الله تعالی می‌فرماید:

Allah the Almighty says:

آیا گمان می‌کنی که اصحاب کهف و رقیم از نشانه‌های شگفت‌انگیز ما بودند؟ (یاد کن) آن‌گاه که آن جوانان به غار پناه بردند و گفتند: «پروردگارا! از جانب خود رحمتی بر ما ارزانی دار و کار ما را در راه درست آسان گردان!» پس ما در آن غار، سال‌های متمادی پرده بر گوش‌هایشان افکندیم (و آنان را در خوابی ژرف فرو بردیم). سپس ایشان را برانگیختیم تا بدانیم کدام‌یک از دو گروه، مدت درنگ‌شان را بهتر برمی‌شمارد. ما داستان ایشان را به حق برای تو ﷺ حکایت می‌کنیم.

{Do you think that the people of the Cave and the Inscription (the news or the names of the people of the Cave) were a wonder among Our Signs? (Remember) when the young men fled for refuge (from their disbelieving folk) to the Cave. They said: "Our Lord! Bestow on us mercy from Yourself, and facilitate for us our affair in the right way!" Therefore, We covered up their (sense of) hearing (causing them to go in deep sleep) in the Cave for a number of years. Then We raised them up (from their sleep), that We might test which of the two parties was best at calculating the time period that they had tarried. We narrate unto you (0 Muhammad (Peace be upon him)) their story with truth:

بی‌تردید آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان ایمان آوردند و ما بر هدایتشان افزودیم. و دل‌هایشان را استوار ساختیم (با نور ایمان به الله، و به آنان صبر عطا کردیم تا جدایی از خویشاوندان و سرزمین‌شان را تحمل کنند) آنگاه که برخاستند و گفتند: «پروردگار ما، پروردگار آسمان‌ها و زمین است؛ هرگز جز او معبودی را نخواهیم خواند، که اگر چنین کنیم، به راستی سخنی بس ناروا گفته‌ایم.» این قوم ما، معبودانی جز او برگرفته‌اند. چرا برای آنان دلیلی روشن نمی‌آورند؟ و چه کسی ستمکارتر است از آن‌که بر الله دروغی بندد؟ (جوانان به یکدیگر گفتند:) «و چون از ایشان و از آنچه جز الله می‌پرستند کناره گرفتید، پس به غار پناه برید؛ پروردگارتان از رحمت خود گشایشی برای شما خواهد گشود و کار شما را برایتان آسان خواهد کرد (یعنی آنچه از روزی و جای زیستن نیاز دارید، فراهم خواهد آورد).» و خورشید را می‌دیدی که چون برمی‌آمد، از غارشان به سمت راست متمایل می‌شد، و چون فرو می‌رفت، از آنان به سمت چپ می‌گشت، در حالی که خود در فضای فراخ غار بودند. این از نشانه‌های الله است. آن‌که الله هدایتش کند، او راه‌یافته است؛ و آن‌که او گمراهش گرداند، برای او هیچ دوست راهنمایی نخواهی یافت که او را به راه راست برساند. و ایشان را بیدار می‌پنداشتی، با آن‌که خفته بودند. و ما آنان را به پهلوی راست و چپ می‌گرداندیم، و سگشان دو دست خود را در آستانه غار گسترده بود. اگر به آنان نگاه می‌کردی، به یقین از ایشان پشت می‌کردی و گریزان می‌شدی، و به یقین از دیدارشان سراسیمه می‌گشتی. و همچنین ایشان را برانگیختیم تا از یکدیگر پرسش کنند. گوینده‌ای از میانشان گفت: «چقدر درنگ کرده‌اید؟» گفتند: «روزی یا بخشی از روزی درنگ کرده‌ایم.» ایشان گفتند: «پروردگارتان داناتر است که چه مدت درنگ کرده‌اید. پس یکی از خودتان را با این سکهٔ نقره‌ی خود به شهر بفرستید، تا ببیند کدام‌یک از خوراکی‌ها پاکیزه و حلال است، و از آن برای شما بیاورد. و باید با احتیاط رفتار کند و هیچ‌کس را از حال شما آگاه نسازد. زیرا اگر آنان از وضع شما آگاه شوند، شما را سنگسار می‌کنند یا به آیین خود بازمی‌گردانند، و در آن صورت هرگز رستگار نخواهید شد.» و بدین‌سان ما مردم را از حال ایشان آگاه ساختیم، تا بدانند که وعدهٔ خداوند حق است و در آمدن رستاخیز تردیدی نیست. [یاد کن] هنگامی را که مردم (شهر) در کار آنان با یکدیگر کشمکش داشتند و گفتند: «بر آنان بنایی بسازید، پروردگارشان به حال ایشان داناتر است.» کسانی که بر کارشان چیره شدند گفتند: «قطعاً بر آنان مسجدی خواهیم ساخت.» (برخی) گفته‌اند: ایشان سه تن بودند و سگشان چهارمین آنان بود؛ و (برخی) گفته‌اند: پنج تن بودند و سگشان ششمین آنان بود، که این‌ها سخنانی است از روی گمان دربارهٔ امر پنهان؛ و (گروهی دیگر) گفته‌اند: هفت تن بودند و سگشان هشتمین آنان بود. بگو: «پروردگار من به شمار ایشان داناتر است؛ جز اندکی کسی ایشان را نمی‌شناسد.» پس در بارهٔ شمار ایشان جز با دلیل روشنی که بر تو نازل کرده‌ایم، مجادله مکن. ﷺ

