د خدای پیژندل، د ښه پیژندل – خدای او معروضي اخلاق - ربانی حقیقت

د خدای پیژندل، د ښه پیژندل – خدای او معروضي اخلاق - ربانی حقیقت | Quran Course

په دې سوال ته د ځواب ورکولو لپاره، غوره دا ده چې د «معروضي» (objective) کلمې څخه پیل وکړو. د دې اصطلاح یوه ساده تعریف دا دی چې حقایق د شخصي احساساتو یا نظریاتو له اغیز پرته په پام کې نیول یا بیانول. د اخلاقو په برخه کې، معروضي معنا دا ده چې اخلاق د انسان د ذهن یا شخصي احساساتو پر بنسټ نه دي او نه پرې تکیه لري. په دې مفهوم سره، دا اخلاق د انسان د محدودو وسایلو «بهر» دي. ریاضیاتي حقایق (1+1=2) یا علمي حقایق، لکه دا چې ځمکه د لمر شاوخوا ګرځي، د دې څخه پرته هم ریښتیني دي چې موږ د دې په اړه څه احساس کوو یا نه. له همدې امله، که دا اخلاق له موږ «بهر» وي، نو ضروري ده چې دوی یو بنسټ ولري. په بل عبارت، دوی یو اساس ته اړتیا لري. که معروضي اخلاق زموږ د محدودو وسایلو پر بنسټ نه وي، نو لاندې پوښتنو ته ځواب ورکول اړین دي: دوی له کومه راغلي؟ د دوی ماهیت څه شی تشریح کوي؟ د دې پوښتنو د ځوابونو لپاره یو عقلي بنسټ اړین دی. دا به د دوی معروضي ماهیت روښانه کړي او دا هم به وښيي چې دوی له کومه سرچینې لري. دا پوښتنې د فلسفې هغه برخې پورې اړه لري چې «د اخلاقو هستي‌پوهنه» (moral ontology) په نوم یادیږي.

In order to answer this question, the best place to start is with the word ‘objective’. A basic definition of the term refers to considering or representing facts without being influenced by personal feelings or opinions. In the case of morals, objective means that morality is not dependent or based on one’s mind or personal feelings. In this sense, it is ‘outside’ of one’s personal limited faculties. Mathematical truths (1+1=2) or scientific truths, like the Earth going around the Sun, are true regardless of what we feel about them. Therefore, if these morals are ‘outside’ us, they have to be grounded. In other words, they need a foundation. If objective morals do not depend on our limited faculties, then answers to the following questions are required: Where did they come from? What explains their nature? In order to answer these questions a rational foundation is required. This will explain their objective nature and provide a rationale of where they came from. These questions refer to an area in philosophy known as moral ontology.

ـ‌د اخلاقو د عيني (معروضي) والي بله بڼه داده چې دا د انساني ذاتي نظر څخه پورته وي. د بېلګې په توګه، دا خبره چې د پنځو کلنو ماشوم وژل اخلاقاً ناسم دي، تل به حقیقت وي، حتی که ټوله نړۍ په دې متفقه شي چې د کوچني ماشوم وژل اخلاقاً سم دي. موږ نه يوازې دا پوهېږو چې ځينې اخلاق عيني دي، بلکې دوی موږ ته د اخلاقي مسؤوليت يا وجيبې احساس هم راکوي. په بله وينا، ځينې کارونه شته چې موږ يې بايد وکړو او ځينې نور کارونه شته چې موږ يې نه بايد وکړو. موږ اخلاقي دندې او مسؤوليتونه لرو، او دا داسې ښکاري چې د محدود ځان څخه بهر راځي. پروفيسور ايان مارکهم څرګندوي چې زموږ اخلاقي ژبه د داسې څه ښيي چې زموږ له ځان او نړۍ څخه پورته او بهر دی: «د "بايد" (ought) په کلمه کې د يوه اخلاقي حقيقت احساس ځای لري چې زموږ له ژوند او نړۍ څخه تېرېږي... د اخلاقي ژبې بنسټيز ځانګړتيا داسې څه پيښي چې عمومي او بهرني وي.»281

