19 Hadis Üstadının Kısa Biyografileri
19 Brief Biographies of the Great hadith Masters
Günümüzde İslami ilmin yokluğu o kadar büyük ki, topluluklarımızın imamları bile hadis alanında hüküm süren farklı hadis üstadlarını tanımıyor, sıradan Müslümanlardan ise hiç söz etmeye gerek yok. "Hadis üstadı" olduğunu iddia eden pek çok kişi ve kendilerine "ehl-i hadis" [ahl al-hadith] diyen başkaları, hadis kitaplarının çoğunun adlarını ve bunları derleyen büyük hadis üstadlarının biyografilerini tamamen bilmiyorlar. Aşağıda en büyük hadis üstatlarından bazılarına dair kısa bir tanıtım yer almaktadır.
In our times, the dearth of Islamic knowledge is so severe that even the imams of our communities are not familiar with the different hadīth masters who reigned in the field of ahadith, let alone common Muslims. Many self-proclaimed “hadīth masters” and others who call themselves the “people of hadīth” [ahl al-hadith] are completely ignorant of the names of most of the hadīth books and the biographies of the great hadīth masters who compiled them. Below is a brief introduction to some of the greatest hadīth masters.
İmam Buhârî
Imam Bukhari
O, Muhammed ibn İsmail'dir ve Buhara'da Şevval ayının 13'ünde veya 16'sında, 194 yılında (miladi yaklaşık 810), Cuma günü ikindiden sonra dünyaya gelmiştir. Babası, o doğmadan önce vefat etmiştir. İmam Buhari çocukluğunda gözlerini kaybetmiştir; ancak annesinin samimi duaları ve yalvarışları meyvesini vermiş ve gözleri yeniden görmeye başlamıştır. Bundan sonra hayatının sonuna kadar ilim aramıştır.
He was Muhammad ibn Isma’il and was born in Bukhara on the 13 or 16 of Shawwal, 194/c 810 on Friday after ‘Asr. His father died before he was born. Imam Bukhari became blind in childhood but his mothers ardent prayers and du‘as bore their fruit, and his eyesight was returned. After this, he sought knowledge until the end of his life.
İmam Buhari, Sahih el-Buhari adlı ünlü eser de dahil olmak üzere birçok kitap yazmıştır. Sahih el-Buhari'nin verilen asıl adı şöyledir: el-Câmiu's-Sahîh el-Müsned el-Muhtasar min Umûr Resûlillah ﷺ.
Imam Bukhari wrote many books including the renowned collection Sahih al-Bukhari. The original name given to Sahih al-Bukhari was, al-Jami‘ al-Sahih al-Musnad al-Mukhtasar min Umur Rasul Allah Salla Allahu ‘alaihi wa Sallam.
Sahih el-Buhari, Kur'an'dan sonra akademik ve tarihsel açıdan en sahih kitap olarak kabul edilir. İmam Buhari, herhangi bir hadisi kitabına kaydetmeden önce gusledip istihare namazı kıldığı bilinmektedir. İstihareden sonra içi rahat ettiğinde hadisi kitabına alır, aksi takdirde onu reddederdi. Sahih el-Buhari'nin derlenmesi, on altı yıllık titiz bir araştırmanın ürünüdür. Allah (SWT), adını geçmiş, şimdiki ve gelecek nesiller için ölümsüzleştirmişken, ona ne övgüler düzebiliriz. Bu yüzden, başka bir söze yer vermeden, onun üstünlüğü ve takvası konusunu burada noktalıyoruz.
Sahih al-Bukhari is regarded as the most authentic book after the Qur’an, academically and historically. Imam Bukhari was known to bathe and perform istikhara44 before recording any hadīth into his book. If he felt positively after the istikhara, he admitted the hadīth into his book; otherwise, he rejected it. The compilation of Sahih al-Bukhari was the fruit of sixteen years of meticulous research. What praise can we bestow on Imam Bukhari when Allah (SWTH) Himself has immortalized his name for past, present and future generations. So without mentioning another word, we lay the subject of his excellence and piety to rest.
Maalesef İslam tarihinin en üzücü gerçeklerinden biri, İslam'ın gerçek alimlerinin ve Allah'ın (SWTH) samimi kullarının her zaman düşmanlarının elinde acı çekmiş olmasıdır. İmam Buhari'nin düşmanları onu o kadar rahatsız ettiler ki, sonunda şöyle dua etmek zorunda kaldı: "Ey Allah'ım (SWTH), bu yeryüzü geniş olduğu halde bana dar geldi. Beni katına al." İmam Buhari, 256 Hicri (yaklaşık 870 Miladi) yılında, Ramazan Bayramı arifesinde Semerkant'ta altmış iki yaşında vefat etti.
Unfortunately, one of the saddest facts in the history of Islam is that the true scholars of Islam and sincere servants of Allah (SWTH) always suffered at the hands of their foes. The foes of Imam Bukhari harassed him until he was forced to pray, “O Allah (SWTH), this earth has become narrow for me despite its vastness. Take me to your abode.” Imam Bukhari died in Samarqand on the eve of Eid al-Fitr in 256/c870 at the age of sixty two.
İmam Muslim
Imam Muslim
Adı Muslim bin Haccâc'tı, ancak künyesi olan Ebu'l-Hasan ile tanınırdı. İmam Muslim, İran'ın Nişabur şehrinde, hicri 204 (miladi yaklaşık 820) veya 206 (miladi yaklaşık 822) yılında doğdu. Birçok kitap yazmış olmasına rağmen, en çok Sahîhu Müslim ile tanınır. Rivayet edildiğine göre İmam Muslim hayatı boyunca hiç gıybet etmemiş ve hiç kimse hakkında kötü konuşmamıştır. Muslim, hadis âlimleri arasında o kadar itibar kazandı ki bazı âlimler onu Buhârî'nin de önüne koydu; ancak hadis âlimlerinin çoğu Muslim'i Buhârî'nin altında sıralar. Şunu da belirtmek gerekir ki Sahîhu Müslim'deki alt bölüm başlıkları İmam Muslim tarafından değil, İmam Nevevî tarafından yazılmıştır.
