3.5 Muhkamot (aniq) va Mutashabihot (noaniq)
3.5 The Muhkamaat (clearcut) and Mutashaabihaat (ambiguous)
Qur'on Oyatlardan iborat bo'lib, ular Muhkamot (aniq) va Mutashobihot (mavhum) oyatlardir, chunki Alloh (SWT)ning shunday deganiga binoan: {Sen Kitobni sendan nozil qilgan Zotdirki, unda muhkam oyatlar bor, ular Kitobning asosidir, boshqalari esa mutashobihdir}.
The Qur‟an is composed of Ayat which are Muhkamaat (clearcut) and Ayat which are Mutashaabihaat (ambiguous), due to the saying of Allah (swt):
“Uning ichida (oyatlar) aniq ma’noli oyatlardir, ular Kitobning asosidir; boshqalari esa mutashobihdir.” (TMQ Ol-i Imron: 7)
“In it are Verses that are entirely clear, they are the foundations of the Book; and others not entirely clear.” (TMQ Al-Imran: 7)
Muhkam (aniq) qismga kelsak, bu shunday matnki, uning ma'nosi shu qadar ravshan va aniqki, boshqa har qanday ma'noni ehtimol qilishni inkor etadi, ya'ni uning dalolati ochiq-oydin bo'lib, talqinga yo'l qoldirmaydi. Masalan, Allohning subhanahu va taolo quyidagi so'zi:
As for the Muhkam (clear) part, it is the text whose meaning is apparent and clear such that it precludes the possibility of having any other meaning, i.e. its indication is explicit and not open to interpretation. Such as the saying of Allah (swt):
“Alloh savdo-sotiqni halol qildi va riboni (foizxo‘rlikni) haram qildi.” (TMQ Al-Baqara: 275)
“Allah has permitted trading and forbidden Riba (usury).” (TMQ Al-Baqarah: 275)
“O‘g‘rining, erkak bo‘lsin yoki ayol bo‘lsin, qo‘lini (bilak bo‘g‘imidan) kesing.” (TMQ Al-Ma’ida: 38)
“Cut off (from the wrist joint) the (right) hand of the thief, male or female.” (TMQ Al-Ma‟ida: 38)
“Ey aql egalari, sizlar uchun qisosda hayot bor.” (TMQ Al-Baqara: 179)
“And there is (a saving of) life for you in Al-Qisas (the Law of Equality in punishment), O men of understanding.” (TMQ Al-Baqarah: 179)
Mutashobih (noaniq) qism Muhkamning aksidir. U bir necha ma'noga ega bo'lishi mumkin bo'lgan matndir. U bir-biriga zid bo'lgan ko'plab ma'nolarga ochiqdir. Masalan:
As for the Mutashaabih (ambiguous) part, it is the opposite of Muhkam. It is the text which is open to more than one meaning. It is open to a number of conflicting meanings. For example:
"Ajrashgan ayollar uch marta hayz ko'rguncha (boshqa erga tegish masalasida) kutishlari kerak." (TMQ Al-Baqara: 228)
“And divorced women shall wait (as regards their marriage) for three menstrual periods.” (TMQ Al-Baqarah: 228)
“Agar ular (ayollar) undan voz kechishga rozi bo‘lmasalar yoki nikoh bog‘lanishi qo‘lida bo‘lgan (erkak) voz kechmasa.” (TMQ Al-Baqarah: 237)
“Unless they (the women) agree to forego it, or he (the husband), in whose hands is the marriage tie.” (TMQ Al-Baqarah: 237)
«Yoki siz ayollar bilan yaqinlik qilgan bo‘lsangiz» (TMQ Al-Moida: 6)
“Or you have been in contact with women.” (TMQ Al-Ma‟ida: 6)
“Va sening Rabbingning Zot-u Jalol va Ikrom sohibi bo‘lgan Yuzi abadiy qoladi.” (TMQ Ar-Rahmon: 27)
“And the Face of your Lord full of Majesty and Honour will abide forever.” (TMQ Ar-Rahman: 27)
“Albatta, sen Bizning ko‘z o‘ngimizdasan.” (At-Tur surasi, 48-oyat)
“For verily, you are under Our Eyes.” (TMQ At-Tur: 48)
U shunday ham dedi (swt):
He (swt) also said:
"Qo'llarimiz ishidan" (TMQ Yo'sin: 71)
“From Our Handiwork” (TMQ Ya-Seen: 71)
Va shunga o'xshash misollar, ularning so'zlari bir qancha o'zaro ziddiyatli ma'nolarga ega bo'lib, ularni yarashtirib bo'lmaydi. Aksincha, ular ulardan birini aniqlab beradigan lafziy qarina (ishora)ga muhtoj. Shuningdek, ularning zohiriy ma'nosi Allohni (SWT) insonlarga o'xshatishni ko'rsatishi mumkin, bu esa aql jihatidan ham, shar'iy jihatdan ham so'z uchun ko'rsatilishi mumkin bo'lmagan ishdir. Shuning uchun maqsad qilingan ma'noni aniqlash uchun lafziy yoki shar'iy qarina kerak.
And other such examples, whose wording have a number of conflicting meanings cannot be reconciled. Rather they need a linguistic Qareenah (indication), which would specify one of the meanings. It might also have an apparent meaning that implies anthropomorphisation of Allah (swt), a matter that is not possible, either rationally or by Shar‟a, for the word to indicate. So, it needs a linguistic or Shar‟i Qareenah (indication) to determine the intended meaning.