Manyan abokan aikinsa da magadansu tun zamaninsa har zuwa yau
His Most Prominent Associates And Their Successors From His Time To Our Own
Adadin abokan Aḥmad, da na malaman ilimi masu girma da salihai waɗanda, a cikin shekarun da suka shuɗe tsakanin rasuwarsa da zamaninmu, suka bi tafarkinsa, ya yi yawa wanda ba a iya ƙidaya shi. A nan zan ambaci mafi shahara kawai, waɗanda aka tsara su a tsararraki tara. Allah ya ba da nasara!542 100.1
The number of Aḥmad’s associates, and of those learned scholars and good men who, during the years that have elapsed between his death and our own time, have followed his path is too large to count. Here I will mention only the most prominent, arranged in nine generations. May God ensure success!542 100.1
Zaɓaɓɓun Mambobin Zamanin Farko: Waɗanda Suka Yi Zama Da Aḥmad Kuma Suka Ruwaito Kai Tsaye Daga Gare Shi
Selected Members Of The First Generation: Those Who Associated With Aḥmad And Transmitted Directly From Him
Aḥmad ibn Muḥammad ibn al-Ḥajjāj, Abū Bakr al-Marrūdhī. Mutum ne mai tsanani wajen taƙawa da kuma salihi. Ya kasance mai sadaukar da kai wajen yi wa Aḥmad hidima, kuma Aḥmad yana aika shi a wajen aiki. Aḥmad yana cewa masa: "Duk abin da ka faɗa, ana ɗaukarsa kamar ni ne na faɗa shi da kaina." Ya kasance yana girmama al-Marrūdhī ta musamman, kuma yana cin abin da ya ba shi.543
Aḥmad ibn Muḥammad ibn al-Ḥajjāj, Abū Bakr al-Marrūdhī. A scrupulous and righteous man. He was devoted to serving Aḥmad, who would send him out on errands. Aḥmad used to tell him: “Anything you say counts as if I said it myself.” He treated al-Marrūdhī with special consideration and would eat what he gave him.543
Bayan ya dawo daga Samarra, sau da yawa yakan ce, "Allah ya saka wa al-Marrūdhī da alheri!" Al-Marrūdhī ne ya rufe idanun Aḥmad, ya kuma yi masa wanka bayan ya rasu. Haka kuma ya ruwaito yawancin hadisansa da tattaunawarsa kan batutuwan fikihu. 100.3
After he returned from Samarra, he would often say, “God reward al-Marrūdhī!” It was al-Marrūdhī who closed Aḥmad’s eyes and washed him after he died. He also transmitted many of his reports and discussions of legal issues. 100.3
Lokacin da Abū Bakr al-Marrūdhī ya tafi bakin iyaka, wasu gungun mutane masu yawa suka yi tafiya tare da shi har zuwa Samarra. Ya ci gaba da umurtar su da su koma, amma ba su koma ba. An kiyasta yawan mutanen da ke cikin gungun a dubu hamsin, ban da waɗanda suka juya baya kafin su isa Samarra.
When Abū Bakr al-Marrūdhī left for the frontier, a crowd of people marched with him as far as Samarra. He kept telling them to turn back but they wouldn’t. The size of the crowd was estimated at fifty thousand, not counting the ones who turned back before reaching Samarra.
"Ka gode wa Allah," wani ya ce masa, "don mutane da yawa suna sonka." Sai ya fashe da kuka, ya ce, "Ba ni suke so ba, Aḥmad ibn Ḥanbal suke so." [Al-ʿAbbās ibn Naṣr:] Na je yin salla a kabarin al-Marrūdhī, sai na ga wasu tsofaffin maza a wurin. Ɗayansu yana faɗa wa wani, "Wane ya kwana a nan jiya da dare, ya tashi cikin firgici. Na tambaye shi abin da ya faru, sai ya ce, 'Na yi mafarki na ga Aḥmad ibn Ḥanbal yana hawa tare da wasu. Na tambaye shi inda za mu, sai ya ce, "Zuwa Itacen Ṭūbā don mu riski Abū Bakr al-Marrūdhī."'" Al-Marrūdhī ya rasu a ranar shida ga Jumādā I na shekara ta 275 [16 ga Satumba, 888], aka binne shi kusa da kabarin Aḥmad. Hārūn ibn al-ʿAbbās al-Hāshimī ne ya jagoranci sallar jana'izarsa.
