همانگونه که پیش‌تر عرض کردیم، اسلام مظهر هر آنچه در زندگی نیک، سالم و مطلوب است. این دین برای همه زمان‌ها، نسل‌ها و جوامع است، اما از آنجا که جهان اسلام در طول چهار قرن گذشته در حالت افسردگی مداوم به سر برده، بخشی از قانون اسلامی که به مسائل اقتصادی می‌پردازد ثابت باقی مانده است. پس چرا ما نباید اسلام را به عنوان آیینی برای پرورش روح و پاکیزه کردن اندیشه‌ها بپذیریم و کمونیسم را به عنوان نظام اقتصادی برای حل مشکلات اقتصادی خود برگزینیم، زیرا که این کار به هیچ وجه ساختار اجتماعی ما یا هیچ جنبه‌ای از آن را تحت تأثیر قرار نخواهد داد؟ به این ترتیب، نه تنها خواهیم توانست اخلاق، سنت‌ها و رسوم اجتماعی خود را حفظ کنیم، بلکه در عین حال یکی از مدرن‌ترین نظام‌های اقتصادی زمان حاضر را نیز خواهیم داشت تا مشکلات اقتصادی‌مان را حل کنیم. استدلالی مانند آنچه در بالا آمد، بخشی از بازی شیطانی‌ای است که کمونیست‌ها از مدت‌ها پیش در پی اجرای آن هستند. در آغاز، آنان در شرق رویکردی تهاجمی نسبت به اسلام اتخاذ کردند و تردیدهای گوناگونی درباره آن پراکندند. اما هنگامی که دریافتند این کار بیشتر به دلبستگی مسلمانان به اسلام افزوده است، راهبرد خود را تغییر دادند و به فریب و نیرنگ روی آوردند. از این رو چنین استدلال کردند: «کمونیسم اصلاً با اسلام تداخلی ندارد، زیرا در اساس فقط نامی دیگر برای عدالت اجتماعی است و بیانگر مسئولیت دولت در برابر شهروندانش برای تأمین نیازهای اساسی زندگی آنان است. آیا منظورتان این است که اسلام با عدالت اجتماعی مخالف است، با این ادعا که با کمونیسم مخالف است؟ قطعاً اسلام نمی‌تواند با چنین نظامی که بر پایه عدالت اجتماعی استوار است مخالفت کند.»

"As we have already submitted, Islam stands for all that is good, healthy and desirable in life. It is the religion for all times, generations and societies but as the Islamic world during the last four centuries has been in a state of constant depression, the portion of the Islamic law dealing with economic problems remained static. Why shouldn't we then adopt Islam as a creed to edify our souls and purify thoughts and embrace communism as the economic system to solve our economic problems as it would in no wise affect our social set-up or any aspect thereof. We shall thus be able not only to safeguard our morals, social traditions and customs but also have at the same time one of the most modern economic systems of the present times to-resolve our economic problems" The reasoning such as this given above is a part of the diabolical game the communists are out to play now since a long time. To begin with, they adopted an aggressive attitude towards Islam in the East and cast various doubts about it. But when they found that this had rather increased Muslims' attachment to Islam, they changed their strategy and resorted to fraud and deception. Thus they reasoned that: "Communism does not at all interfere with Islam, as it is basically just another name for social justice and stands for the responsibility of the state towards its citizens to provide them with the basic needs of life. Do you mean to say that Islam is opposed to social justice by alleging that it is opposed to communism? Surely Islam cannot oppose such a system based on social justice".

این استدلال شیطانی شباهت زیادی به همان استدلالی دارد که پیش از این، امپریالیست‌ها به آن متوسل می‌شدند.

This diabolical reasoning is similar to that resorted to by the imperialists before this.

آنان نیز ابتدا به حمله آشکار به اسلام پرداخته بودند، اما وقتی دریافتند که این کار تنها مسلمانان را هوشیار کرده و آنان بیدار شده‌اند، راه دیگری در پیش گرفتند.

They too had started with attacking Islam openly but when they found that it had only put the Muslims on their guard and they were watchful, they resorted to another course.

انہوں نے کہا: "مغرب کو مشرق میں صرف تہذیب کے پھیلاؤ سے دلچسپی ہے؛ اسلام تہذیب کے خلاف کیسے ہو سکتا ہے جب وہ خود تہذیب کا باپ ہے؟" انہوں نے مسلمانوں کو یقین دلایا کہ وہ اس مغربی تہذیب کو اپنا سکتے ہیں، بغیر اس کے کہ اپنے روزے، نمازیں اور تصوف کے معمولات چھوڑیں، حالانکہ انہیں خود یقین تھا کہ اگر مسلمان ایک بار اپنی تہذیب کے آگے جھک گئے تو وہ اپنا اسلامی کردار برقرار نہیں رکھ سکیں گے، اور نتیجتاً چند نسلوں میں یہ تہذیب انہیں ہمیشہ کے لیے مغلوب کر لے گی۔ وہ درست ثابت ہوئے۔ چنانچہ کچھ عرصے بعد مسلمانوں میں ایک ایسی نسل پیدا ہو گئی جو اسلام سے بالکل ناواقف تھی، بلکہ علم یا کسی دلیل کے بغیر ہی اس سے بیزاری محسوس کرتی تھی۔

They said: "The West is interested only in the spread of civilization in the East; how can Islam be against civilization when it is itself the father of civilization?" They assured the Muslims that they could adopt this western civilization without giving up their fastings, prayers, and mystic practices, although they were sure that if the Muslims once succumbed to their civilization they would no longer be able to retain their Islamic character with the result that within a few generations this civilization would overpower them once for all. They proved right. Consequently, there arose a generation among the Muslims after some time who was completely ignorant about Islam, who rather felt a repulsion from it without any knowledge or reason whatsoever.

این همان بازی فریب و نیرنگ است که کمونیست‌ها امروز آن را انجام می‌دهند.

It is this very game of fraud and deception that the communists are playing today.

