در تصور کنید که خود را در گوشه‌ای از یک اتاق می‌یابید. درِ ورودی‌ای که از آن وارد شده‌اید اکنون کاملاً مسدود شده و هیچ راهی برای ورود یا خروج وجود ندارد. دیوارها، سقف و کف اتاق از سنگ ساخته شده‌اند. تنها کاری که می‌توانید انجام دهید این است که به فضای باز و خالی خیره شوید، در میان دیوارهای سرد، تاریک و سنگی. از شدت کسالت، به خواب می‌روید. چند ساعتی می‌گذرد؛ بیدار می‌شوید. وقتی چشمانتان را باز می‌کنید، با شگفتی می‌بینید که در وسط اتاق میزی است که رایانه‌ای روی آن قرار دارد. به میز نزدیک می‌شوید و چند کلمه را روی صفحه رایانه می‌بینید: این میز و این رایانه از هیچ به وجود آمده‌اند.

Imagine you find yourself sitting in the corner of a room. The door that you entered through is now completely sealed and there is no way of entering or exiting. The walls, ceiling and floor are made up of stone. All you can do is stare into open, empty space, surrounded by cold, dark and stony walls. Due to immense boredom, you fall asleep. A few hours pass by; you wake up. As you open your eyes, you are shocked to see that in the middle of the room is a desk with a computer on top of it. You approach the desk and notice some words on the computer screen: This desk and computer came from nothing.

آیا آنچه را که روی صفحه‌ی نمایش می‌خوانید باور دارید؟ البته که نه. در نگاه نخست، بر شهود خود تکیه می‌کنید که محال است رایانه و میز بدون هیچ فعالیت یا علت پیشین پدید آمده باشند. سپس به این می‌اندیشید که چه چیزی می‌توانست رخ داده باشد. پس از کمی تأمل، به شمار محدودی از توضیحات معقول پی می‌برید. نخست این که آن‌ها ممکن است از هیچ شرایط علّی یا فعالیت پیشینی پدید نیامده باشند؛ به بیان دیگر، از عدم. دوم این که ممکن است خودشان علت یا آفریننده‌ی خویش بوده باشند. سوم این که ممکن است به دست یا به واسطه‌ی علّتی پیشین آفریده یا در آن‌جا قرار داده شده باشند. از آن‌جا که توانایی‌های شناختی شما عادی و سالم است، نتیجه می‌گیرید که توضیح سوم معقول‌ترین است. هرچند این شیوه‌ی استدلال همگانی است، صورتی استوارتر از این برهان در قرآن کریم به شیوایی بیان شده است. این برهان می‌گوید که توضیحات ممکن برای پیدایش یک موجود متناهی این‌هاست: این‌که از عدم پدید آمده، یا خودش خویشتن را آفریده، یا به دست چیزی دیگر که خود آفریده‌شده است آفریده شده، یا به دست چیزی آفریده شده که خود آفریده‌نشده است. پیش از آن‌که این برهان را بیش‌تر بشکافم باید یادآور شد که قرآن اغلب استدلال‌های عقلی و فکری را پیش می‌نهد. قرآن متنی قانع‌کننده و نیرومند است که می‌کوشد خواننده‌اش را درگیر کند. از این رو به ذهن و دل ما به شکلی مثبت تحمیل می‌شود، و این را با پرسش‌های ژرف و ارائه‌ی استدلال‌های قوی به انجام می‌رساند. «رزالیند وارد گوین»، دانشیار مطالعات اسلامی، درباره‌ی این جنبه از قرآن چنین می‌گوید: «همین که بخش بزرگی از قرآن به صورت استدلال است، نشان می‌دهد که انسان‌ها تا چه اندازه نیازمند دلیل برای کردارهای خویش دانسته شده‌اند….»121

Do you believe what you have read on the screen? Of course you do not. At first glance you rely on your intuition that it is impossible for the computer and the desk to have appeared from no prior activity or cause. Then you start to think about what could possibly have happened. After some thought you realise a limited number of reasonable explanations. The first is that they could have come from no causal conditions or prior activity—in other words, nothing. The second is that they could have caused or created themselves. The third is that they could have been created or placed there by some prior cause. Since your cognitive faculties are normal and in working order, you conclude that the third explanation is the most rational. Although this form of reasoning is universal, a more robust variation of the argument can be found eloquently summarised in the Qur’an. The argument states that the possible explanations for a finite entity coming into being could be that it came from nothing, it created itself, it could have been created by something else created, or it was created by something uncreated. Before I break down the argument further, it must be noted that the Qur’an often presents rational intellectual arguments. The Qur’an is a persuasive and powerful text that seeks to engage its reader. Hence it positively imposes itself on our minds and hearts, and the way it achieves this is by asking profound questions and presenting powerful arguments. Associate Professor of Islamic Studies Rosalind Ward Gwynne comments on this aspect of the Qur’an: “The very fact that so much of the Qur’an is in the form of arguments shows to what extent human beings are perceived as needing reasons for their actions….”121

گوین همچنین معتقد است که این ویژگی قرآن بر پژوهش اسلامی تأثیر گذاشت.

Gwynne also maintains that this feature of the Qur’an influenced Islamic scholarship:

«استدلال و برهان‌آوری آن‌قدر در محتوای قرآن جزء اصلی‌اند و آن‌قدر با ساختار آن درهم تنیده‌اند که به یک معنا خودِ آگاهی و اندیشهٔ قرآن‌پژوهان را شکل داده‌اند.»122

“Reasoning and argument are so integral to the content of the Qur’an and so inseparable from its structure that they in many ways shaped the very consciousness of Qur’anic scholars.”122

این رابطه میان عقل و وحی حتی در میان عالمان نخستین اسلام نیز فهمیده می‌شد. آنان دریافته بودند که تفکر عقلانی یکی از راه‌های اثبات بنیادهای فکری اسلام است. ابن تیمیه، عالم اسلامی سده هشتم هجری، می‌نویسد که دانشوران نخستین اسلام «می‌دانستند که هم دلایل وحیانی و هم دلایل عقلی درست‌اند و مستلزم یکدیگرند. هر کس دلایل عقلی را همان بررسی کامل شایسته‌شان را می‌داد، می‌دانست که آن‌ها با آنچه پیامبران از آن خبر داده‌اند هم‌خوان‌اند و ضرورت باور به پیامبران در آنچه خبر داده‌اند را برای او ثابت می‌کنند».[123]

This relationship between reason and revelation was understood even by early Islamic scholars. They understood that rational thinking was one of the ways to prove the intellectual foundations of Islam. The 14th century Islamic scholar Ibn Taymiyya writes that early Islamic scholarship “knew that both revelational and rational proofs were true and that they entailed one another. Whoever gave rational… proofs the complete enquiry due them, knew that they agreed with what the messengers informed them about and that they proved to them the necessity of believing the messengers in what they informed them about.”123.

استدلال قرآنی۔

The Qur’anic argument.

آیا آنها بدون هیچ آفریننده‌ای خلق شده‌اند؟ یا خودشان آفریننده‌ی خود بوده‌اند؟ یا آسمان‌ها و زمین را آفریده‌اند؟ بلکه آنان یقین ندارند.124

The Qur’an provides a powerful argument for God’s existence: “Or were they created by nothing? Or were they the creators [of themselves]? Or did they create the heavens and Earth? Rather, they are not certain.”124

اگرچه این استدلال به انسان اشاره دارد، می‌توان آن را به هر چیزی که آغاز به وجود داشتن کرده یا پدید آمده است نیز تعمیم داد. قرآن کلمه «خُلِقَ» را به کار می‌برد که به معنای آفریده شد، ساخته شد یا پدید آمد است.[125] بنابراین می‌تواند به هر چیزی که به وجود آمده است دلالت کند.

Although this argument refers to the human being, it can also be applied to anything that began to exist, or anything that emerged. The Qur’an uses the word khuliqu, which means created, made or originated.125 So it can refer to anything that came into being.

حال بیایید استدلال را تجزیه کنیم. قرآن چهار احتمال را برای توضیح چگونگی آفریده شدن یا پدید آمدن یا وجود یافتن چیزی بیان می‌کند:

Now let us break down the argument. The Qur’an mentions four possibilities to explain how something was created or came into being or existence:

• مخلوق هیچ چیزی: «یا آیا آنان بدون هیچ آفریننده‌ای آفریده شده‌اند؟»

• Created by nothing: “or were they created by nothing?”.

• خلق شده توسط خود: «یا آیا آنان خود آفریننده‌ی خویش بوده‌اند؟»

• Self-created: “or were they the creators of themselves?”.

• مخلوق شده توسط چیزی مخلوق: «یا آیا آسمان‌ها و زمین را آفریده‌اند؟»، که دلالت دارد بر این‌که چیزی مخلوق، در نهایت توسط چیز مخلوق دیگری آفریده شده است.

• Created by something created: “or did they create the heavens and the Earth?”, which implies a created thing being ultimately created by something else created.

• آفریده‌شده‌ای از آفریدگاری آفریده‌نشده: «بلکه آنان یقین ندارند»، که دلالت دارد بر این‌که انکار خدا بی‌پایه است؛ و از این رو این سخن دلالت دارد بر این‌که آفریدگاری آفریده‌نشده وجود دارد.126.

• Created by something uncreated: “Rather, they are not certain”, implying that the denial of God is baseless, and therefore the statement implies that there is an uncreated creator.126.

این استدلال را می‌توان به یک فرمول کلی تبدیل کرد که نیازی به ارجاع به نص شرعی ندارد.

This argument can also be turned into a universal formula that does not require reference to scripture:

۱. جهان متناهی است.

1. The universe is finite.

۲. چیزهای محدود (متناهی) ممکن است از هیچ پدید آمده باشند، خودشان را آفریده باشند، سرانجام توسط چیزی مخلوق آفریده شده باشند، یا توسط چیزی غیرمخلوق آفریده شده باشند.

2. Finite things could have come from nothing, created themselves, been ultimately created by something created, or been created by something uncreated.

۳. آنها نمی‌توانستند از هیچ پدید آمده باشند، خودشان را آفریده باشند، یا سرانجام توسط چیزی که خود آفریده شده است آفریده شده باشند.

3. They could not have come from nothing, created themselves, or have been ultimately created by something created.

۴. بنابراین، آنها توسط چیزی آفریده شدند که خود آفریده‌نشده است.

4. Therefore, they were created by something uncreated.

جهان متناهی است.

The universe is finite.

بسیاری از استدلال‌های فلسفی، محدود بودن جهان را نشان می‌دهند. سادّه‌ترین و قانع‌کننده‌ترین این استدلال‌ها، نشان دادن این نکته است که نامتناهیِ بالفعلِ فیزیکی نمی‌تواند وجود داشته باشد. نوع نامتناهیِ بالفعلی که در اینجا به آن می‌پردازم، نامتناهیِ متمایز است؛ یعنی نامتناهیِ متشکل از اجزای گسسته، مانند اشیای فیزیکی. این اشیای فیزیکی می‌توانند شامل اتم‌ها، کوارک‌ها، اتوبوس‌ها، زرافه‌ها و میدان‌های کوانتومی باشند. اما نامتناهیِ نامتمایز، نامتناهی‌ای است که از اجزای گسسته تشکیل نشده است. این نامتناهی منسجم است و می‌تواند وجود داشته باشد. برای نمونه، نامتناهیِ خداوند نامتناهیِ نامتمایز است، زیرا او از اجزای فیزیکی گسسته تشکیل نشده است. در الهیات اسلامی، او یگانه و متعالی است.

A range of philosophical arguments shows the finitude of the universe The most cogent and simplest of these arguments involves demonstrating that an actual physical infinite cannot exist. The type of actual infinite that I am addressing here is a differentiated type of infinite, which is an infinite made up of discrete parts, like physical things or objects. These physical things can include atoms, quarks, buses, giraffes and quantum fields. The undifferentiated type of infinite, however, is an infinite that is not made of discrete parts. This infinite is coherent and can exist. For instance, the infinity of God is an undifferentiated infinite, as He is not made up of discrete physical parts. In Islamic theology, He is uniquely one and transcendent.