“Be grateful to God,” someone said to him, “that so many people admire you.” He burst into tears then said, “It’s not me they admire, it’s Aḥmad ibn Ḥanbal.” [Al-ʿAbbās ibn Naṣr:] I went to pray at al-Marrūdhī’s grave and saw some old men there. One of them was telling another, “So-and-So slept here last night and woke up scared. I asked him what happened, and he said, ‘I dreamed I saw Aḥmad ibn Ḥanbal riding along. I asked him where we were going, and he said, “To the Tree of Ṭūbā to catch up with Abū Bakr al-Marrūdhī.”’” Al-Marrūdhī died the sixth of Jumādā I 275 [September 16, 888] and was buried near Aḥmad’s grave. His funeral prayer was led by Hārūn ibn al-ʿAbbās al-Hāshimī.
Ibrāhīm ibn Isḥāq al-Ḥarbī. An haife shi a shekara ta 198 [813–14], ya karɓi hadisai daga Abū Nu'aym al-Faḍl ibn Dukayn, 'Affān ibn Muslim, 'Abd Allāh ibn Ṣāliḥ al-'Ijlī, Mūsā ibn Ismā'īl al-Tabūdhakī, Musaddad, da wasu da yawa. Ya kasance abin koyi a dukkan fannonin ilimi, mai tattara littattafai nagari, kuma ɗan ibada mai nisantar duniya, wanda ya ruwaito daga Aḥmad wasu kyawawan tattaunawa kan matsalolin fiqhu. 100.7
Ibrāhīm ibn Isḥāq al-Ḥarbī. Born in 198 [813–14], heard reports from Abū Nuʿaym al-Faḍl ibn Dukayn, ʿAffān ibn Muslim, ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ al-ʿIjlī, Mūsā ibn Ismāʿīl al-Tabūdhakī, Musaddad, and many others. He was an exemplar in all fields of learning, a good compiler, and a worshipful renunciant who transmitted from Aḥmad some good discussions of legal problems. 100.7
Al-Dāraquṭnī ya ce, "Ibrāhīm al-Ḥarbī yana daidai da Aḥmad ibn Ḥanbal wajen zuhudu, ilimi, da taka-tsantsan wajen addini." [Al-Ashyab:] Wani mutum ya taɓa cewa wa Ibrāhīm al-Ḥarbī, "Ta yaya ka iya tara duk waɗannan littattafai?" 100.8
Al-Dāraquṭnī said, “Ibrāhīm al-Ḥarbī was on a par with Aḥmad ibn Ḥanbal in renunciation, learning, and scrupulosity.” [Al-Ashyab:] A man once said to Ibrāhīm al-Ḥarbī, “How did you manage to collect all these books?” 100.8
"Da jini da wahala!" Ibrāhīm ya amsa cikin fushi. "Jini da wahala!" [ʿAbd Allāh:] Mahaifina yana gaya mini, "Je wurin Ibrāhīm al-Ḥarbī ka sa shi ya dictate maka Littafin Raba Gādo." 100.9
“With blood and toil!” Ibrāhīm replied angrily. “Blood and toil!” [ʿAbd Allāh:] My father used to tell me, “Go to Ibrāhīm al-Ḥarbī and have him dictate the Book of Dividing Inheritances for you.” 100.9
[ʿAbd Allāh ibn Aḥmad ibn Zayd:] Abū ʿAlī l-Ḥusayn ibn Qahm ya taba faɗa mini, a lokacin da aka ambaci Ibrāhim al-Ḥarbī, cewa, "Ina rantsuwa da Allah, Abū Muḥammad, ba za ka sake ganin irinsa ba, aƙalla ba a wannan duniya ba. Na sadu da mutane masu ilimi da ƙwarewa a kowane fanni, na kuma yi karatu a wurinsu, amma ban taɓa ganin wanda ya kai shi kamala a dukkan waɗannan fannoni ba." 100.10
[ʿAbd Allāh ibn Aḥmad ibn Zayd:] Abū ʿAlī l-Ḥusayn ibn Qahm once said to me, at the mention of Ibrāhim al-Ḥarbī, “By God, Abū Muḥammad, you’ll never see another like him, at least not in this world. I’ve met people of learning and ability in every field, and studied with them, but never saw anyone as accomplished in all of them as he was.” 100.10
[Ibn Durustuwayh:] Ibrāhīm al-Ḥarbī da Aḥmad ibn Yaḥyā Thaʿlab sun taru lokaci guda, sai Thaʿlab ya ce wa Ibrāhīm, “Yaushe ne ya halatta mutum ya yi ba tare da haduwa da sauran malamai ba?” 100.11
[Ibn Durustuwayh:] Ibrāhīm al-Ḥarbī and Aḥmad ibn Yaḥyā Thaʿlab once met, and Thaʿlab said to Ibrāhīm, “When is it all right to do without meeting other scholars?” 100.11
“Lokacin da mutum ya san abin da suka faɗa,” Ibrāhīm ya amsa, “da kuma matsayin da suka goyi bayansu.” Ibrāhīm al-Ḥarbī ya rasu a Baghdad a shekara ta 285 [898–99]. Yūsuf ibn Yaʿqūb al-Qāḍī ne ya yi masa sallah, kuma mutane da yawa sun halarci jana'izarsa. An binne shi a gidansa, kuma kabarinsa ya sananne har yau, ana ziyartarsa don neman albarka.
