بسیاری از انواع گوناگون کتاب‌ها درباره موضوع احادیث نگاشته شده است. استادان حدیث، انواع کتاب‌های حدیثی را دسته‌بندی کرده‌اند. در ادامه، برخی از آن‌ها را یادآور می‌شویم:

Many different types of books have been written on the subject of ahadith. The hadīth masters have categorized the different types of books on ahadith. Below, we will mention some of them:

الجوامع: «الجوامع» جمعِ «جامع» است. «جامع» به کتاب حدیثیای گفته میشود که شامل هشت موضوع مختلف است: (۱) سیرهها و زندگینامهها، (۲) اخلاق، (۳) عقاید، (۴) فتنهها، (۵) علامات روز قیامت، (۶) احکام شریعت، (۷) فضائل صحابه [و دیگران] و (۸) تفسیر قرآن.

al-Jawami‘: al-Jawami‘ is the plural of Jami‘. Jami‘ denotes the hadīth book which includes eight different subjects: (1) Biographies, (2) Morals, (3) Beliefs, (4) Degeneration [Fitan], )5) Signs of the Day of Judgment, )6) Rulings of the Shari‘a, )7) Virtues of the Sahaba [and others] and (8) Exegesis of the Qur’an.

اولین جامع‌ای که نوشته شد «جامع معمر بن راشد» نام داشت. معمر بن راشد از شاگردان نزدیک امام زُهری بود. این کتاب در قرن اول منتشر شد و اکنون در دسترس نیست. دومین جامع را سفیان ثوری نوشت؛ کتاب او نیز در دسترس نیست. سومین جامع با عنوان «جامع عبدالرزاق» نامیده شد، هرچند بیشتر با نام «مصنف عبدالرزاق» شناخته می‌شود. و البته، دیگر جامع‌های مشهور، «صحیح بخاری» و «صحیح مسلم» هستند.

The first Jami‘ ever written was called Jami‘ Mu‘ammar ibn Rashid. Mu‘ammar ibn Rashid was a close student of Imam Zuhrõ. This book came out in the first century and is now unavailable. The second Jami‘ was written by Sufyan al- Thauri; his book is also unavailable. The third Jómi‘ was titled Jómi‘ ‘Abd al-Razzóq, though it is better known by the name Muhannaf ‘Abd al-Razzaq. Then, of course, the other well- known Jami‘ are Bukhara and Muslim.

جالب است که برخی از استادان علم حدیث درباره‌ی مسلم اختلاف نظر دارند. بسیاری می‌گویند که این کتاب از جامع‌ها به شمار می‌رود، در حالی که برخی دیگر می‌گویند چنین نیست، زیرا بخش آن درباره‌ی تفسیر قرآن آن‌قدر کوتاه است که نمی‌توان آن را جامع نامید.

Interestingly, some hadīth masters have a difference of opinion about Muslim. Many say it is amongst the Jami‘, while others say it is not, as its section on the exegesis of the Qur’an is too short to be labeled a Jami‘.

السُّنَن: کتاب‌های حدیثی‌ای هستند که در آن‌ها احادیث بر اساس همان ترتیبی تنظیم شده‌اند که ابواب کتاب‌های فقه [فقه اسلامی] بر آن مرتب می‌شوند. این نوع کتاب در ابتدا «الأبواب» [فصل‌ها] نامیده می‌شد، اما بعدها به «السُّنَن» تغییر نام یافت. سنن النسائی، سنن أبی داود، سنن الترمذی و سنن ابن ماجه همگی در این دسته قرار می‌گیرند.

al-Sunan: These are hadīth books in which the ahadith are arranged in the order upon which the chapters of the books of fiqh [Islamic jurisprudence] are arranged. This type of book was first called al-Abwab [chapters] but was later changed to al- Sunan. Sunan al-Nisa’i, Sunan Abñ Dówud, Sunan al-Tirmidhi and Sunan Ibn Maja all belong in this category.

المسانيد: المَسانيد جمع «مُسنَد». تُرتَّب الأحاديث في هذه الكتب بحسب أسماء الصحابة. ويمكن أن يكون ترتيب هذه الأحاديث على مستويات كثيرة مختلفة؛ فقد تُرتَّب مثلاً تنازلياً من الأعظم فالأعظم من الصحابة، أو ترتيباً أبجدياً بحسب أسماء الصحابة.

al-Masanid: Masanīd is the plural of Musnad. The ahadith in these books are arranged in the order of the names of the Sahaba . The arrangement of these ahadith can be on many different levels. For example, they can be arranged in the order of the greatest of the Sahaba downwards or in alphabetical order of the names of the Sahaba.

