildir. Bazı ateistlerin bilim hakkında taşıdığı varsayımların birçoğu tutarsızdır ve bilim felsefesinin ciddi bir yanlış anlaşılmasına dayanmaktadır.

In light of the above, the answer is no. Science is a beautiful method of study that has benefited humanity tremendously. However, its conclusions are not engraved in stone. As a method, it cannot directly reject God’s existence, answer all questions, and it is not the only way to form conclusions about reality. Many of the assumptions that some atheists hold about science are incoherent and based on a gross misunderstanding of the philosophy of science.