“When one knows what they’ve said,” answered Ibrāhīm, “and what positions they’ve supported.” Ibrāhīm al-Ḥarbī died in Baghdad in 285 [898–99]. Yūsuf ibn Yaʿqūb al-Qāḍī prayed over him, and a great number of people attended the funeral. He was buried in his house, and his grave is known today and visited for blessings.
Muhannaʾ ibn Yaḥyā l-Shāmī. Yana ruwaya hadiths daga Yazīd ibn Hārūn da ʿAbd al-Razzāq. Shi babban mutum ne a cikin abokan Aḥmad. Aḥmad yana girmama shi kuma yana ba shi kulawar da ta dace da shi a matsayinsa na dalibi mai dadewa. Yakan gajiyar da Aḥmad da tambayoyinsa marasa karewa, amma Aḥmad yana jure masa da haƙuri. Al-Dāraquṭnī ya kira shi amintacce kuma mai ɗabi'a mai kyau a matsayin malami mai ilimi. 100.18
Muhannaʾ ibn Yaḥyā l-Shāmī. Related Hadith citing Yazīd ibn Hārūn and ʿAbd al- Razzāq. A major figure among Aḥmad’s associates. Aḥmad respected him and gave him the consideration due him as a student of long standing. He would tire him out with his incessant questions, but Aḥmad would bear it patiently. Al-Dāraquṭnī called him a trustworthy and upstanding authority. 100.18
Zaɓaɓɓun Mambobin Ƙarni na Biyu
Selected Members Of The Second Generation
Aḥmad ibn Muḥammad ibn Hārūn Abū Bakr al-Khallāl. Ya sadaukar da kansa wajen tattara ilimin da Aḥmad ibn Ḥanbal ya watsa. Yana tafiye-tafiye don wannan manufa, ya rubuta koyarwar Aḥmad duka ta hanyar masu ba da labari kaɗan da ta masu ba da labari da yawa,544 kuma ya tattara littattafai da dama, ciki har da Littafinsa na Jam'i wanda ya kai kimanin takardu ɗari biyu. Babu wani daga cikin sauran abokan Aḥmad da ya cim ma abu irin wannan girma. Majalisarsa ta ilimi tana cikin masallacin al-Mahdī. Ya rasu kafin sallar Juma'a a ranar uku ga Rabī'u na farko na shekara ta 311 bayan Hijira [20 ga Yuni, 923]. 100.22
Aḥmad ibn Muḥammad ibn Hārūn Abū Bakr al-Khallāl. Dedicated himself to collecting the knowledge transmitted by Aḥmad ibn Ḥanbal. Traveling for that purpose, he documented Aḥmad’s teachings both with few intermediaries and with many intermediaries,544 and compiled a number of works, including his Compendium in some two hundred quires. None of Aḥmad’s other associates accomplished anything on that scale. His study circle was in the mosque of al-Mahdī. He died before the Friday prayer on the third of Rabīʿ I 311 [June 20, 923]. 100.22
Al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Khalaf, Abū Muḥammad al-Barbahārī. Ya haɗa ilimi da zuhudu. Ya kasance abokin al-Marrūdhī da Sahl al-Tustarī. Ya ƙi karɓar dirhami dubu saba'in da mahaifinsa ya bar masa, saboda shakku da ya ke da shi game da halaccinsa. Ya kasance mai tsananin suka ga masu kirkirar bidi'a, har suka sami nasarar juya hukumomi a kansa. Ya bar Ƙofar Muḥawwal, inda yake zaune, zuwa Gabashin Birni, inda 'yar'uwar Tūzūn ta ɓoye shi a gidanta. Bayan ya zauna a can wata guda, ya rasu sakamakon zubar jini daga ciki. Matar ta aika bawanta ya nemo wanda zai yi wa gawarsa wanka, sannan ta kulle dukkan kofofi don kada wani ya san cewa gawar tana wurin. Mai yi wa gawa wanka ya zo, ya yi mata wanka, ya tsaya yana sallah shi kaɗai a kan gawar. Ba zato ba tsammani matar ta duba sama ta ga gidan cike da maza sanye da kore da fari. Ta kira bawan, ta ce: "Ka bari su shiga ne?" 100.23
