Permulaan terbaik ialah dengan definisi. Secara linguistik, ateisme bermaksud 'bukan teis'; dengan kata lain, seseorang yang tidak percaya kepada Tuhan atau tuhan-tuhan. Awalan a bermaksud tiada atau tidak, dan teisme, yang berasal daripada perkataan theos, menandakan 'kepercayaan kepada kewujudan Tuhan atau tuhan-tuhan yang campur tangan'. Kedua-duanya berasal daripada bahasa Yunani, tetapi bergantung semata-mata pada makna literal tidak mencukupi untuk menjelaskan implikasi istilah ini. Jadi, apakah yang dimaksudkan dengan ketidakpercayaan kepada Tuhan atau tuhan-tuhan? Adakah ia menunjukkan bahawa orang yang menggambarkan dirinya sebagai ateis mempunyai hujah positif yang menyokong ateisme? Adakah ia bermakna bahawa mereka pada masa ini tidak yakin dengan mana-mana hujah teistik? Atau adakah ia bermakna bahawa mereka sekadar tidak percaya kepada mana-mana tuhan?

The best place to start is with a definition. Atheism linguistically means ‘not a theist’; in other words, someone who does not believe in a God or gods. The prefix a means none or not, and theism, coming from the word theos, denotes a ‘belief in the existence of an intervening God or gods’. Both come from Greek, but relying on the literal meaning is not enough to explain the implications of the term. So what does disbelief in a God or gods imply? Does it indicate that the one who describes himself as an atheist has positive arguments in favour of atheism? Does it mean that they are currently not convinced by any theistic arguments? Or does it mean that they just do not believe in any gods?

Ahli akademik belum mencapai kesepakatan mengenai definisi ateisme, tetapi kebimbangan saya bukanlah tentang perbahasan falsafah yang berlarut-larut. Fokus saya bersifat praktikal.5 Mari kita bincangkan soalan pertama yang saya kemukakan: Adakah ia menunjukkan bahawa orang yang menggambarkan dirinya sebagai ateis mempunyai hujah positif yang menyokong ateisme? Dalam pengertian ini, seorang ateis ialah seseorang yang membuat tuntutan pengetahuan, iaitu bahawa tiada Tuhan. Walau bagaimanapun, tuntutan sedemikian memerlukan justifikasi. Tuntutan itu ialah suatu pernyataan positif, dan ia memerlukan sejenis hujah untuk menyokongnya. Oleh itu, ateis jenis ini mesti mengemukakan bukti bagi pendiriannya.

Academics have not reached a consensus on a definition for atheism, but my concern is not with philosophical hair-splitting. My focus is a practical one.5 Let’s address the first question I raised: Does it indicate that the one who describes himself as an atheist has positive arguments in favour of atheism? In this sense, an atheist is someone who makes a knowledge claim—that there is no God. Nevertheless, such a claim requires justification. The claim is a positive assertion, and it requires some sort of argument to back it up. Therefore, this type of atheist must provide evidence for their position.

Ini membawa kita kepada soalan kedua: Adakah ini bermakna bahawa ateis pada masa ini tidak yakin dengan sebarang hujah teistik? Ini kelihatan jauh daripada ateisme dan memasuki wilayah agnostisisme. Memegang pendirian sedemikian bermakna bahawa jika hujah yang baik untuk kewujudan Tuhan dikemukakan, mereka terpaksa menerimanya. Akhirnya, kita ada soalan: Adakah ini bermakna orang itu hanyalah seseorang yang tidak percaya kepada mana-mana tuhan? Jika seorang ateis tidak percaya berdasarkan pilihan semata-mata, tanpa sebarang penyiasatan rasional, maka apakah bezanya dengan kepercayaan lain, sama ada kepercayaan kepada peri atau astrologi? Berdasarkan pengalaman saya, soalannya ialah: mengapa anda tidak percaya kepada mana-mana tuhan?