Another way of describing objective morality is that it transcends human subjectivity. For instance, the fact that killing a five-year-old is morally wrong will always be true, even if the whole world were to agree that killing a young child is morally right. Not only do we recognise that some morals are objective, they also provide us with a sense of moral obligation or duty. In other words, there are some things that we ought to do and other things that we ought not to do. We have moral duties and obligations, and these seem to come from outside the limited self. Professor Ian Markham explains that our moral language denotes something above and beyond ourselves: “Embedded in the word ‘ought’ is the sense of a moral fact transcending our life and world… The underlying character of moral language implies something universal and external.”281

په فلسفه کې د اخلاقو د عینیت مفهوم داسې پوهیدنه ده چې اخلاقي ارزښتونه د انسان له ذهن څخه خپلواک دي. هغه فیلسوفان چې وایي اخلاق عینی دی، د اخلاقي واقعیت پلويان (moral realists) بلل کیږي. هغه کسان چې په اخلاقي ارزښتونو د ذهن څخه د خپلواکۍ باور نه لري، د اخلاقي واقعیت مخالفین (moral anti-realists) بلل کیږي. کله چې فیلسوفان د اخلاقو په اړه بحث کوي، نو د اخلاقي حقیقتونو (چې اخلاقي حقایق هم ورته ویل کیږي) او اخلاقي ارزښتونو ترمنځ توپیر کوي. د اخلاقي واقعیت په چوکاټ کې د عینی اخلاقي ارزښت یوه بیلگه دا ده چې عدالت ښه دی، او دا ارزښت د هیڅ انسان له ذهن یا شخصي احساساتو څخه خپلواک شتون لري. اخلاقي حقایق اخلاقي جملې دي، او که عیني وګڼل شي، نو د هر فرد له نظر څخه خپلواک دي؛ د هرې ټولنیزې موافقې پرته هم رښتیني دي. د عیني اخلاقي حقیقت یوه بیلگه دا ده: په محکمه کې د دروغ شاهد منل ناحقه، او له همدې امله اخلاقاً ناسم دی. دا اخلاقي حقیقت د هیڅ فرد یا ټولنې له نظر، ذهن یا شخصي احساساتو پورې تړلی نه دی. دا حقیقت پاتې کیږي حتی که یو ټولنیز اجماع برعکس دعوه وکړي، لکه د دې فصل په پیل کې ذکر شوی حالت.

In the language of philosophy, the notion of objective morality is the understanding that moral values are mind-independent. Philosophers who assert that morality is objective are referred to as moral realists. Those who do not believe in the mind-independent nature of moral values are referred to as moral anti-realists. When philosophers discuss morality, they make the distinction between moral truths (also referred to as moral facts) and moral values. In the context of moral realism, an example of an objective moral value is that justice is good and it exists independently of any human being’s mind or personal feelings. Moral truths are moral statements, and if considered objective, they are independent from any individual opinion; they are true irrespective of any consensus. An example of an objective moral fact is: accepting a false witness in a court of law is unjust, therefore morally wrong. This moral fact is not contingent on any individual or collective opinion, mind or personal feelings. This fact remains true even if there is a consensus asserting the opposite, similar to the scenario in the beginning of this chapter.282.