Al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Khalaf, Abū Muḥammad al-Barbahārī. Combined learning and renunciation. Was an associate of al-Marrūdhī and Sahl al-Tustarī. He renounced seventy thousand dirhams left him by his father on account of misgivings he had about its permissibility. He was severe in his denunciations of innovators, who eventually managed to turn the authorities against him. He moved from Muḥawwal Gate, where he had been staying, to the East Side, where Tūzūn’s sister hid him in her house. After he had been there a month, he died of a hemorrhage.545 The woman sent her servant to find someone to wash his corpse, then locked all the doors so no one would know the body was there. The corpse-washer arrived, washed the corpse, and stood praying alone over the body. Suddenly the woman looked up and saw that the house was full of men dressed in green and white. Summoning the servant, she asked, “Did you let them in?” 100.23
Mambobi Zababbu Na Tsara Ta Uku
Selected Members Of The Third Generation
ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar ibn Aḥmad, Abū Bakr, almajirin al-Khallāl. Ya riwaito Hadísi yana ambatar Muḥammad ibn ʿUthmān ibn Abī Shaybah, Mūsā ibn Hārūn, Qāsim al-Muṭarriz, da Abū l-Qāsim al-Baghawī, da wasu da yawa. Shi ne marubucin manyan littattafai da yawa masu kyau da aka tsara sosai. Ya rasu a watan Shawwāl na shekara ta 363 [Yuni–Yuli 974]. 100.35
ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar ibn Aḥmad, Abū Bakr, the Disciple of al-Khallāl. Recited Hadith citing Muḥammad ibn ʿUthmān ibn Abī Shaybah, Mūsā ibn Hārūn, Qāsim al- Muṭarriz, and Abū l-Qāsim al-Baghawī, among many others. He is the author of several large and well-executed compilations. He died in Shawwāl 363 [June–July 974]. 100.35
[Abū Yaʿlā:] Na ji labari cewa a lokacin rashin lafiyarsa na ƙarshe, ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar ya ce, "Zan kasance tare da ku har zuwa ranar Juma'a." Waɗanda ke kewaye da shi suka yi masa fatan samun sauƙi cikin gaggawa, amma ya amsa da cewa: "Na ji Abū Bakr al-Khallāl yana cewa ya ji Abū Bakr al-Marrūdhī yana cewa, 'Aḥmad ibn Ḥanbal ya rayu shekara saba'in da takwas, ya mutu a ranar Juma'a, kuma an binne shi bayan sallar jana'iza.' Abū Bakr al-Marrūdhī da kansa ya rayu shekara saba'in da takwas, ya mutu a ranar Juma'a, kuma an binne shi bayan sallar jana'iza. Abū Bakr al-Khallāl kuma ya rayu shekara saba'in da takwas, ya mutu a ranar Juma'a, kuma an binne shi bayan sallar jana'iza. Yanzu ni na kai shekara saba'in da takwas, kuma zan kasance tare da ku har zuwa ranar Juma'a." Da ranar Juma'a ta zo, sai ya rasu. An binne shi bayan sallar jana'iza.
[Abū Yaʿlā:] I have heard that during his final illness, ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar said, “I’ll be here with you until Friday.” Those around him wished him a speedy recovery, but he replied: “I heard Abū Bakr al-Khallāl say that he heard Abū Bakr al-Marrūdhī say, ‘Aḥmad ibn Ḥanbal lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer.’ Abū Bakr al-Marrūdhī himself lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer. And Abū Bakr al-Khallāl lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer. Now I’m seventy-eight, and I’ll be here with you until Friday.” When Friday came he died. He was buried after the ritual prayer.