This leads us to the second question: Does it mean that the atheist is currently not convinced by any theistic arguments? This seems to be far removed from atheism and is entering into the realm of agnosticism. Holding such a position would imply that if a good argument were offered for God’s existence, they would have to accept it. Finally, we have the question: Does it mean that the person is someone who just does not believe in any gods? If an atheist disbelieves based on mere choice, in the absence of any rational investigation, then how does that differ from any other belief, whether it is the belief in fairies or astrology? From my experience, the question why do you believe in no gods?

Ia adalah pembuka perbualan yang sangat baik dengan seorang atheis (lihat Bab 4). Bergantung pada jawapan yang diterima, saya dapat mengetahui dengan jelas sama ada mereka seorang agnostik, atheis yang percaya tanpa sebarang bukti positif, atau mereka telah menemui satu hujah menentang kewujudan Tuhan. Jika mereka seorang agnostik, strategi terbaik ialah memberikan alasan yang kukuh mengapa saya percaya Tuhan wujud. Jika mereka ikhlas dan hujahnya sah, maka mereka sepatutnya menerima kewujudan Tuhan. Jika mereka percaya tiada tuhan tanpa bukti, maka yang saya dapati berguna ialah membuatkan mereka mempersoal dan memikirkan semula kepercayaan mereka. Saya akan bertanya kepada mereka: Apakah bukti yang kamu ada untuk menolak kewujudan Tuhan? Saya juga akan menunjukkan implikasi negatif daripada sekadar percaya kepada sesuatu berdasarkan pilihan semata-mata tanpa sebarang alasan atau asas intelektual. Jika mereka mendakwa telah menemui bukti menentang kewujudan Tuhan, saya akan meminta bukti tersebut. Dalam keadaan itu, sebagai seorang Muslim, tugas saya ialah menunjukkan bagaimana bukti yang mereka berikan itu palsu atau disalahfahami, sambil pada masa yang sama membentangkan hujah mengapa Tuhan memang wujud.

is an excellent conversation starter with an atheist (see Chapter 4). Depending on the response I receive, I clearly know if they are agnostics, atheists who believe without any positive evidence, or if they have found an argument against God. If they are agnostics, then the best strategy is to provide good reasons for why you believe God exists. If they are sincere, and the argument is valid, then they should accept the existence of the Divine. If they believe in no gods without evidence, then what I find useful is to get them to question and think about their beliefs. I would ask them: What evidence do you have to reject God’s existence? I would also show them the negative implications of just believing in something based on mere choice without any reasoning or intellectual basis. If they claim to have found evidence against God’s existence, I would ask them for the evidence. In that case, as a Muslim, it would be my job to show how the evidence they have provided is false or misunderstood, while at the same time presenting a case for why God does exist.

Berikut ialah ringkasan tentang maksud praktikal menjadi seorang ateis. Pertama, terdapat pernyataan negatif bahawa seseorang itu hanyalah tidak percaya kepada tuhan atau tuhan-tuhan. Kedua, terdapat pandangan bahawa hujah-hujah semasa bagi kewujudan Tuhan tidak meyakinkan, yang membawa maksud agnostisisme. Akhir sekali, terdapat pernyataan positif bahawa tiada tuhan. Pernyataan sebegini memerlukan hujah. Berdasarkan pengalaman saya, tanpa mengira perdebatan terperinci mengenai isu ini, ramai ateis menjadi ateis semata-mata kerana mereka tidak diyakinkan oleh sebarang hujah yang menyokong Yang Maha Esa. Ini bermakna kebanyakan ateis sebenarnya bukan ateis sejati, tetapi agnostik yang tersembunyi. Maka ada harapan, dan yang perlu dilakukan hanyalah mengemukakan hujah yang baik untuk teisme. Perlu diingat bahawa definisi praktikal yang saya cadangkan di sini tidak bersifat dwipihak; terdapat pelbagai tahap bagi setiap jenis ateis. Ateis juga boleh digambarkan sebagai mempunyai salah satu daripada definisi ini atau gabungannya. Alangkah mudahnya jika keadaannya semudah itu. Manusia bukanlah robot intelek. Pelbagai faktor emosi, sosial, rohani dan psikologi menentukan pandangan dunia yang kita pegang. Menguraikan sebilangan besar pembolehubah yang membawa kepada keputusan atau kepercayaan tertentu adalah mustahil. Namun, berdasarkan pengalaman saya, ateisme bukanlah keputusan intelektual yang ketat yang lahir daripada akal dan sains. Sebaliknya, ateisme berakar kuat dalam psikologi (walaupun saya sedar ini terpakai kepada sesetengah ateis dan bukan kesemua mereka).

