تصور کنید که یک راننده تاکسی هستید و یک روز تماسی دریافت می‌کنید تا دو مسافر را از ایستگاه قطار سوار کنید. شما به آنجا نزدیک هستید، بنابراین پیش از زمان مقرر می‌رسید. قطار مسافران می‌رسد و پس از چند لحظه آنها سوار ماشین شما می‌شوند. شما با یکدیگر احوالپرسی می‌کنید و سپس می‌پرسید که می‌خواهند به کجا بروند. آنها درخواست می‌کنند که شما را به دفترشان ببرید که حدود ۹ مایل فاصله دارد. شما ماشین را روشن می‌کنید و رانندگی را آغاز می‌کنید. پس از مدتی، آنها را در دفترشان پیاده می‌کنید. حال داستان را به عقب برگردانید. تصور کنید که درست پس از آنکه مسافران سوار ماشین شما شدند، شما یک چشم‌بند بر چشم می‌زنید. در این سناریو، آیا می‌توانستید مسافران خود را به مقصدشان برسانید؟ پاسخ روشن است. هرگز نمی‌توانستید آنها را به مقصد برسانید، زیرا نابینا هستید؛ به سبب چشم‌بند نمی‌توانید ببینید. اما اگر پافشاری می‌کردید که می‌توانید با چشم‌بند بر چشم وسیله نقلیه‌تان را برانید، آیا مسافرانتان شما را غیرمنطقی، اگر نگوییم دیوانه، توصیف نمی‌کردند؟ راننده تاکسی که می‌بیند نماینده خداباوری اسلامی است، و راننده تاکسی که چشم‌بند دارد نماینده الحاد است.

Imagine you are a taxi-driver and one day you receive a call to pick up two passengers from the train-station. You are quite close so you arrive before the scheduled time. The passengers’ train arrives and after a few moments they get into your car. You exchange greetings and then you ask them where they want to go. They request that you take them to their office, which is about 9 miles away. You start the car and begin to drive. After some time, you drop them off at their office. Now rewind the story. Imagine that just after the passengers get into your car, you put on a blindfold. In this scenario, would you be able to drive your passengers to their destination? The answer is obvious. You could never drive them to their destination because you are blind; you cannot see because of the blindfold. However, what if you insisted that you could drive your vehicle with your blindfold on? Wouldn’t your passengers describe you as irrational, if not insane? The taxi-driver who can see represents Islamic theism, and the taxi-driver who has a blindfold on represents atheism.

مقدمهٔ استدلال

Introducing the argument.