آنان می‌گویند که مسلمانان می‌توانند در عین حال مسلمان باقی بمانند، نماز بخوانند، روزه بگیرند و مناسک باطنی را به جا آورند، و کمونیسم را به‌عنوان نظام اقتصادی بپذیرند، زیرا این نظام اصلاً در دین ایشان دخالتی نمی‌کند. پس چرا باید در پذیرفتن آن تردید کنند؟ اما در حالی که چنین استدلال می‌کنند، به‌خوبی می‌دانند که مسلمانان دیگر مسلمان باقی نخواهند ماند اگر یک‌بار در برابر وسوسه‌ی آن تسلیم شوند. در چنین حالتی، آنان یقیناً ظرف چند سال آنها را بر اساس فلسفه‌ی زندگی خود بازسازی خواهند کرد و به اسلام و همه‌ی آنچه که اسلام برای آن ایستاده است پایان خواهند داد؛ زیرا عصری که ما در آن زندگی می‌کنیم، عصر حرکت سریع و پویایی است، که معنای آن این است که تغییرات بزرگ را می‌توان بسیار آسان و در مدت زمانی نسبتاً کوتاه پدید آورد. اما با وجود همه‌ی این حقایق، بسیاری از مسلمانان به‌میل خود اجازه می‌دهند که با چنین استدلال بی‌پایه‌ای فریب بخورند، زیرا این استدلال دست‌کم بهانه‌ای به ایشان می‌دهد تا از تلاش سخت در انجام وظایف دشوار خود به‌عنوان مسلمان دوری کنند، و در عین حال به ایشان وعده‌ی رهایی از دشوار کار یافتن راه خود، به‌کارگیری عقل خود و تلاش در فعالیت‌های سازنده را می‌دهد. آنان بیشتر دوست دارند که فقط بنشینند و رؤیاهای بیهوده ببینند و خود را به دست دیگران هدایت کنند.

They say that the Muslims can at once remain Muslims, can pray, fast and perform esoteric rituals and adopt communism as an economic system, for it does not at all meddle with their religion. Why should they then hesitate in embracing it? But while thus arguing they know very well that Muslims will no longer remain Muslims if they once but succumbed to its temptation. In such a case, they are sure to remold them in a few years' time after their own philosophy of life and put an end to Islam and all it stands for because the age we are living in is one of rapid movement and dynamism which means that great changes can very easily be brought about in a comparatively very short period of time. But in spite of all these facts there are very many Muslims who willingly allow themselves to be hoodwinked by such a spurious reasoning as it provides them with an excuse at least to avoid hard struggle in carrying out their unpleasant duties as Muslims promising them at the same time freedom from the cumbrous task of finding their own way, use their own reason and exert themselves in constructive activities. They would rather just like to sit down and dream idle dreams and let themselves be guided by others.

ما در این جا تأکید می‌کنیم که اسلام در اصل با هیچ نظامی که اساساً با اصول آن در تضاد نباشد مخالفت نمی‌کند و به جامعه‌ی مسلمانان در حل مشکلاتی که از تغییر شرایط زندگی پدید آمده کمک می‌کند. اما واقعیت این است که کمونیسم اصلاً با ایدئولوژی اسلامی هم‌نظر نیست، هرچند ممکن است از برخی جهات به ظاهر شبیه اسلام باشد. جامعه‌ی مسلمانان که خود بهترین نظام را دارد، نمی‌تواند از اسلام بگذرد و به‌جای آن کمونیسم، سرمایه‌داری یا سوسیالیسم مادی را بپذیرد، هرچند که ممکن است از برخی جهات شبیه آن به نظر برسند؛ زیرا خداوند صریحاً فرموده است: ﴿وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ﴾ {و کسانی که بر پایه‌ی آنچه خدا نازل کرده داوری نکنند، آنان همان کافرانند} (مائده: ۴۷).

We would at this point like to stress the fact that in principle Islam does not oppose any system such as is basically not antagonistic to its principles and serves the Muslim community in solving its problems arising out of the changed conditions of life. The fact, however, is that communism does not at all see eye to eye with Islamic ideology although it might in some respects superficially resemble Islam. The Muslim community which already possesses the best system cannot pass by Islam and instead adopt communism, capitalism or materialistic socialism though they might in certain respects appear to be similar to it, for God has expressly commanded : "And they Who do not judge in accordance with that which is revealed by God, they are indeed the unbelievers" (v : 47)

آیا در حقیقت می‌توان کمونیسم را پذیرفت و همچنان مسلمان ماند؟ پاسخ قاطعانه نه است، زیرا وقتی کمونیسم را به کار می‌بندیم (که به اشتباه یا از روی ناراستی، یک نظام صرفاً اقتصادی توصیف می‌شود)، درمی‌یابیم که هم در نظر و هم در عمل با اسلام در تضاد است. برخورد این دو اجتناب‌ناپذیر است، به این دلیل ساده که نمی‌توان از آن جلوگیری کرد یا از آن پرهیز نمود.

Can we in reality embrace communism and yet live on as Muslims? The answer is a big No, for, when we apply communism (erroneously or dishonestly described as being a purely economic system), we find that it is opposed to Islam in theory as well as in practice. Their collision is inevitable for the simple reason that it cannot be helped or avoided.

اینکه این دو از نظر نظری در بسیاری از جنبه‌ها در برابر یکدیگر قرار دارند، را می‌توان از نکات زیر دریافت.

That theoretically both stand opposed to each other in so many respects may well be judged from the following points:

اولاً، کمونیسم بر پایهای صرفاً مادی استوار است: جز آنچه با اندامهای حسی درک میشود، چیزی را به رسمیت نمیشناسد. آنچه با این اندامهای حسی قابل درک نباشد، غیرواقعی، بیمعنا است و هیچ وجودی ندارد، یا اگر وجود داشته باشد، آنقدر ناچیز است که اصلاً نیازی به توجه کردن به آن نیست. انگلس گفت: «ماده تنها چیز واقعی جهان است». و مادهگرایان استدلال میکنند: «خرد انسانی تنها تجلی ماده است که محیط مادی بیرونی پیرامون خود را بازتاب میدهد». آنان ادامه میدهند که آنچه روح نامیده میشود، اصلاً وجود مستقل خاص خود را ندارد، بلکه محصول ماده است. بدین ترتیب درمییابیم که کمونیسم ایدئولوژیای صرفاً مادی است که همه شکلهای معنویتگرایی را مسخره میکند و همه آنها را غیرعلمی میخواند. اما ایدئولوژی اسلامی از پذیرفتن چنین محدود کردن حوزههای فعالیت انسان، یا تنزل دادن او به چنین سطوح پستی از هستی، سر باز میزند. بلکه انسان را موجودی میبیند که آرزو دارد در قلمرو روح و اندیشه اوج گیرد، هرچند بر زمین راه میرود و بدنی مادی دارد. نیازهای او نیز، آنگونه که کارل مارکس ادعا کرد، به خوراک، مسکن و ارضای جنسی محدود نمیشود. در این مرحله ممکن است پرسشی در ذهن برخی خوانندگان پدید آید: چگونه این فلسفه مادی میتواند بر ما اثر بگذارد، در حالی که ما هیچ سروکاری با آن نخواهیم داشت؟ ما فقط برنامه اقتصادی کمونیسم را میپذیریم و تمام عقاید بنیادین خود، خدای خود، پیامبر خود و نظام معنوی خود را حفظ میکنیم. اینها نمیتوانند از برنامه اقتصادیای که ممکن است اتخاذ کنیم تأثیر بپذیرند، زیرا آن برنامه کاملاً متفاوت از چیزهای توصیفشده در بالا است و وجود مستقل خاص خود را دارد. نباید کسی در این توهم باشد، زیرا همان‌گونه که کمونیست‌ها معتقدند، میان نظام اقتصادی و عقیده‌ی بنیادین، ایدئولوژی و جهان‌بینی یک قوم پیوندی نیرومند وجود دارد؛ این‌ها را نمی‌توان جدا از هم نگریست: آن‌ها به‌هم پیوسته‌اند، زیرا بر پایه‌ی یک نظام اقتصادی مشترک‌اند که بر فلسفه‌ای کاملاً مادی‌گرایانه از زندگی بنا شده است، همان‌طور که پیشگامان کمونیسم، انگلس و مارکس، در نوشته‌های خود روشن ساخته‌اند.