ترین و شهودی‌ترین استدلال‌ها برای اثبات ناممکن بودن نامتناهیِ بالفعل، در قالب آزمایش‌های فکری ارائه می‌شوند. اکنون دغدغهٔ ما ناممکن بودن تحقق نامتناهیِ فیزیکی در جهان واقعی است. این با نامتناهی‌های ریاضی متفاوت است. اگرچه این نامتناهی‌ها از نظر منطقی منسجم‌اند، اما در قلمرو ریاضی وجود دارند، قلمرویی که معمولاً بر پایهٔ اصول موضوعه و فرض‌ها بنا شده است. پرسش ما این است که آیا نامتناهی می‌تواند در جهان فیزیکی واقعی تحقق یابد.

The most persuasive and intuitive arguments to substantiate the impossibility of an actual infinite, come in the form of thought experiments. Now the concern here is with the impossibility of the physical infinite being actualised. This is different from mathematical infinites. Although logically coherent, these exist in the mathematical realm, which is usually based on axioms and assumptions. Our concern is whether the infinite can be realised in the real physical world.

Understood. I'm ready to translate. Please send the English text you'd like translated into Persian, and I'll render it following the rules above.

Take the following examples into consideration:

۱. کیسهٔ توپ‌ها: تصور کنید در کیسه‌ای بی‌نهایت توپ دارید. اگر دو توپ از آن بردارید، چند توپ باقی می‌ماند؟ از نظر ریاضی، هنوز هم بی‌نهایت توپ دارید. اما از نظر عملی، باید دو توپ کمتر از آنچه در کیسه بود داشته باشید. اگر به‌جای برداشتن، دو توپ اضافه می‌کردید چه؟ حال چند توپ وجود دارد؟ باید دو توپ بیشتر از آنچه در کیسه بود وجود داشته باشد.

1. Bag of balls: Imagine you had an infinite number of balls in a bag. If you take two balls away, how many balls do you have left? Well, mathematically you still have an infinite number. However, practically, you should have two less than what is in the bag. What if you added another two balls instead of removing them? How many balls are there now? There should be two more than what was in the bag.

تنها باید بتوانید تعداد توپ‌های داخل کیسه را بشمارید، اما نمی‌توانید، زیرا بی‌نهایت صرفاً یک مفهوم ذهنی است و در جهان واقعی وجود ندارد. این امر به‌روشنی نشان می‌دهد که نمی‌توان بی‌نهایتِ تحقق‌یافته‌ای داشت که از اجزا یا اشیای مادیِ جدا از هم تشکیل شده باشد. با توجه به این واقعیت، دیوید هیلبرت، ریاضی‌دان مشهور آلمانی، گفته است: «بی‌نهایت در واقعیت هیچ‌جا یافت نمی‌شود. نه در طبیعت وجود دارد و نه مبنایی مشروع برای اندیشه‌ی عقلانی فراهم می‌آورد… نقشی که برای بی‌نهایت باقی می‌ماند تنها نقشِ یک مفهوم است.»127.

You should be able to count how many balls are in the bag, but you cannot because the infinite is just an idea and does not exist in the real world. This clearly shows you cannot have an actualised infinite made up of discrete physical parts or things. In light of this fact, the famous German mathematician David Hilbert said, “The infinite is nowhere to be found in reality. It neither exists in nature nor provides a legitimate basis for rational thought… the role that remains for the infinite to play is solely that of an idea.”127.

۲. پشتهٔ مکعب‌هایی با اندازه‌های مختلف: تصور کنید پشته‌ای از مکعب‌ها دارید. هر مکعب شماره‌گذاری شده است. مکعب اول حجمی برابر با ۱۰ سانتی‌متر3

2. Stack of cubes with different sizes: Imagine you had a stack of cubes. Each cube is numbered. The first cube has a volume of 10cm3

مکعب بعدی که روی آن قرار دارد حجمی برابر با ۵ سانتی‌متر مکعب دارد.3

. The next cube on top of that has a volume of 5cm3

و کیوب بعدی نصف کیوب قبلی است. این کار تا ابد ادامه دارد (باز هم به همان شکل، برای همیشه). حالا به بالای پشته برو و کیوبی را که در بالاست بردار. نمی‌توانی. هیچ کیوبی پیدا نمی‌شود. چرا؟ چون اگر در بالا کیوبی پیدا می‌شد، این معنا را می‌داد که کیوب‌ها به بی‌نهایت نرسیده‌اند.

and the next cube is half of the previous cube. This goes on ad infinitum (again and again in the same way forever). Now go to the top of the stack and remove the cube at the top. You cannot. There is no cube to be found. Why? Because if there was a cube to be found at the top it would mean that the cubes did not reach infinity.

با این حال، از آنجا که در بالای آن هیچ مکعبی وجود ندارد، این نیز نشان می‌دهد—با وجود اینکه بی‌نهایت ریاضی وجود دارد (با فرض‌ها و اصول موضوعه)—که نمی‌توان در جهان واقعی بی‌نهایتِ بالفعل داشت. از آنجا که این پشته انتهایی ندارد، نشان می‌دهد که بی‌نهایت—که از اشیای فیزیکی گسسته (در اینجا مکعب‌ها) ساخته شده—را نمی‌توان به‌طور فیزیکی تحقق بخشید.

However, since there is no cube at the top, it also shows— even though the mathematical infinite exists (with assumptions and axioms)—that you cannot have an actualised infinite in the real world. Since there is no end to the stack, it shows the infinite—that is made up of discrete physical things (in this case the cubes)—cannot be physically realised.

مفهوماً، کیهان با کیسهٔ توپ‌ها یا انباشتهٔ مکعب‌هایی که پیش‌تر توضیح دادم تفاوتی ندارد. کیهان واقعی است. از چیزهای فیزیکیِ گسسته تشکیل شده است. از آنجا که بی‌نهایتِ متمایز نمی‌تواند در جهان واقعی وجود داشته باشد، نتیجه می‌شود که کیهان نمی‌تواند بی‌نهایت باشد. این یعنی کیهان متناهی است و چون متناهی است، ناچار آغازی داشته است. پژوهش‌های علمی مربوط به آغاز کیهان در اینجا بحث نشده‌اند، زیرا داده‌ها در حال حاضر ناکافی‌تعیین‌اند. ناکافی‌تعیینی «تزی است که بیان می‌کند برای هر نظریهٔ علمی همواره دست‌کم یک نظریهٔ رقیب وجود دارد که آن هم با شواهد ارائه‌شده پشتیبانی می‌شود…» ۱۲۸. حدود ۱۷ مدل رقیب برای توضیح شواهد کیهان‌شناختی وجود دارد. برخی از این مدل‌ها نتیجه می‌گیرند که کیهان متناهی است و آغاز داشته، و برخی دیگر استدلال می‌کنند که کیهان ازلی-گذشته است. شواهد قطعی نیستند. این نتیجه‌گیری‌ها ممکن است با مشاهدهٔ شواهد تازه یا تدوین مدل‌های جدید تغییر کنند (نگاه کنید به فصل ۱۲).

Conceptually, the universe is no different to the bag of balls or the stack of cubes I have explained above. The universe is real. It is made up of discrete physical things. Since the differentiated infinite cannot exist in the real world, it follows that the universe cannot be infinite. This implies that the universe is finite, and since it is finite it must have had a beginning. The scientific research that relates to the beginning of the universe has not been discussed here because the data is currently underdetermined. Underdetermination is a “thesis explaining that for any scientifically based theory there will always be at least one rival theory that is also supported by the evidence given…” 128 .There are around 17 competing models to explain the cosmological evidence. Some of these models conclude that the universe is finite and had a beginning and others argue that the universe is past eternal. The evidence is not conclusive. The conclusions might change when new evidence is observed or new models are developed (see Chapter 12).

اکنون ما در موقعیتی هستیم که بتوانیم چهار امکان منطقی را برای توضیح آغاز جهان به کار ببریم و هر یک از آنها را بررسی کنیم.

Now we are in a position to apply the four logical possibilities to explain the beginning of the universe and discuss each one.

از هیچ آفریده شده؟ پیش از آنکه به این احتمال بپردازم، باید مشخص کنم که منظور از «هیچ» چیست. هیچ به عنوان نبود همه چیز تعریف می‌شود. برای روشن‌تر شدن این موضوع، تصور کنید که همه چیز، یعنی تمام ماده، انرژی و استعداد، ناپدید شود؛ آن حالت را می‌توان هیچ توصیف کرد. این را نباید با خلأ کوانتومی یا میدان کوانتومی اشتباه گرفت، مفهومی که بعداً توضیح خواهم داد. هیچ همچنین به نبود هرگونه شرط علّی اشاره دارد. شرط علّی هر نوع علّتی است که معلولی تولید می‌کند. این علّت می‌تواند مادی یا غیرمادی باشد.

Created from nothing?. Before I address this possibility, I need to define what is meant by ‘nothing’. Nothing is defined as the absence of all things. To illustrate this better, imagine if everything, all matter, energy and potential, were to vanish; that state would be described as nothing. This is not to be confused with the quantum vacuum or field, a concept I will explain later. Nothing also refers to the absence of any causal condition. A causal condition is any type of cause that produces an effect. This cause can be material or non-material.

ادعای اینکه چیزها می‌توانند از هیچ پدید آیند، به این معناست که اشیاء بدون هیچ استعداد، بدون هیچ ماده‌ای، یا از عدم محض به وجود آیند. چنین ادعایی با شهودهای ما در تضاد است و با عقل نیز سازگار نیست.

Asserting that things can come from nothing means that things can come into being from no potential, no matter or nothing at all. To assert such a thing defies our intuitions and stands against reason.

آیا ممکن است جهان از هیچ به وجود آمده باشد؟ پاسخ آشکار «نه» است، زیرا از هیچ، هیچ چیزی پدید نمی‌آید. نیستی نمی‌تواند چیزی تولید کند. چیزی نمی‌تواند بدون هیچ شرط علّی‌ای پدید آید. راه دیگر نگریستن به این مسئله از طریق ریاضیات ساده است. ۰ + ۰ + ۰ چند می‌شود؟ نه ۳، بلکه ۰ است.

So, could the universe have come into existence from nothing? The obvious answer is no, because from nothing, nothing comes. Nothingness cannot produce anything. Something cannot arise from no causal conditions whatsoever. Another way of looking at it is by way of simple math. What is 0 + 0 + 0? It is not 3, it’s 0.

یکی از دلایلی که این مطلب تا این حد بدیهی به نظر می‌رسد این است که بر یک اصل عقلی (یا مابعدالطبیعی) استوار است: هستی نمی‌تواند از نیستی پدید آید. اگر کسی خلاف این را ادعا کند، آنچه می‌گوید را من گفتار متناقض می‌نامم. هر کسی می‌تواند هر چیزی را ادعا کند. اگر کسی بتواند ادعا کند که کل جهان از هیچ پدید آمده است، پیامدهای آن مضحک خواهد بود. او می‌تواند تأکید کند که هر چیزی بدون هیچ شرط علّی‌ای می‌تواند به وجود آید. برای آنکه چیزی از هیچ پدید آید، باید دست‌کم نوعی استعداد یا شروط علّی داشته باشد. از آنجا که نیستی غیبت همه چیز است، از جمله هرگونه شرط علّی، پس چیزی نمی‌تواند از نیستی پدید آید. اصرار بر اینکه چیزی می‌تواند از هیچ پدید آید، از نظر منطقی معادل این اندیشه است که چیزها می‌توانند بدون هیچ شرط علّی‌ای ناپدید شوند، فرسوده شوند، نابود گردند یا از میان بروند. کسانی که استدلال می‌کنند چیزی می‌تواند از هیچ پدید آید، باید همچنین بپذیرند که چیزی می‌تواند بدون هیچ شرط علّی‌ای ناپدید شود. برای مثال، اگر ساختمانی کاملاً ناپدید شود، چنین کسانی نباید از این رویداد شگفت‌زده شوند، زیرا اگر چیزها بتوانند بدون هیچ شرط علّی پدید آیند، از نظر منطقی لازم می‌آید که چیزها بتوانند بدون هیچ شرط علّی ناپدید شوند. با این حال، استدلال به اینکه چیزها می‌توانند بدون ارجاع به هیچ شرط علّی‌ای فقط ناپدید شوند، از نظر عقلی پوچ است. ادعای رایجی وجود دارد که جهان می‌تواند از هیچ پدید آمده باشد، زیرا در خلأ کوانتومی ذرات ناگهان به وجود می‌آیند. این استدلال فرض می‌کند که خلأ کوانتومی هیچ است. اما این درست نیست. خلأ کوانتومی چیزی است؛ خلأ مطلق نیست و از قوانین فیزیک پیروی می‌کند. خلأ کوانتومی حالتی از انرژی گذراست. پس هیچ نیست، بلکه چیزی فیزیکی است.