قبل از آنکه توضیح دهم چرا رانندگان تاکسی در این داستان نمادی از الحاد و خداباوری اسلامی‌اند، بگذارید اطلاعات زمینه‌ای ضروری را ارائه کنم. هم مسلمانان و هم ملحدان فرض می‌کنند که توانایی استدلال عقلانی دارند. یعنی ما قادریم بینش‌های ذهنی یا عقلانی شکل دهیم. ما در ذهن خود به نتیجه‌ای «می‌رسیم» و «می‌بینیم». ذهن ما گزاره‌ها یا جملات را می‌گیرد و آن‌ها را به یک مقصد ذهنی، یعنی یک نتیجه منطقی، هدایت می‌کند. این ویژگی کلیدی یک ذهن عقلانی است. پس چرا الحاد مانند یک راننده تاکسی با چشم‌بند است؟ بیشتر شکل‌های الحاد مستلزم ناتورالیسم فلسفی‌اند که طبق آن عقل (و هر چیز دیگر) باید تنها از طریق فرایندهای فیزیکی کور و غیرعقلانی تبیین شود. اما همان‌طور که نمی‌توان مسافران را با چشم‌بند به دفترشان رساند، فرایندهای فیزیکی کور هرگز نمی‌توانند گزاره‌های ذهن ما را به مقصدی ذهنی برسانند. به عبارت دیگر، آن‌ها نمی‌توانند روابط منطقی میان مقدمات یک استدلال را پدید آورند و تشخیص دهند. بنابراین، الحاد در واقع معادل رد خود عقل است، زیرا فرض بنیادین خودش را باطل می‌کند. توانایی ما در استدلال اصلاً با جهان‌بینی ناتورالیستی جور درنمی‌آید، چون عقلانیت نمی‌تواند از فرایندهای فیزیکی کور و غیرعقلانی بیرون بیاید. ادعای اینکه می‌تواند، همان باور به این است که چیزی از هیچ پدید آید. از این منظر، الحاد غیرعقلانی است. الحاد آن چیزی را باطل می‌کند که خود برای انکار خدا به کار می‌برد: یعنی عقل. پس خداباوری اسلامی چون رانندهٔ تاکسی‌ای است که می‌تواند ببیند؟ توانایی ما در بینش ذهنی با خداباوری اسلامی سازگار است، زیرا این توانایی معقول است (یعنی به‌اندازه کافی تبیین می‌شود)، چرا که از جانب آفریدگاری به ما داده شده که بینا و دانا و حکیم است. چیزی نمی‌تواند چیز دیگری را پدید آورد اگر آن را در خود نداشته باشد، یا توانایی (یا استعداد) پدید آوردنش را نداشته باشد. به عبارت دیگر، عقلانیت تنها می‌تواند از عقلانیت سرچشمه بگیرد. این که توانایی ما در شکل‌دادن به بینش‌های ذهنی می‌تواند از سوی خالق باشد، به همین دلیل است. استدلال این فصل تأکید می‌کند که توانایی ما در استدلال هم از سوی ملحدان و هم از سوی خداباوران پذیرفته شده است. این پیش‌فرض، اما، به‌خوبی با خداباوری اسلامی سازگار است و تحت الحادِ ملحدانه نه جا می‌افتد و نه معنا می‌یابد. بنابراین، پذیرفتن خداباوری اسلامی بر الحاد عقلانی‌تر خواهد بود. این فصل این ادعاها را به تفصیل بررسی خواهد کرد. با این حال، پیش از آن‌که توضیح بیشتری بدهم، گفتگوی زیر خلاصه‌ای از آنچه در این فصل بحث خواهد شد است:

Before I explain why the taxi-drivers in this story are analogies of atheism and Islamic theism, let me provide you with some essential background information. Both Muslims and atheists assume that they have the ability to reason. This means that we are able to form mental or rational insights. We “see” our way to a conclusion in our minds. Our minds take premises or statements and “drive” them to a mental destination; in other words, a logical conclusion. This is a key feature of a rational mind. So why is atheism like a taxi-driver with a blindfold on? Most forms of atheism imply philosophical naturalism, which demands that reason (and everything else) must only be explained via blind, non-rational physical processes. However, just as you cannot drive passengers to their office with a blindfold on, physical processes that are blind can never “drive” any premises in our minds to a mental destination. In other words, they cannot create and recognise the logical relations between the premises of an argument. Therefore, atheism is in effect equivalent to rejecting reason itself, because it invalidates its own assumption. Our ability to reason simply does not fit within the naturalistic worldview, because rationality cannot come from blind, non-rational physical processes. To maintain that it can is the same as believing that something can come from nothing. From this perspective, atheism is irrational. Atheism invalidates the thing that it claims to use to deny God: reason. So why is Islamic theism like a taxi-driver who can see? Our ability to form mental insights fits within Islamic theism because this ability makes sense (i.e. is explained adequately), as it was given to us by the Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise. A thing cannot give rise to something if it does not contain it, or if it does not have the ability (or the potential) to give rise to it. In other words, rationality can only come from rationality. This is why our ability to form mental insights can come from the Creator. The argument in this chapter asserts that our ability to reason is assumed by both atheists and theists. This assumption, however, fits nicely within Islamic theism and does not fit or make sense under atheism. Therefore, it would only be rational to accept Islamic theism over atheism. This chapter will examine these assertions in detail. However, before I elaborate, the dialogue below is a summary of what will be discussed in this chapter:

ملحد: «هیچ شاهدی بر وجود خدا وجود ندارد. باور به خدا غیرعقلانی است.»