Firstly, communism rests on a purely materialistic basis: it does not recognize anything save that perceived by sense organs: what is not perceivable by these sensory organs is unreal, nonsense and has no existence whatsoever or if it does exist it is so insignificant that one need not at all bother about it. Engels said: "Matter is the only real thing in the world". And the materialists argue: "Human reason is just a manifestation of matter which reflects the external material environment surrounding it". They go on to say that what is called soul does not at all have an independent existence of its own but is rather a product of matter. Thus we see that communism is a purely materialistic ideology which ridicules all forms of spiritualism dubbing them all as unscientific. Islamic ideology, on the other hand, declines to concede such a narrowing down of human spheres of activities or degrade man to such low levels of existence. It looks upon man rather as a being that aspires to soar high in the realms of spirit and thought although he walks on earth and possesses a physical body. Nor are his needs limited to food, shelter and sexual gratification as Karl Marx claimed. A question might at this stage be raised in the minds of some readers: How can this materialistic philosophy affect us when we shall have nothing to do with it: we shall adopt only the economic program of communism and retain all our basic creeds, our God, our Apostle, and our spiritual system. These cannot be affected by the economic program we might adopt as it is something quite different from the things described above and has an independent existence of its own. Let none be under this illusion, for as the communists hold, there exists a strong affinity between the economic system and the basic creed, ideology and outlook upon life of a people; they cannot be viewed in isolation: they are closely interrelated, for they are based on the same economic system which is raised on a purely materialist philosophy of life as has been clarified by the communist pioneers Engels and Marx in their writings.

کمونیست‌ها، برای نمونه، به ماتریالیسم دیالکتیکی نیز اعتقاد دارند. آنان بر این باورند که تضاد میان اضداد (یعنی «داراها» و «ندارها» یا کارگران و سرمایه‌داران) تنها عامل واقعی، هرچند پنهان و فریبنده، در پس همه پیشرفت‌های اقتصادی و انسانی است که بشر تاکنون به آن دست یافته است، از نخستین عصر کمونیستی آغاز کرده و سپس به بردگی، فئودالیسم، سرمایه‌داری و سرانجام عصر کمونیستی نهایی رسیده است. کمونیست‌ها با همین ماتریالیسم دیالکتیکی، موضع خود را توجیه می‌کنند و پیروزی نهایی کمونیسم را در نبرد ایدئولوژیک کنونی ثابت می‌نمایند. آنان ادعا می‌کنند که میان کمونیسم و این نظریهٔ ماتریالیسم دیالکتیکی پیوندی علمی و نزدیک وجود دارد، نظریه‌ای که در آن هیچ جایی برای هیچ مفهومی از خدا، پیامبران او و پیام آنان نیست؛ زیرا آنان در غرور خود می‌پندارند که همهٔ این امور چیزی جز نتیجهٔ کنش متقابل نیروهای اقتصادی نیستند. این امور جز در پرتو شرایط اقتصادی‌ای که آنها را پدید آورده، معنا و اهمیتی ندارند. بدین ترتیب، آنها اهمیت خود را در زندگی بشر از دست می‌دهند و در تفسیر یا تعریف زندگی و تعیین اهداف واقعی آن، کاملاً بی‌ارزش‌اند. تنها عامل مهم و یگانه، ابزار تولید است که اگر تغییر کند، کل هستی انسان را تحت تأثیر قرار داده و دگرگون می‌سازد. سستی و نادرستی دیدگاه کمونیست‌ها دربارهٔ تاریخ بشر با این واقعیت به خوبی آشکار می‌شود که آنان نمی‌توانند تبیین کافی‌ای برای انقلاب عظیمی که اسلام در عربستان به وجود آورد ارائه دهند؛ زیرا نمی‌توانند هیچ تغییری در ابزار تولید اقتصادی در شبه‌جزیرهٔ عربستان، یا حتی در کل جهان معاصر اسلامی، نشان دهند که بتواند موجب ظهور پیامبر ﷺ در آن بخش از جهان شده باشد، پیامبری که نظام زندگی کاملاً نوینی را به همراه آورد.

The communists, for instance, also believe in dialectical materialism. They hold that it is the conflict of the opposites (the 'haves' and the 'have-nots' or workers and capitalists) that is the only real though insidious factor behind all economic and human progress that mankind has achieved so far starting from the first communist age and moving on to slavery, then feudalism, capitalism and then final communist age. It is with this very dialectical materialism that they justify their standpoint and prove the final emergence of communism as the victor out of the present ideological warfare. They claim that there is a close scientific relationship between communism and this theory of dialectical materialism, in which there is no place whatsoever for any concept of God, His apostles or their message, for in their arrogance they think that all these things are but merely an outcome of the interplay of economic forces. They have no meaning or significance apart from the economic circumstances that engendered them. As such they lose all their importance in human life and are simply worthless in interpreting or defining life or determining its true objectives. The one and the only factor of importance is the means of production which, if changed, affects the whole human existence and revolutionizes it. The fallacy and weakness of communists' view of human history is amply proved by the fact that it fails to offer any adequate explanation of the great revolution brought about by Islam in Arabia, for it cannot point out any change in the means of economic production in the Arabian peninsula or even in the whole of the contemporary Islamic world that might be referred to as having caused the emergence of the Holy Prophet in that part of the world bringing with him a completely new system of life.