One of the reasons that this is so intuitive is because it is based on a rational (or metaphysical) principle: being cannot come from nonbeing. To assert the opposite is what I would call counter discourse. Anyone could claim anything. If someone can claim that the entire universe can come from nothing, then the implications would be absurd. They could assert that anything could come into being without any causal conditions at all. For something to arise from nothing it must have at least some type of potential or causal conditions. Since nothing is the absence of all things, including any type of causal condition, then something could not arise from nothing. Maintaining that something can arise from nothing is logically equivalent to the notion that things can vanish, decay, annihilate or disappear without any causal conditions whatsoever. Individuals who argue that something can come from nothing must also maintain that something can vanish from no causal conditions at all. For example, if a building completely vanished, such individuals should not be surprised by the event, because if things can come from no causal conditions at all, then it logically implies that things can vanish by means of no causal conditions as well. However, to argue that things can just vanish without reference to any causal condition would be rationally absurd. A common contention is that the universe could come from nothing because in the quantum vacuum particles pop into existence. This argument assumes that the quantum vacuum is nothing. However, this is not true. The quantum vacuum is something; it is not an absolute void and it obeys the laws of physics. The quantum vacuum is a state of fleeting energy. So it is not nothing, it is something physical.129.

پروفسور لارنس کراوس و کتاب «هیچ‌چیز»

Professor Lawrence Krauss’s ‘nothing’.

پروفسور لارنس کراوس کتاب خود، «جهانی از هیچ»، بحث پیرامون پرسش لایبنیتسی «چرا چیزی وجود دارد به‌جای آن‌که هیچ وجود نداشته باشد؟» را دوباره زنده و عمومی کرد.۱۳۰ کراوس در این کتاب استدلال می‌کند که این احتمال وجود دارد که جهان از «هیچ» پدید آمده باشد. هرچند این سخن ممکن است بی‌معنا به نظر برسد، برای فهم بستر نتیجه‌گیری‌های او لازم است چند پیش‌فرض و توضیح روشن شود.

Professor Lawrence Krauss’s book, A Universe from Nothing, invigorated and popularised the debate on the Leibnizian question: “Why is there something rather than nothing?”130 In his book, Krauss argues that it is plausible that the universe arose from ‘nothing’. Absurd as this may sound, a few presuppositions and clarifications need to be brought to light to understand the context of his conclusions.

کراوس «هیچ» را در واقع «چیزی» می‌داند. او در کتابش، هیچ را «ناپایدار» می‌نامد[131]، و در جای دیگری تأکید می‌کند که هیچ، چیزی مادی است که آن را «فضای خالی اما از پیش موجود» می‌نامد[132].

Krauss’s ‘nothing’ is actually something. In his book, he calls nothing “unstable”131, and elsewhere he affirms that nothing is something physical, which he calls “empty but pre-existing space”132.

این یک انحراف زبانی جالب است، زیرا تعریف «هیچ» در زبان انگلیسی به نفیِ کلی اشاره دارد، اما به نظر می‌رسد «هیچ»ِ کراوس برچسبی برای چیزی است. اگرچه پژوهش او ادعا می‌کند که «هیچ» نبودِ زمان، فضا و ذرات است، اما خواننده‌ی ناآگاه را گمراه می‌کند و به‌صراحت تأیید نمی‌کند که هنوز نوعی ماده‌ی فیزیکی وجود دارد. حتی اگر، چنان‌که کراوس ادعا می‌کند، هیچ ماده‌ای در کار نباشد، باید میدان‌های فیزیکی وجود داشته باشند. دلیلش این است که ناممکن است ناحیه‌ای بدون میدان وجود داشته باشد، زیرا گرانش را نمی‌توان مسدود کرد. در نظریه‌ی کوانتومی، گرانش در این سطح از واقعیت به اجسام دارای جرم نیازی ندارد، اما به چیزی فیزیکی نیاز دارد. بنابراین «هیچ»ِ کراوس در واقع چیزی است. در جای دیگری از کتابش می‌نویسد که همه‌چیز از نوسانات کوانتومی پدید آمده است، و این آفرینش از «هیچ» را توضیح می‌دهد، اما این امر مستلزم وجود پیشین یک حالت کوانتومی است تا چنین امکانی فراهم شود.133.

This is an interesting linguistic deviation, as the definition of nothing in the English language refers to a universal negation, but it seems that Krauss’s ‘nothing’ is a label for something. Although his research claims that ‘nothing’ is the absence of time, space and particles, he misleads the untrained reader and fails to confirm (explicitly) that there is still some physical stuff. Even if, as Krauss claims, there is no matter, there must be physical fields. This is because it is impossible to have a region where there are no fields because gravity cannot be blocked. In quantum theory, gravity at this level of reality does not require objects with mass, but does require physical stuff. Therefore, Krauss’s ‘nothing’ is actually something. Elsewhere in his book, he writes that everything came into being from quantum fluctuations, which explains a creation from ‘nothing’, but that implies a pre-existent quantum state in order for that to be a possibility.133.

پروفیسر دیوید آلبرت، نویسندهٔ کتاب «مکانیک کوانتومی و تجربه»، نقدی بر کتاب کراوس نوشت و به نتیجه‌ای مشابه رسید:

Professor David Albert, the author of Quantum Mechanics and Experience, wrote a review of Krauss’s book, and similarly concludes:

«لیکن یہ بات درست نہیں۔ ریلیٹیویسٹک-کوانٹم-فیلڈ-تھیوریٹیکل خلا کی حالتیں، جراف یا ریفریجریٹر یا شمسی نظاموں سے کم نہیں، سادہ طبیعی مادّے کی خاص ترتیبیں ہیں۔ ریلیٹیویسٹک-کوانٹم-فیلڈ-تھیوری میں کسی بھی طبیعی مادّے کے نہ ہونے کے برابر کی حقیقی صورت یہ نہیں کہ فیلڈز کی یہ یا وہ خاص ترتیب ہو — بلکہ یہ کہ فیلڈز سرے سے موجود ہی نہ ہوں! یہ کہ فیلڈز کی بعض ترتیبیں ذرّات کے وجود سے مطابقت رکھتی ہیں اور بعض نہیں، اتنا ہی پراسرار ہے جتنا یہ کہ میری انگلیوں کی ممکنہ ترتیبوں میں سے بعض مٹھی کے وجود سے مطابقت رکھتی ہیں اور بعض نہیں۔ اور یہ کہ ذرّات وقت کے ساتھ، جیسے جیسے فیلڈز خود کو دوبارہ ترتیب دیتے ہیں، وجود میں آتے اور غائب ہوتے ہیں، اتنا ہی پراسرار ہے جتنا یہ کہ میری انگلیوں کی دوبارہ ترتیب کے ساتھ مٹھیاں وجود میں آتی اور غائب ہوتی ہیں۔ اور ان میں سے کوئی بھی وجود میں آنا یا غائب ہونا، اگر اسے درست زاویے سے دیکھا جائے، عدم سے تخلیق کے ذرا بھی قریب کی کوئی چیز نہیں۔» 134۔

“But that’s just not right. Relativistic-quantum-field-theoretical vacuum states — no less than giraffes or refrigerators or solar systems — are particular arrangements of simple physical stuff. The true relativistic-quantum-field-theoretical equivalent to there not being any physical stuff at all isn’t this or that particular arrangement of the fields —it is just the absence of the fields! The fact that some arrangements of fields happen to correspond to the existence of particles and some do not is not any more mysterious than the fact that some of the possible arrangements of my fingers happen to correspond to the existence of a fist and some do not. And the fact that particles can pop in and out of existence, over time, as those fields rearrange themselves, is not any more mysterious than the fact that fists can pop in and out of existence, over time, as my fingers rearrange themselves. And none of these poppings — if you look at them aright — amount to anything even remotely in the neighbourhood of a creation from nothing.” 134.

مباحث فلسفی

Philosophical distinctions.

جالب است که به نظر می‌رسد پروفسور کراوس برای پاسخ دادن به پرسش همیشگی لایب‌نیتس، معنای «هیچ» را تغییر داده است. این موضوع کل بحث را مسئله‌دار می‌کند، زیرا تعریف کراوس تمایزهای فلسفی شناخته‌شده را مبهم می‌سازد. واژه‌ی «هیچ» همواره به نیستی یا نبودِ چیزی اشاره داشته است.[135] بنابراین، پیامد «هیچ» کراوس این است که ممکن است برای کسی معقول باشد که چنین ادعایی کند:

Interestingly, Professor Krauss seems to have changed the definition of nothing in order to answer Leibniz’s perennial question. This makes the whole discussion problematic as Krauss’s definition blurs well-known philosophical distinctions. The term ‘nothing’ has always referred to non-being or the absence of something.135 Therefore, the implications of Krauss’s ‘nothing’ is that it could be reasonable for someone to assert the following:

«دیشب شام فوق‌العاده‌ای خوردم، و آن هیچ بود.»

“I had a wonderful dinner last night, and it was nothing.”.

من در سالن کسی را ندیدم و آنان مرا به این اتاق راهنمایی کردند.

“I met nobody in the hall and they showed me directions to this room.”.

هیچ چیزی با نمک و فلفل خوشمزه نیست.136.

“Nothing is tasty with salt and pepper.”136.

این گفته‌ها سخنانی غیرعقلانی‌اند و از این رو گزاره‌هایی بی‌معنا به شمار می‌روند، مگر آنکه کسی تعریف «هیچ» را تغییر دهد. جای شگفتی نیست که پروفسور کراوس اشاره می‌کند که برداشت او از «هیچ» به نیستی اشاره ندارد. او می‌نویسد: «با این همه، یک چیز یقینی است. قاعده‌ی مابعدالطبیعی‌ای که "از هیچ، هیچ پدید نمی‌آید" و کسانی که من با آنان درباره‌ی مسئله‌ی آفرینش بحث کرده‌ام آن را باوری استوار و خدشه‌ناپذیر می‌دانند، هیچ پایه‌ای در علم ندارد.»137

These statements are irrational statements and therefore amount to meaningless propositions, unless of course someone changes the definition of nothing. It is no wonder that Professor Krauss hints that his view of nothing does not refer to non-being. He writes: “One thing is certain, however. The metaphysical ‘rule,’ which is held as ironclad conviction by those with whom I have debated the issue of creation, namely that ‘out of nothing, nothing comes,’ has no foundation in science.”137

این روشن می‌کند که کراوس معنای «هیچ» را تغییر داده تا چیزی دیگر را بیان کند، زیرا علم به‌عنوان یک روش بر اموری از جهان فیزیکی متمرکز است. علم تنها می‌تواند بر حسب پدیده‌های طبیعی و فرآیندهای طبیعی پاسخ دهد. وقتی پرسش‌هایی چون: معنای زندگی چیست؟ آیا روح وجود دارد؟ «هیچ» چیست؟ مطرح می‌کنیم، انتظار عمومی پاسخ‌های فرامادی است—و از این رو، خارج از دایرهٔ هر تبیین علمی قرار دارند (نگاه کنید به فصل ۱۲).

This clearly means Krauss has changed the meaning of nothing to mean something, because science as a method focuses on things in the physical world. Science can only answer in terms of natural phenomena and natural processes. When we ask questions like: What is the meaning of life? Does the soul exist? What is nothing? The general expectation is to have metaphysical answers—and hence, outside the scope of any scientific explanation (see Chapter 12).

علم نمی‌تواند به ایدهٔ «هیچ» یا نبودِ محض بپردازد، زیرا علم به مسائلی محدود است که مشاهدات بتوانند آن‌ها را حل کنند. فیلسوف علم، الیوت سوبر، این محدودیت را تأیید می‌کند. او در مقالهٔ خود با عنوان «تجربه‌گرایی» می‌نویسد که «علم ناگزیر است توجه خود را به مسائلی محدود کند که مشاهدات بتوانند آن‌ها را حل کنند».۱۳۸ از این رو، پروفسور کراوس معنای واژهٔ «هیچ» را تغییر داده است تا علم بتواند مسئله‌ای را حل کند که در اصل از عهدهٔ حل آن برنمی‌آمد. شاید این نتیجه را باید شکستی به حساب آورد؛ زیرا این کار همانند آن است که کسی نتواند به پرسشی پاسخ دهد و به جای آنکه شکست را بپذیرد یا پرسش را به دیگری واگذارد، معنای خود پرسش را تغییر دهد.