He was Muslim ibn hajjaj, but was known by his agnomen, Abu al-hasan. Imam Muslim was born in Naishabur, Iran, in either 204/c820 or 206/c822. Though he authored many books, he is most recognized for his Sahīh al-Muslim. It is said that Imam Muslim would never backbite, nor did he speak ill of anyone throughout his life. Muslim became so popular amongst the hadīth masters that some scholars actually put it above Bukhari; however, most hadīth masters rank Muslim below Bukhari. It is worth mentioning that the headings of the sub-chapters in Muslim are not written by Imam Muslim but by Imam Nawawi.
İmam Müslim, 261 hicri yılında, miladi yaklaşık 875 yılında vefat etmiştir. Birçok kişi, ölüm sebebinin, birinin kendisine bir hadis hakkında soru sormasından sonra ortaya çıktığını söyler. O, hadisi bulma konusunda o kadar hevesliydi ki eve döner dönmez hemen onu aramaya koyuldu. Araştırması sırasında acıkmış ve yanında bir sepet hurma bulundurmuştu. Her biraz sonra sepetten bir hurma alıp hadisi aramaya devam ediyordu. Sonunda farkına varmadan o kadar çok hurma yedi ki bu, vefatının sebebi oldu.
Imam Muslim died in 261/c875. Many say that the cause of death came after someone once asked him about a hadīth. He was so eager to find the hadīth that he searched for it immediately after returning home. During his research, he became hungry and kept a basketful of dates next to him. Every little while he picked a date from the basket and continued looking for the hadīth. Ultimately, he unknowingly ate so many dates that it became the cause of his death.
İmam Malik
Imam Malik
Onun adı Malik ibn Enes ibn Malik ibn Ebi Amir idi ve künyesi Ebu Abdullah'tı. Hicri 93 yılında, miladi yaklaşık 712'de, mübarek şehir Medine'de doğdu ve hayatı boyunca orada yaşadı. "Hicret edilen yerin imamı" unvanıyla onurlandırıldı. Annesi onu üç yıl karnında taşıdıktan sonra doğurduğu için doğduğu andan itibaren olağanüstüydü. Büyük dedesi, ailesinde İslam'ı kabul eden ilk kişiydi. O zamanlar büyük dedesi Yemen'de yaşıyordu ve daha sonra Medine'ye hicret etti.
He was Malik ibn Anas ibn Malik ibn Abi ‘Amir and his agnomen was Abu ‘Abd Allah. He was born in 93/c712 in the blessed city of Madina and lived there his entire life. He was honored with the title, “imam of the place of migration.” He was exceptional from birth as his mother bore him after carrying him in her womb for three years. His great grandfather was the first in his family to accept Islam. At the time, his great-grandfather lived in Yemen and later migrated to Madina.
İmam Malik'in ilim aşkı küçük yaşta başladı. Ailesi o kadar yoksuldu ki bir keresinde hayatta kalabilmek için evlerinin tavanını sökmek, kirişleri toplayıp satmak zorunda kaldılar. Buna rağmen İmam Malik o dönemde de dinin ilmini büyük bir gayretle peşinde koştu. Son derece zekiydi ve fotoğrafik hafızaya sahipti. Rivayet edilir ki bir şeyi bir kez okusa, bir daha unutmazdı. Mübarek Peygamber'e ﷺ olan sevgisi de örnek alınacak düzeydeydi. Bir keresinde hadis okuturken bir akrep onu on yedi kez soktu, ama hadise saygısından dolayı okutmaya devam etti ve yerinden kıpırdamadı.
Imam Malik’s thirst for knowledge began at an early age. His family was so poor that that they were once forced to tear open the ceiling of their house, collect the wooden beams and sell them to survive. However, during that time Imam Malik vigorously pursued the knowledge of din. He was highly intelligent and was gifted with a photographic memory. It is said that once he read something he never forgot it. His love for the Blessed Prophet (PBUH) was also exemplary. Once, while he was teaching hadīth, a scorpion stung him seventeen times, but he continued teaching and did not move from his spot out of respect for the hadīth.
Onun kitabı hadis ilminde bir başyapıttı. Musnad İmam Ebî Hanîfe'yi [İmam Ebu Hanife tarafından derlenmiş olup İmam Malik'in çağdaşıdır] bir yana bırakırsak, hadis âlimleri onun kitabını sahih hadis derlemelerinin tümü için temel bir eser olarak kabul etmektedir. Hicri 179 yılı Rebîülevvel ayının 11'inde, miladi yaklaşık 795 yılında, seksen altı yaşında vefat etti ve Medine'deki Cennetü'l-Baki'ye defnedildi.
His book was a masterpiece on hadīth. Aside from Musnad Imam Abī hanīfa [compiled by Imam Abu hanīfa, a contemporary of Imam Malik], the hadīth masters take his book as the cornerstone of all compilations of authentic ahadith. He died on the 11th of Rabī‘ al-Awwal in 179/c795 at the age of eighty-six and was buried in Jannat al-Baqī‘ in Madina.
İmam Tirmizî
Imam Tirmidhī
O, Muhammed bin İsa'dır ve künyesi Ebû İsa'dır. Yaklaşık 209/825 yılında doğmuş, Belh'in Tirmiz şehrindendir; nisbesi Tirmizî'dir. İmam Tirmizî, olağanüstü bir hafızaya ve takvaya sahipti. Aşırı ağlamasından dolayı görme yetisini kaybetti. Hadis alanında İmam Buhârî'nin en gözde öğrencilerinden biriydi; buna rağmen fıkıhta İmam Şafiî'nin takipçisiydi ve İmam Buhârî'nin hükümlerini kabul etmiyordu.
He was Muhammud ibn ‘ösa and his agnomen was Abu ‘ösa. Born in approximately 209/c825, he was from the city of Tirmidh in Balkh, hence his attribution, Tirmidhī. Imam Tirmidhī was blessed with an outstanding memory and piety. He became blind due to excessive weeping. He was one of the most favored students of Imam Bukhari, though he was a follower of Imam Shafi‘ī in fiqh and did not accept the rulings of Imam Bukhari.
Gerçekten de şaşırtıcıdır ki o, Sünen-i Tirmizî adlı kitabında diğer bütün fakihlerden nakilde bulunduğu hâlde, hocası İmam Buhârî'den ne nakilde bulunur ne de onu zikreder. İmam Tirmizî, her hadisin ardından o hadisin derecesini belirtir, sonra imamların o hadisten çıkardıkları hükümleri aktarır. Çoğu zaman da o konuyla ilgili başka hadislere atıfta bulunur. Kitabı hakkında İmam Tirmizî şöyle demiştir: "Evinde bu kitap bulunan kimse, evinde konuşan bir peygamber bulundurmuş gibidir."