این کافی است تا نشان دهد که اسلام و کمونیسم کاملاً در برابر یکدیگر قرار دارند. پس چگونه می‌توان گفت این دو با هم سازگارند؟ مسلمانانی که به رحمت بی‌پایان خداوند و فیض عظیم او که همه مخلوقاتش را در بر می‌گیرد ایمان دارند، و به اینکه این خداست که پیامبرانش را به سوی ایشان می‌فرستد تا آنان را به راه راست هدایت کنند، و معتقدند که اسلام تابع ضرورت‌های اقتصادی نیست بلکه بسی فراتر از آن قرار دارد، چگونه می‌توانند بی‌هیچ پیامدی کمونیسمی را بپذیرند که معتقد است همه مراحل پیشرفت بشر تنها از کنش متقابل نیروهای متضاد تعیین می‌شود؟ چنین دیدگاهی جایی برای اراده خداوند یا هر عامل و ابتکار دیگری باقی نمی‌گذارد، جز آنچه از هستی اقتصادی و فشار نیازها به آن داده می‌شود.

This is quite sufficient to show that Islam and communism stand diametrically opposed to each other. How can the two be said to be at one then? The Muslims who believe in the Beneficence of God as well as His immense Grace embracing all His creatures and who believe that it is God Who sends to them His apostles to guide them aright and who believe that Islam is not subject to the economic exigencies but ascends far above them, how can such Muslims adopt with impunity the communism which holds that all the different stages of human progress are determined by the interplay of the opposing forces alone, thus leaving no place for God's will or any other factor or initiative save that lent to it by economic existence, the pressure of need.

ثانیاً، انسان از دیدگاه کمونیسم موجودی منفعل است که اراده‌اش در برابر نیروهای مادی و اقتصادی هیچ اهمیتی ندارد. کارل مارکس گفت:

Secondly, man as viewed by communism is just a passive being whose will has no importance whatever in the face of the material and economic forces. Karl Marx said:

«شیوه تولید وسایل مادی معیشت، کل فرایند زندگی اجتماعی، سیاسی و فکری را مشروط می‌کند. این آگاهی انسان‌ها نیست که هستی آنان را تعیین می‌کند، بلکه برعکس، هستی اجتماعی آنان است که آگاهی‌شان را تعیین می‌کند».

"The mode of production of the material means of existence conditions the whole process of social, political and intellectual life. It is not tile consciousness of men that determines their existence, but, on the contrary, it is their social existence that determines their consciousness”.

در اسلام، از سوی دیگر، می‌بینیم که انسان موجودی فعال با اراده‌ای آزاد از آنِ خود است که تنها تابع خواست برتر خداوند است. قرآن کریم می‌فرماید: «و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، همه را از جانب خود مسخّر شما ساخته است» (جاثیه: ۱۳).

In Islam, on the other hand; we find that man is viewed as an active being with a free will of his own that is subject to the higher will of God alone, Says the Holy Qur'an: “And He has subjected to you, as from Him, all that is in the heavens and on earth" (xlv: 13).

بنابراین اسلام روشن می‌سازد که این انسان است که در این زمین از قدرت و جایگاه برتر برخوردار است، و همه نیروهای مادی و اقتصادی در اختیار او قرار دارند تا خواسته‌اش را برآورده سازند. خود اسلام در این زمینه نمونه‌ای گویا است. پیشرفت آن نه محدود به هیچ فرایند ماتریالیسم دیالکتیکی بود و نه از سوی آن هدایت می‌شد. مسلمانان نخستین حتی برای یک لحظه نیز احساس نکردند که تنها هستی اقتصادی انسان نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دادن به سرنوشت او دارد، یا اینکه چیزی فراتر از کنترل آگاهانه‌ی او است، آن‌گونه که مارکس می‌گفت. برعکس، آنان با آگاهی، اقتصاد خود را بر اساس هدایت خداوند و پیامبرش شکل می‌دادند و تمام روابط اجتماعی خویش را بر پایه‌ی تعالیم اسلام بنا می‌نهادند. آنان بردگان را آزاد می‌کردند، بی‌آنکه سود اقتصادی یا انگیزه‌ی تجاری آنان را به این کار وادارد. و در واقع، در سرزمین‌های آنان هرگز نظام فئودالی برقرار نشد، با آنکه این نظام قرن‌ها در اروپا و در بیشتر جهان رایج‌ترین نظام بود. پذیرش اقتصاد کمونیستی ناگزیر به پذیرش فلسفه‌ی کمونیستی می‌انجامد؛ فلسفه‌ای که انسان را تنها بازیچه‌ی نیروهای اقتصادی می‌سازد، نیروهایی که مستقل از اراده‌ی انسان مسیر خود را می‌پیمایند، زیرا نه می‌توانند مسیر خود را تغییر دهند و نه می‌توانند به هیچ شکلی در کارکرد خود تأثیر بگذارند، چرا که این کار ناممکن است و از این رو حتی تصورش ناممکن است.

Thus Islam makes it clear that it is man who enjoys supreme power and position on this earth with all the material and economic forces being there to do his bidding. Islam itself is a case in point in this respect. Its progress was not limited or directed by any process of dialectical materialism. The early Muslims never even for a single moment felt that the economic existence of man alone played a decisive role in shaping his destiny or that it was something beyond his conscious control as Marx said. They, on the contrary, did consciously shape their economy in accordance with the guidance of God and His Apostle basing all their social relationships on the teachings of Islam, They freed slaves without any consideration of economic gains or initiative inducing them to it; and they did in fact never witness the establishment of feudalism in their lands although it had been the most prevalent system for centuries in Europe and in the world at large, The adoption of communist economy must inevitably lead to the adoption of the communist philosophy, the philosophy which makes man a mere plaything of the economic forces that take their way quite independent of men's will for they can neither change their course nor can they affect their working in any way as it is simply impossible and, therefore, unthinkable.

ثالثاً، همان‌گونه که در فصل «مالکیت خصوصی» بدان اشاره کردیم، جدا کردن یک نظام اقتصادی از فلسفهٔ اجتماعی‌ای که در پس آن قرار دارد تقریباً ناممکن است.

Thirdly, as we have already pointed out in the chapter on "Private Ownership," it is next to impossible to divorce an economic system from the social philosophy behind it.