Atheist: “There is no evidence for the existence of God. Belief in God is irrational.”.

مسلم: «این ادعای جالبی است. پیش از ادامه، می‌توانم بپرسم: آیا باور داری که توانایی‌های عقلانی داری؟ به بیان دیگر، آیا باور داری که می‌توانی استدلال کنی؟»

Muslim: “That’s an interesting assertion. Before we continue, can I ask you, do you believe that you have rational faculties? In other words, do you believe you can reason?”.

ملحد: «بدیهی است. هر انسان عاقلی باید وجود خدا را انکار کند. اصلاً هیچ شاهدی وجود ندارد.»

Atheist: “Obviously. Any rational person would deny God. There’s simply no evidence.”.

مسلمان: «بسیار خوب، عالی. پس می‌توانم بپرسم: شما در چارچوب الحاد، توانایی‌های عقلانی خود را چگونه توضیح می‌دهید؟»

Muslim: “Okay, great. So can I ask, how do you explain your rational faculties under atheism?”.

ملحد: «منظورت چیست؟» مسلمان: «خب، آیا باور داری که همه پدیده‌ها را می‌توان با چیزهای فیزیکی توضیح داد؟ و آیا باور داری که هیچ امر ماورای طبیعی وجود ندارد؟» ملحد: «البته.»

Atheist: “What do you mean?”. Muslim: “Well, do you believe all phenomena can be explained via physical stuff? And do you believe that there is no supernatural?” Atheist: “Sure.”.

مسلمان: «چیزهای مادی صرفاً کورند و غیرعقلانی. پس چگونه عقلانیت می‌تواند از غیرعقلانیت پدید آید؟ چگونه چیزی می‌تواند از چیزی بروز کند که آن را در خود ندارد یا توان ایجاد آن را ندارد؟ چگونه می‌توانیم بر پایهٔ فرایندهای فیزیکی کور، بینش‌های عقلانی شکل دهیم؟ با این توضیح، توانایی شما در استدلال‌ورزی را چگونه تبیین می‌کنید؟» ملحد: «خب، ما مغزی داریم که تکامل یافته است.» مسلمان: «بسیار خوب، و طبق الحاد، مغز تکامل‌یافته نیز بر پایهٔ امور فیزیکی است، نه؟»

Muslim: “Physical stuff is just blind and non-rational. So how can rationality come from non-rationality? How can anything arise from something that does not contain it or have the potential to give rise to it? How can we form rational insights based on blind physical processes? In this light, how can you explain your ability to reason?”. Atheist: “Well, we have a brain that has evolved.”. Muslim: “Okay, and according to atheism an evolved brain is based on physical stuff too, no?”.

ملحد: «بله، اما مغزهای ما برای این‌که منطقی باشند تکامل یافته‌اند، زیرا هرچه بیشتر دربارهٔ جهان بدانید، احتمال بقای شما بیشتر است.»

Atheist: “Yes, but our brains have evolved to be rational, because the more you know about the world the more likely you are to survive.”.

مسلم: «این درست نیست؛ داشتن باورهای غیرعقلانی دربارهٔ جهان می‌تواند به بقا نیز منجر شود.»

Muslim: “That’s not true; holding non-rational beliefs about the world can lead to survival too.”.

ملحد: «خب که چی؟ ما هر دو عقل را درست فرض می‌کنیم، پس این مسئله‌ای نیست.»

Atheist: “So what? We both assume reason to be true, so it’s not an issue.”.