In fact, it is amazing that he quotes all the other jurists in his book Sunan al-Tirmidhī, but never quotes or even mentions his teacher Imam Bukhari. After every hadīth, Imam Tirmidhī notes the grade of the hadīth and then narrates the rulings the imams derive from that hadīth. He frequently gave reference to other ahadith related to that subject. Regarding his book, Imam Tirmidhī said, “Whosoever has this book in his house has the prophet who speaks in his house.”.
İmran ibn 'Allan der ki: "İmam Buhari vefat ettiğinde, ilim ve takva bakımından yerine Ebu İsa'dan daha iyi biri bırakmadı." İmam Tirmizi, 279/M.892 yılında vefat etti.
Imran ibn ‘Allan says, “Imam Bukhari died leaving no better person behind than Abu ‘ösa in his place in knowledge and piety.” Imam Tirmidhī died in 279/c892.
İmam Ebu Davud
Imam Abu Dawud
Adı Süleyman ibn el-Eş'as'tı ve künyesi Ebu Davud'du. Hicri 202 / miladi yaklaşık 817 yılında doğdu ve Horasan eyaleti yakınlarındaki Sistan şehrindendi. İmam Ahmed ibn Hanbel'in özverili bir öğrencisi olan İmam Ebu Davud, hocasının mezhebine [fıkhi ekol] bağlı kaldı. İmam Ebu Davud, alçakgönüllülüğü ve sadeliğiyle tanınırdı. İmam Ebu Hatim şöyle der: "İmam Ebu Davud, ilmi, korunmuşluğu ve ezberi, anlayışı, takvası ve isabetli muhakemesiyle dünyanın imamıydı." Allah'ın (SWT) onun kitabını kabul etmesinin delili, kitabın ümmet içinde kabul görmesidir. İmam Ebu Davud, hicri 275 / miladi yaklaşık 888 yılında vefat etti.
He was Sulaiman ibn Ash‘ath and his agnomen was Abu Dawud. Born in 202/c817, he was from the city of Sīstan near the province of Khurasan. A devoted student of Imam Ahmad ibn hanbal, Imam Abu Dawud followed the madhhab [school] of his teacher. Imam Abu Dawud was known for his humility and simplicity. Imam Abu hatim says, “Imam Abu Dawud was the imam of the world in his knowledge, preservation and memorization, understanding, piety and his judiciousness.” Allah’s (SWTH) acceptance of his book is evidenced by its acceptance in the umma. Imam Abu Dawud died in 275/c888.
İmam Nesâî
Imam Nisa’ī
Adı Ahmed İbn Şuayb İbn Ali en-Nesâî idi, künyesi ise Ebû Abdurrahman'dı. Bid'at ehline karşı kılıfından çekilmiş bir kılıçtı. Rivayet edildiğine göre, Davud (a.s.)'ın yaptığı gibi, ömrü boyunca bir gün oruç tutup bir gün tutmadan oruç tutmuştur. İmam Şafiî'nin mezhebine bağlıydı, ancak bazıları onun İmam Ahmed İbn Hanbel'in mezhebini takip ettiğini söyler. İmam Nesâî, 303 (M. 915) yılı civarında vefat etmiştir.
His name was Ahmad ibn Shu‘aib ibn ‘Ali al-Nisa’ī and his agnomen was Abu ‘Abd al-Rahman. He was an unsheathed sword against the people of innovation [bid‘a]. It is said that he fasted every other day throughout his life as Dawud did. He followed the madhhab of Imam Shafi‘ī, though others say he followed the madhhab of Imam Ahmad ibn hanbal. Imam Nisa’ī died in 303/c915.
İmam İbn Mâce
Imam Ibn Maja
Adı Muhammed b. Yezîd'di ve künyesi Ebû Abdullah'tı. Annesinin adı Mâce'ydi; bu yüzden İbn Mâce olarak tanındı. 209/c. 824 yılında İran'ın Kazvin şehrinde doğdu. Bütün hadis âlimleri, İbn Mâce'deki hadislerin mükemmel bir düzenle sıralanmış olduğunu ve hadislerde tekrara yer verilmediğini övgüyle belirtmektedir. El-Kütübü's-Sitte'nin diğer beş kitabının aksine, İbn Mâce'deki hadislerin birçoğu yalnızca İbn Mâce'ye özgüdür ve diğer beş kitabın hiçbirinde bulunamaz.
He was Muhammad ibn Yazīd and his agnomen was Abu ‘Abd Allah. His mother’s name was Maja, which is how he came to be known as Ibn Maja. He was born in 209/c824 in Qazwīn, Iran. All the hadīth masters laud the superb organization of the ahadith in Ibn Maja and also that it is devoid of repetitiveness in ahadith. Unlike the other five books of al-Sihah al-Sitta, many of the ahadith in Ibn Maja are exclusive to Ibn Maja and cannot be found in any of the other five books.
İmam Ahmed bin Hanbel
Imam Ahmad ibn hanbal
İmam Ahmed İbn Hanbel, mezhebiyle ünlüdür. Adı Ahmed bin Muhammed bin Hanbel olup künyesi Ebû Abdullah'tır. Hicri 164 / miladi yaklaşık 780 yılında Bağdat'ta doğmuştur ve kendisine "Ehl-i Sünnet'in imamı" unvanı verilmiştir. Takvalı ve zahid biriydi; dünyayla hiçbir ilgisi olmayan bir kimseydi. Yaratılmış olup olmadığı konusunda Kur'an'ın yaratılmışlığı görüşünü reddettiği için, dönemin Abbasi halifesinin resmi itikadı olan Mu'tezile [Akılcılar] tarafından hapsedildi ve işkenceye maruz kaldı. Abbasi halifesinin zulmüne sabır ve sebatla dayandı. Allah (SWT), onun bu fedakârlığı sayesinde ümmeti tehlikeli bir tehditten kurtardı. "Müsned-i Ahmed" adlı eseri, 40.000'den fazla hadis topladığı büyüleyici bir hadis derlemesidir. İmam Ahmed İbn Hanbel, hicri 241 / miladi yaklaşık 855 yılında vefat etmiştir.