Truly they were young men who believed in their Lord (Allah), and We increased them in guidance. And We made their hearts firm and strong (with the light of Faith in Allah and bestowed upon them patience to bear the separation of their kith and kin and dwellings.) when they stood up and said: "Our Lord is the Lord of the heavens and the earth, never shall we call upon any llah (god) other than Him,' if we did, we should indeed have uttered an enormity in disbelief."These our people have taken for worship alihah (gods) other than Him (Allah). Why do they not bring for them a clear authority? And who does more wrong than he who invents a lie against Allah. (The young men said to one another): "And when you withdraw from them, and that which they worship, except Allah, then seek refuge in the Cave; your Lord will open a way for you from His Mercy and will make easy for you your affair (i.e. will give you what you will need of provision, dwelling)." And you might have seen the sun, when it rose, declining to the right from their Cave, and when it set, turning away from them to the left, while they lay in the midst of the Cave. That is (one) of the Ayat (proofs, evidences, signs) of Allah. He whom Allah guides, he is the rightly guided,' but he whom He sends astray, for him you will find no Wali (guiding friend) to lead him (to the Right Path). And you would have thought them awake, whereas they were asleep. And We turned them on their right and on their left sides, and their dog stretching forth his two forelegs at the entrance [of the Cave or in the space near to the entrance of the Cave (as a guard at the gate)]. Had you looked at them, you would certainly have turned back from them in flight, and would certainly have been filled with awe of them. Likewise, We awakened them (from their long deep sleep) that they might question one another. A speaker from among them said: "How long have you stayed (here)?" They said: "We have stayed (perhaps) a day or part of a day." They said: "Your Lord (Alone) knows best how long you have stayed (here). So send one of you with this silver coin of yours to the town, and let him find out which is the good lawful food, and bring some of that to you. And let him be careful and let no man know of you. "For, if they come to know of you, they will stone you (to death or abuse and harm you) or turn you back to their religion; and in that case you will never be successful." And thus We made their case known (to the people), that they might know that the Promise of Allah is true, and that there can be no doubt about the Hour. (Remember) when they (the people of the city) disputed among themselves about their case, they said: "Construct a building over them,. their Lord knows best about them,." (then) those who won their point said (most probably the disbelievers): "We verily shall build a place of worship over them." (Some) say they were three, the dog being the fourth among them; and (others) say they were five, the dog being the sixth, guessing at the unseen; (yet others) say they were seven, and the dog being the eighth. Say (0 Muhammad (Peace be upon him)): "My Lord knows best their number; none knows them but a few." So debate not (about their number) except with the clear proof (which We have revealed to you).

{و از ایشان (اهل کتاب: یهودیان و مسیحیان) درباره‌ی کار اصحاب کهف از کسی نپرس، و هرگز درباره‌ی چیزی مگو: "فردا آن را انجام خواهم داد"، مگر آنکه بگویی: "اگر خدا بخواهد!" و هرگاه فراموش کردی، پروردگارت را یاد کن و بگو: "امید است که پروردگارم مرا به راهی نزدیک‌تر از این، به سوی رشد و درستی راهنمایی کند." و آنان در غارشان سیصد سال (شمسی) و نه سال (قمری) افزون درنگ کردند. بگو: "خدا بهتر می‌داند که چه مدت درنگ کردند. دانش غیب آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست. چه بینا و شنواست! جز او هیچ یاوری ندارند، و او هیچ‌کس را در فرمان و حکم خود شریک نمی‌گرداند."} (الکهف، ۹-۲۶)

And consult not any of them (people of the Scripture -Jews and Christians) about (the affair on the people of the Cave. And never say of anything, "I shall do such and such thing tomorrow." Except (with the saying), "if Allah will!" And remember your Lord when you forget and say: "It may be that my Lord guides me unto a nearer way of truth than this." And they stayed in their Cave three hundred (solar) years, adding nine (for lunar years). Say: "Allah knows best how long they stayed. With Him is (the knowledge on the Unseen of the heavens and the earth. How clearly He sees, and hears (everything)! They have no Wali (Helper, Disposer of affairs, Protector) other than Him, and He makes none to share in His Decision and His Rule."(Al-Kahf, 9-26)

به روایت محمد بن اسحاق در سیرۀ خود، علت نزول این آیات و آیات مربوط به داستان ذوالقرنین این بود که قریش نزد یهودیان فرستادند و از آنان چیزهایی خواستند تا پیامبر ﷺ را با آن بیازمایند. یهودیان گفتند: از او دربارۀ گروهی بپرسید که در گذشته ناپدید شدند و هیچ کس از سرگذشت ایشان آگاهی ندارد؛ و دربارۀ مردی که در زمین سفر کرد؛ و دربارۀ الروح (روح). آنگاه الله تبارک و تعالی این سخن خود را نازل فرمود: {و از تو دربارۀ روح می‌پرسند. بگو: روح از امر پروردگار من است، و از دانش جز اندکی به شما داده نشده است} (الإسراء، ۸۵) و {و از تو دربارۀ ذوالقرنین می‌پرسند.