ʿUbayd Allāh ibn Muḥammad ibn Muḥammad ibn Ḥamdān, Abū ʿAbd Allāh ibn Baṭṭah al-ʿUkbarī. Ya karɓi hadisai daga al-Baghawī, Ibn Ṣāʿid, da wasu da yawa. Ya yi tafiye-tafiye masu yawa don neman hadisi. An ba shi rabo mai yawa na ilimi da taƙawa. 100.37
ʿUbayd Allāh ibn Muḥammad ibn Muḥammad ibn Ḥamdān, Abū ʿAbd Allāh ibn Baṭṭah al-ʿUkbarī. Heard reports from al-Baghawī, Ibn Ṣāʿid, and many others. He traveled extensively in search of Hadith. He was gifted with a generous share of learning and piety. 100.37
Mambobi Zababbu Na Ƙarni Na Huɗu
Selected Members Of The Fourth Generation
Muḥammad ibn ʿAlī ibn al-Fatḥ, Abū Ṭālib al-ʿUshārī. Mai yawan ruwaya kuma mutum mai yalwar tsoron Allah da ibada. 100.43
Muḥammad ibn ʿAlī ibn al-Fatḥ, Abū Ṭālib al-ʿUshārī. A prolific transmitter and a man of abundant religious feeling. 100.43
"Na ji malamina ʿAbd al-Wahhāb al-Ḥāfiẓ yana cewa, "Abū Ṭālib al-ʿUshārī ya taba fita a wata rana ta rikici lokacin da babu wanda ke cikin aminci. Wani Bature (Bature) ya tare shi, ya tambaye shi, 'Me kake da shi da zaka ba ni?' Sai ya ce, 'Babu komai.'"
I heard my teacher ʿAbd al-Wahhāb al-Ḥāfiẓ say, “Abū Ṭālib al-ʿUshārī once went out on a day of unrest when no one was safe. He was accosted by a Turk who asked him, ‘What have you got to give me?’ “‘Nothing,’ he said.
"Turkin ya tafi, amma Abū Ṭālib ya kira shi ya dawo. ‘Dole ne in gaya maka,’ ya ce, ‘cewa sana’armu ita ce gaskiya. Ga dirhami biyu—ka karɓe su!’ Turkin bai kawai bar shi ba, amma ya gano inda yake zaune, sannan ya ba dukan unguwar kariya saboda godiya ga gaskiyarsa."
“The Turk walked off but Abū Ṭālib called him back. ‘I have to tell you,’ he said, ‘that our stock in trade is being honest. I have two dirhams—take them!’ “The Turk not only left him unmolested but found out where he lived and extended protection to the whole neighborhood in appreciation of his honesty.”
Daga Ƙarni na Biyar
From The Fifth Generation
Alƙali Abū Yaʿlā Muḥammad ɗan al-Ḥusayn ɗan Muḥammad ɗan Khalaf ɗan al-Farrāʾ. Ya saurari Hadisai da yawa, kuma ya yi nazarin ilimin fiqhu tare da Abū ʿAbd Allāh ɗan Ḥāmid. Ilimin hanyar Aḥmad a zamaninsa ya wuce zuwa gare shi. Ya rubuta litattafai masu yawa a kan ƙa'idojin fiqhu da kuma hukunce-hukuncen shari'a na musamman. Yana da ɗalibai da yawa. Mutum ne mai ɗabi'a da amana, kuma mai fahimta sosai a al'amuran shari'a. Ya yi aikin alƙali, kuma ya yi koyarwar Hadisi a masallacin al-Manṣūr daga kujerar da ɗan Ibn Ḥanbal, ʿAbd Allāh, ya taɓa zama a kanta. Jama'a masu yawa sun halarci zamansa, kuma mutum uku—Abū Muḥammad ɗan Jābir, Abū Manṣūr ɗan al-Anbāri, da Abū ʿAlī l-Baradānī—sun yi aikin masu maimaita koyarwarsa. Ya rasu da daren Lahadi tsakanin sallolin dare biyu, aka binne shi ranar Litinin, ranar sha tara ga watan Ramadan 458 [14 ga Agusta, 1066]. Mutane da yawa sun halarci jana'izarsa har wasu da yawa daga cikinsu suka suma saboda zafi, dole suka karya azumi.44
The judge Abū Yaʿlā Muḥammad ibn al-Ḥusayn ibn Muḥammad ibn Khalaf ibn al- Farrāʾ. Heard much Hadith, and studied legal reasoning with Abū ʿAbd Allāh ibn Ḥāmid. To him passed the knowledge of Aḥmad’s way in his generation. He authored numerous compilations on the principles of jurisprudence and on particular applications of the law. He had many students. He was a man of propriety and integrity, and discerning in matters of law. He served as a judge and dictated Hadith in the mosque of al-Manṣūr from the chair formerly occupied by Ibn Ḥanbal’s son ʿAbd Allāh. Vast crowds attended his sessions, and three men—Abū Muḥammad ibn Jābir, Abū Manṣūr ibn al-Anbāri, and Abū ʿAlī l-Baradānī—worked as his repeaters.548 He died on Sunday night between the two night prayers and was buried on Monday, the nineteenth of Ramadan 458 [August 14, 1066]. So many people attended his funeral that a good number succumbed to the heat and had to break their fast. 100.44