So here’s a summary of what it practically means to be an atheist. Firstly, there is the negative assertion that one is simply a disbeliever in a God or gods. Secondly, there is the view that the current arguments for God’s existence are not convincing, which implies agnosticism. Finally, there is the positive assertion that there are no gods. Such an assertion requires an argument. From my experience, regardless of the hair-splitting debates on this issue, many atheists are atheists simply because they are not convinced by any argument in favour for the Divine. This means that most atheists are not really atheists at all, but closet agnostics. So there is hope, and all one has to do is offer a good argument for theism. It is important to note that the practical definitions I have proposed here are not binary; there are varying degrees of each type of atheist. Atheists can also be described as having one or a combination of these definitions. If only it was that easy. Human beings are not intellectual robots. An array of emotional, social, spiritual and psychological factors determines which worldview we adopt. Unravelling the vast number of variables that lead to certain decisions or beliefs is impossible. However, from my experience, atheism is not a strict intellectual decision born out of reason and science. On the contrary, atheism is deeply rooted in psychology (although I appreciate this applies to some and not all atheists).

Misoteisme: kebencian terhadap Tuhan.

Misotheism: hatred of God.

Walaupun ia tidak dianggap sebagai satu bentuk ateisme, saya fikir amat menarik untuk menghuraikan satu lagi jenis penolakan terhadap Tuhan. Berbeza dengan menafikan kewujudan Tuhan, perspektif ini melibatkan kebencian terhadap Tuhan dan keinginan agar Dia tidak wujud. Dikenali sebagai misoteisme, berasal daripada perkataan Greek misos, yang bermaksud kebencian, dan theos yang bermaksud Tuhan, pemberontakan keagamaan ini telah lama bersembunyi dalam kegelapan. Sudah tiba masanya untuk disuluhi cahaya ke atas celaan terhadap Tuhan ini, yang sesetengah pihak mungkin berhujah sebagai asas psikologi bagi jenis-jenis ateisme tertentu. Profesor Madya Bernard Schweizer telah menulis sebuah buku mengenai topik ini; selepas meneliti sejumlah karya sastera daripada pemikir dan penulis terkemuka, termasuk Algernon Charles Swinburne, Zora Neale Hurston, Rebecca West, Elie Wiesel, Peter Shaffer dan Philip Pullman, beliau menyimpulkan bahawa mereka nampaknya bergelut dengan gagasan tentang Tuhan yang penyayang dan pengasih dalam dunia yang penuh kejahatan dan penderitaan. Beliau menyatakan bahawa motivasi di sebalik kebencian mereka terhadap Tuhan adalah kerana mereka "secara umumnya didorong oleh dorongan kemanusiaan yang terpuji".6

Although not considered a form of atheism, I thought it would be of great interest to elaborate on another type of rejection of the Divine. Rather than rejecting God’s existence, this perspective involves a hatred of God and a wish that He did not exist. Known as misotheism, coming from the Greek misos, meaning hatred, and theos meaning God, this religious rebellion has been lurking in the dark. It is time some light was shed on this denunciation of God, which some might argue is the psychological basis for certain types of atheism. Associate Professor Bernard Schweizer has written a book on the topic; after sifting through a number of literary works of prominent thinkers and writers, including Algernon Charles Swinburn, Zora Neale Hurston, Rebecca West, Elie Wiesel, Peter Shaffer and Philip Pullman, he concludes that they seem to struggle with the idea of a compassionate and merciful God in a world of evil and suffering. He indicates that the motivation for their hatred of God is due to being “generally motivated by admirable humanistic impulses”6