Imam Ahmad ibn Hanbal is famous for his madhhab. His name was Ahmad ibn Muhammad ibn hanbal and his agnomen was Abu ‘Abd Allah. Born in Baghdad in 164/c780, he is given the title of “imam of the Ahl al-Sunna” [People of the Sunna]. He was pious and austere; one who had nothing to do with the world. He was imprisoned and tortured for challenging the Rationalists [Mu‘tazilas] [whose doctrine was the official dogma of the ‘Abbasid king at the time] on the doctrine of whether the Qur’an is a creation or not. He persevered and endured the persecutions of the ‘Abbasid king patiently. Through his sacrifices, Allah (SWTH) saved the umma from a dangerous threat. His book, Musnad Ahmad, is a fascinating collection of ahadith in which he compiled over 40,000 ahadith. Imam Ahmad ibn hanbal passed away in 241/c855.
İmam Dârimî
Imam Darimī
Onun adı ‘Abdullah ibn ‘Abdurrahman ed-Dârimî idi, künyesi ise Ebû Muhammed’di. 181/M. 797 yılı civarında Semerkant’ta doğdu. İmam Müslim ve İmam Nesâî, ikisi de onun öğrencileriydi. Onun eseri Sünen ed-Dârimî, hadis kitaplarının en önemlilerinden biridir. 255/M. 869 yılı civarında vefat etti.
He was ‘Abd Allah ibn ‘Abd al-Rahman al-Darimī and his agnomen was Abu Muhammad. Born in 181/c797 in Samarqand, Imam Muslim and Imam Nisa’ī were both his students. His book, Sunan al-Darimī, is one of the most important books of hadīth. He passed away in 255/c869.
İmam Bayhakī
Imam Baihaqī
O, Ahmad ibn Hüseyin Beyhakî'dir ve künyesi Ebû Bekr'dir. 384/M. 994'te doğdu, birçok değerli eser kaleme aldı; bunların en çok övgü alanı Sünenü'l-Beyhakî'dir. Fıkıhta Şafiî mezhebine tabi oldu. 456/M. 1064'te İran'ın Nişabur şehrinde vefat etti.
He was Ahmad ibn husain Baihaqī and his agnomen was Abu Bakr. He was born in 384/c994 and authored many great books, the most acclaimed being Sunan al-Baihaqī. He followed the Shafi‘ī school of fiqh. He died in 456/c1064 in Naishabur, Iran.
İmam İbnü'l-Cevzî
Imam Ibn al-Jauzī
Adı ‘Abdurrahman ibn ‘Ali idi, künyesi Ebu’l-Ferec’ti; ancak İbnu’l-Cevzî adıyla meşhur oldu. 517 (M. 1123) yılında Bağdat’ta doğdu. İslam ilimlerinin birçok farklı dalında usta biriydi ve keskin bir zekâyla donatılmıştı. Ünlü eserleri arasında uydurma hadislerin bir derlemesi de vardır; ancak hadisler hakkında verdiği hükümlerde sertti. İmam İbnu’l-Cevzî, 597 (M. 1200) yılında vefat etti.
He was ‘Abd al-Rahman ibn ‘Ali and his agnomen was Abu al- Faraj, though he became famous by the name Ibn al-Jauzī. He was born in 517/c1123 in Baghdad. He was a master in many of the different fields of Islamic sciences and was blessed with a penetrating intellect. Amongst his famous works is his collection of fabricated ahadith, though he was harsh in his judgment of the ahadith. Imam Ibn Jauzī passed away in 597/c1200.
İbn el-Esîr el-Cezerî
Ibn al-Athīr al-Jazarī
Mezopotamya'da... no, translating faithfully: O, 544/M. 1149 yılında Dicle Nehri kıyısındaki İbn Ömer Adası'nda doğdu. Hadis konusunda birçok kitap yazdı. Beş cilt halinde olan el-Nihaye fi Garibi'l-Hadis mükemmel bir kitaptır; ünlü Camiu'l-Usul ise Buhari, Müslim, Ebu Davud, Muvatta ve Nesai'den derlenmiş, on iki ciltten oluşan bir hadis külliyatıdır. Karar verme yeteneği ve geniş bilgi birikimi sayesinde kral ve veziri tarafından çok beğenilen Şeyh, önemli konularda sık sık onlara danışılırdı. Hayatının sonuna doğru felç geçirdi. Kral ve vezirleri onun tedavisini takip ettirdi, ama hiçbir şey fayda etmedi. Bir adam yanına gelerek, "Benim tedavim her zaman işe yarar; iyileştikten sonra bana ödeme yaparsın," dedi. Şeyhi tedavi etmeye başladı ve gerçekten de Şeyh iyileşme belirtileri göstermeye başladı.
He was born in 544/c1149 on the island of Ibn ‘Umar along the bank of the Tigris River. He wrote many books on the subject of ahadith. Al-Nihaya fī Gharīb al-hadīth is an excellent book in five volumes while the famous, Jami‘ al-Usul is a collection of ahadith from Bukhari, Muslim, Abu Dawud, Muwatta’ and Nisa’ī which consists of twelve volumes. Highly favored by the king and his ministers for his decision-making capabilities and for his vast store of knowledge, he was often consulted by them on important matters. He became paralyzed near the end of his life. The king and his ministers oversaw his treatment, but nothing helped. One man came to him and said, “My treatment always works; you can pay me after you recover.” He began treating the shaikh, who indeed began showing signs of recovery.
İbn al-Athīr, kardeşi ʿİzzüddīn'e şöyle dedi: "Bu adamın parasını öde ve onu yolcu et."
‘Ibn al-Athīr told his brother ‘Izz al-Dīn, “Pay this man and send him off.”.
Kardeşi şaşkınlıkla karşılık verdi: "Ama tedavisi işe yarıyor ve sen iyileşiyorsun."
His brother replied in suprise, “but his treatment is working and you are recovering.”.
İbn el-Esîr şöyle cevap verdi: "Bu yüzden onun tedavisini görmek istemiyorum. Eğer iyileşirsem, kralın ve tebaasının saraylarını ziyaret etmek zorunda kalacağım. Şu anda ise en azından oturup ibadetimi yapabiliyorum, onlar da beni ziyarete geliyor." Bundan sonra tedavisi yarıda kesildi ve 606 (c. 1209) yılında altmış iki yaşında vefat etti.
Ibn al-Athīr replied, “This is why I don’t want to be treated by him. If I recuperate, I will have to pay visits to the courts of the king and his subjects. Right now, I can at least sit and perform my worship while they come to visit me.” After that, his treatment was cut short and he passed away in 606/c1209 at the age of sixty-two.