The reason behind the revelation of these verses and those relating the story of Dhul-Qarnain was cited by Muhammad Ibn Ishaq in his biography of the Prophet: that the people of Quraish sent to the Jews asking them for things to test the Prophet (Peace be upon him) with. The Jews said: ask him about a group of people who disappeared in the past and none has any knowledge about them; about a man who traveled through the land; and about Ar-Ruh (the Spirit). Thereupon, Almighty Allah revealed His Statement, {And they ask you (0 Muhammad (Peace be upon him)) concerning the Ruh (the Spirit); Say: "The Ruh (the Spirit) is one of the things, the knowledge of which is only with my Lord. And of knowledge, you (mankind) have been given only a little"} (Al-Isra', 85) and, {And they ask you about DhulQarnain.

بگو (ای محمد ﷺ): «من داستان او را برای شما خواهم خواند» {الکهف، ۸۳}. و در اینجا او می‌فرماید: {آیا پنداشتی که اصحاب کهف و الرقیم [خبر یا نام‌های اصحاب کهف] از نشانه‌های شگفت ما بودند؟}، یعنی آنان از آنچه ما از خبرهای بزرگ، نشانه‌های حیرت‌انگیز و معجزات عظیم به تو داده‌ایم، شگفت‌انگیزتر نیستند. با این حال، غار سوراخی در کوه است. شعیب الجبائی گفته است: غار آنان «حیزام» نام داشت. اما درباره «الرقیم»، ابن عباس (رضی الله عنه) گفته است: من معنای آن را نمی‌دانم! برخی از دانشمندان مانند ابن جریر و دیگران گفته‌اند: آن، نوشته‌ای است که خبر و نام‌های آنان بعداً در آن ثبت شده است. همچنین گفته شده که نام کوهی است که غارشان در آن بود. با این‌همه، درباره این موضوع سخنان بسیار دیگری نیز گفته شده، اما دانش آن تنها نزد خداوند متعال است که بهترین داناست! شعیب الجبائی گفت: نام سگ آنان «حمران» بود.

Say (0 Muhammad (Peace be upon him)): "I shall recite to you something of his story"} (Al-Kahf, 83) and here He says: {Do you think that the people of the Cave and "Ar-Raqim" the Inscription (the news or the names of the people of the Cave) were a wonder among Our Signs?}, i.e. they are not more amazing than what We have given you of the great news, astonishing signs and gigantic wonders. However, a cave is a hole in the mountain. Mentioned Shu' aib Al-Jiba'i: their cave was called "Haizam". As for "Ar-Raqim", Ibn 'Abbas (May Allah be pleased with him) said: I do not know what it means! Some scholars such as Ibn Jarir and others said: it is the recordwhere their news and names are written thereafter. It was also said: it is the name of the mountain their cave was in. However, many other things were said pertaining to this, but the knowledge thereof rests only with Allah the Almighty Who knows the best! Shu'aib Al-Jiba'i said: their dog was called "Himran".

حقیقتی که یہودی از آنان آگاه بودند، ادعای برخی مفسران را که می‌گفتند آنان پیرو عیسی (علیه السلام) و مسیحی بودند، باطل می‌کند. با این حال، آشکار است که مردمشان بت‌پرست بودند. بسیاری از مفسران و مورخان گفته‌اند که آنان در زمان پادشاهی به نام «دقیانوس» می‌زیستند و از فرزندان برخی بزرگان یا پادشاهان بودند. آنان در یکی از روزهای عید گرد هم آمدند و آیین‌هایی را دیدند که مردمشان در پرستش بت‌ها انجام می‌دادند. در همان لحظه، خداوند پرده‌ها را از دل‌هایشان برداشت و دریافتند که قومشان در گمراهی‌اند. در نتیجه، آیین قوم خود را رها کردند و به پرستش تنها الله روی آوردند. همچنین گفته شده است:

The fact that the Jews knew about them nullifies the claim of some interpreters that they were after Jesus (Peace be upon him) and that they were Christians. However, it is clear that their people were idol-worshippers. Many interpreters and historians said that they lived during the lifetime of a king called "Diqyanus" and that they were sons of some nobles or kings. They met on a feast day and saw the rituals their people were performing in Norship of the idols. At this very moment, Allah removed the veils from their hearts and they realized hat their people were wrong-doers. Consequently, hey deserted the religion of their people and resorted to the worship of Allah Alone. It is also laid:

که هر یک از ایشان، چون از سوی خداوند به دین حق هدایت یافت، قوم خود را رها کرد و آنان به گونه‌ای اتفاقی در یک جا گرد آمدند. امام مسلم در صحیح خود این حدیث نبوی را روایت کرده که این معنا را تأیید می‌کند: «ابوهریره (رضی الله عنه) از رسول خدا ﷺ روایت کرده که فرمود: ارواح، گروه‌هایی گرد آمده‌اند؛ آنان که در آسمان با یکدیگر آشنا شده بودند، در دنیا نیز با هم پیوند می‌یابند و آنان که در آسمان با یکدیگر مخالف بودند، در دنیا نیز از هم جدا خواهند بود.» پس از آن، آنان درباره کارشان با یکدیگر گفت‌وگو کردند و سرانجام بر این توافق کردند که قوم خود را رها کنند و با دین حق خویش بگریزند. خداوند متعال می‌فرماید: {ما داستان ایشان را به حق برای تو [ای محمد ﷺ] بازگو می‌کنیم. آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان ایمان آورده بودند و ما بر هدایتشان افزودیم. و دل‌هایشان را استوار ساختیم، آنگاه که برخاستند و گفتند: پروردگار ما، پروردگار آسمان‌ها و زمین است؛ هرگز جز او معبودی را نمی‌خوانیم، که در آن صورت سخنی بس ناروا گفته بودیم. این قوم ما، به جای او، معبودانی گرفته‌اند؛ چرا بر آنان حجتی آشکار نمی‌آورند؟}