Membobin Zabi Na Tsara Ta Shida
Selected Members Of The Sixth Generation
Abū Jaʿfar ʿAbd al-Khāliq ibn ʿĪsā l-Hāshimī. Ya ji hadisi da yawa daga Abū l-Qāsim ibn Bishrān, Abū Muḥammad al-Khallāl, Abū Isḥāq al-Barmakī, al-ʿUshārī, Ibn al-Mudhhib, da wasu. Ya yi karatun fiqhu a wurin Alƙali Abū Yaʿlā. Ya kasance masanin fiqhu kuma mai tattara littattafai, mutum mai ibada da kamun kai. Alƙali Abū Yaʿlā ya ba shi shaida, kuma ya yi wa Abū ʿAbd Allāh al-Dāmaghānī aiki a matsayin mai rubuta takardu da shaida, amma ya daina kafin ya rasu. Ya yi koyarwa a masallacin da ke Titin Masu Sayar da Riguna kusa da Ƙofar Basra, da kuma masallacin al-Manṣūr. Daga baya ya koma Gabashin Birni, inda ya yi koyarwa a wani masallaci da ke gaban fadar halifa. A shekara ta 466, bayan ambaliyar Canal ɗin Muʿallā, ya koma Ƙofar Baka, ya zauna a Titin Dīwān da ke al-Ruṣāfah, inda ya yi koyarwa a masallacin nan da kuma masallacin al-Mahdī. Ya kuma shirya zaman tattaunawa inda ake gudanar da muhawara ta hasashe. 100.46
Abū Jaʿfar ʿAbd al-Khāliq ibn ʿĪsā l-Hāshimī. Heard much Hadith from Abū l-Qāsim ibn Bishrān, Abū Muḥammad al-Khallāl, Abū Isḥāq al-Barmakī, al-ʿUshārī, Ibn al- Mudhhib, and others, and studied jurisprudence with Judge Abū Yaʿlā. He was a jurisprudent and compiler, and a pious and self-restrained man. He was certified by Judge Abū Yaʿlā and served Abū ʿAbd Allāh al-Dāmaghānī as a notary-witness but stopped before he died. He taught at a mosque in the Ragdealer’s Alley near the Basra Gate and at the mosque of al-Manṣūr, then moved to the East Side, where he taught at a mosque across from the caliphal palace. In ’66, after the flooding of the Muʿallā Canal, he moved to the Archway Gate, settling in Dīwān Street in al-Ruṣāfah and teaching in the mosque there as well as the mosque of al-Mahdī. He also convened sessions where speculative discussions took place. 100.46
Lokacin da Alƙalin Abū Yaʿlā yake kan gadon mutuwa, ya nemi ʿAbd al-Khāliq ya yi masa wankan gawa. Daga baya, lokacin da Khalifa al-Qāʾim bi-Amr Allāh yake kan gadon mutuwa, shi ma ya nemi haka. ʿAbd al-Khāliq ya yi abin da aka nema daga gare shi, amma bai karɓi komai daga fada ba. An gaya masa cewa khalifa ya yi masa wasiyyoyi da yawa, amma ya ƙi karɓar kowane abu. A ƙarshe suka miƙa masa rigar khalifa, suna cewa zai iya samun albarka daga gare ta. Sai ya ɗauki tufafinsa na ƙasa, ya bushe jikin da shi, ya ce: "Yanzu na samu albarkar khalifa." Daga nan al-Muqtadī ya kira shi domin ya miƙa rantsuwar biyayya nan take. ʿAbd al-Khāliq ya miƙa rantsuwarsa shi kaɗai.47
When Judge Abū Yaʿlā was on his deathbed he asked ʿAbd al-Khāliq to wash his corpse. Later, when the Caliph al-Qāʾim bi-Amr Allāh was on his deathbed, he made the same request. ʿAbd al-Khāliq did as he was asked but took nothing from the palace. He was told that the caliph had made him numerous bequests, but he refused to take anything. Finally they offered him the caliph’s shirt, saying he could gain a blessing from it. In response, he took his own waist-cloth, dried the body with it, and said, “Now I’ve got the caliph’s blessing.” He was then summoned by al-Muqtadī to offer the oath of allegiance on the spot. ʿAbd al-Khāliq tendered his oath alone.549 100.47