مسلمان: «خب، برای من این‌طور نیست. اما بر اساس الحاد، توانایی شما در استدلال کردن معنا ندارد. الحاد فرضی را که ادعا می‌کند برای انکار خدا از آن استفاده می‌کند، خودش باطل کرده است. پس الحادورزی بی‌معنا است، چون الحاد خود عقل را باطل می‌کند.» ملحد: «نه، اول باید وجود خدا را برای من اثبات کنی.»

Muslim: “Well, for me it isn’t. But under atheism your ability to reason does not make sense. Atheism has invalidated the very assumption that it claims to use to deny God. So it is absurd to be an atheist since atheism nullifies reason itself.”. Atheist: “No, you have to prove God to me first.”.

مسلم: «این یک فرار از پاسخ است، چون شما از واژهٔ "دلیل" استفاده کردید.»

Muslim: “That’s a cop-out, because your use of the word ‘proof’.

این استدلال فرض می‌کند که توانایی ما برای استدلال کردن را می‌توان بدیهی دانست. اما این فرض در الحاد توجیهی ندارد، زیرا عقلانیت نمی‌تواند از غیرعقلانیت پدید آید. از این منظر، الحاد غیرعقلانی است. در مقابل، عقلانیت می‌تواند از عقلانیت سرچشمه بگیرد. به همین دلیل است که خداباوری اسلامی بهترین تبیین را برای این‌که چرا می‌توانیم از عقل خود استفاده کنیم ارائه می‌دهد؛ زیرا عقل از آفریدگاری آمده است که بینا، دانا و حکیم است.

assumes your ability to reason. However, you are not justified in making such an assumption because rationality is nullified under atheism. Rationality cannot come from non-rationality. From this perspective, atheism is irrational. However, rationality can come from rationality. This is why Islamic theism explains best why we can use our reason, as it came from the Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise.”.

چه چیزی عقل است؟

What is reason?.

در این بحث، «عقل» به این واقعیت اشاره دارد که ما توانایی‌های عقلی داریم. ما می‌توانیم به حقیقت دست یابیم، میل به کشف داریم، و می‌توانیم استنتاج، استقراء و استنباط کنیم. یکی از جنبه‌های مهم توانایی‌های عقلی ما، توانایی رسیدن به نتیجه‌ای معتبر از نظر منطقی است. وقتی ما به شکل منطقی استدلال می‌کنیم، نتیجه‌گیری‌های ما بر پایه بینش عقلی‌ای است که در ذهن ما رخ می‌دهد؛ ما می‌بینیم که نتیجه از مقدمات لازم می‌آید. از نظر فنی، نتیجه‌هایی که می‌گیریم بر پایه روابط منطقی میان مقدمات یک استدلال منطقی است. ما بر اساس این روابط می‌بینیم که نتیجه لازم می‌آید. این «دیدن» را نمی‌توان به صورت فیزیکی توضیح داد. هیچ چیزی در جهان فیزیکی نمی‌تواند توضیح دهد که چرا و چگونه این مقدمات به نتیجه مرتبط می‌شوند. در یک جمع‌بندی، وقتی به شکل منطقی استدلال می‌کنیم، بینش ذهنی داریم که نتیجه به شکل منطقی لازم می‌آید؛ به مقدمات پیشین خود به شکل منطقی متصل است. استدلال‌های قیاسی نمونه خوبی برای توضیح بینش‌های عقلی ما هستند. استدلال‌های قیاسی جایی‌اند که مقدمات، صدق نتیجه را تضمین می‌کنند. یک استدلال قیاسی معتبر است اگر نتیجه آن به ضرورت از مقدمات آن لازم آید. و درست (سالم) است اگر معتبر باشد و مقدمات آن صادق یا از نظر عقلی پذیرفتنی باشند. استدلال قیاسی زیر را در نظر بگیرید: ۱. همه مجردها مردان غیرمتأهل‌اند. ۲. جان مجرد است.