that each one of them when guided by Allah to he True Religion, abandoned his people and they coincidentally gathered in one place. Imam Muslim transmitted in his Sahih the following Prophetic Hadith which supports that meaning: "Abu Hurairah (May Allah be pleased with him) reported Allah's Messenger (Peace be upon him) as saying: Souls are troops collected together and those who familiarized with each other (in the heaven from where these come) would have affinity, with one another (in the world) and those amongst them who opposed each other (in the Heaven) would also be divergent (in the world)." That, they asked one another about their affair and hence, they agreed on deserting and abandoning their people and fleeing with their true religion. Allah the Almighty says: {We narrate unto you (0 Muhammad (Peace be upon him)) their story with truth: Truly they were young men who believed in their Lord (Allah), and We increased them in guidance. And We made their hearts firm and strong (with the light of Faith in Allah and bestowed upon them patience to bear the separation )f their kith and kin and dwellings.) when they stood up and said: "Our Lord is the Lord of the heavens and the earth, never shall we call upon any Ilah (god) other than Him; if we did, we should indeed have uttered an enormity in disbelief. "These our people have taken for worship alihah (gods) other than Him (Allah). Why do they not bring for them a clear authority?

{و مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا} (الکهف، ۱۵)؟ «سلطان بیّن» در اینجا به معنای دلیل و برهان آشکار است. {و مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا. (جوانان به یکدیگر گفتند): «و هنگامی که از ایشان و آنچه غیر از الله می‌پرستند کناره‌گیری کردید،»} (الکهف، ۱۵ و ۱۶)؛ یعنی هنگامی که ایشان و بت‌هایی را که به جای الله متعال می‌پرستیدند، رها کردید. پیامبرمان ابراهیم ـ علیه السلام ـ فرمود: {و (یاد کن) هنگامی را که ابراهیم به پدر و قومش گفت:}

And who does more wrong than he who invents a lie against Allah}. (AlKahf, 13-15) "Clear authority" here means obvious evidence or proof. {And who does more wrong than he who invents a lie against Allah. (The young men said to one another): "And when you withdraw from them, and that which they worship, except Allah,} (Al-Kahf, 15, 16) i.e. when you deserted them and their idols that they used to worship others instead of Allah the Almighty. Our Prophet Ibrahim (Peace be upon him) said: {And (remember) when Ibrahim (Abraham) said to his father and his people:

«من یقیناً از آنچه شما می‌پرستید بیزارم، جز آن (یعنی تنها الله را می‌پرستم و هیچ‌کس را نمی‌پرستم) که مرا آفریده است؛ و یقیناً او مرا هدایت خواهد کرد.» (الزخرف، ۲۶ و ۲۷). بنابراین، برخی از این جوانان گفتند: چون شما از دین قوم خود روی برگردانده‌اید، باید از آنان نیز با جسم و هیئت کناره بگیرید تا از این احتمال در امان باشید که شرّ آنان به شما برسد. {پس به غار پناه برید، پروردگارتان از رحمت خود برای شما گشایشی پدید می‌آورد و کارتان را برای شما آسان می‌گرداند (یعنی آنچه از رزق و سرپناه به آن نیاز دارید برایتان فراهم می‌کند)} (الکهف، ۱۶)؛ یعنی الله پوشش خود را بر شما خواهد افکند، شما را حفظ می‌کند و بهترین پاداش‌ها را به شما خواهد داد. سپس، الله غاری را که آنان به آن پناه بردند توصیف کرد و فرمود که درِ آن به سوی شمال است، و فرمود: {و خورشید را می‌دیدی که هنگام طلوع، از غار ایشان به سمت راست متمایل می‌شود، و هنگام غروب، از آنان به سمت چپ دور می‌گردد}، یعنی خورشید از سمت غربی غار طلوع می‌کند، سپس به سمت راست آن متمایل می‌شود، و هنگامی که غروب می‌کند، پرتوهایش از سمت شرقی غار به سوی آن می‌آید.

"Verily, I am innocent of what you worship, except Him (i.e. Allah Alone I worship none) Who did create me; and verily He will guide me "}. (Az-Zukhruf, 26, 27) Thus, some of these young men said: as you did desert your people's religion, you should also desert them in body and figure so as to be safe from the possibility that their evil may touches you, {then seek refuge in the Cave,. your Lord will open a way for you from His Mercy and will make easy for you your affair (i.e. will give you what you will need of provision, dwelling)}, (Al-Kahf, 16) i.e. Allah will draw on you His cover, protect you and reward you with the best of all rewards. Then, Allah described the cave to which they resorted stating that its door is to the north saying: {And you might have seen the sun, when it rose, declining to the right from their Cave, and when it set, turning away from them to the left}, i.e. the sun rises on the western side of their cave, then it declines to the right side thereof. And, when it sets its rays come towards the cave from its eastern side.