Science cannot address the idea of nothing or non-being, because science is restricted to problems that observations can solve. Philosopher of science Elliot Sober verifies this limitation. He writes in his essay Empiricism that “science is forced to restrict its attention to problems that observations can solve.”138 Therefore, Professor Krauss has changed the meaning of the word “nothing”, in order for science to solve a problem that it could not originally solve. Perhaps this outcome should be accepted as a defeat as it is tantamount to someone not being able to answer a question, and instead of admitting defeat or referring the question to someone else, resorting to changing the meaning of the question.

از نظر فکری صادقانه‌تر این بود که صراحتاً گفته شود مفهوم «هیچ‌چیز» یک مفهوم متافیزیکی است، و علم تنها با آنچه قابل مشاهده است سروکار دارد.

It would have been intellectually more honest to just say that the concept of nothing is a metaphysical concept, and science only deals with what can be observed.

تحقیقات نامطمئن و رواج دادنِ شعبدهبازیِ زبانی.

Inconclusive research and popularising linguistic gymnastics.

با کنار گذاشتن همه اینها، پروفessor کراوس می‌پذیرد که پژوهش او درباره «نیستی» مبهم است و شواهد قطعی ندارد. او می‌نویسد: «من بر واژه could تأکید می‌کنم، زیرا شاید هرگز اطلاعات تجربی کافی برای حل بی‌ابهام این پرسش نداشته باشیم.»139

Putting all of this aside, Professor Krauss admits that his ‘nothingness’ research is ambiguous and lacks conclusive evidence. He writes, “I stress the word could here, because we may never have enough empirical information to resolve this question unambiguously.”139

در جای دیگری از کتابش، ناقطعی بودن استدلال خود را می‌پذیرد: «به سبب دشواری‌های مشاهده‌ای و نظری مرتبط با پرداختن به جزئیات، گمان می‌کنم هرگز در این زمینه فراتر از معقول‌نما بودن را به دست نخواهیم آورد.»۱۴۰

Elsewhere in his book he admits the inconclusive nature of his argument: “Because of the observational and related theoretical difficulties associated with working out the details, I expect we may never achieve more than plausibility in this regard.”140.

در پرتو این موضوع، پروفسور کراوس باید به‌جای بازتعریف واژه «هیچ»، صرفاً می‌گفت که جهان از چیزی فیزیکی مانند حالت خلأ پدید آمده است. با این حال، کراوس به نظر می‌رسد در ترویج این شیوه‌ی بازی‌های زبانی‌اش مصر است. در جریان مناظره‌ی ما با عنوان «اسلام یا الحاد: کدام‌یک منطقی‌تر است؟» به کتاب او استناد کردم تا توضیح دهم که «هیچ» مورد نظر او چیزی است، مانند نوعی غبار کوانتومی. اما او واکنش نشان داد و گفت که «هیچ» او این است: «نه فضا، نه زمان، نه قوانین… هیچ جهانی نیست، هیچ، صفر، هیچ‌چیز، هیچ.»141

In light of this, Professor Krauss should have just said the universe came from something physical like a vacuum state, rather than redefining the word nothing. But Krauss seems to be adamant in popularising his linguistic gymnastics. During our debate: Islam or Atheism: Which Makes More Sense? I referred to his book to explain that his nothing is something, like some form of quantum haze. However, he reacted and said that his nothing is “No space, no time, no laws… there’s no universe, nothing, zero, zip, nada.”141

کراوس ظاهراً عمداً یک فرض پنهان مهم را حذف کرده است: در «هیچ» او هنوز مقداری ماده فیزیکی وجود دارد، چیزی که او در یک سخنرانی عمومی آشکارا به آن اعتراف کرد. او گفت که «چیز» و «هیچ» «... کمیت‌های فیزیکی» هستند.142

Krauss seemed to have deliberately omitted an important hidden premise: there is still some physical stuff in his nothing, something which he clearly admitted to in a public lecture. He said that something and nothing are “… physical quantities.”142

خلاصه این‌که «هیچ» پروفسور کراوس، در واقع «چیزی» است. او جهان را از چیزی فیزیکی پدید آمده می‌داند که خودش آن را «هیچ» می‌نامد؛ و بدین ترتیب به پرسش لایب‌نیتس، یعنی «چرا چیزی هست و نه هیچ؟»، پاسخ نمی‌دهد. در حقیقت، کراوس تنها به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه چیزی از چیزی پدید آمده است. این پرسشی است که علم می‌تواند به آن پاسخ دهد و برای پاسخ دادن به آن نیازی به بازی‌های زبانی نیست.

In summary, Professor Krauss’s nothing is something. The universe came from something physical which Krauss calls “nothing”, and therefore failing to answer Leibniz’s question: Why is there something rather than nothing? In reality, Krauss only answers the question: How did something come from something? That is a question that science can answer, and which does not require linguistic acrobatics.

وجود خداوند با دیدگاه کراوس درباره «هیچ» خدشه‌دار نمی‌شود. آنچه او در واقع به ما نشان داده این است که کیهان (زمان و مکان) از چیزی به وجود آمده است. بنابراین، کیهان همچنان برای وجود داشتنش به توضیح نیاز دارد.

God’s existence is not undermined by Krauss’s view on nothing. All that he has really presented to us is that the universe (time and space) came from something. Therefore, the universe still requires an explanation for its existence.

«علیت تنها در درون این جهان معنا می‌یابد؛ بنابراین ممکن است جهان از هیچ پدید آمده باشد.»

“Causality only makes sense within this universe; therefore, the universe may have come from nothing.”.

در بحث‌های تاریخی و علمی درباره مفهوم علیت، می‌توان به اعتراض دیوید هیوم اشاره کرد که علیت مفهومی است برگرفته از تجربه‌های ما. اگر هیوم در مورد علیت درست گفته باشد، آنگاه ما حق نداریم فرض کنیم که مفهوم علیت خارج از تجربه‌های ما وجود دارد یا معنا دارد. از آنجا که استدلال این فصل به رویدادهایی بیرون از تجربه ما اشاره دارد، یعنی به چگونگی پیدایش جهان، نمی‌توان از علیت برای تبیین این رویدادها بهره گرفت. به بیان دیگر، ممکن است جهان از هیچ پدید آمده باشد، زیرا مفهوم علیت شاید فقط درون جهان معنا داشته باشد و نمی‌توان آن را به چیزی بیرون از جهان اطلاق کرد. اگر ما از آغاز جهان، یا از آنچه پیش از وجود آن رخ داده، هیچ تجربه‌ای نداریم، پس باید در این باره سکوت کنیم.

Historical and academic discussions on the notion of causality include David Hume’s objection that causality is a concept derived from our experiences. If Hume is right about causality, then we are not justified in postulating that the concept of causality exists or makes sense outside of our experiences. Since the argument in this chapter refers to events outside of our experience—how the universe came into existence—causality cannot be used to explain these events. In other words, the universe could have come from nothing, because the notion of causality may only make sense within the universe and cannot be applied to anything outside of it. If we have no experience of the beginning of the universe or what happened prior to its existence, then we should simply stay silent on the matter.

این اعتراض به اشتباه فرض می‌کند که علیت مفهومی مبتنی بر تجربه است. علیت پیشینی است؛ دانشی مقدم بر تجربه. این مفهومی متافیزیکی است که نخست برای فهم تجربه‌های ما لازم است. ما آن را بر تمام تجربه‌هایمان حمل می‌کنیم، نه اینکه تجربه‌هایمان آن را به ما تحمیل کنند. این مانند عینک با شیشه‌های زرد است: همه‌چیز زرد به نظر می‌رسد نه به‌خاطر چیزی در بیرون از جهان، بلکه به‌خاطر عینکی که با آن به همه‌چیز نگاه می‌کنیم. بدون مفهوم علیت، ما نمی‌توانستیم فهمی معنادار از جهان داشته باشیم. مثال زیر را در نظر بگیرید: تصور کنید به کاخ سفید در واشنگتن دی‌سی نگاه می‌کنید. چشمانتان ممکن است ابتدا به در، سپس به ستون‌ها، بعد به سقف و سرانجام به چمن جلوی ساختمان برود. شما همچنین می‌توانید ترتیب ادراکاتتان را معکوس کنید؛ ابتدا به چمن نگاه کنید، سپس به سقف، ستون‌ها و در. حال این تجربه را با تجربه‌ای دیگر مقایسه کنید: در رودخانه تیمز در لندن هستید و قایقی را می‌بینید که از کنارتان می‌گذرد. شما فقط می‌توانید جلوی قایق را پیش از عقب آن ببینید و نمی‌توانید ترتیب آن تجربه را معکوس کنید، چون قایق از کنار شما عبور می‌کند. وقتی به کاخ سفید نگاه می‌کردید، اختیار داشتید که اول در را ببینید و بعد ستون‌ها را و به همین ترتیب. همچنین می‌توانستید ترتیب ادراکاتتان را برعکس کنید. اما در مورد قایق چنین اختیاری نداشتید. جلوی قایق زودتر از بقیه ظاهر شد و نمی‌توانستید با تلاش برای دیدن عقب قایق پیش از جلوی آن، ترتیب ادراکاتتان را تغییر دهید. چه چیزی ترتیب این تجربه‌ها را تعیین می‌کند؟ چرا شما می‌دانید کی می‌توانید ترتیب ادراکاتتان را تنظیم کنید و کی نمی‌توانید؟ پاسخ، مفهوم علیت است. هنگام ادراک کاخ سفید و قایق، در ذهن شما ارتباط‌های علّی منطقی در جریان است.

This objection falsely assumes that causality is a concept based on experience. Causality is a priori; knowledge prior to experience. It is a metaphysical concept, that is required in order for us to understand our experiences in the first place. We bring it to all our experience, rather than our experience bringing it to us. It is like wearing yellow-tinted glasses, everything looks yellow not because of anything out there in the world, but because of the glasses through which we are looking at everything. Without causality, we would not be able to have a meaningful understanding of the world. Take the following example into consideration; imagine you are looking at the White House in Washington DC. Your eyes may wonder to the door, across the pillars, then to the roof and finally over to the front lawn. You can also reverse the order of your perceptions; you can first start to look at the lawn, then to the roof, the pillars and finally the roof. Now contrast this to another experience, you are on the river Thames in London and you see a boat floating past. You can only see the front of the boat before you see the back, and you cannot reverse the order of that experience as the boat floats past. When you looked at the White House you had a choice to see the door first and then the pillars and so on. You could also reverse the order of your perceptions. However, with the boat you had no choice. The front of the boat was the first to appear, and you could not reorder your perceptions by trying to see the back before you saw the front. What dictates the order in which you had these experiences? Why is it that you know when you can order your perceptions and when you cannot? The answer is the concept of causality. There are logical causal connections occurring in your mind while you are perceiving the White House and the boat.

نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که بدون داشتن مفهوم علیت، نمی‌توانستید میان تجربه‌هایی که خودتان آن‌ها را سامان می‌دهید و تجربه‌هایی که مستقل از شما سامان می‌یابند تمایز قائل شوید. اگر علیت وجود نداشت، تجربه‌های ما بسیار متفاوت از آنچه اکنون هستند می‌بود. آن‌ها تنها یک توالی واحد از تجربه‌ها می‌بودند: یکی پس از دیگری. علیت مستقل از تجربه است، زیرا بدون آن نمی‌توانستیم هیچ چیزی را تجربه کنیم. بنابراین، به‌طور منطقی نتیجه می‌شود که علیت پیش از تجربه ما از جهان وجود دارد.

The point to take here is that you would not have been able to make the distinction that some experiences are ordered by yourself and others are ordered independently, unless you had the concept of causality. In absence of causality, our experiences would be very different from the way that they are. They would be a single sequence of experiences only: one thing after another. Causality is independent of experience because we would not be able to experience anything without it. Therefore, it logically follows that causality exists prior to our experience of the universe.

اگر از هیچ، چیزی به وجود نمی‌آید، پس خداوند چگونه از نیستی آفرید؟

If you cannot have something from nothing, then how did God create from nothing?.