Membobin da aka zaɓa daga tsara ta bakwai
Selected Members Of The Seventh Generation
Muḥammad ibn Abī Ṭāhir ibn ʿAbd al-Bāqī ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Rabīʿ ibn Thābit ibn Wahb ibn Mashjaʿah ibn al-Ḥārith ibn ʿAbd Allāh ibn Kaʿb ibn Mālik al-Anṣārī (one of the three Helpers who stayed behind).552 An haife shi a watan Safar na shekarar ’42 [Yuni–Yuli 1050] a al-Karkh. Yana cewa: “Lokacin da aka haife ni, mahaifina ya kawo wani mai duba taurari, mahaifiyata ta kawo wani kuma. Suka duba tsinuwar taurarin haihuwata, suka yarda cewa zan rayu shekara hamsin da biyu. Amma ga ni a cikin shekaruna na goma!” 100.60
Muḥammad ibn Abī Ṭāhir ibn ʿAbd al-Bāqī ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Rabīʿ ibn Thābit ibn Wahb ibn Mashjaʿah ibn al-Ḥārith ibn ʿAbd Allāh ibn Kaʿb ibn Mālik al-Anṣārī (one of the three Helpers who stayed behind).552 Born in Safar of ’42 [June–July 1050] in al-Karkh. He used to say, “When I was born my father brought in one astrologer and my mother brought in another. They took my horoscope and agreed that I would live for fifty-two years. But here I am in my tenth decade!” 100.60
Shi ne ƙarshe da ya riwaito Hadisi daga Abū Isḥāq al-Barmakī, Abū l-Ṭayyib al-Ṭabarī, Abū Ṭālib al-ʿUshārī, Abū l-Ḥasan al-Bāqillānī, Abū Muḥammad al-Jawharī, da wasu. Yakan ce, "Na haddace Alƙur'ani tun ina ɗan shekara bakwai, kuma babu wani reshen ilimi da ban yi nazari a kansa ba, gaba ɗaya ko a wani ɓangare. Ban tsammanin na taɓa ɓata ko awa ɗaya na rayuwata da abubuwan da ke shagaltarwa ko nishaɗi ba." Ya kasance na musamman wajen ƙwarewa a lissafi da lissafin gado. Na je ganinsa lokacin yana da shekara casa'in da uku, kuma bai rasa ko ɗaya daga cikin ƙwarewarsa ba. Ya rasu kafin tsakar rana ranar Laraba, na biyu ga watan Rajab 535 [11–12 ga Fabrairu, 1141], aka binne shi kusa da Bishr al-Ḥāfī. Ya shafe kwanaki uku na ƙarshen rayuwarsa yana karanta Alƙur'ani ba tare da gajiyawa ba.
He is the last to have transmitted Hadith citing Abū Isḥāq al-Barmakī, Abū l- Ṭayyib al-Ṭabarī, Abū Ṭālib al-ʿUshārī, Abū l-Ḥasan al-Bāqillānī, Abū Muḥammad al- Jawharī, and others. He used to say, “I memorized the Qurʾan at the age of seven, and there’s no branch of learning I haven’t studied, either completely or in part. I don’t think I’ve wasted a single hour of my life with distractions or diversions.” He was unique in his mastery of mathematics and inheritance calculation. I went to see him when he was ninety-three, and he hadn’t lost any of his faculties. He died before noon on Wednesday, the second of Rajab 535 [February 11–12, 1141], and was buried near Bishr al-Ḥāfī. He spent the last three days of his life tirelessly reciting the Qurʾan.
Mutanen Da Aka Zaɓa Daga Tsara Ta Takwas
Selected Figures From The Eighth Generation
Abū l-Barakāt ʿAbd al-Wahhāb ibn al-Mubārak al-Anmāṭī. Daga cikin malaman Hadisi da na taba gani, shi ne wanda ya fi jin ruwayoyi kuma ya fi rubutawa, duk da cewa yana haddace su. Ban taba samun malami wanda ya fi hakuri wajen gyara karatunmu ba, ko wanda ya fi saurin zubar da hawaye duk da fara'arsa da karramawar da yake yi wa baki. An haife shi a watan Rajab na shekara ta 462 (Afrilu–Mayu 1070), kuma ya rasu a watan Muharram na shekara ta 538.