از نظر حکمت، خورشید هنگام طلوع و غروب به داخل غار آنها می‌تابد تا هوای آن را از زمان به زمان تازه کند. {و آنان در میان غار بودند. این یکی از آیات (نشانه‌ها، دلایل و علامات) خداوند است}، یعنی ماندن آنان در این حالت برای مدتی بسیار طولانی بدون خوردن و آشامیدن، یکی از نشانه‌های خداوند و دلیلی بر توانایی شکوهمند اوست. {هر که را خداوند هدایت کند، او هدایت‌یافته است، اما هر که را گمراه سازد، برای او هیچ ولی (یاور و راهنما) نخواهی یافت که او را به راه راست رهنمون شود}. و تو آنان را بیدار می‌پنداشتی، در حالی که خفته بودند، زیرا چشمانشان برای محافظت از سلامتی‌شان باز بود. {و ما آنان را به سمت راست و چپ می‌گرداندیم}؛ گفته شده است که آنان هر سال یک بار از یک پهلو به پهلوی دیگر گردانده می‌شدند. با این حال، شمار این گردش‌ها تنها نزد خداوند متعال، که بهتر از همه می‌داند، معلوم است! خداوند متعال می‌فرماید: {و سگ آنان دو دست خود را در آستانه [غار یا در فضای نزدیک به ورودی غار، به‌عنوان نگهبان در] گشوده داشته بود}، یعنی سگشان که هنگام ترک قومشان همراهشان بود، با آنان به داخل غار نرفت، بلکه در آستانه ماند و دو دست خود را در آنجا گشوده داشت. این به سبب آن بود که سگ بسیار مطیع و منضبط بود و همچنین نشانه‌ای از احترام به آنان، زیرا فرشتگان به خانه‌ای که در آن سگ باشد وارد نمی‌شوند. بدین‌ترتیب، سگ به سبب همراهی با آنان مبارک شد. با این حال، داستان‌ها و روایات بسیاری درباره نام و رنگ آن سگ ساخته شده است.

Here, the wisdom is that the sun enters their cave on its rising and setting in order to refresh the air from time to time. {While they lay in the midst of the Cave. That is (one) of the Ayat (proofs, evidences, signs) of Allah}, i.e. their stay on this state for a very long period of time without eating and drinking is one of the Signs of Allah and a proof of His Magnificent Ability. {He whom Allah guides, he is the rightly guided,. but he whom He sends astray, for him you will find no Wali (guiding friend) to lead him (to the Right Path). And you would have thought them awake, whereas they were asleep}, for their eyes were open in order to be kept sound. {And We turned them on their right and on their left sides}, it was said: they used to be turned from one side to the other once every year. However, the number of the turnings is known only to Allah the Almighty Who knows best! Allah the Almighty says: {And their dog stretching forth his two forelegs at the entrance [of the Cave or in the space near to the entrance of the Cave (as a guard at the gate)]}, i.e. their dog which accompanied them when they abandoned their people did not enter the cave with them, instead, it stayed at the entrance stretching forth his two forelegs thereat. This is for it was highly disciplined and also as a sign of honor to them because the angels do not enter a house in which there is a dog. Thus, the dog was blessed because he was in their company. However, many tales and narrations were invented with regard to the dog's name and color.

علمای دین در مورد محل این غار اختلاف نظر داشتند. برخی از ایشان گفتند: این غار در سرزمین ایله (یعنی بیت‌المقدس) است. برخی دیگر گفتند: در سرزمین نینوا است. و دیگرانی گفتند: در شام (سرزمین‌های سوریه) است، که این قول مناسب‌تر است و خداوند داناتر است!8

Scholars differed on the location of this cave. Some of them said: It is in the land of Aylah (i.e. Jerusalem). Others said: It is in the land of Ninawa. And others said: it is in the Sham (Syrian territories) which is more proper and Allah knows best!8

اللہ تعالیٰ نے ان کا کامل اور مکمل وصف بیان کرنے کے بعد اور ہمیں ایسا بنا دیا گویا ہم انہیں دیکھ رہے ہوں، فرمایا: {اگر تم ان کو جھانک کر دیکھتے تو یقیناً ان سے منہ موڑ کر بھاگ جاتے اور یقیناً ان سے ڈر سے بھر جاتے}، یعنی ان کی ہیئت کی شان و عظمت کی وجہ سے۔ یہاں مخاطب صرف محمد ﷺ نہیں بلکہ تمام انسان ہیں، کیونکہ کسی شاندار یا باوقار چیز کو دیکھ کر رعب محسوس کرنا انسانی فطرت ہے۔ پھر اللہ تعالیٰ نے تین سو نو سال کے بعد انہیں (اپنی طویل اور گہری نیند سے) بیدار کیا؛ تو ان میں سے ایک بولنے والے نے کہا: {تم (یہاں) کتنی دیر ٹھہرے ہو؟} انہوں نے کہا: "ہم (شاید) ایک دن یا دن کا کچھ حصہ ٹھہرے ہیں۔" انہوں نے کہا:

After Allah the Almighty gave us perfect and complete description of them and made us as seeing them, He said: {Had you looked at them, you would certainly have turned back from them in flight, and would certainly have been filled with awe of them}, i.e. because of the dignity and loftiness of their appearance. The addressed her is not only Prophet Muhammad (Peace be upon him) but also all mankind because it is a human nature to feel awe when seeing a magnificent or dignified thing. Then, Allah the Almighty awakened them (from their long deep sleep) after three-hundred and nine years; then a speaker from among them said: {"How long have you stayed (here)?" They said: "We have stayed (perhaps) a day or part of a day." They said:

رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ، فَابْعَثُوا أَحَدَكُم بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ، فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَىٰ طَعَامًا فَلْيَأْتِكُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ، وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا۔ إِنَّهُمْ إِن يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ وَلَن تُفْلِحُوا إِذًا أَبَدًا۔ پروردگارتان (به‌تنهایی) بهتر می‌داند که چقدر (در اینجا) مانده‌اید. پس یکی از خودتان را با این سکهٔ نقرهٔ خودتان به شهر بفرستید؛ سکه‌هایی که آنان داشتند «دَفْسُس» نامیده می‌شد. {و بنگرد که کدام‌یک خوراک حلال و پاکیزه‌تر است و مقداری از آن را برای شما بیاورد}، یعنی تا از آن بخورید. این نشانهٔ پرهیزگاری و خداترسی آنان است. {و باید احتیاط کند} هنگام ورود به آن شهر {و کسی را از وجود شما آگاه نکند. زیرا اگر مردم از وجود شما آگاه شوند، شما را سنگسار می‌کنند (یا به قتل می‌رسانند، یا آزار و اذیتتان می‌کنند) یا شما را به دین خودشان بازمی‌گردانند؛ و در آن صورت هرگز رستگار نخواهید شد}، یعنی اگر پس از آنکه خداوند متعال شما را نجات داد، به دین آنان بازگردید. همهٔ این‌ها از آن رو بود که گمان می‌کردند یک روز یا بخشی از یک روز خوابیده‌اند، و گمان نمی‌کردند که بیش از سیصد سال خوابیده باشند؛ دورانی که تقریباً همه‌چیز دگرگون شده و نسل آنان درگذشته و نسل‌های دیگری سرزمین را آباد کرده بودند. از این رو، هنگامی که یکی از ایشان برای تهیهٔ خوراک به شهر رفت، ترسید که مردم او را بشناسند، پس خود را ناشناس ساخت.

"Your Lord (Alone) knows best how long you have stayed (here). So send one of you with this silver coin of yours to the town} the coins they had were called "Dafsus". {And let him find out which is the good lawful food, and bring some of that to you}, i.e. to eat thereof. This is a sign of their piety and godfearing. {And let him be careful} during entering that town {and let no man know of you. For, if they come to know of you, they will stone you (to death or abuse and harm you) or turn you back to their religion; and in that case you will never be successful}, i.e. if you turn back to their religion after you are saved by Allah the Almighty. All this because they thought they slept a day or part of a day, and they did not imagine to have slept for more than three-hundred years. The period in which almost everything have changed and their generation passed away and other generations inhabited the land. Thus, when one of them went to the town to get the food, he feared that the people would recognize him, so he disguised.

در عوض، اهالی شهر او را غریبه یافتند و ترسیدند که او جاسوس باشد یا به هر شکلی به آنان زیان برساند. برخی از علما گفتند که او از دست آنان گریخت. اما دیگران گفتند: او آنان را از خبر آگاه ساخت و به سوی غار برد تا یارانش را ببینند. چون به غار نزدیک شدند، او داخل آن شد و همه‌چیز را درباره‌ی مدتی که یارانش در غار خوابیده بودند، به ایشان گفت، و آنان به تقدیر الهی و حکم خداوند متعال اعتراف کردند. گفته شده است: آنان همچنان به خواب رفته بودند؛ و دیگران گفتند: همه‌ی ایشان مرده بودند.

Instead, the town and its people found him to be a stranger and feared that he might be a spy or that he could harm them in any way. Some scholars said that he escaped from them. But, others said: he informed them with the news and took them to the cave to see his companions. When they approached the cave, he entered it and told his companions all about the period they spent sleeping in the cave and they confessed it to be the Divine Decree of Allah the Almighty. It was said: They went on sleeping; and others said: They all fell dead.

اما مردم شهر، گفته شده که آنان نمی‌توانستند جای آنها را در غار ببینند. یا اینکه به‌خاطر ترسویی‌شان یا احساس شکوه و بزرگواری خود، نمی‌توانستند وارد غار شوند. با این حال، (مردم شهر) درباره‌ی ماجرای آنان با یکدیگر اختلاف کردند؛ برخی از ایشان گفتند: {بر آنان بنایی بسازید}، یعنی دهانه‌ی غار را ببندید تا آنان نتوانند بیرون بیایند و کسی نیز نتواند به آنان آسیبی برساند. اما کسانی که نظرشان پیروز شد گفتند: این کار مبارک خواهد بود، زیرا به این مردمان نیک و خداترس نزدیک است. این رسم در دوران‌ها و روزگاران پیش از پیامبر محمد ﷺ رایج بود. اما اسلام این کار را رد می‌کند (ساختن عبادتگاه بر روی قبرهای هر کس، حتی اگر پیامبر باشد)؛ پیامبر ﷺ فرمود:

As for the people of the city, it was said that they could not see their place in the cave. Or, they could not enter the cave because of their cowardice, or feeling their lofty dignity. However, they (the people of the city) disputed among themselves about their case, some of them said: {Construct a building over them}, i.e. block the cave's gate to prevent them from getting out or anyone from touching them with harm. But, those who won their point said: that will be blessed because its nearness to these righteous and godly people. This was common in the previous eras and periods prior to Prophet Muhammad (Peace be upon him). But, Islam rejects this deed (building places of worship over the graves of anyone even if it is a Prophet): the Prophet (Peace be upon him) said:

«خدا یہود و نصارىٰ را لعنت کند، زیرا آنان مساجد (عبادتگاه‌ها) را بر قبرهای پیامبرانشان بنا کردند.» پیامبر ﷺ مسلمانان را از کاری که امت‌های پیشین با قبرهای مردان صالح خود انجام می‌دادند، برحذر می‌داشت.