Schweizer juga menyatakan bahawa orang yang membenci Tuhan (misotheist) itu mengalami gangguan emosi dan psikologi. Beliau berhujah bahawa adalah "sangat benar bahawa mereka yang tercedera secara psikologi, emosi dan fizikal paling cenderung untuk berpaling daripada Tuhan".7

. Schweizer also indicates that the misotheist is emotionally and psychologically troubled. He argues that it is “quite true that the psychologically, emotionally, and physically wounded are most likely to turn away from God”7

dan bahawa ia "sama sekali tidak pasti bahawa bentuk pelayanan yang lebih berkesan akan membantu memadamkan api misoteisme atau menyekat jalan menuju ateisme"8

, and that it is “by no means certain that more effective forms of ministering would help douse the fires of misotheism or block the path to atheism”8

Walaupun pemikir dan penulis ini mewakili jenis-jenis pembenci Tuhan yang berbeza, mereka semua mempersoalkan peranan Tuhan dalam penderitaan manusia:

. Although these thinkers and writers represent different types of misotheists, they all question God’s role in human suffering:

“Keadaannya berbeza bagi seorang misoteis. Baginya, ketidaksesuaian antara kejahatan yang meluas dengan gambaran Tuhan yang maha pemurah ialah masalah yang sebenar, bukan sekadar perbahasan teologi yang remeh. Misoteis ialah penuduh Tuhan yang sebenar, dan mereka akan menuntut Tuhan bertanggungjawab atas kejahatan yang berlaku secara rambang dan penderitaan yang tidak layak diterima. Maka, golongan ateis dan misoteis mendekati persoalan peranan Tuhan dalam penderitaan manusia dari dua arah yang bertentangan: golongan tidak beriman akan berkata bahawa misoteis membuat dakwaan yang tidak sah berdasarkan rekaan. Bagi misoteis sendiri, justeru kerana dia seorang yang beriman, Tuhan bukanlah kambing hitam tetapi sekutu kepada kejahatan atau penghasutnya.”9

“The situation is different for the misotheist. To him, the incompatibility of widespread evil with the image of a benevolent God is a real problem, not merely a case of hair-splitting theological arguments. Misotheists are genuine accusers of God, and they will hold him accountable for random evil and undeserved suffering. Thus, atheists and misotheists come to the question of God’s role in human suffering from opposed directions: the unbeliever would say that the misotheist makes an invalid claim based on fiction. To the misotheist himself, precisely because he is a believer, God is not a scapegoat but an accomplice or an instigator of evil.”9

Kajian Schweizer agak bernuansa. Beliau mengkategorikan misoteisme kepada misoteis agnostik, misoteis mutlak dan misoteis politik. Untuk meringkaskan intipati pandangan profesor ini, misoteis didorong oleh satu persoalan utama: Apakah yang telah dilakukan oleh manusia sehingga layak menerima Tuhan dan segala kejahatan serta penderitaan yang Dia izinkan berlaku? Berdasarkan pengalaman saya, saya berpendapat bahawa ramai ateis sebenarnya merupakan misoteis yang tersembunyi. Satu soalan yang biasanya menguatkan kesimpulan ini ialah: Jika Tuhan wujud, adakah anda akan menyembah-Nya? (lihat Bab 15). Jawapan daripada ramai ateis yang pernah saya temui ialah tidak, dan mereka sering menyebut banyaknya kejahatan dan penderitaan yang "tidak perlu" dan "tanpa tujuan" di dunia ini. Walaupun saya berempati dengan kebimbangan dan kedukaan mereka terhadap penderitaan yang menimpa sesama makhluk yang berperasaan, ateis dan misoteis sama-sama menghidapi satu bentuk egosentrisme yang tersembunyi. Ini bermakna mereka berusaha keras untuk tidak melihat dunia dari sudut pandangan selain daripada mata mereka sendiri. Namun, dengan berbuat demikian, mereka melakukan sejenis kesalahan emosi—atau spiritual. Mereka mengantropomorfismekan Tuhan dan menjadikan-Nya seorang manusia yang terbatas. Mereka menganggap bahawa Tuhan mesti melihat sesuatu sebagaimana kita melihatnya, lalu Dia sepatutnya menghentikan kejahatan itu. Jika Dia membiarkannya berterusan, maka Dia mesti dipersoalkan dan ditolak.