پیله دې مخکې چې زه دا خبره توضیح کړم، غواړم ډاډ ترلاسه کړم چې دا خبره د کوم چا د عقیدې سره هیڅ اړیکه نلري. زه نه وایم چې "یو څوک نشي کولای ملحد وي او بیا هم د اخلاقو او ښو چلندونو څرګندونه وکړي"، او نه وایم چې "د ښو کړنو لپاره باید په خدای ایمان ولرو، لکه د بې ګناه دفاع کول یا وږیو ته خوړل"، او نه هم وایم چې "یوازې د مؤمن کیدو په واسطه څوک ښه چلند کوي." زما خبره دا ده چې که خدای شتون ونلري، نو د اخلاقو هیڅ معروضي ارزښتونه نشته. ډېر ښه، موږ کولای شو داسې چلند وکړو لکه څنګه چې اخلاقي ارزښتونه او حقیقتونه معروضي وي، او د تاریخ په اوږدو کې ډېری ملحدانو هم د ځانګړې اخلاقي زغم بڼې ښکاره کړې دي، پرته له دې چې باور ولري چې اخلاق باید الهي بنسټ ولري. خو زه داسې استدلال کوم چې که خدای له انځور څخه وباسو، نو دا اخلاقي ارزښتونه له یوې ټولنیزې دودیزې ټاکنې پرته بل څه نه دي. نو د داسې اخلاقي حقایقو لکه "د بې ګناه خلکو وژل د تفریح لپاره ناسم دي" او "بې ګناه دفاع کول ښه دي"، بې له خدای څخه دا یوازې ټولنیز دودونه دي، لکه دا وینا چې په عامه ځای کې ساه ایستل (ګوزار کول) ناسم دي. دا پایله پر دې بنسټ ده چې خدای د معروضي اخلاقو یوازینی منطقي بنسټ دی. هیڅ بل مفهوم دې ته کافي بنسټ نه شي ورکولای. خدای دا بنسټ ورکوي ځکه چې هغه د کائنات څخه بهر دی او د انساني موضوعیت څخه لوړ دی. پروفیسر ایان مارکهام همدارنګه داسې توضیح کوي: "خدای هغه ‹باید› توضیح کوي چې زموږ په ژوند کې پراخ شوی دی؛ او خدای د اخلاقي ادعا عمومي ماهیت توضیح کوي. ځکه چې خدای له نړۍ څخه بهر دی، خالق خدای هم بهرنی کیدای شي او هم عمومي امرونه کولای شي."284

Before I explain this further, I want to ensure that this has nothing to do with the beliefs that someone has. I am not saying “you cannot be an atheist and display moral or good behaviour”, or “you have to believe in God to have moral traits such as defending the innocent or feeding the poor” or “just by being a believer you will behave well.” What I am saying is that if God does not exist, then there are no objective moral values. Sure, we can act as if moral values and truths are objective, and many atheists throughout history have demonstrated admirable moral fortitude without believing morality requires a Divine basis. However, what I’m arguing is that, with God out of the picture, these moral values are nothing more than social conventions. Therefore, moral truths such as “murdering innocent people for entertainment is wrong” and “defending the innocent is good”, for example, are merely social conventions without God; just like saying it is wrong to pass wind in public. This conclusion is based on the fact that God is the only rational foundation for objective morals. No other concept adequately provides such a foundation. God provides this foundation because He is external to the universe and transcends human subjectivity. Professor Ian Markham similarly explains, “God explains the mysterious ought pressing down our lives; and God explains the universal nature of the moral claim. As God is outside the world, God the creator can be both external and make universal commands.”284

دځینې ملحدان، چې په دې باور دي چې خدای په هیڅ حالت کې نشي شتون لرلی، پوه شوي دي چې د الهي شتون په نشتوالي کې عیني اخلاق نشته. د ملحد فیلسوف جې ایل مکي (J. L. Mackie) په کتاب Ethics: Inventing Right and Wrong کې دغه موقف څرګند شوی دی: «نه شته عیني ارزښتونه… دا ادعا چې ارزښتونه عیني نه دي… یوازې اخلاقي ښېګڼه نه، بلکې نور هغه شیان هم پکې شامل دي چې کیدای شي په پراخه مانا اخلاقي ارزښتونه یا اخلاقي ضد ارزښتونه وبلل شي — سمون او ناسمون، دنده، مکلفیت، د یوه عمل کرکجن او سپک والی، او نور.»287 دا موقف، له دې چې د عام فهم خلاف دی، او د ملحدانو د اکثرو نظر نه دی، مکي په ښکاره داسې ښيي چې هغه د ملحدانه نظام د پایلو په اړه پوه شوی دی. که خدای نه وي، نو عیني ښېګڼه هم نه وي.