"May Allah curse the Jews and Christians for they built the places of worship at the graves of their Prophets." The Prophet (Peace be upon him) was warning (Muslims) against what the previous nations used to do with the graves of their pious people.

خداوند متعال می‌فرماید: {و بدین‌گونه [مردم را] بر [حال] آنان آگاه گردانیدیم تا بدانند که وعدهٔ خداوند حق است و آنکه در [قیامت] هیچ شکی نیست}، یعنی تا مردم بدانند که رستاخیز حق است و اگر بدانند که این جوانان بیش از سیصد سال خوابیده بودند و سپس بدون تغییر بیدار شدند، آنگاه دربارهٔ قیامت هیچ شکی وجود نخواهد داشت. پس کسی که آنان را در آن مدت طولانی در این حالت نگه داشت، توانا است که پس از پوسیدن بدن‌های مردگان، آنها را برانگیزد و دوباره زنده گرداند. به‌راستی مؤمنان در این امر ذرّه‌ای تردید ندارند: {جز این نیست که فرمان او هرگاه چیزی را اراده کند، این است که به آن می‌گوید: "باش!" پس می‌شود}. (یس، ۸۲)

Allah the Almighty says: {And thus We made their case known (to the people), that they might know that the Promise of Allah is true, and that there can be no doubt about the Hour}, i.e. to let the people know that resurrection is true and that there can be no doubt about the Hour if they know that these young men slept for more than three hundred years then they were awaken unchanged. So, He Who kept them in this state all that period, is capable to resurrect and give life again to the dead bodies after they undergo decomposition. Really, the believers do not doubt this in the least: {Verily, His Command, when He intends a thing, is only that He says to it, ‘Be!’ -and it is!}. (Ya-Sin, 82)

سپس می‌فرماید: {(برخی) می‌گویند آنان سه نفر بودند و سگ چهارمین ایشان بود،» و (برخی) می‌گویند پنج نفر بودند و سگ ششمین ایشان بود، تخمین‌زنان از روی غیب،» و (گروهی دیگر) می‌گویند هفت نفر بودند و سگ هشتمین ایشان بود}، زیرا خداوند اختلاف مردم را درباره‌ی شمار آنان با یکدیگر یادآور شد. او سه گفته را بیان کرد؛ دو گفته‌ی نخست را رد نمود و گفته‌ی سوم را بیان داشت، و این امر نشان می‌دهد که گفته‌ی سوم درست است.

Then, He says: {(Some) say they were three, the dog being the fourth among them,' and (others) say they were five, the dog being the sixth, guessing at the unseen,' (yet others) say they were seven, and the dog being the eighth}, as Allah cited the dispute of the people among themselves as to their number. He cited three sayings, the first two He refuted and the third He stated, a matter which indicates that the third is the true one.

اما الله تعالی پیامبرش ﷺ را به آداب نیکویی که باید در چنین موردی رعایت شود راهنمایی کرد: اینکه انسان بگوید: «الله داناتر است!». در این باره الله متعال می‌فرماید: {پروردگار من به شمارشان داناتر است}.

However, Allah guided His Prophet (Peace be upon him) to the good manners to be followed in such a case: that one should say "Allah knows best!" For this, Allah the Almighty says: {My Lord knows best their number}.

گفتهٔ او: {جز اندکی از مردم آن‌ها را نمی‌دانند}. یعنی درباره‌ی شمارشان جز با دلیل روشنی که به تو وحی کرده‌ایم، بحث مکن؛ یعنی بحثی آسان، و در چنین اموری خود را به زحمت مینداز. {و درباره‌ی اصحاب کهف از هیچ‌یک از آنان (اهل کتاب، یهودیان و مسیحیان) نظرخواهی مکن}، زیرا خداوند از آغاز داستان، شمارشان را پنهان داشت و فرمود: {آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان (الله) ایمان آورده بودند}.

His Statement: {None knows them but a few}, from among the people. (So debate not (about their number) except with the clear proof (which We have revealed to you)}, i.e. an easy debate and do not exert yourself in such matters. {And consult not any of them (people of the Scripture -Jews and Christians) about (the affair oj) the people of the Cave}, as He concealed their number from the very beginning of the story, saying: {Truly they were young men who believed in their Lord (Allah)}.