بنابراین اگر کمونیسم را به عنوان یک برنامهٔ اقتصادی بپذیریم، ناگزیر باید همراه با آن، فلسفهٔ اجتماعی‌ای را هم که ارائه می‌دهد بپذیریم؛ فلسفه‌ای که می‌گوید جامعه تنها چیز واقعی است و فرد جز به عنوان عضوی از یک جامعه هیچ اهمیتی ندارد. این موضعی کاملاً مخالف با موضع اسلام است، زیرا اسلام به فرد اهمیت بسیار می‌دهد و برای تحقق اهداف خود، بیش از جامعه به او تکیه می‌کند. اسلام انسان را از درون تربیت می‌کند تا او با میل و رغبت خود، همهٔ مسئولیت‌هایش را به عنوان عضوی از یک جامعه ادا کند. بدین ترتیب، انسان را به جایگاه عضوی آگاه از جامعه ارتقا می‌دهد که اراده‌ای از خود دارد و شغل خود و محل کاری را که می‌خواهد آزادانه برمی‌گزیند. او در پیروی از دستورات حاکم یا سرپیچی از فرمان او، اگر حاکم از حدودی که اطاعت خدا و اسلام تعیین کرده است تجاوز کند، آزاد است. بدین سان اسلام هر فرد را پاسدار اخلاق جامعه می‌سازد و او را مسئول ریشه‌کن کردن همهٔ انواع بدی‌ها می‌داند. اما چنین امری، به دلایل روان‌شناختی و عملی روشن، در جامعه‌ای که در آن فرد به منزلت کوتوله‌ای بی‌ارزش یا عروسکی بی‌مقدار تنزل یافته باشد، و سرنوشتش تنها توسط دولت شکل داده و کنترل شود، زیرا دولت تنها ابزارهای تولید اقتصادی را در اختیار دارد، هرگز تحقق نمی‌یابد. در پایان باید به یاد داشته باشیم که فلسفهٔ کمونیستی بر این فرض استوار است که تنها عامل اقتصادی است که در تعیین و شکل‌دادن به روابط گوناگون اجتماعی درون یک گروه اجتماعی برتری دارد. اسلام نه اهمیت عامل اقتصادی در زندگی انسان را انکار می‌کند و نه آن را کم‌ارزش می‌شمارد، و نه اهمیت یک پایهٔ اقتصادی سالم برای زندگی اجتماعی جامعه را نادیده می‌گیرد تا فضایل اخلاقی و اجتماعی شکوفا شوند. اما اسلام به هیچ وجه به این اندیشه کمک نمی‌کند که زندگی چیزی جز اقتصاد نیست. این دیدگاه هم نمی‌پذیرد که با حل شدن مشکلات اقتصادی، همه مشکلات دیگر جامعه نیز در نتیجه آن حل خواهد شد. اما برای روشن شدن این نکته، بیایید چند نمونه خاص از زندگی را در نظر بگیریم. فرض کنید دو جوان با وضعیت اقتصادی مشابه وجود دارند: یکی به شهوت‌رانی گرایش دارد و غرق در تمایلات حیوانی خویش است و کاملاً اسیر آن‌هاست، و دیگری از رفاه مادی معقولی برخوردار است و بیشتر انرژی اضافی خود را صرف گسترش افق ذهنی یا معنوی‌اش از طریق کسب دانش یا مهارت می‌کند. آیا این دو جوان را می‌توان با هم برابر دانست و وضعیت آن‌ها را یکسان تلقی کرد؟ آیا این دو، در شیوه زندگی خود، از نظر فضیلت، نیکی و موفقیت درجه برابری دارند؟

Therefore if we accept communism as an economic program we must also inevitably embrace along with that the social philosophy it offers and which states that society is the only real thing, the individual having no importance whatever save as member of a community, This is a position quite contrary to that taken up by Islam, for it attaches great importance to the individual and relies more upon him than on society for the realization of its ends. Islam civilizes man from within so that he would willingly discharge all his responsibilities as a member of a community. Thus it elevates man to the position of a conscious member of society with a will of his own, choosing his own job as well as the place he would like to work in freely. He enjoys freedom to comply with the orders of the ruler or refuse to obey him if the ruler should happen to transgress the bounds set by obedience to Gad and Islam. Thus Islam makes every individual a guardian of the community's morals besides holding him responsible for the eradication of all forms of evils. But such a thing cannot for obvious psychological and practical reasons happen in a society wherein the individual is reduced to the status of an insignificant midget or a worthless manikin whose destiny is solely shaped and controlled by the government as it alone controls all economic means of production, Last, we must also remember that the communist philosophy is based on the assumption that it is the economic factor alone that is supreme so far as the determining or molding of the diverse social relationships within a social group are concerned. Islam does not deny or under-rate the importance of the economic factor in human life nor does it ignore the importance of a sound economic basis for the social life of a community so as to make the moral and social virtues flourish, But it does not at all contribute towards the notion that life is but-economics. It also does not believe that if economic problems are solved all the other problems of the society will also be solved as a result thereof. To make this point clear let us, however, consider some particular cases from life. Supposing there are two young men of a similar economic status, the one being inclined to voluptuousness and engrossed in his animal passions and completely enslaved by these, while the other enjoys a reasonable portion of material prosperity and spends most of his extra energy in broadening his mental or spiritual horizon by acquiring some knowledge or skill. Can these two young men be treated as equals and their cases considered as identical? Do the two represent an equal degree of virtue, goodness and success in their respective modes of living?

ممکن است حالت مردی را در نظر بگیریم که شخصیتی قوی دارد و مردم با احترام به سخنانش گوش می‌دهند و آماده‌اند که بی‌درنگ به توصیه‌هایش عمل کنند، و مرد دیگری که هیچ شخصیتی ندارد و در میان دایره‌ی آشنایانش مایه‌ی تمسخر است. اکنون پرسش این است: آیا حل مشکلات اقتصادی او به هیچ وجه می‌تواند به آن دومی کمکی کند؟ آیا می‌توان گفت که زندگی او به شکوهی زندگی مرد نخست است؟

We may as well take the case of a man with a strong personality to whom the people listen with deference and are ready to act upon his advice readily and still another goodfor- nothing fellow, who has no personality but is just a laughing-stock among the circle of his acquaintances. Now the question is, can the solution of his economic problems help the latter in any wise? Can he be deemed to lead a life as glorious as that of the man in the former case?

اگر ما حالتی دیگر را در نظر بگیریم، ممکن است بپرسیم آیا زنی برخوردار از لطف و زیبایی را می‌توان به هیچ وجه با زنی که از هرگونه لطف و زیبایی بی‌بهره است مقایسه کرد؟ آیا برطرف شدن موانع اقتصادی می‌تواند به زن زشت‌روی در حل مشکلاتش کمک کند؟

Taking still another case we might ask if a woman endowed with grace and beauty can in any way be matched with a woman devoid of all grace and beauty. Can the removal of economic hurdles help the ugly woman in resolving her difficulties?