این ادعا نادرست است، زیرا مستلزم آن است که خداوند هیچ باشد. خداوند عاملی یکتاست که توانایی آفریدن دارد و به اراده و قدرت خود اشیا را به هستی می‌آورد. بنابراین، این مورد که چیزی از نیستی پدید آید نیست. اراده و قدرت خداوند شرایط علّی پدید آمدن جهان بودند. پدید آمدن چیزی از نیستی محال است، زیرا نیستی به معنای عدم وجود، نداشتن هرگونه استعداد و نداشتن شرایط علّی است. عقلاً نادرست است که ادعا کنیم چیزی می‌تواند از خلأ مطلق و بدون هیچ استعداد یا فعالیت علّی پیشین پدید آید. خداوند آن فعالیت علّی را از طریق اراده و قدرت خود فراهم می‌آورد. اگرچه سنت فکری اسلامی از آفرینش خداوند از عدم سخن می‌گوید، این آفرینش به این معناست که هیچ ماده‌ای وجود نداشته است. اما این به آن معنا نیست که شرایط علّی یا استعداد هم وجود نداشته‌اند.

This contention is false, as it implies that God is nothing. God is a unique agent with the potential to create and bring things into existence through His will and power. Therefore, it is not the case of something coming from nothing. God’s will and power were the causal conditions to bring the universe into existence. Something coming from nothing is impossible, because nothing implies non-being, no potential and no causal conditions. It is irrational to assert that something can emerge from an absolute void without any potential or prior causal activity. God provides that causal activity via His will and power. Even though the Islamic intellectual tradition refers to God creating from nothing, this act of creation means that there was no material stuff. However, it does not assume that there were no causal conditions or potential.

اراده و قدرت خداوند، شرایط علّی لازم برای به وجود آمدن جهان هستی را فراهم می‌کنند.

143 God’s will and power form the causal conditions to bring the universe into existence.

خودآفریده؟

Self-created?.

آیا کائنات می‌توانست خودش را خلق کند؟ واژهٔ «خلق‌شده» به چیزی اشاره دارد که پدید آمده است، و از این رو زمانی وجود نداشته است. راه دیگر سخن گفتن دربارهٔ آفریده‌شدن یک چیز این است که گفته شود به هستی آورده شده است. همهٔ این واژه‌ها دلالت بر متناهی بودن چیزی دارند، زیرا هر آنچه آفریده شده باشد متناهی است. فهم مفهوم خلق ما را به این نتیجه می‌رساند که خودآفرینی از نظر منطقی و عملی ناممکن است. این به آن دلیل است که خودآفرینی مستلزم آن است که چیزی هم‌زمان هم موجود باشد و هم موجود نباشد، و این ناممکن است. چیزی که پدید آمده به این معناست که زمانی موجود نبوده است؛ اما گفتن اینکه خودش را آفریده است مستلزم آن است که پیش از آنکه وجود داشته باشد، موجود بوده باشد! این پرسش را در نظر بگیرید: آیا ممکن بود مادرت خودش را به دنیا بیاورد؟ ادعای چنین چیزی یعنی اینکه او باید پیش از آنکه متولد شود، متولد شده باشد. وقتی چیزی آفریده می‌شود، یعنی زمانی وجود نداشته و از این رو هیچ توانی برای انجام کاری نداشته است. بنابراین ادعای اینکه خودش را آفریده است ناممکن است، زیرا پیش از آنکه آفریده شود، توانی نداشته تا خودش را بیافریند. این دربارهٔ همهٔ چیزهای متناهی صدق می‌کند، و کائنات نیز از آن جمله است. عالم اسلامی الخطابی این مغالطهٔ استدلال را به‌خوبی خلاصه کرده است:

Could the universe have created itself? The term ‘created’ refers to something that emerged, and therefore it was once not in existence. Another way of speaking about something being created is that it was brought into being. All of these words imply something being finite, as all things that were created are finite. Understanding the concept of creation leads us to conclude that self-creation is a logical and practical impossibility. This is due to the fact that self-creation implies that something was in existence and not in existence at the same time, which is impossible. Something that emerged means that it once was not in existence; however, to say that it created itself implies that it was in existence before it existed! Consider the following question: Was it possible for your mother to give birth to herself? To claim such a thing would suggest that she would have to be born before she was born. When something is created, it means it once did not exist, and therefore had no power to do anything. So to claim that it created itself is impossible, as it could not have any power before it was created in order to create itself. This applies to all finite things, and that includes the universe too. Islamic scholar Al-Khattabi aptly summarises the fallacy of this argument:

این استدلال حتی نادرست‌تر است، زیرا اگر چیزی وجود نداشته باشد، چگونه می‌توان آن را دارای قدرت توصیف کرد، و چگونه می‌تواند چیزی بیافریند؟ چگونه می‌تواند کاری انجام دهد؟ اگر این دو استدلال رد شوند، ثابت می‌شود که آنان آفریدگاری دارند، پس باید به او ایمان بیاورند.144

“This is [an] even more fallacious argument, because if something does not exist, how can it be described as having power, and how could it create anything? How could it do anything? If these two arguments are refuted, then it is established that they have a creator, so let them believe in Him.”144

اندرو کامپسون، رئیس کنونی انجمن بشردوستان بریتانیا، یک بار در یک مناظره عمومی در دانشگاه برمنگهام با من وارد بحث شد. من استدلال قرآنی بر وجود خدا را ارائه کردم. پاسخ او به ادعای من مبنی بر ناممکن بودن خودآفرینی این بود که خودآفرینی در موجودات تک‌سلولی یافت می‌شود که در زیست‌شناسی به تولیدمثل غیرجنسی نیز معروف است. اعتراض اندرو از چند جهت نادرست است. نخست آنکه آنچه او در موجودات تک‌سلولی به آن اشاره کرد خودآفرینی نیست، بلکه شیوه‌ای از تولیدمثل است که به موجب آن فرزندان از یک موجود واحد پدید می‌آیند و تنها مواد ژنتیکی همان والد را به ارث می‌برند. دوم آنکه اگر مثال او را منطقاً به جهان تعمیم دهیم، این فرض لازم می‌آید که جهان همواره وجود داشته است، زیرا برای آنکه تولیدمثل غیرجنسی رخ دهد به والدی نیاز است که پیش از فرزند وجود داشته باشد. بنابراین، اعتراض او در واقع همان نکته‌ای را ثابت می‌کند که من بیان می‌کردم؛ یعنی جهان روزی وجود نداشته، پس نمی‌توانسته خود را به وجود آورد. شاید تصور کنید که این اعتراض مضحک است و نیازی به بحث درباره آن نبود. من هم موافقم. با این حال، آن را آوردم تا نشان دهم که برخی از پاسخ‌های ضدیت با خدا تا چه اندازه می‌توانند ناموجه باشند.

Andrew Compson, the current chair of the British Humanist Association, once engaged in a public debate with me at the University of Birmingham. I presented the Qur’anic argument for God’s existence. His response to my assertion that self-creation is impossible was that self-creation can be found in single-celled organisms, also known in biology as asexual reproduction. Andrew’s objection is false on a few grounds. Firstly, what he referred to in single-celled organisms is not self-creation, but rather a mode of reproduction by which offspring arise from a single organism and inherit the genetic material of that parent only. Secondly, if we logically extend his example to the universe, it assumes that the universe always existed, because for asexual reproduction to occur you need a parent that existed prior to the offspring. Therefore, his objection actually proves the point I was making; the universe once never existed, so it could not bring itself into existence. You may be thinking that this objection is absurd, and it was not necessary to discuss it. I agree. However, I included this to show how unreasonable some atheist counter-arguments can be.

آیا چیزی که خود مخلوق است، خالق چیز دیگری می‌تواند باشد؟

Created by something else that was created?.

برای بحث، بیایید به این پرسش پاسخ «بله» بدهیم: آیا جهان توسط چیزی آفریده شده که خود آفریده‌شده بوده است؟ آیا این پاسخ، پرسش‌کننده را قانع خواهد کرد؟ بدیهی است که نه. آن فرد ستیزه‌جو بی‌شک خواهد پرسید: «پس آن چیز را چه چیزی آفریده است؟» اگر پاسخ دهیم: «چیزی آفریده‌شده‌ی دیگر»، به نظر شما او چه خواهد گفت؟ بله، درست حدس زدید: «آن چیز را چه چیزی آفریده است؟» اگر این گفتگوی بی‌معنا تا ابد ادامه یابد، تنها یک چیز را ثابت خواهد کرد: نیاز به آفریدگاری که خود آفریده‌نشده است.

For argument sake, let’s answer “yes” to the following question: Was the universe created by something else created? Will that satisfy the questioner? Obviously not. The contentious person will undoubtedly ask, “Then, what created that thing?” If we were to answer, “Another created thing”, what do you think he would say? Yes, you guessed right: “What created that thing?” If this ridiculous dialogue continued forever, then it would prove one thing: the need for an uncreated creator.

چرا؟ زیرا نمی‌توان پذیرفت که چیزی مخلوق، مانند جهان، به‌وسیله‌ی چیزی مخلوق دیگر آفریده شود، و این زنجیره‌ی علت‌ها به‌صورت بی‌پایان و بی‌آغاز به گذشته برگردد (که به آن «تسلسل بی‌نهایت علل» گفته می‌شود). این امر اساساً معقول نیست. نمونه‌های زیر را در نظر بگیرید:

Why? Because we cannot have the case of a created thing, like the universe, being created by another created thing in an unlimited series going back forever (known as an infinite regress of causes). It simply does not make sense. Consider the following examples:

• تصور کنید که یک تک‌تیرانداز، که هدف تعیین‌شده‌اش را شناسایی کرده، از طریق بی‌سیم با ستاد فرماندهی تماس می‌گیرد تا برای شلیک اجازه بگیرد।

• Imagine that a sniper, who has acquired his designated target, radios through to HQ to get permission to shoot.

اگر HQ به تک‌تیرانداز بگوید صبر کند تا از یک مقام بالاتر اجازه بگیرند، و آن مقام بالاتر نیز از شخصی بالاتر از خودش اجازه بخواهد، و همین‌طور به همین شکل ادامه یابد، آیا تک‌تیرانداز هرگز به هدف شلیک خواهد کرد؟ البته که نه! او همچنان منتظر خواهد ماند، در حالی که شخص دیگری منتظر است تا فردی بالاتر دستور بدهد. باید جایی یا شخصی وجود داشته باشد که فرمان از آنجا صادر می‌شود؛ جایی که هیچ‌کس بالاتر از آن نباشد. بنابراین این مثال، ناسازگاری عقلی ایدهٔ تسلسل نامتناهی علل را نشان می‌دهد. وقتی این را به جهان اعمال کنیم، باید بپذیریم که جهان باید آفریننده‌ای داشته باشد که خود آفریده نشده باشد. جهان که چیزی آفریده‌شده است، نمی‌تواند به دست چیزی آفریده‌شدهٔ دیگر، و بی‌پایان، آفریده شده باشد. اگر چنین بود، این جهان اصلاً وجود نمی‌داشت. از آنجا که جهان وجود دارد، می‌توانیم ایدهٔ تسلسل نامتناهی علل را به‌عنوان یک گزاره‌ی غیرعقلانی کنار بگذاریم.145.

HQ, however, tells the sniper to hold on while they seek permission from someone higher-up. Subsequently, the person higher-up seeks permission from the guy even higher up, and so on and so on. If this keeps going on forever, will the sniper ever get to shoot the target? Of course not! He will keep on waiting while someone else is waiting for a person higher up to give the order. There has to be a place or person from where the command is issued; a place where there is no one higher. Thus, our example illustrates the rational flaw in the idea of an infinite regress of causes. When we apply this to the universe we have to posit that it must have had an uncreated creator. The universe, which is a created thing, could not be created by another created thing, ad infinitum. If that were the case this universe would not exist. Since it exists, we can dismiss the idea of an infinite regress of causes as an irrational proposition.145.

• تصور کنید که یک معامله‌گر سهام در بورس نتواند سهام یا اوراق قرضه‌اش را پیش از گرفتن اجازه از سرمایه‌گذار بخرد یا بفروشد. وقتی معامله‌گر از سرمایه‌گذارش اجازه بگیرد، سرمایه‌گذار هم باید از کسی دیگر اجازه بگیرد. حال تصور کنید که این زنجیره تا ابد ادامه پیدا کند. آیا آن معامله‌گر هرگز سهام یا اوراق قرضه‌اش را می‌خرید یا می‌فروخت؟ پاسخ نه است. باید سرمایه‌گذاری باشد که بدون نیاز به اجازه گرفتن از کسی دیگر، اجازه بدهد. به همین ترتیب، اگر این را در مورد جهان هستی به کار ببریم، باید برای جهان هستی آفریدگاری فرض کنیم که خودش آفریده نشده است.