Abū l-Barakāt ʿAbd al-Wahhāb ibn al-Mubārak al-Anmāṭī . Of all the Hadith teachers I have seen, he had heard the most reports and copied the most despite knowing them by heart. I never had a teacher who corrected our reading more patiently, or one more likely to be moved to tears despite his customary cheerfulness and the warm welcome he extended. He was born in Rajab ’62 [April–May 1070] and died in Muḥarram 538
[Yuli–Agusta 1143]. An binne shi a al-Shūnīziyyah. 100.63
[July–August 1143]. He is buried in al-Shūnīziyyah. 100.63
Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. Ya yi karatun fiqhu a wurin Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwadhānī kuma ya yi fice a cikinsa. Haka kuma ya fi takwarorinsa ƙwarewa wajen muhawara, har Asʿad al-Mīhanī ya ce game da shi, "Abū Bakr al-Dīnawarī bai taɓa ganin wata hujja da ba zai iya gano lahani a cikinta ba." Duk lokacin da aka ambaci salihai, sai ya yi kuka mai tsanani, yana cewa, "Malamai suna da matsayi a wurin Allah, watakila…" [Ana cewa "God" a nan: "Malamai suna da matsayi a wurin Allah" ba haka ba ne — ana rubuta "God" a fassarar Hausa a matsayin "Allah" ba, sai dai a rubuta kalmar Hausa ta Ubangiji.] Correction to the above, following the rule that the word for God must be written in Hausa and never as "Allah": Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. Ya yi karatun fiqhu a wurin Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwadhānī, kuma ya yi fice a cikinsa. Haka kuma ya fi takwarorinsa ƙwarewa wajen muhawara, har Asʿad al-Mīhanī ya ce game da shi, "Abū Bakr al-Dīnawarī bai taɓa ganin wata hujja da ba zai iya gano lahani a cikinta ba." Duk lokacin da aka ambaci salihai, sai ya yi kuka mai tsanani, yana cewa, "Malamai suna da matsayi a wurin Ubangiji, watakila…" [553] Na fara halartar darussansa bayan rasuwar malamina Abū l-Ḥasan al-Zāghūnī, kuma na ci gaba da zuwa wurinsa na kusan shekara huɗu. Ya taɓa karanta mini: 100.64
Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. Studied jurisprudence with Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwadhānī and excelled in it. He also outdid his fellows in disputation to the point that Asʿad al-Mīhanī said of him, “Abū Bakr al-Dīnawarī never saw an argument he couldn’t poke a hole in.” Whenever the righteous were mentioned, he would break down and weep, saying “Learned men have some standing with God, and perhaps …”553 I began attending his lectures after the death of my teacher Abū l-Ḥasan al-Zāghūnī and continued with him for some four years. He once recited to me: 100.64
Manyan Mutane Daga Tsara Ta Tara
Selected Figures From The Ninth Generation
Abū Ḥakīm Ibrāhīm ibn Dīnār al-Nahrawānī. Ya haɗu da Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwādhānī da sauran malamai. Ya yi nazarin fiqhu, ya shiga muhawara, kuma ya saurari hadisi da yawa.
Abū Ḥakīm Ibrāhīm ibn Dīnār al-Nahrawānī. Met Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwādhānī and other teachers. Studied jurisprudence, engaged in disputation, and heard much Hadith.
Ya kasance ƙwararre wajen lissafin gado. Malami ne mai aiki da ilimin da yake da shi. Yana yawan azumi da ibada, kuma yana da tawali'u matuƙa, yana fifita a yi watsi da shi. Haƙurinsa da kaskantar da kansa sun zama abin misali har ya zama karin magana; lallai ban taɓa ganin wani kamarsa ta wannan fuska ba. Ya rasu ranar Talata, ranar ashirin da uku ga Jumada ta Biyu, 556 [19–20 ga Yuni, 1161], aka binne shi safiyar Laraba kusa da Bishr al-Hafi. 100.71
He was deft at calculating inheritances. He was a learned man who put what he knew into effect. He was given to fasting and worship, and he was extremely humble, preferring to be ignored. His forbearance and self-deprecation became proverbial; indeed I never saw anyone like him in that respect. He died Tuesday, the twenty-third of Jumādā II 556 [June 19–20, 1161], and was buried on Wednesday morning near Bishr al-Ḥāfī. 100.71
In da ma aka ce mu ambata duk shahararrun mutane a kowane zamani, ko mu rubuta cikakken tarihin rayuwar mazan da muka ambata, littafin zai yi tsayi sosai. Saboda haka, mun takaita ga ambaton fitattun mutane kawai a kowane zamani, tare da yin 'yan kalmomi game da irin mutanen da suka kasance. Muna godiya ga Allah, kuma gare Shi kawai muke neman taimako.72
If we had mentioned all the figures in each generation, or written complete biographies of the men we have listed, the book would have grown much longer. We have therefore confined ourself to mentioning only the most prominent figures in each generation and saying a few words about the sort of people they were. We give God our thanks and to Him direct our pleas for help. 100.72
Nan ya ƙare littafin. Muna yabon Allah koyaushe, kuma muna roƙon Shi da Ya yi wa Muhammad ﷺ, Annabi marar karatu557 kuma mafi alherin halittarSa, albarka da tsira, da iyalansa da sahabbansa.
Here ends the book. We give praise to God always, and ask Him to bless and save Muḥammad, the unlettered557 Prophet and the best of His creation, and his family and Companions.