از همین رو، منطق اسلامی اهمیت اساسی را نه به ارزش‌های اقتصادی، بلکه به ارزش‌های غیراقتصادی، و به‌ویژه ارزش‌های اخلاقی می‌دهد؛ زیرا بر این باور است که این ارزش‌های غیراقتصادی‌اند که پایهٔ زندگی انسان را تشکیل می‌دهند، و برای سامان‌دادن درست به آن‌ها، دست‌کم به همان اندازه تلاش و شور و شوق لازم است که برای ارزش‌های صرفاً اقتصادی. بنابراین اسلام بر پیوندی پایدار میان خدا و انسان تأکید می‌کند، زیرا همین پیوند معنوی میان انسان و خدایش، وسیلهٔ مناسبی برای شکوفایی کامل ارزش‌های اخلاقی در زندگی عملی است؛ چراکه انسان را از سطح زندگی روزمرهٔ یکنواخت، که در آن جز بردهٔ نیازهای مادی نیست و گرفتار رقابت‌های ویرانگر، کینه و دشمنی است، به سطحی برتر و بسیار والاتر بالا می‌برد، جایی که از تمامی این شهوات پست دنیوی آزاد است و در جهانی جاری از فضیلت، نیکی و عشق گام برمی‌دارد.

It is because of this that Islamic rationale gives basic importance not to economic values but to the non-economic ones, the moral values in particular, for it believes that it is the non-economic values that form the basis of human life for the proper organization of which at least as much exertion and enthusiasm are called for as those needed in the case of purely economical ones. It, therefore, stresses a perpetual relationship between God and man, for it is this very spiritual bond between man and his God which is an excellent means for the full flourish of moral values in practical life as it lifts men from the plane or their humdrum existence where they are no better than mere slaves to their material needs and subject to internecine rivalries, hatred and rancor, to a higher, far higher plane where they are free from all these base earthly passions and where they move in a world permeated with virtue, goodness and love.

از دیدگاهی دیگر، اسلام نیروی معنوی در زندگی انسان را دارای اهمیت اولیه می‌داند؛ زیرا این نیرو برای انسان بر روی این زمین، دارایی بسیار گران‌بهایی است و علاوه بر این، تأثیری نیرومند بر سرنوشت او به‌عنوان یک انسان دارد. اگر به آن توجه شایسته شود و به‌طور کارآمد سازمان‌دهی گردد، می‌تواند به‌عنوان عاملی در شکل‌دادن به جامعهٔ بشری، کمتر از هر عامل دیگری، حتی عامل اقتصادی، نیرومند نباشد. بلکه ممکن است بسیار مؤثرتر و نیرومندتر از همهٔ عوامل دیگر تغییر اجتماعی باشد. مسلمانان می‌توانند در تاریخ خود شواهد کافی برای باور به درستی این سخن بیابند.

From a still another standpoint Islam holds the spiritual force in human life as of primary importance, for it is a very precious possession of man on this earth besides exercising a powerful influence on his destiny as a man. If it is paid proper attention to and organized efficiently it might prove not less powerful as an agent shaping human society than any other including even the economic one. It might rather prove far more effective and powerful than all the other agents of social change. The Muslims might find enough evidence in their own history to convince them of the truth of the above statement.

بدین ترتیب درمی‌یابیم که ابوبکر، نخستین خلیفه، در آغاز خلافتش در برابر تهدید ارتداد استوار ایستاد، با آنکه همه مسلمانان، از جمله مردانی چون عمر بن الخطاب، از موضع او برای جنگ با قبایل مرتد پشتیبانی نمی‌کردند. با این حال او همچون صخره‌ای استوار ماند و کوتاه نیامد. از کجا الهام می‌گرفت؟ آیا از قدرت مادی بود، یا از احساس رفاه اقتصادی، یا نیرویی انسانی بود که او را در آن آزمون سخت یاری می‌داد؟ مسلماً هیچ‌یک از اینها او را برنمی‌انگیخت و پشتیبانی نمی‌کرد، در آن برهه‌ی سرنوشت‌ساز زندگی‌اش. اگر به هیچ‌یک از اینها دل بسته بود، هرگز در چنان لحظه‌ی حساسی از تاریخ اسلام، چنین رویارویی دشواری را با آن همه مخالفت جرئت نمی‌کرد. تنها نیروی معنوی بود که به ابوبکر اراده، عزم و شجاعت ایستادگی در برابر شورشیان را بخشید؛ شورشیانی که سرانجام سرکوب شدند و بار دیگر مانند گذشته مسلمانانی خوب شدند و دشمنی خود را با اسلام یا مسلمانان یکبار برای همیشه کنار گذاشتند. این فصلی بسیار مهم از تاریخ بشر است که نشان می‌دهد چگونه انرژی معنوی آگاهانه به قدرت مادی و اقتصادی بدل می‌شود، قدرتی که در تاریخ نظیری ندارد.

Thus we find that the first caliph Abu Bakr stood firm in the face of the threat of apostasy in the beginning of his rule although all the Muslims including men like Omar bin Al-Khattab did not support his stand to wage a war against the defecting tribes. Still he remained firm as a rock and did not flinch. Whence did he derive his inspiration? Was it a material power or the sense of economic well-being or was it some human power that sustained him in that ordeal? Surely, it was none of these that inspired him or backed him up at that momentous period of his life. Had he put his faith in anyone of these he would have never dared fight against such odds at so precarious a moment in the history of Islam. It was the spiritual power alone that gave Abu Bakr the will, determination and courage to stand against the rebels who were finally subdued and turned once again good Muslims as before, leaving off their hostility towards Islam or Muslims once for all. This is a very significant chapter of human history showing how the conscious spiritual energy is transformed into material and economic power such as has no parallel in history.

و همین‌گونه است حال عمر بن عبدالعزیز که تنها با یاری نیروی معنوی خویش، بی‌عدالتی سیاسی‑اجتماعی‌ای را که امویان نخستین پدید آورده بودند، از میان برد. او بی‌عدالتی را اصلاح کرد و جامعه را با موفقیت دگرگون ساخت و اصول اجتماعی بنیادین اسلام را دوباره زنده کرد. در آن هنگام، معجزه‌ای بزرگ تاریخی و اقتصادی به چشم دید: در سراسر جامعه مسلمانان دیگر هیچ فقیر یا نیازمندی یافت نمی‌شد.

Similar is the case with Omar bin Abdul Aziz who with the help of his spiritual force alone swept away the politico-social injustice created by the early Ommeyeds. He rectified the injustice and successfully reformed the society resuscitating the underlying social principles of Islam. It was then that the great historical and economical miracle was witnessed: there was no longer any poor or needy man to be met with in the entire Muslim society.

بنابراین اسلام بیش از هر چیز به قدرت معنوی اهمیت می‌دهد، زیرا نمی‌خواهد انسان را از فواید بزرگ و شگفت‌انگیزی که این قدرت می‌تواند برای او به همراه داشته باشد محروم کند، اما در عین حال بی‌عمل نمی‌نشیند و برای رسیدن به هدفش از وسایل مادی روی نمی‌گرداند. اسلام به معجزات معتقد است، اما انتظار بیکارانه برای وقوع معجزات معنوی را نمی‌پسندد. اصل راهنمای ثابت آن این است: «خداوند با اقتدار آنچه را که قرآن مهار نکرده است، مهار می‌کند».