• Imagine if a stock trader at the stock exchange was not able to buy or sell his stocks or bonds before asking permission from the investor. Once the stock trader asked his investor, he also had to check with his investor. Imagine if this went on forever. Would the stock trader ever buy or sell his stocks or bonds? The answer is no. There must be an investor who gives the permission without requiring any permission himself. In similar light, if we apply this to the universe, we would have to posit a creator for the universe that is uncreated.

اگر نمونههای بالا مستقیماً بر خود جهان اعمال شوند، این ایده را که جهان در نهایت توسط چیزی آفریده شده که خود آفریده شده است، بیمعنا جلوه میدهد. فرض کنید این جهان، U1، توسط علتی پیشین، U2، آفریده شده، و U2 توسط علتی دیگر، U3، و این روند تا بینهایت ادامه یابد. در آن صورت اصلاً U1 وجود نمیداشت. به این شکل بیندیشید: U1 چه زمانی به وجود میآید؟ تنها پس از آنکه U2 به وجود آمده باشد. U2 چه زمانی به وجود میآید؟ تنها پس از آنکه U3 به وجود آمده باشد. همین مشکل حتی اگر تا بینهایت پیش برویم نیز ادامه مییابد. اگر توانایی U1 برای به وجود آمدن وابسته به زنجیرهای بینهایت از جهانهای آفریدهشده باشد، U1 هرگز وجود پیدا نمیکرد. همانطور که عالم و فیلسوف اسلامی دکتر جعفر ادریس مینویسد:

Once the above examples are applied to the universe directly, it will highlight the absurdity of the idea that the universe ultimately was created by something created. Consider if this universe, U1, was created by a prior cause, U2, and U2 was created by another cause, U3, and this went on forever. We wouldn’t have universe U1 in the first place. Think about it this way, when does U1 come into being? Only after U2 has come into being. When does U2 come into being? Only after U3 has come into being. This same problem will continue even if we go on forever. If the ability of U1 to come into being was dependent on a forever chain of created universes, U1 would never exist.146 As Islamic philosopher and scholar Dr. Jaafar Idris writes:

«اگر چنین بود، زنجیره‌ای از علل واقعی وجود نمی‌داشت، بلکه تنها زنجیره‌ای از نیستی‌ها بود… اما واقعیت این است که موجوداتی در اطراف ما وجود دارند:»

“There would be no series of actual causes, but only a series of non-existents… The fact, however, is that there are existents around us:

بنابراین، علت نهایی آنها باید چیزی غیر از علل زمانی باشد.»147

therefore, their ultimate cause must be something other than temporal causes.”147

مخلوق از چیزی غیرمخلوق؟

Created by something uncreated?.

پس، جایگزین چیست؟ جایگزین، یک علت نخستین است. به بیان دیگر، یک علت بی‌علت یا یک آفریننده‌ی ناآفریده. الغزالی، متکلم و فیلسوف سده‌ی یازدهم، وجود یک علت بی‌علت یا یک آفریننده‌ی ناآفریده را چنین خلاصه کرده است: «همین سخن دربارهٔ علت علت نیز صادق است. اکنون این سلسله یا تا بی‌نهایت ادامه می‌یابد، که محال است، یا به پایان می‌رسد.»148

So, what is the alternative? The alternative is a first cause. In other words, an uncaused cause or an uncreated creator. The 11th century theologian and philosopher Al-Ghazali summarised the existence of an uncaused cause or an uncreated creator in the following way: “The same can be said of the cause of the cause. Now this can either go on ad infinitum, which is absurd, or it will come to an end.”148

آنچه بحث بالا در اصل می‌گوید این است که چیزی باید همواره وجود داشته باشد. اکنون دو انتخاب آشکار وجود دارد: خدا یا جهان. از آنجا که جهان آغاز شده و وابسته است (نگاه کنید به فصل ۶)، نمی‌تواند همواره وجود داشته باشد. بنابراین، آنچه همواره وجود داشته، باید خدا باشد. در پیوست کتاب پروفسور آنتونی فلو با عنوان «خدایی هست»، فیلسوف ابراهیم وارغیس این نتیجه‌گیری را به شیوه‌ای ساده اما قاطع توضیح می‌دهد. او می‌نویسد: «روشن است که خداباوران و خداناباوران در یک چیز می‌توانند توافق کنند: اگر هر چیزی وجود داشته باشد، باید چیزی پیش از آن وجود داشته باشد که همواره موجود بوده است. این واقعیت ازلی چگونه پدید آمده است؟ پاسخ این است که هرگز پدید نیامده است. همیشه وجود داشته است. یکی را انتخاب کنید: خدا یا جهان. چیزی همواره وجود داشته است.»149

What the above discussion is essentially saying is that something must have always existed. Now there are two obvious choices: God or the universe. Since the universe began and is dependent (see Chapter 6), it cannot have always existed. Therefore, something that always existed must be God. In the appendix to Professor Anthony Flew’s book There is a God, the philosopher Abraham Varghese explains this conclusion in a simple yet forceful way. He writes: “Now, clearly, theists and atheists can agree on one thing: if anything at all exists, there must be something preceding it that always existed. How did this eternally existing reality come to be? The answer is that it never came to be. It always existed. Take your pick: God or universe. Something always existed.”149.

بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که برای هر آفریده‌ای، آفریدگاری آفریده‌نشده وجود دارد. قدرت این استدلال در واکنش یکی از یاران پیامبر ﷺ، جبیر بن مُطعِم، نمایان است. وقتی او آیات مربوط به این استدلال از قرآن را شنید، گفت: «نزدیک بود دلم به پرواز درآید.»۱۵۰ دانشمند الخطّابی گفته است که دلیل تأثیر شدید این آیات بر جبیر این بود که «دلایل قوی موجود در آن‌ها، طبع حساس او را لمس کرد و او با هوش خود آن را دریافت.»151

Thus, we can conclude that there exists an uncreated creator for everything that is created. The power of this argument is captured in the reaction of the companion of the Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم Jubayr ibn Mut’im. When he heard the relevant verses of the Qur’an addressing this argument he said, “my heart almost began to soar.”150 The scholar Al-Khattabi said that the reason Jubayr was so moved by these verses was because of “the strong evidence contained therein touched his sensitive nature, and with his intelligence understood it.”151

تاکنون آنچه ثابت شده این است که باید یک خالق نیافریده‌شده وجود داشته باشد. این امر مستلزم مفهوم سنتی خدا نیست. با این حال، اگر با دقت درباره‌ی خالق نیافریده‌شده بیندیشیم، می‌توانیم به نتیجه‌هایی برسیم که ما را به درک سنتی از خدا می‌رساند.

What has been established so far is that there must be an uncreated creator. This does not imply the traditional concept of God. However, if we think carefully about the uncreated creator, we can form conclusions that lead to the traditional understanding of God.

ابدی

Eternal.

از آنجا که این آفریدگار آفریده‌نشده است، یعنی همواره وجود داشته است. چیزی که آغاز نداشته، همیشه موجود بوده است، و چیزی که همواره موجود بوده، ازلی است. قرآن این موضوع را بسیار روشن بیان کرده است: «خدا بی‌نیاز است. نه زاده است و نه زاییده شده است.»152

Since this creator is uncreated, it means that it was always in existence. Something that did not begin has always existed, and something that has always existed is eternal. The Qur’an makes this very clear: “God, the Eternal Refuge. He neither begets nor is born.”152.

چه کسی خدا را آفریده است؟

Who created God?.

پاسخ معمول به ازلیت ذات الهی، همان کلیشه‌ی منسوخ ملحدان است: «خدا را چه کسی آفریده است؟» این ادعای کودکانه، تحریفی فاحش و سوءفهمی از استدلالی است که در این فصل توضیح داده‌ام. برای این اعتراض دو پاسخ اصلی وجود دارد.

A typical response to the eternality of the Divine is the outdated atheist cliché: Who created God? This childish contention is a gross misrepresentation and misunderstanding of the argument I have been elucidating in this chapter. There are two main responses to this objection.

اولاً، احتمال سومی که دربارهٔ چگونگی پیدایش جهان بحث کردیم این بود: آیا ممکن است جهان توسط چیزی آفریده شده باشد که خودش آفریده شده است؟ بحث کردیم که این امر در نهایت ممکن نیست، به دلیل پوچی تسلسل بی‌پایان علل. نتیجه ساده بود: باید آفریدگاری آفریده‌نشده وجود داشته باشد. آفریده‌نشده بودن یعنی خدا آفریده نشده است. من پیش‌تر چند مثال ارائه کرده‌ام تا این واقعیت را روشن کنم. ثانیاً، وقتی نتیجه گرفتیم که بهترین توضیح برای پیدایش جهان، مفهوم خداست، آنگاه ادعای این‌که کسی او را آفریده، نامعقول خواهد بود. خدا جهان را آفریده و مقید به قوانین آن نیست؛ او بنا به تعریف، موجودی آفریده‌نشده است و هرگز به وجود نیامده است. چیزی که آغاز نداشته، نمی‌تواند آفریده شده باشد. پروفسور جان لنوکس این نکات را به این شکل توضیح می‌دهد:

Firstly, the third possibility that we discussed concerning how the universe came into being was: Could it be created by something created? We discussed that this was ultimately not possible because of the absurdity of the infinite regress of causes. The conclusion was simple: there must have been an uncreated creator. Being uncreated means God was not created. I have already presented a few examples to highlight this fact. Secondly, once we have concluded that the best explanation for the emergence of the universe is the concept of God, it would be illogical to maintain that someone created Him. God created the universe and is not bound by its laws; He is, by definition, an uncreated Being, and He never came into existence. Something that never began cannot be created. Professor John Lennox explains these points in the following way:

«من می‌توانم دوستی ایرلندی را بشنوم که می‌گوید: "خب، این یک چیز را ثابت می‌کند — اگر144."»

“I can hear an Irish friend saying: ‘Well, it proves one thing- if144.

«…اگر استدلال بهتری داشتند، از آن استفاده می‌کردند.» اگر این واکنش نسبتاً تند به نظر می‌رسد، فقط به این پرسش فکر کنید: چه کسی خدا را آفرید؟ همین که این پرسش مطرح می‌شود، نشان می‌دهد که پرسشگر خدایی آفریده‌شده را در ذهن دارد. پس چندان شگفت‌آور نیست که کسی کتاب خود را «توهم خدا» بنامد؛ زیرا خدای آفریده‌شده دقیقاً همان توهم است، تقریباً به تعریف. این نکته را زنوفانس قرن‌ها پیش از داوکینز گوشزد کرده بود. عنوانی روشن‌گرتر می‌توانست «توهم خدای آفریده‌شده» باشد؛ آنگاه کتاب می‌توانست به یک جزوه کوتاه تقلیل یابد، اما شاید فروش آن لطمه می‌دید… زیرا خدایی که جهان را آفرید و آن را نگه می‌دارد، آفریده نشده است؛ او ازلی است. او «ساخته» نشده و از این رو تابع قوانینی که علم کشف کرده نیست؛ بلکه خود اوست که جهان را با قوانینش آفریده است. در واقع، همین واقعیت تمایز بنیادین میان خدا و جهان است. جهان پدید آمد، اما خدا پدید نیامد.”۱۵۳.

they had a better argument, they would use it.’ If that is thought to be a rather strong reaction, just think of the question: Who made God? The very asking of it shows that the questioner has created God in mind. It is then scarcely surprising that one calls one's book The God Delusion. For that is precisely what a created god is, a delusion, virtually by definition—as Xenophanes pointed out centuries before Dawkins. A more informative title might have been: The Created-God Delusion. The book could then have been reduced to a pamphlet—but sales might just have suffered… For the God who created and upholds the universe was not created—He is eternal. He was not ‘made’ and therefore subject to the laws that science discovered; it was he who made the universe with its laws. Indeed, the fact constitutes the fundamental distinction between God and the universe. The universe came to be, God did not.”153.

متعالی

Transcendent.