Hafız İbn Hacer
Hafiz ibn Hajar
O, Ahmed bin Ali bin Muhammed'dir ve künyesi Ebu'l-Fadl'dır. Hacer kabilesine mensup olduğu için İbn Hacer olarak tanınır. 773/M.1372 yılında, Şaban ayının 22'sinde Mısır'da doğmuştur; ancak ailesi aslen Filistin'de bir kasaba olan Askalan'dandı. Küçük yaşta yetim kalan İbn Hacer, Kur'an'ı ezberledikten sonra on yıl boyunca Zeynüddin İrâkî ile hadis okudu. Bu kısa sürede hadis ilminin farklı alanlarında sağlam bir temel oluşturdu.
He was Ahmad ibn ‘Ali ibn Muhammad and his agnomen was Abu al-Faðl. He is known as Ibn hajar as he was born into the tribe of hajar. He was born on the 22nd of Sha‘ban, 773/c1372 in Egypt, though his family was originally from ‘Asqalan, a town in Palestine. Orphaned at a young age, after memorization of Qur’an, he studied ahadith with Zain al-Dīn ‘Iraqī for ten years. In this brief time, he developed a solid foundation in the different fields of ahadīth.
Onun Buhârî şerhi Fethu'l-Bârî'nin tanıtıma ihtiyacı yoktur. Hadis üzerine çalışmaları vazgeçilmezdi ve bu sebeple "hâfız" unvanı adının yanına kalıcı olarak yerleşti. Zamanla ümmet içinde "hâfızu'l-hadîs" olarak tanınmaya başladı.
His commentary of Bukhari, Fath al-Barī, needs no introduction. His work on ahadith was indispensable and for that reason the title hafiþ became permanently fixed to his name. Eventually, he became known as hafiþ al-hadīth in the umma.
Hızlı ve hevesli bir okuyucuydu; Sahîh-i Müslim'i iki buçuk günde bitirdi. Bir keresinde üç ciltlik hadis kitabı el-Mu'camü's-Sağîr'i öğle ile ikindi arasında tamamladı. Şâfiî mezhebine bağlıydı. 852/1449 yılında Zilhicce'nin 28'inde, yetmiş dokuz yaşındayken Kahire'de vefat etti.
He was an avid and fast reader, finishing Muslim in two and a half days. Once, he finished the three-volume hadīth book, al-Mu‘jam al-Saghīr between þuhr and asr. He was a follower of the Shafi‘ī school. He passed away on the 28 of Dhu al-hijja, 852/c1449 in Cairo at the age of seventy-nine.
Mundhirī
Mundhirī
Tam adı ‘Abd al-‘Aþīm ibn ‘Abd al-Qawīyy ibn ‘Abd Allah idi ve künyesi Ebū Muhammed idi. Dedeleri Suriye'den hicret etmişti, ancak kendisi 581/M. 1186 yılında Mısır'da doğdu. Zehebî şöyle yazmıştır: "Onun zamanında hadis ezberlemede hiç kimse Munziri'yi geçemezdi."
His full name was ‘Abd al-‘Aþīm ibn ‘Abd al-Qawīyy ibn ‘Abd Allah and his agnomen was Abu Muhammad. His forefathers migrated from Syria, but he was born in 581/c1186 in Egypt. “Nobody could beat Mundhirī in memorization of ahadith in his time,” wrote Dhahabī.
Münzirî birçok kitap yazmıştır; bunların arasında seçkin bir eser olan el-Terğîb ve't-Tarhîb de vardır. Takvası ve dürüstlüğüyle tanınmasına rağmen, en çok zühdüyle meşhur olmuştur. El-Terğîb ve't-Tarhîb adlı kitabında zühdün önemine dair bütün bir bölüm ayırmıştır. Bu bölüme, "el-Terğîb fi'z-zühd fi'd-dünyâ ve'l-ekfâ' minhâ bi'l-kalîl" ["Dünyadan el-çekmeye ve azla kanaat etmeye teşvik"] başlığını vermiştir.
Mundhirī wrote many books, including the outstanding work al- Targhīb wa al-Tarhīb. Though renowned for his piety and integrity, he was most famous for his abstinence. In his book, al-Targhīb wa al-Tarhīb, he devoted a whole chapter to the importance of abstinence. He titles the chapter, “al-Targhīb fi al-Zuhd fi al-Dunya wa al-Akfa’ minha bi al-Qalīl” [“Exhortation Towards Abstinence from the Material World and to be Content with Little”].
Bu bölüm altında 160 hadis derlemiştir; kitabın hiçbir başka bölümünde bu kadar çok hadis yer almamaktadır. "Selefin [selef-i salihin] biyografilerini yazmaya başlasak, kolaylıkla birkaç cilt doldurabiliriz; ancak bu kitabın amacı bu değildir. Bunca şeyi yalnızca bereket umuduyla yazdık." Munziri, 657/M. 1259 yılında Mısır'da vefat etmiştir.
He compiled 160 ahadith under this chapter; no other chapter in the book contained so many ahadith. “If we were to write the biographies of the predecessors [salaf], we could easily produce a few volumes, but this is not the objective of this book. We wrote this much only for blessing.” Mundhirī passed away in 657/c1259 in Egypt.
Ebu Davud et-Tayalisi
Abu Dawud al-Tayalasī
Onun adı Süleyman bin Davud bin el-Carud et-Tayalisi idi, künyesi ise Ebu Davud'dur. 136/yaklaşık 754 yılında doğmuştur. Nispet ettiği et-Tayalisi lakabı, ailesinin aile işi olan şal [tailasan] satışından gelmektedir. Atalarının kökeni Pers'e uzanır; Arabistan'da köle olarak satılmışlar, ancak daha sonra özgürlüklerine kavuşmuşlardır. İmam Ebu Davud et-Tayalisi'nin kendisi de Irak'ın Basra şehrindendir. O zamanlarda Basra ve Kûfe ilim merkezleriydi; bu yüzden o, küçük yaşta din ilmiyle yetişmiştir. Keskin hafızası, hadis öğreniminde büyük bir üstünlük sağlamıştır. Ünlü hadis üstadı Şu'be'nin gözde öğrencisi olan Ebu Davud et-Tayalisi, daha sonra hocasının yerini almıştır. Sunen-i Ebi Davud et-Tayalisi adlı kitabı, en meşhur hadis kitaplarından biridir. Hanefi mezhebine bağlı biriydi. 203/yaklaşık 819 veya 204/yaklaşık 820 yılında vefat etmiştir.