Islam, therefore, gives foremost importance to spiritual power, for it does not want to deprive man of the great and miraculous benefits it can bring to him although it does not at the same time sit idle nor does it refuse material means to realize its end. Islam does believe in miracles but favors not the idle waiting for the spiritual miracles to happen. Its constant guiding principle rather is: “God restrains with Authority that which is not restrained by the Qur'an".

از سوی دیگر، برای انسان‌ها تقریباً ناممکن است که در راه تحقق اهداف اقتصادی‌شان، همان‌گونه که کمونیسم پیشنهاد می‌کند، تلاش کنند و سپس بتوانند به ارزش‌های اخلاقی یا تعالی حیات معنوی خود توجهی داشته باشند؛ زیرا اهمیت بیش از حدی که کمونیسم به جنبه اقتصادی می‌دهد، تنها به رشدی یک‌جانبه مساعدت می‌کند. می‌توان آن را به رشد غیرطبیعی قلب یا کبد انسان تشبیه کرد که نتیجه همیشگی آن این است که چنین عضو بیش‌ازحدرشدیافته‌ای، رشد یا کارکرد درست سایر اعضای بدن را مختل می‌سازد.

On the other hand, it is next to impossible for men to exert themselves towards the realization of their economic ends in the way communism suggests and then be able to pay any attention to the moral values or betterment of their own spiritual life, because the exaggerated importance given to the economic aspect in communism favors but a onesided development only. It may be likened to an outgrowth of human heart or liver the invariable result being that such an outgrown organ of human body hampers the proper development or functioning of other parts.

ہم جانتے ہیں کہ کچھ لوگ ایسے ہیں جو اسلام اور کمیونزم کے درمیان اس قسم کے فلسفیانہ موازنے سے، جیسا کہ ہم نے اوپر کوشش کی ہے، بیزاری محسوس کرتے ہیں، کیونکہ وہ سمجھتے ہیں کہ ایسی نظری بحثوں کی کوئی وقعت نہیں، وہ فضول اور بے معنی ہیں۔ ان کے نزدیک صرف عملی مسائل اہمیت رکھتے ہیں، اور یہ عملی مسائل، ان کے خیال میں، ہر نظری بحث پر مقدم رکھے جانے چاہئیں۔ ان کا گمان ہے کہ معاملات خود بخود درست ہو جائیں گے اور زندگی کا کوئی نظام اپنانے میں ہمیں اس کی عملی قابلِ عمل ہونے کے سوا کسی تجریدی سوال کی فکر نہیں کرنی چاہیے۔ یہی وجہ ہے کہ انہیں یہ سمجھنے میں الجھن ہوتی ہے کہ عملی زندگی کے دائرے میں اسلام اور کمیونزم کبھی باہم متصادم ہو سکتے ہیں۔ وہ دونوں کے درمیان ایسے کسی تصادم کے امکان کو سرے سے رد کر دیتے ہیں۔

We know that there are persons who feel aversion from such a philosophical comparison of Islam and communism as we have attempted above, for they believe that such theoretical discussions carry no weight and are rather superfluous and signify nothing. To them only the practical problems have importance which as such, according to them, should be given all possible precedence over all abstract considerations. They think that the things will be all right and we need not bother about any abstract questions while adopting a certain system of life except its practicability. Thus they are at a toss to understand that Islam and communism can ever come into conflict with, each other so far as practical life is concerned. They rule out all possibility of such a conflict between the two.

ما ازاینکه آنان به جنبهٔ نظری یا فلسفی این مسئله بیاعتنا باشند، همرأی نیستیم، زیرا معتقدیم که این دو هرگز نمیتوانند جدا از یکدیگر در نظر گرفته شوند.

We do not share their contempt of the theoretical or philosophical aspect of the problem, for we believe that the two can never be viewed in isolation from each other.

با این حال، ما برخی از تفاوت‌های عملی میان اسلام و کمونیسم را برای توجه ایشان بیان خواهیم کرد. برخی از این تفاوت‌ها را می‌توان به شرح زیر خلاصه نمود:

However we shall point out some of the practical differences between Islam and communism for their consideration. Some of the differences may be summed up as follows:

(۱) اسلام بر این باور است که وظیفهٔ واقعی زن، بقای نسل بشر است. از این رو زن را به ترک «ملکهٔ خانه‌داری» خود و کار در کارخانه‌ها و مزارع تشویق نمی‌کند، مگر در مواردی که نیاز واقعی وجود داشته باشد؛ یعنی هنگامی که نانآور مرد، چه پدر و برادر و شوهر او باشد و چه یکی از نزدیکان، وجود نداشته باشد. اما کمونیسم کار زنان در کارخانه‌ها یا مزارع را به همان مدت ساعات کار مردان الزامی می‌سازد. حتی اگر فعلاً از فلسفهٔ زیربنایی کمونیستی که هیچ تفاوتی میان وظایف و نیز ساختار روانی دو جنس قائل نیست چشم‌پوشی کنیم، اقتصاد کمونیستی بنا به ماهیت خود بر پایهٔ افزایش وسایل تولید مادی تا آخرین حد ممکن استوار است. چنین افزایشی تنها در صورتی ممکن است که همهٔ اعضای جامعه به کارخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مزارع روی آورند و خود را در آنها به کار گیرند. زن نیز باید همراه دیگر اعضای جامعه بار برابر را بر دوش بکشد و تنها در دوران زایمان از کار بازمی‌ماند. در نتیجهٔ این وضع، کودکان به‌طور دسته‌جمعی و توسط دولت، به شیوه‌ای شبیه به تولید انبوه تربیت خواهند شد.

(1) Islam holds that the real duty of a woman is the propagation of the human race. It, therefore, does not encourage her to leave her queendom and work in factories and fields, except, of course, in cases of genuine need, that is to say, in case she has no male bread earner, be he her father, brother, husband or a near one. But communism makes it obligatory for woman to go out and work in factories or fields for as many hours as the men do. Even if we overlook for the time being the underlying communist philosophy which refuses to recognize any difference between the functions as well as the psychological make-up of the sexes, the communist economy by its very nature rests on the basis of effecting increase in material means of production to the farthest possible limit. Such an increase is possible only if all the members of the community should go forth and exert themselves in factories, laboratories and fields. The woman too will have to bear an equal burden along with other members of the community and will be off her work during the period of her confinement only. The children1 shall as a result thereof be brought up wholesale by the state in a process similar to that of mass production.