این خالق غیرمخلوق نمی‌تواند جزئی از مخلوقات باشد. برای روشن شدن این مطلب، مثال نجاری که صندلی می‌سازد مفید است. نجار در جریان طراحی و ساختن صندلی، خود صندلی نمی‌شود؛ او از صندلی متمایز است. این امر در مورد خالق غیرمخلوق نیز صادق است. او جهان را آفریده و از این رو از آنچه آفریده متمایز است. عالم و دانشمند، ابن تیمیه، استدلال کرد که واژه «مخلوق» به این معناست که چیزی از خداوند متمایز است.154

This uncreated creator cannot be part of creation. A useful example to illustrate this is when a carpenter makes a chair. In the process of designing and creating the chair, he does not become the chair. He is distinct from the chair. This applies to the uncreated creator as well. He created the universe and therefore is distinct from what He created. The theologian and scholar Ibn Taymiyya argued that the term, “created”, implied that something was distinct from God.154

اگر خالق جزئی از مخلوقات باشد، این امر او را وابسته و نیازمند، و دارای ویژگی‌های جسمانی محدود می‌کند. این نیز به نوبه خود بدان معناست که او برای وجود داشتنش نیازمند توضیح است، و این امر مستلزم آن است که او نمی‌تواند خدا باشد (نگاه کنید به فصل ۶).

If the creator was part of creation, it would make Him contingent or dependent with limited physical qualities. This, in turn, would mean that He would require an explanation for His existence, which would imply He cannot be God (see Chapter 6).

قرآن کریم بر تعالی و منزّه بودن خداوند تأکید می‌کند. می‌فرماید: { لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ }[155]

The Qur’an affirms the transcendence of God. It says, “There is nothing like unto Him.”155.

آگاهی دارم.

Knowing.

این خالق نیافریده‌شده باید دارای علم باشد، زیرا جهانی که او آفریده دارای قوانین مستقر است. از جمله این قوانین، قانون جاذبه، نیروی هسته‌ای ضعیف و قوی، و نیروی الکترومغناطیسی است (نگاه کنید به فصل ۸). این قوانین دلالت بر وجود قانون‌گذار دارند، و قانون‌گذار مستلزم علم است. قرآن می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ». ۱۵۶ Note: I've rendered the Qur'an verse with the Arabic text as the original quotes it; the source wording "Indeed God is, of all things, Knowing" was rendered as the Qur'anic Arabic, while "God" in the surrounding Persian is written as خدا.

This uncreated creator must have knowledge because the universe that He created has established laws. These include the law of gravity, the weak and strong nuclear force, and the electromagnetic force (see Chapter 8). These laws imply there is a lawgiver, and a lawgiver implies knowledge. The Qur’an says, “Indeed God is, of all things, Knowing.”156.

قدرتمند

Powerful.

این خالق غیرمخلوق باید قدرتمند باشد، زیرا جهان را آفرید، و جهان دارای انرژی عظیمی است، هم انرژی قابل استفاده و هم انرژی بالقوه. برای نمونه، تعداد اتم‌های جهان قابل مشاهده حدود ۱۰^۸۰.۱۵۷ است.

This uncreated creator must be powerful because He created the universe, and the universe has immense energy, both usable and potential. Take, for instance, the number of atoms in the observable universe, which is around 1080.157.

اگر یکی از این اتم‌ها را تقسیم کنیم، مقدار عظیمی انرژی آزاد می‌شود که به آن شکافت هسته‌ای گفته می‌شود۔ چیزی مخلوق که دارای انرژی قابل استفاده و بالقوه است، نمی‌توانست آن را از خودش به دست آورده باشد۔ در نهایت، این انرژی از آفریدگار سرچشمه گرفته است، و او به نوبه خود باید توانا باشد۔

If you were to take just one of these atoms and split it, it would release an immense amount of energy— known as nuclear fission. A created thing with usable and potential energy could not have acquired that from itself. Ultimately, it came from the Creator, who in turn must be powerful.

اگر آفریدگار قدرت نداشت، این بدان معناست که او ناتوان، بی‌توان و ضعیف است. از آنجا که جهان آفریده شده است، این دلیلی ساده است بر اینکه او باید توانایی و قدرت داشته باشد. اکنون تنها با اندیشیدن در جهان و آنچه در آن است، قدرت بی‌کران آفریدگار را تصور کنید. قرآن قدرت خداوند را تأیید می‌کند:

If the creator did not have power, it would mean that He is unable, incapable and weak. Since the universe was created, it is a simple proof that He must have ability and power. Now just imagine the immense power of the Creator by reflecting on the universe and all that it contains. The Qur’an asserts the power of God:

«خدا آنچه را بخواهد می‌آفریند، زیرا همانا خدا بر هر چیزی تواناست.»۱۵۸

“God creates what He wills for verily God has power over all things.”158.

پارادوکس قدرت مطلق

The omnipotence paradox.

موضع اسلام درباره توانایی خداوند در بیانیه اعتقادی زیر خلاصه شده است که در «عقیده امام طحاوی» آمده است. در آن چنین آمده است: «او قادر مطلق است. همه چیز به او وابسته است و هر کاری برای او بی‌زحمت است.»159

The Islamic position regarding God’s ability is summed up in the following creedal statement found in The Creed of Imam Al-Tahawi. It states, “He is Omnipotent. Everything is dependent on Him, and every affair is effortless for Him.”159

یک اعتراض رایج بر قدرت خداوند، «پارادوکس قدرت مطلق» است. این اعتراض به توانایی موجودی قادر مطلق برای محدود کردن قدرت خویش مربوط می‌شود. پرسشی که مطرح می‌شود این است: اگر خداوند قادر مطلق است، آیا می‌تواند سنگی بیافریند که خودش نتواند آن را جابه‌جا کند؟ برای پاسخ به این پرسش، باید معنای «قدرت مطلق» روشن شود. مقصود از آن، توانایی تحقق هر امر ممکن است. قدرت مطلق همچنین شامل ناممکن بودن شکست نیز می‌شود. اما پرسشگر می‌گوید از آنجا که خداوند قادر مطلق است، می‌تواند هر کاری انجام دهد، از جمله شکست خوردن. این سخن نامعقول و بی‌معنا است، زیرا معادل این است که بگوییم «موجود قادر مطلق نمی‌تواند موجود قادر مطلق باشد». ناتوانی در انجام یا دستیابی به کاری، از ویژگی‌های قدرت مطلق نیست. از این منظر، توانایی خداوند برای «آفریدن سنگی که نتواند آن را جابه‌جا کند» در واقع رویدادی را توصیف می‌کند که ناممکن و بی‌معنا است.

However, a common objection to God’s power is the omnipotence paradox. This concerns the ability of an All-Powerful Being to limit its power. The question that is raised is: If God is omnipotent, can He create a stone He cannot move? To answer this question, the meaning of ‘omnipotence’ needs to be clarified. What it implies is the ability to realise every possible affair. Omnipotence also includes the impossibility of failure. The questioner, however, is saying that since God is All-Powerful, He is capable of anything, including failure. This is irrational and absurd, as it is equivalent to saying “an All-Powerful Being cannot be an All-Powerful Being”. Failure to achieve or do something is not a feature of omnipotence. From this perspective, the ability of God to “create a stone He cannot move” actually describes an event that is impossible and meaningless.

سؤال یک امکانِ احتمالیِ رابطه‌ی نامشروع را توصیف نمی‌کند، همان‌طور که اگر بگوییم «کلاغِ سفیدِ سیاه» یا «دایره‌ی مثلث». چنین عباراتی هیچ چیزی را توصیف نمی‌کنند؛ فاقد ارزش اطلاعاتی‌اند و بی‌معنا هستند. پس چرا باید به پرسشی پاسخ داد که معنایی ندارد؟ صریح بگویم، این پرسش حتی پرسش نیست.

The question does not describe a possible affair, just as if we were to say “a white black crow” or “a circle triangle”. Such statements describe nothing at all; they have no informative value and are meaningless. So why should we even answer a question that has no meaning? To put it bluntly, the question is not even a question.

در بحث خود درباره‌ی آیه‌ی «إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»، الْقُرْطُبِيُّ از علمای کلاسیک توضیح می‌دهد که قدرت خداوند شامل هر وضعیت ممکنی می‌شود: «این [آیه] عام است… یعنی توصیف خداوند به صفت قدرت جایز است. امت اجماع دارد که خداوند دارای نام القدیر است… خداوند بر هر امکانی قدرت دارد، چه آن امکان به وجود آورده شود و چه معدوم بماند.»161

In his discussion of the Qur’anic verse, “God has power over all things”,160 classical scholar Al-Qurtubi explains that God’s power refers to every possible state of affairs: “This [verse] is general… it means that it is permitted to describe God with the attribute of power. The community agree that God has the name The-Powerful… God has power over every possibility whether it is brought into existence or remains non-existent.”161

در پایان، خداوند می‌تواند سنگی بیافریند که از هر آنچه ما تصور کنیم سنگین‌تر باشد، اما او همواره توانایی جابه‌جا کردن آن سنگ را خواهد داشت، زیرا ناتوانی از ویژگی‌های قدرت مطلقه نیست.162.

To conclude, God can create a stone that is heavier than anything we can imagine, but He will always be able to move the stone because failure is not a feature of omnipotence.162.

ویل۔

Will.

این خالق غیرمخلوق باید به دلایل متعددی دارای اراده باشد. نخست، از آنجا که این خالق ازلی است و جهانی متناهی را به وجود آورده، باید جهان را برای پدید آمدن برگزیده باشد. این خالق باید هنگامی که جهان نیستی بود و می‌توانست همچنان نیست بماند، پدید آمدن جهان را برگزیده باشد. آنچه قدرت انتخاب دارد، بی‌تردید دارای اراده است. دوم، جهان موجوداتی دارد که اراده و اختیار آگاهانه دارند. بنابراین، کسی که جهان را با موجودات زنده دارای اراده آفریده، خود نیز باید دارای اراده باشد. نمی‌توان به چیزی چیزی را داد که خود ندارد (یا چیزی را که در خود ندارد پدید آورد). پس آفریدگار دارای اراده است.

This uncreated creator must have a will for a number of reasons. Firstly, since this creator is eternal and brought into existence a finite universe, it must have chosen the universe to come into existence. This creator must have chosen the universe to come into existence when the universe was non-existent and could have remained so. Something that has a choice obviously has a will. Secondly, the universe contains beings that have a conscious will and volition. Therefore, the one who created the universe with living beings that have a will must also have a will. One cannot give something to a thing that one does not have (or give rise to something that one does not contain). Therefore, the Creator has a will.