Schweizer’s study is quite nuanced. He categorises misotheism into agnostic misotheists, absolute misotheists and political misotheists. To summarise the professor’s main point, the misotheist is motivated by a key question: What has humanity done to deserve God and all the evil and suffering that He allows to occur? From my experience, I would contend that quite a few atheists are closet misotheists. One question to ask that usually testifies to this conclusion is: If God did exist, would you worship Him? (see Chapter 15). The response from many atheists that I have encountered would be no, and they frequently cite the amount of ‘unnecessary’ and ‘gratuitous’ evil and suffering in the world. Although I empathise with their concern and anguish at the suffering inflicted on fellow sentient beings, atheists and misotheists alike suffer from a veiled type of egocentrism. This means they make special effort not to see the world from any perspective other than through their own eyes. However, in doing so, they commit a type of emotional—or spiritual—fallacy. They anthropomorphise God and turn Him into a limited man. They assume that God must see things the way we see things, and therefore He should stop the evil. If He allows it to continue, He must be questioned and rejected.

Membandingkan manusia dengan Tuhan mendedahkan ketidakupayaan mereka untuk memahami perkara secara menyeluruh. Pembenci Tuhan (misotheist) mungkin pada ketika ini akan melaungkan bahawa ini bermakna manusia mempunyai belas kasihan yang lebih daripada Tuhan. Ini selanjutnya menonjolkan ketidakupayaan mereka untuk melihat perkara dari luar perspektif mereka sendiri, dan menzahirkan kegagalan mereka untuk memahami bahawa tindakan dan kehendak Tuhan selari dengan suatu hikmah Ilahi yang tidak dapat kita capai. Tuhan tidak reda dengan berlakunya kejahatan dan penderitaan. Tuhan tidak menghalang perkara-perkara ini daripada berlaku kerana Dia melihat sesuatu yang tidak kita lihat, bukan kerana Dia reda dengan kejahatan dan penderitaan untuk terus berlaku. Tuhan memiliki gambaran penuh, sedangkan kita hanya memiliki satu piksel. Memahami hakikat ini memudahkan ketenteraman rohani dan intelek, kerana orang beriman memahami bahawa segala yang berlaku di dunia ini akhirnya selari dengan kebijaksanaan Ilahi yang lebih tinggi, yang berpaksikan kebaikan Ilahi yang lebih tinggi. Enggan menerima hakikat ini sebenarnya adalah titik di mana pembenci Tuhan terjerumus ke dalam lumpur kesombongan, egosentrisme dan akhirnya, keputusasaan. Dia telah gagal dalam ujian; kebenciannya terhadap Tuhan membuatnya lupa siapakah Tuhan dan mengabaikan hakikat hikmah, rahmat dan kebaikan Ilahi (lihat Bab 11).

Comparing man with God exposes their inability to understand things holistically. The misotheist would probably at this point exclaim that this means man has more compassion than God. This further highlights their inability to see things from beyond their perspective, and reveals their failure to fathom that God’s actions and will are in line with a Divine reason that we cannot access. God is not content with the occurrence of evil and suffering. God does not stop these things from happening because He sees something we do not, not because He is content with evil and suffering to continue. God has the picture and we merely have a pixel. Understanding this facilitates spiritual and intellectual tranquillity because the believer understands that ultimately, all that occurs in the world is in line with a superior Divine wisdom that is based on superior Divine goodness. Refusing to accept this is actually where the misotheist falls into the quagmire of arrogance, egocentrism and ultimately, despair. He has failed the test; his hatred of God makes him forget who God is and dismiss the fact of Divine wisdom, mercy and goodness (see Chapter 11).

Ateisme dan Naturalisme Falsafi.