المعجم: این کتابی از حدیث است که در آن احادیث بر اساس ترتیب نام استادانی که مؤلف از ایشان حدیث روایت کرده، مرتب شده‌اند.

al-Mu‘jam: This is a book of hadīth in which the ahadith are arranged in order of the names of the teachers from whom the author narrated his hadīth.

المستدرَک: کتاب‌های حدیثی که بر پایهٔ شرایطی که در کتاب حدیثی دیگری برای پذیرش حدیث تعیین شده، گردآوری شده‌اند. با این حال، احادیثی را که در کتاب حدیثی اصلی روایت شده‌اند، شامل نمی‌شود. برای نمونه، «المستدرک» حاکم احادیثی را گرد آورده که شرایطی را که امام البخاری برای پذیرش حدیث در کتابش مقرر کرده، برآورده می‌کنند.

Al-Mustadrak: The books of hadīth that have been compiled according to the conditions [for accepting a hadīth into a úadīth book] laid down in another úadīth book. However, it does not include the hadīth being narrated in the original hadīth book. The Mustadrak of Hakim, for example, compiles ahadith that fulfill the conditions Imam Bukhari laid for accepting a hadīth in his book.

المُستخرَج: این تألیف، احادیثِ کتابی دیگر را می‌گیرد و برای هر حدیثی که سلسلهٔ سندِ آن با سلسلهٔ سندی که در آن کتابِ حدیث ذکر شده تفاوت دارد، سندهای گوناگونِ آن را روایت می‌کند. هرچند سندهای یک حدیث راویانِ متفاوتی دارند، سرانجام همگی به همان شخص می‌رسند.

al-Mustakhraj: This compilation takes ahadith of another book and narrates the different chains of transmission for every hadīth that differs from the chain of transmission mentioned in that hadīth book. Though the chains of transmission of one hadīth contain different narrators, they eventually ascend to the same person.

العلل: کتابی در حدیث که عیوب گوناگونی را که در سلسلهٔ سند یک حدیث یافت می‌شود آشکار می‌سازد.

al-‘Ilal: A book of hadīth that reveals the various faults found in the chain of transmission of a hadīth.

الأربعین: مجموعهٔ چهل حدیث

al-Arba‘in: A compilation of forty ahadith.

التعليق: كتابٌ من كتب الحديث يروي الأحاديث دون ذكر سلسلة السند، مثل «مشكاة المصابيح». شرح الآثار: كتابٌ من كتب الحديث يروي الأحاديث التي يبدو بينها تعارض، ويقدّم لها تفسيراً يزيل التناقض. فإن تعذّر رفع التعارض بين الأحاديث، ذكر الأدلة والعلل المرجِّحة لتقديم حديثٍ على آخر.

al-Ta‘aliq: The book of ahadith that narrates ahadith with- out mention of the chain of transmission, such as al-Mishkat al-Mashbih Sharh al-Athar: A book of hadīth that narrates apparently conflicting ahadith and offers an explanation that eliminates the contradiction. If the contradiction between the ahadith cannot be removed, then it provides the proofs and reasons for giving preference to one hadīth over another.

الجَمْع: کتاب حدیثی که احادیث را از کتاب‌های گوناگون گرد می‌آورد و با حذف تکرار احادیث، آن‌ها را خلاصه می‌کند.

al-Jam‘a: The hadīth book that abridges a collection of ahadith from different books and eliminates repetition of ahadith.

الأذکار: کتابِ حدیثی که احادیثی را گرد آورده که دعاها [نیایش‌ها] و انواع ذکر [ورد‌های عبادی] گوناگون را روایت می‌کنند.

al-Adhkór: The book of hadīth that compiles the hadīth that narrate different du‘as [supplications] and forms of dhikr [uttered devotions].

الموضوعات: کتابی در حدیث که احادیث جعلی را گردآوری می‌کند که در کتاب‌های مختلف حدیث پراکنده‌اند.

al-Mauðu‘at: The book of hadīth that collects fabricated ahadith that are scattered in various hadīth books.

بسیاری از انواع دیگر کتاب‌های حدیثی وجود دارد که در اینجا به آن‌ها اشاره نمی‌شود؛ هم به‌خاطر کوتاهی سخن و هم از آن رو که شناخت انواع گوناگون مجموعه‌های حدیثی، نیازمند تخصص در علم حدیث است.

There are many other types of hadīth books which are not being mentioned here, both for the sake of brevity and because understanding the various other types of compilations requires an expertise in the field of hadīth..