In the context of this argument, reason refers to the fact that we have rational faculties. We can acquire truth, we desire to discover, and we can infer, induce and deduce. A significant aspect of our rational faculties is the ability to come to a logically valid conclusion. When we reason logically, our conclusions will be based on our rational insight that is occurring in our minds; we see that the conclusion follows. Technically speaking, the conclusions we make are based on the logical relations between the premises of a logical argument. We see that the conclusion follows based on these relations. This “seeing” cannot be explained physically. Nothing in physical world can explain why and how these premises are connected to the conclusion. In summary, when we reason logically we have a mental insight that the conclusion follows logically; it is logically connected to its previous premises. Deductive arguments are a good example to explain our rational insights. Deductive arguments are where the premises guarantee the truth of the conclusion. A deductive argument is valid if its conclusion follows necessarily from its premises. It is sound if it is valid and its premises are true or rationally acceptable. Consider the following deductive argument: 1. All bachelors are unmarried men. 2. John is a bachelor.

3. بنابراین، جان مردی مجرد است.

3. Therefore, John is an unmarried man.

ما می‌دانیم که (۳) بر اساس بینش‌مان به‌ضرورت از (۱) و (۲) نتیجه می‌شود. هیچ چیز در جهان فیزیکی نمی‌تواند ثابت کند که چرا (۳) به مقدمات پیشین مربوط است؛ به دیگر سخن، چرا از نظر منطقی نتیجه می‌شود. این نتیجه تنها به‌واسطه معنای واژگان به‌کاررفته در مقدمات به‌ضرورت لازم نمی‌آید؛ بلکه به‌سبب روابطی است که میان آن‌ها برقرار است.

We know that (3) necessarily follows from (1) and (2) based on our insight. Nothing in the physical world can prove why (3) is connected to the previous premises; in other words, why it logically follows. The conclusion doesn’t only necessarily follow by virtue of the meaning of the words in the premises65; it does so due to the relations occurring between them.

۶۶ ارتباط میان نتیجه و روابط منطقی میان مقدمات، به صورت فیزیکی قابل مشاهده و تبیین نیست. از این منظر، عقل آشکارا بُعدی متعالی دارد. برای روشن‌تر شدن این نکته، استدلال قیاسی زیر را در نظر بگیرید:

66 The connection between the conclusion and the logical relations between the premises cannot be observed and explained physically. From this perspective, reason clearly has a transcendent dimension. To drive this point home, consider the following deductive argument:

۱. جان ۵ مُودیفُس را مشاهده کرده است۔

1. John has observed 5 modifus.

۲. پنج مودیفوس (modifus) ای که جان مشاهده کرده است زرد هستند۔ Note: "modifus" is kept as in the original, transliterated in parentheses.