بنابراین، اگر ما اقتصاد کمونیستی را بپذیریم، نتیجه‌ی ناگزیر آن این خواهد بود که زن ناچار شود خانه‌اش را ترک کند و بیرون کار کند؛ به عبارت دیگر، یکی از نهادهای بنیادین اسلام، یعنی خانواده، که پایه‌ای است که کل ساختار اخلاق و اقتصاد اسلامی بر آن استوار است و نشان می‌دهد که کارکرد واقعی زن در خانه است، در حالی که کار بیرون از خانه بر عهده‌ی مرد است، نیز ضربه‌ای کشنده خواهد خورد.۲ اگر گفته شود که رفتن زن به کارخانه‌ها برای او ضرورتی ندارد، آنگاه این موضعی خواهد بود بیگانه با آنچه کمونیسم بر آن پافشاری می‌کند، زیرا کمونیست‌ها پیش‌تر موضع خود را در این باره بسیار روشن کرده‌اند. اما تا آنجا که به افزایش تولید مربوط می‌شود، ما اعتراف می‌کنیم که این امر بی‌شک واقعی و برای هستی انسان حیاتی است. با این حال، هیچ‌گونه ضرورتی برای پذیرش اقتصاد کمونیستی ایجاد نمی‌کند، زیرا خود کمونیست‌ها شیوه‌های افزایش تولیدشان را از سرمایه‌داری اروپایی به عاریت گرفته‌اند.۳ برپایی دولت اسلامی به هیچ وجه استفاده از پیشرفته‌ترین شیوه‌های تولید کشاورزی و صنعتی را برای بهره‌مندی مادی منع نمی‌کند.

Therefore, if we embrace the communist economy an inevitable result of it will be that woman will have to leave her home to work outside which means in other words that one of the fundamental institutions of Islam-family-the bedrock on which the whole superstructure of Islamic morality and economics rests and which shows that woman's true function is within her home while man is to do the outside work, is also dealt a fatal blow.2 If it is said that to go out and work in factories will not be necessary for woman then surely it will be a position alien to that upheld by communism, for the communists have already made their stand too clear on the point. Now so far as effecting an increase in production is concerned, we admit that it is undoubtedly genuine and of vital importance to human existence. But it does not in any way call for the adoption of communist economy, for the communists themselves borrowed the means of increasing their production from the European capitalism.3 The establishment of an Islamic state does in no wise forbid the use of the most modern means of agricultural and industrial production for material benefit.

کمونیستی اقتصاد بر پایهٔ دیکتاتوری تمامِ عیارِ پرولتاریا استوار است، که به معنای آن است که تنها دولت تعیین می‌کند هر یک از شهروندان چه کارکردی داشته باشند، بی‌آنکه هیچ توجهی به استعدادها یا علایق هریک از آنان شود. تنها دولت است که بر همهٔ اندیشه‌ها، اعمال، انجمن‌ها و نیز اهدافی که باید از طریق آنها محقق شود، کنترل دارد. در این نقطه باید میان دیکتاتوری یک فرمانروای واحد و دیکتاتوری دولت (پرولتاریا) نیز تمایز قائل شد. زیرا در مورد فرمانروا ممکن است که او دارای خصلتی همدل و فروتن باشد که رفاه کشورش برایش بسیار عزیز است و حتی گاهی ممکن است تن دهد که پیش از تصمیم‌گیری دربارهٔ امری یا وضع قانونی، با نمایندگان مردم - واقعی یا ساختگی - مشورت کند. اما همهٔ این احتمالات در مورد دیکتاتوری پرولتاریا یا دولت کاملاً منتفی است، زیرا این دیکتاتوری در درجهٔ نخست تنها به اقتصاد توجه دارد و با دستی آهنین اهدافی را که به نفع آن است محقق می‌سازد. همین نام، یعنی دیکتاتوری پرولتاریا، بر همین معنا دلالت دارد.

(2) The communist economy rests on a full-fledged dictatorship of the proletariat, which means that the state alone decides as to the functions performed by different citizens without any regard whatsoever to their respective aptitudes or likings. The state alone controls all thought, acts, associations as well as the ends to be realized by them. At this point we must also differentiate between the dictatorship of a single ruler and the dictatorship of the state (proletariat). For, in the case of a ruler it is just possible that he be of a congenial, modest character with the welfare of his country very dear to his heart and may even at times condescend to consult the representatives of the people-real or falsebefore deciding a matter or enacting a law. But all these possibilities are simply out of question in the case of a dictatorship of the proletariat or state, concerned as it primarily will be with the economics alone and the realization of such ends, as suit it, with an iron hand. That is what is signified by the very name-dictatorship of the proletariat.

به نقایص کمونیسم که در بالا برشمرده شد، می‌توان یک نقص دیگر را نیز افزود: این مکتب هیچ مبنای استواری ندارد، و به همین سبب بارها دیده می‌شود که هم در نظریه و هم در عمل دستخوش دگرگونی و تناقض است. مثلاً در آغاز، کمونیسم خواهان لغو کامل مالکیت خصوصی بود و ادعا می‌کرد که دستمزد همه کارگران را یکسان خواهد ساخت، اما زیر فشار شرایط ناچار از این موضع عقب نشست، زیرا خیلی زود دریافت که بهتر است مقدار محدودی مالکیت خصوصی مجاز شود و دستمزد کارگران متناسب با میزان تلاش و رنج آنان متفاوت باشد. بدین ترتیب کمونیسم موضع خود را تغییر داد و با این کار دو تا از بنیادی‌ترین اصول فلسفه کارل مارکس را رها کرد و به دیدگاه اسلام بسیار نزدیک‌تر شد. چگونه ما مسلمانان می‌توانیم ترک آن نظام حقیقی و تنها نظام درست زندگی را توجیه کنیم، نظامی که بشریت همواره، هرگاه با نظام‌های دیگر بازی کرده، به آن بازگردانده می‌شود؟

To the drawbacks of communism enumerated above we may add yet another one: it has no sound basis because of which it is often seen mucking around with theory as well as practice. Thus for instance, to begin with, it advocated an outright abolition of all private ownership and claimed to bring on a par the wages of all the different workers, but was forced to abandon its stand due to the pressure of the circumstances, as it soon found it better to allow a limited amount of private ownership and a difference in the wages of workers in proportion to their enthusiasm and pains. So communism shifted its position thus turning its back on two of the most fundamental elements in the philosophy of Karl Marx and coming as much nearer to the standpoint of Islam. How can we Muslims justify ourselves in forsaking the real and only true system of life such as humanity is all the time driven back to, whenever it toys with any other system?