Interestingly, some atheists, believing that God cannot exist under any circumstance, have understood that in absence of the Divine, there are no objective morals. In Ethics: Inventing Right and Wrong, the influential atheist philosopher J. L. Mackie reflects this position: “There are no objective values… The claim that values are not objective… is meant to include not only moral goodness, which might be most naturally equated with moral value, but also other things that could be more loosely called moral values or disvalues—rightness and wrongness, duty, obligation, an action’s being rotten and contemptible, and so on.”287 Aside from being counter-intuitive, and not representing a mainstream atheist position, Mackie seems to have understood the implications of adopting an atheist worldview. If there is no God, there is no objective good.

یوں دا ستونزه د ځانګړي ایماندارو لپاره یوه ستونزه ده، ځکه دوی باید د دوو شیانو یو ومني: یا اخلاق د خدای د امرونو په واسطه ټاکل کیږي یا اخلاق د هغه د امرونو څخه بهر دی. که اخلاق د خدای په امرونو ولاړ وي، نو هغه څه چې ښه یا بد ګڼل کیږي خودسرانه وي. په دې صورت کې، انسانان په حتمي توګه هیڅ شی د عینی بد په توګه ومنلی نشي. دا به دې معنا ولري چې د بېګناه ماشومانو وژل، مثلاً، په خپل ذات کې هیڅ بد نه لري، بلکه خدای یوازې په خودسرۍ سره دې ته د «بد» نوم ورکوي. د دې دوې اړخ بل اړخ دا معنا لري چې یو اخلاقي معیار د خدای له ذات او طبیعت څخه بالکل بهر او خپلواک دی، او حتی خدای باید د دې معیار سره سم ژوند وکړي. مګر دا د ایمان لرونکي لپاره په ښکاره ډول نامطلوب دی، ځکه دا به هغه مجبور کړي چې ومني چې خدای په حقیقت کې ټول واک لرونکی او خپلواک نه دی؛ بلکه هغه باید د خپل ځان څخه بهر یو معیار ته تکیه وکړي.

This dilemma poses a problem for theists who believe in an All-Powerful God because it requires them to believe in one of two things: either morality is defined by God’s commands or morality is external to His commands. If morality is based on God’s commands, what is considered good or evil is arbitrary. If this is the case, there is nothing we as humans should necessarily recognise as objectively evil. This would imply that there is nothing intrinsically wrong with, say, killing innocent children—just that God puts the ‘evil’ label on it arbitrarily. The other horn of the dilemma implies that some sort of a moral standard is completely outside and independent of God’s essence and nature, and even God is obligated to live by this standard. However, that would be clearly undesirable for the theist, since it would make him admit that God is not All-Powerful or independent after all; rather, He has to rely on a standard external to Himself.

یعنی، اگر اخلاق حیاتیاتی تبدیلیو پورې تړلی وي، نو اخلاق به هم د دغو بدلونونو تابع شي؛ له همدې امله هغه نشي کېدای چې معروضي (objective) وي۔ د ډارون مثال غځولو سره، که موږ د نرس شارک په شان په ورته شرایطو کې روزل شوي وای، نو دا به مو مناسب ګڼلی وای چې خپل ملګری سره جنسي تیری وکړو، ځکه نرس شارک خپل جوړه سره کشتی کوي۔ ځینې کسان په دې ځواب ورکوي چې همدا طبیعي انتخاب دی چې زموږ د معروضي اخلاقو د احساس بنسټ جوړوي۔ بیا هم دا خبره غلطه ده۔ مفهومي لحاظ سره، طبیعي انتخاب یوازې دومره کولی شي چې موږ ته داسې وړتیا ورکړي چې د ژوند ساتلو او د نسل د زیاتوالي لپاره اخلاقي قواعد جوړ کړو۔ لکه څنګه چې اخلاقي فیلسوف فلیپ کچر ليکي: «طبیعي انتخاب شايد يوازې دا کړي وي چې موږ ته د مختلفو ټولنیزو تنظیمونو وړتیا او د اخلاقي قواعدو د جوړولو وړتیا ورکړي وي۔»

In other words, if morals are contingent on biological changes, it would render morals subject to these changes; therefore, they cannot be objective. Extending Darwin’s example, if we happened to be reared under the same conditions as the nurse shark, we would think it acceptable to rape our partner, as the nurse shark wrestles with its mate.292 Some respond by asserting that it is specifically natural selection that forms the basis for our sense of objective morality. Again, this is false. Conceptually, all that natural selection can do is give us the ability to formulate moral rules to help us survive and reproduce. As the moral philosopher Philip Kitcher writes, “All that natural selection may have done for us is to equip us with the capacity for various social arrangements and the capacity to formulate ethical rules.”293.