Atheism and Philosophical Naturalism.

Sebelum saya membincangkan definisi Islam tentang ateisme, bab ini merupakan peluang yang baik untuk memperkenalkan satu konsep yang akan dirujuk dalam banyak bab buku ini. Sama seperti ateisme, naturalisme falsafah menafikan Yang Maha Esa dan perkara ghaib. Oleh itu, tidaklah menghairankan bahawa kebanyakan ateis menerima naturalisme falsafah sebagai pandangan dunia. Naturalisme falsafah ialah pandangan bahawa semua fenomena dalam alam semesta boleh dijelaskan melalui proses fizikal. Proses fizikal ini adalah buta dan tidak rasional. Ini bermakna proses tersebut tidak diarahkan secara sengaja kepada sesuatu matlamat atau tujuan, dan proses itu tidak mampu mencipta serta mengenal pasti hubungan logik antara perkara atau idea.

Sejarah ringkas ateisme.

A brief history of atheism.

Dalam sejarah Islam, ateisme tidak menjadi ancaman sosial dan intelektual yang besar sehingga munculnya kumpulan Dahriyya pada abad ke-8. Pemikir-pemikir ini ialah golongan empirisis yang berpendapat bahawa semua ilmu hanya boleh diperoleh melalui kaedah empirik. Mereka percaya bahawa alam semesta itu azali dan terdiri daripada empat sifat, yang bertanggungjawab ke atas segala yang wujud. Mereka berhujah bahawa segala sesuatu sentiasa wujud dan tidak memerlukan sebarang pencipta atau pembuat.14

In Islamic history Atheism was not a major social and intellectual threat until the emergence of the 8th century Dahriyya. These thinkers were empiricists who believed that all knowledge could only be acquired via the empirical method. They believed that the cosmos was eternal and composed of four qualities, which were responsible for everything that existed. They argued that everything had always existed and did not require any creator or maker.14

Menurut Kitab al-Aghani karya Faraj al-Isfahani, Abu Hanifa, ahli fiqh yang terkenal dan pengasas salah satu mazhab tradisional, pernah berdebat dengan seorang Dahri pada abad ke-8. Abu Hanifa diketahui telah mematahkan hujah golongan Dahriyyah secara intelektual dalam perdebatan awam (lihat Bab 8). Ramai ulama Islam menjawab dakwaan golongan Dahriyyah, termasuk Al-Ghazali, Ibn al-Jawzi, al-Jaḥiẓ, Muhammad b. Shabib, Ibn Qutayba, dan Abu ‘Isa al-Warraq.15 Dalam kitab Al-Ghazali, Kimiyaʾ-yi sa‘adat, beliau menggambarkan golongan Dahriyyah sebagai golongan reduksionis yang tidak mempunyai pemahaman menyeluruh tentang alam semesta dan tujuannya. Beliau menegaskan bahawa mereka umpama semut di atas sehelai kertas yang tidak dapat mengangkat pandangan daripada dakwat atau pena yang ada di hadapan mereka, lalu gagal melihat siapa yang sedang menulis.16

According to Kitab al-Aghani by Faraj al-Isfahani, Abu Hanifa, the famous jurist and founder of one of the traditional schools of thought, debated a Dahri in the 8th century. Abu Hanifa was known to have intellectually hammered the Dahriyya in public debates (see Chapter 8). Many of the Islamic scholars responded to the claims of the Dahriyya, including Al-Ghazali, Ibn al-Jawzi, al-Jaḥiẓ, Muhammad b. Shabib, Ibn Qutayba, and Abu ‘Isa al-Warraq.15 In Al-Ghazali’s book, Kimiyaʾ-yi sa‘adat, he describes the Dahriyya as reductionists who do not have a holistic understanding of the universe and its purpose. He asserts that they are like ants on a piece of paper that cannot lift their eyes from the ink or the pen they see before them, thus failing to see who is writing.16

Sejarah Islam mengenai ateisme jelas menunjukkan suasana perbincangan dan perdebatan intelektual, yang hanya dapat diwujudkan oleh sikap saling menghormati dan bertoleransi. Al-Qur'an menegaskan dengan jelas bahawa mempunyai pelbagai kepercayaan adalah sebahagian daripada kehendak Tuhan, dan bahawa tidak boleh ada apa-apa bentuk paksaan, melainkan saling menghormati dan bertoleransi.