پس اگر در ذکر عددشان فایده‌ای بود، الله تبارک و تعالی حتماً آن را از همان ابتدا به ما می‌فرمود! الله تبارک و تعالی می‌فرماید: {و هرگز درباره‌ی هیچ چیزی مگو: "من فردا آن کار را خواهم کرد." مگر اینکه بگویی: "اگر الله بخواهد!" و هنگامی که فراموش کردی، پروردگارت را یاد کن و بگو: "امید است پروردگارم مرا به راهی نزدیک‌تر از این به حقیقت رهنمون شود."} این درس اخلاقی بزرگ و والایی است که الله تبارک و تعالی به ما آموخته است: هرگاه کسی بخواهد کاری را انجام دهد، باید بگوید "اگر الله بخواهد"، زیرا انسان نمی‌داند آنچه نزد الله برای فردا یا آینده پنهان است چیست. ابوهریره (رضی الله عنه) روایت کرده که پیامبر الله ﷺ فرمود: «سلیمان بن داوود، پیامبر الله، گفت: امشب با هفتاد همسر هم‌بستر خواهم شد و همه‌ی آنان فرزند پسری به دنیا خواهند آورد که در راه الله جهاد خواهد کرد. همدمش یا فرشتگان به او گفتند: بگو "اگر الله بخواهد"، اما او این را نگفت و فراموشش کرد.»

(Al-Kahf, 13) So, if there was any benefit in mentioning their number, Allah the Almighty would certainly revealed it to us from the very beginning! Allah the Almighty says: {And never say of anything, "I shall do such and such thing tomorrow." Except (with the saying), "if Allah will!" And remember your Lord when you forget and say: "It may be that my Lord guides me unto a nearer way of truth than this "}, this is a great and high moral lesson taught by Allah the Almighty that when anyone wishes to do something, he should say "If Allah wills", because man cannot know what is hidden with Allah for tomorrow or for the future. Abu Hurairah (May Allah be pleased with him) reported Allah's Prophet (Peace be upon him) as saying that "Sulaiman lbn Dawud, the Messenger of Allah, observed: I will have an intercourse with seventy wives during the night; all of them will give birth to a male child who will fight in the cause of Allah. His companion or the angels said to him: Say, "If Allah wills." But he (Sulaiman) did not say so, and he forgot it.

و هیچ‌یک از همسرانش فرزندی به دنیا نیاورد، جز یکی که نوزادی ناقص‌الخلقه به دنیا آورد. پیامبر خدا ﷺ فرمود: «اگر [سلیمان] إن شاء الله می‌گفت، شکست نمی‌خورد و خواسته‌اش برآورده می‌شد.» خداوند متعال می‌فرماید: {و چون فراموش کردی، پروردگارت را یاد کن}، زیرا فراموشی ممکن است از سوی شیطان باشد، و یاد خداوند شیطان را از دل انسان بیرون می‌راند و در نتیجه انسان آنچه را فراموش کرده به یاد می‌آورد. {و بگو: امید است پروردگارم مرا به راهی نزدیک‌تر از این به رشد رهنمون شود}، یعنی اگر در موضوعی اختلاف و مجادله‌ای وجود داشت، باید به خداوندی پناه برد که می‌تواند آن را آسان و میسر گرداند. سپس خداوند متعال می‌فرماید:

And none of his wives gave birth to a child, but one who gave birth to a premature child. Allah's Messenger (Peace be upon him) said: Had he said lnsha'Allah (if Allah so willed), he would not have failed and his desire would have been materialized. " Allah the Almighty says: {And remember your Lord when you forget}, for forgetting may be caused by the Devil, and remembering Allah gets the Devil out of one's heart and thus he remembers what he has forgotten. {And say: "It may be that my Lord guides me unto a nearer way of truth than this"}, i.e. if there were controversies and disputes about something, one should resort to Allah Who can facilitate it and make it so easy. Then, Allah the Almighty says:

{و در غارشان سیصد سال ماندند و نُه سال بر آن افزودند}، یعنی سال‌های قمری. {بگو: خدا بهتر می‌داند که چقدر ماندند}، یعنی اگر درباره این موضوع پرسیده شدی و پاسخ دقیقش را ندانستی، باید امر را تنها به خداوند متعال نسبت دهی. {غیب آسمان‌ها و زمین نزد اوست}، یعنی او غیب را می‌داند و دانش آن را جز به کسانی از میان بندگانش که بخواهد نمی‌دهد؛ {چه بینا و چه شنواست!}، یعنی

{And they stayed in their Cave three hundred (solar) years, adding nine}, i.e. for lunar years. {Say: Allah knows best how long they stayed}, i.e. if you are asked about this and you do not know exactly the answer, you should only attribute the matter to Allah the Almighty {With Him is (the knowledge on the Unseen of the heavens and the earth}, i.e. He knows the Unseen and gives knowledge thereof to none but Whom He wishes from among His creatures; {How clearly He sees, and hears (everything)!}, i.e.

او هر چیز را در جای شایستهٔ خود قرار می‌دهد، با علم کامل و عدالت خویش۔

He puts everything in its proper place with His Perfect Knowledge and Justice.

سپس [خداوند] می‌فرماید: {برای آنان جز او هیچ ولیّی (یاری‌دهنده، تدبیرکننده امور و سرپرست) نیست، و او هیچ‌کس را در حکم و فرمانروایی خود شریک نمی‌گرداند}، یعنی تنها اوست که تدبیرکنندهٔ امور است و اوست پادشاهی که بر همه‌چیز فرمان می‌راند.

Then, He says: {They have no Wali (Helper, Disposer of affairs, Protector) other than Him, and He makes none to share in His Decision and His Rule}, i.e. He is the only Disposer of affairs and He is the King Who rules over everything.