He was Sulaiman ibn Dawu ibn al-Jarud al-Tayalasī and his agnomen was Abu Dawud. He was born in 136/c754. His attribution al-Tayalasī comes from the family business of selling shawls [tailasan]. His forefathers descended from Persia and were sold as slaves in Arabia, but were later freed. Imam Abu Dawud al-Tayalasī himself was from Basra, Iraq. During those times, Basra and Kufa were centers of learning and so he became learned in the knowledge of din from an early age. His sharp memory was a major asset in the study of ahadith. A favorite student of the renowned hadīth master Shu‘ba, Abu Dawud al-Tayalasī later took his teacher’s place. His book, Sunan Abī Dawud al-Tayalasī, is one of the most famous books of hadīth. He was a follower of the hanafī madhhab. He passed away in 203/c819 or 204/c820.
Ebu Muhammed el-Begavî
Abu Muhammud Baghawī
O, Husain ibn Mas‘ud ibn Muhammad el-Ferra el-Begavî'dir ve künyesi Ebu Muhammed'dir. 433/yaklaşık 1041 yılında doğmuştur. İnsanlar onu Muhyi's-Sünne [Sünnetlerin Canlandırıcısı] olarak tanırdı. Birçok kitap yazmıştır; bunların en meşhuru Şerhu's-Sünne'dir. Şerhu's-Sünne'yi yazdığında, Mübarek Peygamber ﷺ rüyasında belirdi ve şöyle buyurdu: "Allah (SWT) seni, benim sünnetimi ihya ettiğin gibi hayatta tutsun." Bir diğer ünlü eseri Mesabihu's-Sünne'dir; bu eser Mişkatu'l-Mesabih'in ana metnidir. Kur'an tefsiri olan Me'alimu't-Tenzil ise güzel bir üslupla yazılmıştır. Şafiî mezhebine bağlıydı. 516/yaklaşık 1122 yılında vefat etmiştir.
He was Husain ibn Mas‘ud ibn Muhammad al-Farra’ al-Baghawī and his agnomen was Abu Muhammad. He was born in 433/ c1041. People knew him as Muhiyy al-Sunna [Reviver of the Sunnas]. He wrote many books, the most well-known of them, Sharh al-Sunna. When he wrote Sharh al-Sunna, the Blessed Prophet (PBUH) appeared in his dream and said, “May Allah (SWTH) keep you alive the way you revived my Sunna.” His other famous book is Masabīh al-Sunna, which is the main text of Mishkat al-Masabīh. His exegesis of the Qur’an, Ma‘alim al-Tanzīl is beautifully written. He was a follower of the Shafi‘ī madhhab. He passed away in 516/c1122.
Celâlüddin Suyûtî
Jalal al-Dīn Suyutī
O, Abdurrahman İbnü'l-Kemal Ebû Bekir'dir ve künyesi Ebü'l-Fazl'dır. 849/yaklaşık 1445 yılında doğdu; annesi doğum sırasında vefat etti. Çeşitli ilim dallarında ve alanlarda yetişmiş, altı yüzden fazla kitap telif etmiştir. Şafiî mezhebine tabi olmuştur. Celâlüddin Suyûtî, 911/yaklaşık 1505 yılında Mısır'da vefat etmiştir.
He was ‘Abd al-Rahman ibn al-Kamal Abī Bakr and his agnomen was Abu al-Fadl. He was born in 849/c1445; his mother died during childbirth. Learned in various disciplines and fields, he authored over six hundred books. He followed the Shafi‘ī madhhab. Jalal al-Dīn Suyutī passed away in 911/c1505 in Egypt.
Molla ʿAli Kârî
Mulla ‘Ali Qarī
Onun adı ‘Ali ibn Sultan Muhammed el-Karî idi ve künyesi Ebu’l-Hasan idi. Afganistan’ın kuzeyindeki bir şehir olan Herat’ta doğdu. Safevi hükümdarı Sultan İsmail Safevî [aşırı bir Şiî] Herat’ı yağmalayıp Müslümanları acımasızca öldürdüğünde, Molla ‘Ali Karî Mekke’ye hicret etti ve orada yerleşti. Önce Kur’an’ın tecvidini öğrendi ve bu ilmi kısa sürede kavrayarak Kur’an kıraatinde uzman olana kadar ilerledi. Kısa bir süre sonra hadis ilmini okumaya başladı. Hadis kitabı el-Mişkâtü’l-Mesâbîh’in parlak bir şerhi ve hadis şerhlerinin en iyisi olduğu bilinen Mirkâtü’l-Mefâtîh dahil birçok kitap yazdı. Birçok âlim onu onuncu yüzyılın müceddidi (yenileyicisi) olarak kabul eder. Hanefî mezhebine bağlıydı. Molla ‘Ali Karî, Şevval 1114/M. 1702 yılında Mekke’de vefat etti ve Mekke’nin ana mezarlığı Cennetü’l-Mu‘allâ’ya defnedildi.
He was ‘Ali ibn Sultan Muhammad al-Qarī and his agnomen was Abu al-Hasan. He was born in Herat, a northern city of Afghanistan. When Sultan Isma’īl Safawī [a fanatic shiite] sacked Herat and killed the Muslims mercilessly, Mulla ‘Ali Qarī migrated to Makka and settled there. He first learned pronunciation [tajwīd] of Qur’an and quickly mastered the discipline until he became an expert in recitation of Qur’an. Soon after, he began studying the science of ahadith. He wrote many books, including Mirqat al- Mafatīh, a brilliant commentary of the hadīth book al-Mishkat al- Masabīh, and reputed to be the best commentary of hadīth. Many scholars acknowledge him as the revivalist [mujaddid] of the 10th century. He was a follower of the Hanafī madhhab. Mulla ‘Ali Qarī died in Makka in Shawwal 1114/c1702, and was buried in the main cemetery of Makka, Jannat al-Mu‘alla.
Ebu Ca'fer et-Tahâvî
Abu Ja‘far Tahawī
Tam adı Ahmed bin Muhammed bin Seleme et-Tahavî idi ve künyesi Ebû Ca'fer idi. Tahavî nisbesi, Kahire'nin dış mahallelerinde küçük bir köy olan Taha'dan gelmektedir. 229/ m.843 yılında doğdu. En ünlü kitaplarından ikisi Şerhu Me'âni'l-âsâr ve Müşkilü'l-âsâr'dır. İbn Hazm'a göre bu iki kitap, İmam Malik'in Muvatta'ından daha sahihtir. İmam Tahavî Hanefî mezhebine tabi olmuştur. 321/ m.933 yılında vefat etti.