دوهم امکان اجتماعي فشار یا اجماع دی. زما په اند، ډیری ملحدین او بشر دوستان فلسفي لحاظ سره دلته ستونزې سره مخ کیږي. که واقعاً اجتماعي فشار د معروضي اخلاقو بنسټ وي، نو دا دعوه کونکو ته لوی ستونزه پیښیږي. لومړی، دا اخلاق نسبي کوي، ځکه دوي د ناگزیره ټولنیزو بدلونونو تابع دي. دوهم، دا اخلاقي بې معنی خبرو ته لار هواروي. که څوک اجماع د اخلاقو بنسټ ومني، نو موږ د ۱۹۴۰ مو کلونو په آلمان کې د نازیانو په کړنو باندې خپل اخلاقي موقف څنگه توجیه کولی شو؟ څنگه ویلی شو چې هغه څه چې دوی یې کړي، په معروضي توگه اخلاقاً غلط وو؟ ښه، موږ نشو کولی. حتی که تاسو ووایاست چې په آلمان کې ځینو خلکو د نازیانو سره مبارزه وکړه، خبره دا ده چې د بدي د ملاتړ لپاره یوه قوي اجماع موجوده وه. تاریخ کې د دې نکتې د روښانه کولو لپاره نور ډیر مثالونه هم شتون لري.

The second alternative is social pressure or consensus. This, I believe, is where a lot of atheists and humanists face some difficulty, philosophically speaking. If social pressure really forms the basis of objective morals, then the proponents of this assertion face a huge issue. Firstly, it makes morals relative, as they are subject to inevitable social changes. Secondly, it leads to moral absurdities. If someone accepts consensus as a basis for morals, then how can we justify our moral position towards what the Nazis did in 1940s Germany? How can we claim that what they did was objectively morally wrong? Well, we cannot. Even if you claim that some people in Germany fought against the Nazis, the point is that there was a strong consensus supporting the evil. There are many other examples in history to highlight this point.

آخری متبادل د غیر خدایی اخلاقي واقع پالنې (moral realism) یوه بڼه ده. اخلاقي واقع پالنه، چې د اخلاقي معروضیت (moral objectivism) په نوم هم یادیږي، دا نظر دی چې اخلاق معروضي دي او د زموږ له ذهن او احساساتو څخه بهر او خپلواک دي. خو د دې ډول اخلاقي واقع پالنې او هغه څه ترمنځ چې دا فصل یې ملاتړ کوي، توپیر دا دی چې اخلاقي واقع پالان دا نه وايي چې دوی ته کومې بنسټ ته اړتیا ده. نو عدالت، رحم او زغم داسې ارزښتونه دي چې په معروضي ډول یوازې شتون لري. د دې دریځ سره ډیرې ستونزې شتون لري. لومړی، د دې ویلو معنا څه ده چې عدالت یوازې شتون لري؟ یا دا چې معروضي اخلاقي ارزښتونه یوازې شتون لري؟ دا دریځ هم د عامه عقل خلاف دی او هم بې معنا. موږ په دې نه پوهیږو چې «عدالت» پخپله څه شی دی. په ځانګړې توګه باید پوه شو چې که اخلاق معروضي وي (په دې معنا چې د یوه فرد له شخصي نظر څخه بهر وي)، نو دوی ته یوه عقلي توضیح ته اړتیا ده. که نه، نو دا پوښتنه چې دوی څنګه معروضي دي، ځواب نه لري. دوهم، اخلاق یوازې د رحم یا عدالت د معروضیت د پیژندلو پورې محدود نه دي. اخلاق د دندې یا مکلفیت احساس هم په ځان کې لري:

The final alternative is a non-theistic form of moral realism. Moral realism, also referred to as moral objectivism, is the view that morals are objective and they are external and independent of our minds and emotions. However, the difference between this type of moral realism and what this chapter has been advocating, is that moral realists do not assert that they require any foundation. So moral values such as compassion, justice and tolerance just exist objectively. There are a few problems with this position. Firstly, what does it mean to say that justice just exists? Or that objective moral values just exist? This position is counterintuitive and meaningless. We simply do not know what ‘justice’ is, existing on its own. Significantly, one has to understand that if morals are objective (in that they are outside of an individual’s personal opinion), then they require a rational explanation. Otherwise, the question How are they objective? is unanswered. Secondly, morality is not limited to recognizing the objectivity of compassion or justice. Morality entails a sense of duty or obligation:

اخلاقی عینیت پر منکرین خدا کا آخری سہارا کچھ ملحدین علمی شرمندگی سے بچنے کے لیے، اوپر بیان کردہ نتیجے کے جواب میں، آخری حربے کے طور پر یہ دعویٰ کرتے ہیں کہ اخلاقیات معروضی (عینی) نہیں ہیں۔ ٹھیک ہے، میں اس سے متفق ہوں۔ اگر کوئی شخص اس اصول کو تسلیم نہیں کرتا کہ اخلاقی اقدار معروضی ہیں، تو یہ دلیل اس کے لیے کارآمد نہیں رہتی۔ لیکن یہ ایک دو دھاری تلوار ہے۔ جس لمحے ملحد کسی بھی اخلاقی دعوے کی معروضیت کا انکار کرتا ہے، اس کے پاس کسی بھی معروضی انداز میں مذہب، اور خصوصاً اسلام، پر انگلی اٹھانے کا کوئی حق باقی نہیں رہتا۔ وہ کو کلکس کلان، داعش، حتیٰ کہ شمالی کوریا کی آمریت پر بھی اخلاقی تنقید نہیں کر سکتا! اس میں تضاد یہ ہے کہ بہت سے ملحدین عملاً یہی کرتے ہیں۔ وہ ایسے اخلاقی فیصلے صادر کرتے ہیں جن میں معروضیت کا رنگ ہوتا ہے۔ انہیں چاہیے کہ اپنے ہر اخلاقی فیصلے کے ساتھ یہ شرط لگا دیں اور صرف یہ کہہ دیں کہ “یہ میرا ذاتی نقطۂ نظر ہے۔” ایسا کرنے سے ان کے اخلاقی اختلافات اور غصہ بے معنی ہو جائے گا۔ مگر دل کی گہرائی میں، زیادہ تر عقلمند انسان بعض بنیادی اخلاقیات، جیسے قتل، چوری اور ظلم، کی معروضیت کا انکار نہیں کرتے۔ دلیل کو غلط سمجھنا

As a last resort, some atheists try to avoid intellectual embarrassment by replying to the above conclusion by denying that morality is objective. Fair enough. I agree. If someone does not accept the axiom that morals are objective, then the argument does not work. But that is a double-edged sword. The minute the atheist denies the objectivity of any moral claim, he has no right to point the finger at religion, or more specifically Islam, in any objective way. He cannot even point the finger at the KKK, ISIS or even the dictatorship of North Korea! The irony here is that this is exactly what many atheists do. They make moral judgments that have an objective flavour to them. They should put a caveat to all of their moral judgments and simply say, “This is my subjective view.” Doing that renders their moral disagreements or outrage pointless. However, deep down inside, most sane human beings do not deny the objectivity of some basic morals, such as murder, theft and abuse. Misunderstanding the argument.