ثالثاً، دو نوع تبیین را می‌توان برای آفرینش جهان به کار برد. نخست تبیین علمی و دوم تبیین شخصی. برای توضیح این مطلب، از مثال چای استفاده می‌کنم. برای درست کردن چای باید مقداری آب را بجوشانم، کیسه چای را در فنجان بگذارم و اجازه دهم دم بکشد. این فرایند را می‌توان به‌صورت علمی توضیح داد. آب پیش از رسیدن به نقطه جوش باید به ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد (۲۱۲ درجه فارنهایت) برسد، باید از یک غشای نیمه‌تراوا (کیسه چای) عبور کند، و من باید از ذخایر گلیکوژنِ بدنم استفاده کنم تا عضلاتم منقبض شوند و اندام‌هایم حرکت کنند و همه این‌ها انجام شود. البته یک دانشمند متخصص می‌تواند جزئیات بیشتری بدهد، اما گمان می‌کنم منظور را دریافته‌اید. در مقابل، کل این فرایند را می‌توان به‌صورت شخصی نیز توضیح داد: چای درست شده، چون من چای می‌خواستم. حال این را به جهان تعمیم دهیم. ما هیچ مشاهده یا شواهد تجربی‌ای دربارهٔ چگونگی آفرینش جهان توسط خالق نداریم؛ تنها می‌توانیم به تبیین شخصی تکیه کنیم، و آن این است که خداوند اراده کرد جهان پدید آید. و حتی اگر تبیین علمی‌ای هم داشتیم، آن تبیین، تبیین شخصی را نفی نمی‌کرد، همان‌گونه که در مثال چای دیده می‌شود.163

Thirdly, there are two types of explanations we can apply to the creation of the universe. The first is a scientific explanation, and the second is a personal one. Let me explain this using tea. In order to make tea, I have to boil some water, place the tea bag in the cup and allow it to infuse. This process can be explained scientifically. The water must be 100 degrees Celsius (212 degrees Fahrenheit) before it reaches boiling point, it has to travel across a semipermeable membrane (tea bag), and I have to use my glycogen stores to enable my muscles to contract to move my limbs to ensure all of this takes place. Obviously, a trained scientist could go into further detail, but I think you get the point. Conversely, the whole process can also be explained personally: the tea has been made because I wanted some tea. Now let’s apply this to the universe. We do not have observations or empirical evidence on how the Creator created the universe; we can only rely on a personal explanation, which is that God chose for the universe to come into existence. Even if we had a scientific explanation, it would not negate a personal one, as shown in the tea example.163

قرآن بر این حقیقت تأکید دارد که خداوند اراده‌ای دارد: «پروردگارت هرچه را بخواهد انجام می‌دهد».164

The Qur’an affirms the fact that God has a will: “Your Lord carries out whatever He wills.”164

عالم اسلامی الغزالی خلاصهای فصیح از پیامدهای اراده داشتن خداوند ارائه میدهد. او تأکید میکند که هر آنچه رخ میدهد به اراده خداوند است و هیچ چیزی از آن بیرون نیست:

Islamic scholar Al-Ghazali presents an eloquent summary of the implications of God having a will. He asserts that everything that happens is due to God’s will and nothing can escape it:

ما گواهی می‌دهیم که او خواست‌کنندهٔ همهٔ موجوداتِ هستی و فرمانروای هر پدیدهٔ حادث است؛ هیچ چیزی، چه اندک و چه بسیار، چه کوچک و چه بزرگ، چه خوب و چه بد، و چه سود و چه زیان، چه ایمان و چه کفر، چه دانش و چه نادانی، چه موفقیت و چه شکست، چه افزایش و چه کاهش، چه طاعت و چه معصیت، در جهان آشکار و نهان پدید نمی‌آید مگر به خواست او. آنچه او بخواهد می‌شود، و آنچه نخواهد نمی‌شود؛ هیچ نگاهِ چشمی و هیچ اندیشهٔ گذرای دلی نیست که زیر خواست او نباشد. او آفریننده، بازگرداننده، و انجام‌دهندهٔ هر آنچه بخواهد است. هیچ‌کس فرمان او را باطل نمی‌کند، و هیچ‌کس بر فرمان‌هایش چیزی نمی‌افزاید، و هیچ‌کس بنده را از نافرمانی او باز نمی‌دارد، مگر به یاری و رحمت او؛ و هیچ‌کس توان فرمان‌برداری از او را ندارد مگر به خواست او.165.

“We attest that He is the Willer of all things that are, the ruler of all originated phenomena; there does not come into the visible or invisible world anything meagre or plenteous, small or great, good or evil, or any advantage or disadvantage, belief or unbelief, knowledge or ignorance, success or failure, increase or decrease, obedience or disobedience, except by His will. What He wills is, and what He does not, will not; there is not a glance of the eye, nor a stray thought of the heart that is not subject to His will. He is the Creator, the Restorer, the Doer of whatsoever He wills. There is none that rescinds His command, none that supplements His decrees, none that dissuades a servant from disobeying Him, except by His help and mercy, and none has power to obey Him except by His will.”165.

یادداشتی درباره‌ی علیت، زمان و انفجار بزرگ

A Note on Causality, Time and The Big Bang.

برخی منتقدان استدلال می‌کنند که علیت تنها در بستر زمان معنا دارد. ایشان معتقدند از آنجا که زمان با انفجار بزرگ آغاز شد، نمی‌توان گفت چیزی جهان را به وجود آورده است، زیرا در آغاز انفجار بزرگ «قبل»ی وجود نداشت. با نبود زمان، «هیچ علت و معلولی وجود ندارد، زیرا علت پیش از معلول است».166

Some objectors argue that causality only makes sense with time. They maintain that since time began at the Big Bang, we cannot claim something caused the universe because there was no ‘before’ at the beginning of the Big Bang. In absence of time, there is “no cause or effect, because cause comes before effect.”166

چند ایراد در این اعتراض وجود دارد۔ ۱۶۷۔

There are a few problems with this objection.167.

• این دیدگاه که علیت تنها با زمان معنا می‌یابد، نیازمند اثبات است. در فلسفه درباره تعریف و ماهیت علیت اجماعی وجود ندارد. رویکردهای گوناگونی وجود دارد که می‌کوشند علیت و روابط علّی را تعریف و درک کنند. یکی از این رویکردها، علیت هم‌زمان است. این دیدگاهی است که بر اساس آن «علل همواره همزمان با بلافاصله معلول‌های خود رخ می‌دهند».۱۶۸ می‌توان استدلال کرد که جهان و علت آن در یک زمان پدید آمده‌اند. آزمایش فکری زیر این رابطه علّی را توضیح می‌دهد. یک توپ ازلی را روی یک بالش ازلی تصور کنید. توپ باعث فرورفتگی بالش می‌شود، اما علت (توپ) پیش از معلول (فرورفتگی بالش) قرار نمی‌گیرد؛ زیرا به دلیل ازلی بودن اشیاء، زمان عاملی به شمار نمی‌آید.۱۶۹ در چارچوب این استدلال، ممکن است لحظه‌ای که خداوند جهان را به وجود آورد، همان لحظه‌ای باشد که جهان پدید آمد. این نوع علیت فرازمانی است. یعنی علت (در این‌جا، اراده و قدرت خداوند) از نظر علّی، اما نه از نظر زمانی (در زمان)، مقدم بوده است. علت و معلول هم‌زمان رخ داده‌اند.

• The view that causality can only make sense with time requires proof. In philosophy there is no consensus on the definition and nature of causality. There are various approaches that attempt to define and understand causality and causal relations. One such approach is simultaneous causality. This is the view “that causes always occur simultaneously with their immediate effects.”168 One could argue that the universe and its cause occurred at the same time. The following thought experiment explains such causal relation. Imagine an eternal ball on an eternal pillow. The ball causes the indentation of the pillow, but the cause (ball) does not come before the effect (indentation in the pillow); as time is not a factor due to the eternality of the objects.169 In the context of this argument, it could be that the moment God brought the universe into existence was the moment the universe came into being. This type of causation is atemporal. This means that the cause (in this case, God’s will and power) occurred prior causally but not prior temporally (in time). The cause and affect occurred simultaneously.

• این فرض که در علم درباره‌ی مفهوم زمان اجماعی وجود دارد، نادرست است. در مکانیک کوانتومی و نسبیت عام مفاهیم متفاوتی از زمان وجود دارد. تصور این‌که تنها یک برداشت از زمان موجود است، تصویری نادرست از ادبیات علمی ارائه می‌دهد.170.

• It assumes there is a consensus on the notion of time in science. There are different notions of time in quantum mechanics and general relativity. To assume that there is one conception of time misrepresents the literature.170.

• این اعتراض خودشکن است. اگر علیت بدون زمان نمی‌تواند وجود داشته باشد، پس باید انفجار بزرگ را رد کرد. با توجه به اینکه در نقطهٔ تکینگی انفجار بزرگ زمانی وجود نداشت، بلکه مرزی برای زمان بود، و این مرز آشکارا با بقیهٔ جهان از نظر علّی مرتبط است، پس چگونه این رابطهٔ علّی بدون زمان معنا پیدا می‌کند؟ اگر معترضان بپذیرند که این مرز با بقیهٔ جهان از نظر علّی مرتبط است، باید همان رابطهٔ علّی فارغ از زمان را نیز بپذیرند، آنگاه که خداوند اراده و قدرت خود را برای آفرینش جهان آشکار ساخت.171 اگر آنان بر این باور باشند که علیت بیرون از زمان معنا ندارد، ناگزیر باید رابطهٔ علّی میان مرز تکینگی و بقیهٔ جهان را رد کنند، و این کار به معنای انکار وجود خود جهان است. معترض می‌تواند استدلال کند که برخی فیزیکدانان معتقدند جهان هیچ مرزی ندارد. اما این مسئله‌ای مورد مناقشه است و هیچ اجماعی درباره‌اش وجود ندارد.172

• This objection is self-defeating. If causality cannot exist without time then the Big Bang should be rejected. Given that at the point of the Big Bang’s singularity there was no time, but a boundary to time, and the boundary is obviously causally connected to the rest of the universe, then how can this causal relation makes sense with no time? If the objectors accept that the boundary is causally connected to the rest of the universe, they should also accept the same atemporal causal relation when God decided to manifest His will and power to create the universe.171. If they maintain that causality doesn’t make sense outside of time, they will have to reject the causal relation between the boundary of the singularity to the rest of the universe, which is tantamount to rejecting the existence of the universe. The objector can argue that some physicists maintain that the universe has no boundary. This however is a contentious issue with no consensus.172

با توجه به اینکه درباره ماهیت علیت اجماعی وجود ندارد و مفهوم زمان نیز مورد مناقشه است، اعتراض فوق یک ابطال‌کننده تضعیف‌کننده (undercutting defeater) برای استدلالی که در این فصل ارائه شده نیست.

Given that there isn’t a consensus on the nature of causality and the concept of time is contested, the objection above is not an undercutting defeater to the argument presented in this chapter.

اگرچه اعتراضات دیگری به استدلال مطرح‌شده در این فصل وارد است، اما این اعتراضات به‌عنوان ابطال‌کننده (defeater) محسوب نمی‌شوند. بدین معنا که حتی اگر این اعتراضات پاسخ داده نشوند، استدلال همچنان نیروی عقلانی خود را حفظ خواهد کرد. با این حال، پرسش‌هایی وجود دارد که این استدلال را به چالش می‌کشند، از جمله: اگر خالق جهان ازلی است، چرا جهان در زمانی که آغاز شده، آغاز به وجود کرده، به‌جای آنکه از ازل موجود باشد؟ اگر خداوند کامل‌ترین و متعالی‌ترین است، چه چیزی او را به آفرینش واداشت؟ آیا خداوند برای داشتن صفات کمال به آفرینش نیازمند است؟ این پرسش‌ها در مقاله‌ای با عنوان «استدلال کیهان‌شناختی کلامی و مسئله عاملیت و هدف آفرینشگرانه الهی» به‌صورت شایسته پاسخ داده شده‌اند.173

Although there are other objections to the argument presented in this chapter, they do not qualify as defeaters. This means that even if these objections could not be responded to, the argument would still maintain its rational force. Nevertheless, there are some questions that challenge this argument, including: If the Creator of the universe is eternal, why did the universe begin to exist when it did, instead of existing from eternity? If God is maximally perfect and transcendent, what caused Him to create at all? Does God require creation in order to possess attributes of perfection? These questions have been intelligently addressed in a paper entitled The Kalam Cosmological Argument and the Problem of Divine Creative Agency and Purpose.173.

در این فصل دیدیم که قرآن برای وجود خدا استدلالی بصیرت‌آمیز و قدرتمند ارائه می‌دهد. از آنجا که جهان متناهی است، آغازی داشته است. و اگر آغاز داشته، می‌توان آن را چنین تبیین کرد: یا از هیچ پدید آمده، یا خود را آفریده، یا توسط چیزی آفریده‌شده ایجاد شده، یا توسط چیزی آفریده‌نشده خلق شده است. پاسخ عقلانی این است که جهان توسط یک آفریدگار آفریده‌نشده پدید آمده که متعالی، دانا، توانا و دارای اراده است. این آفریدگار همچنین باید یگانه باشد، که در فصل دهم به آن پرداخته خواهد شد.

In this chapter, we have seen that the Qur’an provides an intuitive and powerful argument for God’s existence. Since the universe is finite, it had a beginning. If it began, then it can be explained as coming from nothing, creating itself, being ultimately created by something created or being created by something uncreated. The rational answer is that the universe was brought into being by an uncreated creator who is transcendent, knowing, powerful and has a will. This creator must also be uniquely one, but that will be discussed in Chapter 10.

استدلال این فصل بر این واقعیت استوار است که جهان باید متناهی باشد. با این حال، استدلال زیر نشان می‌دهد که حتی اگر جهان آغازی نداشته باشد، باز هم وجود خداوند را ضروری می‌سازد.

The argument of this chapter relies on the fact that the universe must be finite. However, the following argument shows that even if the universe did not have a beginning, it still necessitates God’s existence.