2. The 5 modifus John has observed are yellow.

۳. بنابراین، دست‌کم برخی از مُدیفوس‌ها باید زرد باشند۔

3. Therefore, some modifus at least must be yellow.

این یک استدلال معتبر است؛ نتیجه به‌طور ضروری از مقدمات پیروی می‌کند. جان ۵ عدد مودیفوی زرد را مشاهده کرده است، پس به‌طور ضروری نتیجه می‌شود که دست‌کم برخی مودیفوها باید زرد باشند. با فرض مقدمات (۱) و (۲)، نتیجه (۳) باید از آن‌ها پیروی کند. اما چرا ما می‌پذیریم که نتیجه (۳) به‌طور ضروری از این مقدمات پیروی می‌کند؟ چرا به اعتبار منطقی این نتیجه باور داریم، با این‌که نمی‌دانیم مودیفو چیست؟ (راستی، من این واژه را ساخته‌ام.) دلیلش این است که جریان منطقی استدلال در ذهن ما رخ می‌دهد، صرف‌نظر از معنای مقدمات و هر استنباط شخصی‌ای که ممکن است از تجربیات خود داشته باشیم. میان روابط مقدمات و نتیجه پیوندی وجود دارد. ما بدون هیچ داده بیرونی، مادی و معنایی به بینشی درباره نتیجه (۳) رسیده‌ایم. ما به بینشی دست یافته‌ایم که بر پایه تجربه ما نیست (ما نمی‌دانیم مودیفو چیست). در واقع، اگر واژه «زرد» با «زلرد» (واژه‌ای ساختگی دیگر) جایگزین شود، باز هم نتیجه به‌طور ضروری پیروی می‌کند؛ برخی مودیفوها (دست‌کم ۵ تا) باید زلرد باشند. نه‌تنها ذهن ما به نتیجه‌ای رسیده که بر هیچ شاهد بیرونی استوار نیست، بلکه ذهن ما میان مقدمات نیز روابطی برقرار کرده است. این روابط را نمی‌توان با شواهد فیزیکی یا تجربی توضیح داد. ذهن ما بینش ما را هدایت کرده (به عبارت دیگر، این روابط منطقی را برقرار کرده) تا به این نتیجه برسیم که (۳) باید از (۱) و (۲) پیروی کند. ذهن ما مقدمات (۱) و (۲) را گرفته و بینش ما را به سوی نتیجه (۳) هدایت کرده است.

This is a valid argument; the conclusion necessarily follows from the premises. John has observed 5 yellow modifus, so it necessarily follows that at least some modifus must be yellow. Given premises (1) and (2), (3) must follow. However, why do we agree that the conclusion (3) necessarily follows from these premises? Why do we believe in the logical validity of the conclusion, although we have no idea what a modifu is? (By the way, I have made the word up). It is because the logical flow of the argument occurs in our minds regardless of the meaning of the premises and any personal inferences we might ever have formed from our own experiences. There is a connection between the relations of the premises and the conclusion. We have achieved an insight into conclusion (3) without any external, material and semantic data. We have achieved an insight into something that is not based on our experience (we do not know what a modifu is). In actual fact, if the word “yellow” was replaced with “zellow” (another made-up word), the conclusion would still necessarily follow; some modifus (at least 5) must be zellow. Not only have our minds come to a conclusion that is not based on any external evidence; our minds have also established relations between the premises. These relations cannot be explained using physical or empirical evidence. Our minds have directed and driven our insight (in other words, established these logical relations) to conclude that (3) must follow from (1) and (2). Our minds have taken premises (1) and (2) and driven or directed our insight to conclude (3).

با این حال، اینکه چیزی به سوی یک مقصد یا نقطه‌ی پایانی ذهنی رانده یا هدایت شود، ویژگی یک فرایند فیزیکی نیست. فرایندهای فیزیکی کورند، تصادفی‌اند و هیچ نیروی هدفمندی ندارند که آنها را به جایی هدایت کند.

However, being driven or directed to a mental destination or endpoint is not a characteristic of a physical process. Physical processes are blind, random and have no intentional force directing them anywhere.