Selepas 1960-an, positivisme logik mati. Salah satu sebab utama kejatuhannya ialah hakikat bahawa ia menyanggah dirinya sendiri. Kriteria makna bagi golongan positivis logik ialah bahawa mana-mana pernyataan mesti disahkan melalui pengalaman fizikal; namun, kriteria itu sendiri tidak dapat disahkan melalui pengalaman fizikal. Oleh itu, kriteria itu sendiri tidak bermakna. Selepas kejatuhan positivisme logik, dunia akademik menyaksikan kebangkitan semula teisme dari sudut intelektual. Majalah Time pada tahun 1980 mengulas tentang kebangkitan teisme intelektual: "Dalam satu revolusi senyap dalam pemikiran dan hujah yang hampir tidak dijangka oleh sesiapa pun dua dekad yang lalu, Tuhan sedang kembali. Yang paling menarik, ini berlaku bukan di kalangan ahli teologi atau orang beriman biasa, tetapi dalam kalangan intelektual ahli falsafah akademik yang tajam, tempat konsensus sejak lama telah menyingkirkan Tuhan Yang Maha Kuasa daripada wacana yang bermanfaat."27

Post 1960s saw the death of logical positivism. One of the key reasons for its demise was the fact that it was self-defeating. The logical positivists’ criterion for meaning was that any statement had to be verified by physical experience; however, the criterion itself could not be verified by physical experience. Consequently, the criterion itself was meaningless. After the demise of logical positivism, the academic world saw the intellectual resurrection of theism. Time magazine in 1980 commented on the rise of intellectual theism: “In a quiet revolution in thought and argument that hardly anybody could have foreseen only two decades ago, God is making a comeback. Most intriguingly, this is happening not amongst theologians or ordinary believers, but in the crisp intellectual circles of academic philosophers, where the consensus had long banished the Almighty from fruitful discourse.”27

Salah satu sebab kebangkitan intelektual teisme ialah penemuan-penemuan saintifik yang menarik pada pertengahan abad ke-20. Antaranya ialah 'Big Bang', yang mengemukakan bahawa alam semesta mempunyai permulaan kosmik. Ini merupakan satu penyimpangan daripada pemikiran konvensional yang menganggap alam semesta itu statik dan kekal, dan tidak memerlukan pencipta (lihat Bab 5). Pada tahun 1970-an, ahli kosmologi menemui fenomena menarik yang dikenali sebagai fine tuning, yang secara jelas menunjukkan bahawa hukum dan susunan alam semesta seolah-olah direka dan diselaraskan dengan halus supaya kehidupan sedar yang kompleks, seperti manusia, dapat wujud (lihat Bab 8). Pada awal abad ke-20, pemahaman kita tentang asas-asas biologi amatlah tidak memadai. Kita menganggap sel, iaitu blok binaan organisma, hanyalah gumpalan protoplasma yang homogen. Namun pada tahun 1953, James Watson dan Francis Crick menunjukkan struktur heliks berganda DNA, iaitu peranti penyimpanan maklumat bagi sel. Selepas penemuan ini, revolusi biologi molekul terus berlangsung, membongkar ciri-ciri yang semakin menarik dan canggih pada aras mikroskopik. Crick (yang sendiri seorang ateis) begitu kagum dengan kesejagatan kod genetik sehingga beliau yakin bahawa perkara ini tidak mungkin berlaku secara kebetulan, lalu berhujah bahawa campur tangan dari luar bumi terlibat di dalamnya.28 Penemuan dan kemajuan sains ini, serta implikasi falsafahnya, secara beransur-ansur membawa teisme kembali ke meja perbincangan intelektual dan akademik. Hari ini, teisme ialah satu pendirian yang sangat wajar dan dihormati.