کله چې ځینې ملحدین، او حتی ځینې اکاډمیک کسان، دا دلیل ناسم فهموي، ځکه چې د اخلاقو د پیژندنې (moral epistemology) او د اخلاقو د وجود پیژندنې (moral ontology) تر منځ توپیر نه کوي. هغه دلیل چې ما تر اوسه وړاندې کړی، د دې پر ځای نه دی چې موږ څنګه پوهېږو چې څه ښه دي، کوم چې د اخلاقو د پیژندنې موضوع ده. بلکې دا دلیل پر دې تمرکز کوي چې اخلاق له کومه راځي او د دوی ماهیت څه دی، کوم چې د اخلاقو د وجود پیژندنې موضوع ده. خدای ﷻ امرونه د اخلاقو، ارزښتونو او حقایقو د معروضي کېدو لپاره د وجودي بنسټ حیثیت لري. دا چې موږ څنګه پوهېږو چې دا اخلاق کوم دي، د اخلاقو د پیژندنې مسله ده. په دې څپرکي کې وړاندې شوی دلیل د اخلاقو د پیژندنې په اړه نه دی. دا دلیل د اخلاقو د وجود په اړه دی، کوم چې د اخلاقو د بنسټونو او ماهیت موضوع ده. دلیل په خپل ساده شکل کې داسې دی: که یو شی ښه وي، ایا دا په معروضي ډول ښه دی؟ که دا په معروضي ډول ښه وي، نو د خدای ﷻ شتون ته اړتیا لري، ځکه هغه د معروضي ښېګڼې یوازینی بنسټ دی. دلیل نه پوښتي چې موږ څنګه پوهېږو چې یو شی کله ښه دی.

Some atheists, and even some academics, misunderstand the argument by conflating moral epistemology with moral ontology. The argument I have presented so far is not concerned with how we get to know what is good, which refers to moral epistemology—it directs its attention to where morals come from and their nature, which refers to moral ontology. God’s commands provide the ontological foundation for morals values and truths to be objective. How we get to know what these morals are is a matter of moral epistemology. The argument presented in this chapter does not concern moral epistemology. This argument is about moral ontology, which refers to the foundations and nature of morality. The argument in its simplest form goes something like this: if something is good, is it objectively good? If it is objectively good, then it necessitates God’s existence, as He is the only foundation for objective good. The argument does not ask how we know when something is good.

یو معتبر اعتراض چې یو زیرک او ژوندی الهیات پوه پورته کولی شي، دا دی چې د اسلامي الهیاتي خبرو اوډیر ټول د نړۍ د عدلي نظامونو په شمول، داسې حالتونه شتون لري چې وژنه (لکه د ځان او کورنۍ دفاع) اخلاقي او قانوني طور روا کیږي. له همدې امله، هیڅ شی په معروضي ډول بد نه دی. دا یو په زړه پوری فکر دی، مګر دا مطلق اخلاق او معروضي اخلاق سره ګډوي، او دا دواړه ډیر توپیر لري. مطلق اخلاق دا وایي چې یو اخلاقي عمل د هر حالت له مخې نه، ښه یا بد دی. د مثال په توګه، هغه څوک چې وژنه په مطلق ډول غلطه بولي، په ځان دفاع کې هم وژنه غلطه بولي. خو معروضي اخلاق د اخلاقي حقایقو د حالت د حساسیت په اړه په اسانۍ منلو وړ دی. یو معروضي اخلاقي حقیقت دا کیدای شي وي چې د مناسب جواز پرته د انسانانو وژل غلط دي. د دې اخلاقي ادعا د حالت حساسیت یو مهم شرط هم لري، هغه دا چې وژنه باید بې جواز هم وي. مثلاً، د یو انسان وژل کیدای شي اخلاقاً جایز وګڼل شي، که هغه چې وژل شوی، د یوې ځایي ښوونځۍ ماشومان بې توپیره ډزې کولې. زه چې دا استدلال وړاندې کړی، هغه مطلق اخلاقي مفاهیم نه شامل کوي. د اخلاقي نسبیت په اړه یوه یادښت یو اخلاقي نسبیت پال، چې وايي اخلاق د کلتوري دودونو پورې تړلی دی، دا استدلال کولی شي چې د مطلق او معروضي اخلاق بحث ثابتوي چې اخلاق معروضي نه دي بلکې نسبي دي. خو هغه کسان چې وايي اخلاق معروضي دي، دلیل ورکوي چې خلک څه باور لري، څه احساس کوي یا څه کوي، دا بې اړونده دي او د معروضي اخلاقي ارزښت څخه نه کموي (او دا د معروضیت دقیق تعریف دی). د دې نظر له مخې اخلاقي نسبیت ناکام دی، ځکه دا د کلتوري عملونو په ذکر سره هغه څه رد کوي چې معروضي ډول رښتیا دي. دا محکوم به ناکامۍ دی، ځکه چې د معروضي اخلاقو تعریف وایي چې اخلاق د احساساتو، عقیدو او کلتوري دودونو څخه خپلواک دي، نو دا ډول څیزونه د اخلاقو د معروضیت د ردولو لپاره کارول بې معنا ده.