His full name was Ahmad ibn Muhammad ibn Salama al-Tahawī and his agnomen was Abu Ja‘far. The name Tahawī comes from Taha, a small village on the outskirts of Cairo. He was born in 229/ c843. Two of his most renowned books are Sharh Ma‘anī al-ôthar and Mushkil al-ôthar. According to Ibn Hazm, these two books are more authentic than the Muwatta’ of Imam Malik. Imam Tahawī followed the Hanafī madhhab. He passed away in 321/c933.
İmam Nevevî
Imam Nawawī
O, Yahya ibn Sharaf en-Nevevî idi. Muharrem ayında, 631/yaklaşık 1233 yılında Şam yakınlarında küçük bir kasaba olan Nevâ'da doğdu. Daha hayatının erken döneminde zühd belirtileri gösterdi, oyun ve eğlenceye pek ilgi duymadı; zamanını Kur'an okuyarak geçirmeyi tercih ederdi. Şeyh Yasîn onun hakkında şöyle dedi: "Onu on yaşındayken gördüm. Bazı çocuklar onu gelip kendileriyle oynamaya çağırdı, ama o onlardan kaçtı ve Kur'an okumak istediği için ağladı." Şeyh Yasîn daha sonra onun manevi mürşidi [murşid] oldu.
He was Yahya ibn Sharaf al-Nawawī. He was born in Muharram, 631/c1233 in Nawa, a small town near Damascus. He showed signs of abstinence early on in life and had little interest in play and games, preferring to spend his time reciting Qur’an. Shaikh Yasīn said of him, “I saw him when he was ten. Some children urged him to come and play with them, but he ran from them and cried because he wanted to recite the Qur’an.” Shaikh Yasīn later became his spiritual mentor [murshid].
İmam Nevevî'nin babası onu dükkânında oturttu, ancak İmam Nevevî zamanının tamamını orada Kur'an okumakla geçiriyordu. Gün içinde yalnızca bir kez, gece de yalnızca bir kez yemek yiyordu ve gecelerinin çoğunu ibadetle geçiriyordu. Kitaplarının birçoğu anında büyük ilgi gördü ve ümmet için vazgeçilmez kaynaklar olduğunu kanıtladı. Ünlü kitabı Riyâzü's-Sâlihîn, ilham verici hadis seçkisiyle övgü topladı ve bugüne dek en çok okunan hadis kitaplarından biri olmayı sürdürüyor. Sharh al-Muhdhdhab ve Sharh al-Muslim adlı iki kitabı da ümmet tarafından takdirle karşılandı. Şâfiî mezhebine bağlı olan İmam Nevevî, 676/M. 1277 yılında vefat etti.
Imam Nawawī’s father sat him in his shop, but Imam Nawawī occupied all his time there reciting Qur’an. He ate only once during the day and once at night, and spent most of his nights in worship. Many of his books were instant successes and proved to be indispensable assets for the umma. His famous book Riyadh al-Salihīn was acclaimed for its inspired selection of ahadith, and is one of the most widely read books of hadīth to this day. Two other books, Sharh al-Muhdhdhab and Sharh al-Muslim also were hailed by the umma. A follower of the Shafi‘ī madhhab, Imam Nawawī passed away in 676/c1277.
Abdullah ibn Mubarak
Abd Allah ibn Mubarak
Künyesi Ebû ‘Abdurrahman idi ve 118/736 yılında doğdu. Anne babası Türkmenistan'dan gelen ve daha sonra özgürlüğüne kavuşturulan köleler idi. Zengin biriydi ve Allah (CC) ona hidayet nasip edene kadar gösterişli bir hayat sürdü. Dine yöneldiğinde hadis ilminin "müminlerin emiri" [emîrü'l-mü'minîn] oldu. Buhârî'nin hocası İbn Mehdî bir keresinde şöyle demişti: "Eğer İbnü'l-Mübârek bir hadisi bilmiyorsa, biz de onu bilmiyoruz." Bu sözden, İbnü'l-Mübârek'in bütün hadisleri ezberlediği ve bu yönüyle hadis hafızları arasında yer aldığı anlaşılmaktadır. Yaşlılar ve takva sahibi kimseler onun evinde toplanır, sohbetlerinden bereket ve fayda elde ederlerdi.
His agnomen was Abu ‘Abd al-Rahman and he was born in 118/ c736. His parents were slaves from Turkmenistan who were later freed. He was rich and lived extravagantly, until Allah (PBUH) blessed him with guidance. When he came towards din, he became the “leader of the believers” [amīr al-mu’minīn] of hadīth. Imam Bukhari’s teacher Ibn Mahdī once said, “If Ibn Mubarak doesn’t know a hadīth, we don’t know it either.” This implies that Ibn Mubarak had memorized all the ahadith and is thus ranked amongst the hafiþ of hadīth. The elderly and pious gathered at his house and derived blessings and benefit from his talks.
Sufyan Sevrî bir keresinde şöyle demiştir: "Keşke ömrümün bir yılı Abdullah İbnu'l-Mübarek'inki gibi olsaydı. Ona benzemeye çalışıyorum, ama üç günü aşamıyorum." Bir gün Harun er-Reşid, er-Rakka'da kalıyordu ve Abdullah İbnu'l-Mübarek de orada bulunuyordu. Abdullah İbnu'l-Mübarek'i görmek için sokaklar insan kalabalığıyla dolmuştu. Hükümdarın cariyelerinden biri, sarayın balkonunun yanından geçiyordu.
Sufyan Thaurī once said, “I wish that one year of my life could be like ‘Abd Allah ibn Mubarak’s. I strive to be like him, but I cannot go beyond three days.” Once, the king Harun al-Rashīd was staying at al-Riqa and ‘Abd Allah ibn Mubarak happened to be there also. Crowds of people filled the streets to see ‘Abd Allah ibn Mubarak. One of the King’s slave girls came by the balcony of the palace.
“Ne oluyor?” diye sordu.
“What is going on?” She asked.
"Abd Allah ibn Mubarak burada," şeklinde cevap verildi.
“Abd Allah ibn Mubarak is here,” was the reply.