A valid concern that can be raised by the keen and aspiring theologian is that within Islamic theological discourse (and virtually all of the justice systems in the world), certain situations exist where killing (such as defending one’s self and family) becomes morally (and legally) permissible. Therefore, nothing is objectively evil. This is an interesting reflection, but it conflates absolute morality with objective morality; they are very different. Absolute morality entails that a moral act is good or bad regardless of the given situation. For example, someone who believes killing is absolutely wrong would believe killing is wrong even in self-defence. Objective morality, however, readily acknowledges the context-sensitivity of some moral truths. An objective moral fact might be killing human beings without appropriate justification is wrong. The context-sensitive nature of this moral claim includes an important caveat that the killing must also be unjustified. For instance, killing another human being might be seen as morally justified, if the person who was killed had been indiscriminately shooting children at a local school. The argument I have presented does not involve absolute notions of morality. A note on ethical relativism An ethical relativist, who maintains that morality is relative to cultural norms, would argue that the discussion on absolute and objective morality proves that morals are not objective, and that they are relative. Those who maintain that morals are objective would argue that what people believe or feel or do is irrelevant, and does not take away from objective moral value (and that is precisely the definition of objectivity). Ethical relativism is bankrupt from this perspective because it points to cultural practices to refute what is objectively true. This is doomed to failure, because the definition of objective morality states that morals are independent of feelings, beliefs and cultural practices, so to use them as a means to deny the objectivity of morals is meaningless.

دا فصل اتحادیه‌ځیزه (ملحدانو) ته یو په زړه پورې اغیزمن استدلال وړاندې کوي. که ملحدان ځینې اخلاقي ارزښتونه او حقیقتونه معروضي (عيني) بولي، نو دوی باید یا ومني چې خدای شتون لري، ځکه هغه د معروضي اخلاقو د شتون یگانه عقلي بنسټ دی، یا باید یو قانع کوونکی بدیل وړاندې کړي. که دوی نشي کولی داسې کوي، نو باید د خپل فطري تمایل څخه چې معروضي ښه او بد پیژني، تېر شي او د معروضي اخلاقو مفهوم بېخي رد کړي. کله چې دوی دا وکړي، نو د اسلام پر وړاندې ټول دوی د ملامت او اخلاقي قضاوتونه به یوازې د شخصي ذاتي نظر په کچه راټیټ شي. د اخلاقو له موضع څخه استدلال د الهي مفهوم په اړه د اسلامي تصور لا ښه روښانه کوي. خدای بشپړ ښه او حکیم دی، او د هغه امرونه د هغه د بشپړ ذات سره نه ټکېږي. له همدې امله، د هغه امرونه بشپړ ښه دي.

This chapter has some striking implications for the atheist. If atheists consider some morals values and truths to be objective, they must either admit that God exists—as He is the only rational foundation for the existence of objective morality—or provide a compelling alternative. If they cannot, they have to ignore their innate disposition that recognises objective good and evil, and reject the notion of objective morals altogether. Once they do that, all their finger-pointing and moral judgements against Islam will be diminished to the level of personal subjectivity. The argument from the stance of morality truly makes sense of the Islamic conception of the Divine. God is perfectly good and wise, and His commands do not contradict His perfect nature. Therefore, His commands are perfectly good.