Ona göre, "Asıl hükümdarlık budur; Hârûnürreşîd'in sokaklarda geçit töreni yapıp onları böyle kalabalıklarla doldurması gerekir."
She said, “This is the real kingship; Harun al-Rashīd must parade through the streets to fill it with such crowds.
‘Abdullah ibn Mübarek, İmam Ebu Hanife'nin meclislerinde daima oturur ve bununla iftihar ederdi. İmam Ebu Hanife'nin mezhebini takip ederdi. ‘Abdullah ibn Mübarek, 181/M. 797 yılında vefat etti.
Vekî' ibn el-Cerrâh
Wakī‘ ibn al-Jarrah
Künyesi Ebû Sufyân'dı ve 129/M. 746 yılında doğdu. el-Kütübü's-Sitte'nin tüm yazarlarının hocası ya da hocalarının hocasıydı. Ünlü bir hadis üstadı ve fakihti; ayrıca takvası ve dindarlığıyla da tanınırdı, her gece bir Kur'an'ı baştan sona okurdu. İmam Ahmed İbn Hanbel, onun öğrencisi olmakla övünürdü. Ondan [Vekî' İbnü'l-Cerrâh'tan] bir hadis rivayet ettiğinde şöyle derdi: "Bu hadisi, hayatınızda hiç görmediğiniz bir kişinin benzerinden rivayet ediyorum." Hanefî mezhebinin ateşli bir takipçisiydi ve hayatını İmam Ebû Hanîfe'nin hükümlerine göre yaşadı. 198/M. 813 yılında vefat etti.
His agnomen was Abu Sufyan and he was born in 129/c746. He was the teacher or teachers’ teacher of all the authors of the al-Sihah al-Sitta. A renowned hadīth master and jurist, he was also famous for his piety and taqwa, reciting one whole Qur’an every night. Imam Ahmad ibn Hanbal prided himself on being his student. If he ever narrated a hadīth from him [Wakī‘ ibn al- Jarrah] he would say, “I am narrating this hadīth from the likes of a person you have never seen in your lives.” He was a ardent follower of the Hanafī madhhab and lived his life by the rulings of Imam Abu Hanīfa. He died in 198/c813.
Yahya ibn Sa‘īd l-Qattan
Yahya ibn Sa‘īd l-Qattan
Künyesi Ebû Saîd'dir. Hadis ravilerinin biyografisi alanında uzman biriydi. İmam Ahmed ile Ali İbnü'l-Medînî'nin hocasıydı. Yirmi yıl boyunca her gece bir Kur'an okudu ve cemaatle kılınan namazı hiç kaçırmadı. Rivayetleri altı hadis kitabının tamamında yer almaktadır. Zehebî, Yahyâ İbn Saîd'in hadis ravilerinin biyografisi alanında ilk yazan kişi olduğunu söylemiştir. Fıkıhta İmam Ebû Hanîfe'nin takipçisiydi. 198/M. 813 yılında Basra'da vefat etti.
His agnomen was Abu Sa‘īd. He was an expert in the field of the biography of the narrators of hadīth. He was the teacher of Imam Ahmad and ‘Ali ibn Madīnī. He recited one Qur’an every night for twenty years and never missed the congregational salat. His narrations are found in all the six books of hadīth. Dhahabī said that Yahya ibn Sa‘īd was the first to write on the field of biography of the narrators of hadīth. In fiqh, he was a follower of Imam Abu Hanīfa. He died in 198/c813 in Basra.
Mahmud ibn Ahmad al-‘Ainī
Mahmud ibn Ahmad al-‘Ainī
O, Mahmud ibn Ahmad ibn Musa el-'Aynî idi ve künyesi Ebu Muhammed'di. Hicri 762 (miladi yaklaşık 1361) yılının Ramazan ayının 17'sinde, Halep yakınlarında bulunan Ayntab adlı bir yerde doğdu. Hanefî mezhebine mensup olan bu âlim; fıkıh, hadis ve tarih ilimlerinin bilginiydi. Birçok kitap yazmış olmakla birlikte, en çok Buhari'nin Sahih'i üzerine yazdığı şerh olan 'Umdetü'l-Kari ile tanınır. Bu eser âlimler tarafından çok övülmüştür. Hicri 855 (miladi yaklaşık 1451) yılının Zilhicce ayının 4'ünde, doksan üç yaşında vefat etti.
He was Mahmud ibn Ahmad ibn Musa al-‘Ainī, and his agnomen was Abu Muhammad. He was born on the 17 of Ramadan, 762/c1361 at a place called ‘Ain Tab, which is close to Halb [Aleppo, Syria]. A follower of the Hanafī madhhab, he was a scholar of fiqh, hadīth and history. Though he wrote many books, he is best known for his commentary of Bukhari, ‘Umdat al-Qarī. This book is highly commended by the scholars. He died on the 4th of Dhu al-Hijja, 855/c1451 at the age of ninety three.
İbn Ebî Şeybe
Ibn Abī Shaiba
Adı ‘Abdullah ibn Muhammed ibn İbrâhîm idi, künyesi ise Ebû Bekir'di. İmam Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve diğer birçok seçkin hadis âlimine hocalık yaptı; rivayetleri bu imamların kitaplarının hepsinde bulunmaktadır. En meşhur eseri, birçok yönden ayrıcalıklı olan el-Musannef'tir. Bu eser, Şeriat'ın her hükmüne dair hadisleri toplamış ve Sahabe'nin bütün rivayetlerini bir araya getirmiştir. İbn Ebî Şeybe'nin olağanüstü hafızası hakkında İmam Ebû Zür'a er-Râzî şöyle demiştir: “Onun gibi bir hadis hafızı görmedim.” İbn Ebî Şeybe, 235/M. 850 yılında vefat etmiştir.
He was ‘Abd Allah ibn Muhammad ibn Ibrahīm, and his agnomen was Abu Bakr. He was the teacher of Imam Bukharī, Muslim, Abu Dawud and many other accomplished ahadīth masters; his narrations can be found in all of their books. His most notable piece of work is the al-Musannaf, which is distinctive in many ways. It compiles ahadith on every Shari‘a ruling and incorporates all the narrations of the Sahaba. Speaking on Ibn Abī Shaiba’s extraordinary memory, Imam Abu Zur‘a al-Razī once said, “I have not seen a hafiz of hadīth who equals him.” Ibn Abī Shaiba died in 235/c850.