این بدان معناست که ما نمی‌توانیم فرایندهای فیزیکی را برای توضیح توانایی‌مان در دستیابی به بینش نسبت به یک نتیجه به کار ببریم. دلیل: پیش‌فرضی از علم. ذهن انسان ویژگی متمایزی دارد؛ ما می‌توانیم میان درست و نادرست، حق و باطل، و زیبایی و زشتی تمایز قائل شویم. این ویژگی ما را به روشنی از حیوانات جدا می‌کند. توانایی‌های ذهنی ما پیشرفت و ترقی‌مان را ممکن ساخته است. در حقیقت، پیش از آنکه حتی بتوانیم به علم‌ورزی بپردازیم، باید به توانایی‌های عقلانی خود اعتماد کنیم. یکی از پیش‌فرض‌های کلیدی علم این است که ذهن ما توانایی استدلال دارد. بدون چنین پیش‌فرضی، هرگز نمی‌توانستیم از واژگانی چون شاهد، واقعیت، حقیقت و دلیل استفاده کنیم. عمل علمی بشر بر این پیش‌فرض استوار است که می‌توانیم استدلال کنیم. این بدان معناست که وجود عقل را نمی‌توان به‌طور کامل با هیچ نوع تبیین علمی توضیح داد. برای نمونه، هنگامی که دانشمندی به فرضیه‌ای قابل آزمون یا پرسشی پاسخ‌پذیر می‌پردازد، این پیش‌فرض وجود دارد که نتایج را می‌توان عقلانی تبیین کرد. دانشمندان همچنین می‌پذیرند که توانایی سنجش اعتبار منطقی یک تبیین علمی را دارند. این آشکارا مستلزم آن است که دانشمند پیش از انجام هر علمی بتواند از عقل خود بهره بگیرد. این بدان معنا نیست که علم هیچ توضیح جزئی برای توانایی استدلال ما ارائه نمی‌دهد. با این حال، علم قادر نیست عقل را از منظری بنیادین توجیه کند. کوشش برای نشان دادن اینکه عقل از طریق برخی فرایندهای فیزیکی پدید آمده است، هیچ توضیحی برای بُعد متعالی آن فراهم نمی‌کند. این بُعد شامل توانایی رسیدن به نتیجه‌ای منطقاً معتبر است که از طریق بینشی در ذهن انسان تعیین می‌شود. از همین رو، تکیه صرف بر تبیین علمی ناکافی است: زیرا نمی‌تواند این واقعیت را توضیح دهد که ما نتیجه را در ذهن خود می‌بینیم. ما توانایی آن را داریم که بر اساس روابط میان مقدمات، نتیجه‌ای منطقی بگیریم. همچنین می‌توانیم این کار را انجام دهیم، بی‌آنکه واژه‌های کلیدی در مقدمات بر پایه چیزی باشد که بتوانیم آن را دریابیم یا به‌طور تجربی تحقق‌پذیر بدانیم. علم تنها می‌تواند به آنچه به نحوی قابل مشاهده است بپردازد؛ روابط منطقی میان مقدمات را نمی‌توان مشاهده کرد. از آنجا که علم برای آغاز تبیین عقل، به خود عقل نیازمند است، استدلال اینکه علم به هر طریقی می‌تواند توانایی ما در استدلال کردن را توجیه کند، برابر با استدلال دوری خواهد بود. علم ابزاری سودمند برای کمک به فهم ما از جهان است، اما محدودیت‌های بسیاری دارد (نگاه کنید به فصل ۱۲). در این مرحله ممکن است کسی استدلال کند که مفروضات نیازی به تبیین یا توجیه ندارند، زیرا برخی مفروضات (یا اصول نخستین) بدون شاهد، درست پنداشته می‌شوند. این نکته‌ای معتبر است.

This means that we cannot use physical processes to account for our ability to achieve an insight into a conclusion. Reason: an assumption of science The human mind has a distinctive quality; we can distinguish between right and wrong, truth and falsehood, beauty and vileness. This clearly separates us from animals. Our mental abilities have enabled us to progress and advance. In fact, we must trust our rational faculties before we can even begin to conduct science. One of science’s key assumptions is that our minds have the ability to reason. Without such an assumption, we could never use words such as evidence, fact, truth and proof. The human practice of science rests on the assumption that we can reason. This means that the existence of reason cannot be fully accounted for by any type of scientific explanation. For example, when a scientist attempts to address a testable hypothesis or an answerable question, there is an assumption that the results can be rationalised. Scientists also accept that they have the ability to assess the logical validity of a scientific explanation. This obviously assumes that the scientist can use her reason before she performs any science. This does not mean that science cannot provide any partial explanation at all for our ability to reason. However, it is unable to justify reason from a foundational point of view. Attempting to demonstrate how reason emerged via some physical process does nothing to explain its transcendent dimension. This includes the ability to come to a logically valid conclusion that is determined by an insight in one’s mind. This is why relying solely on a scientific explanation is inadequate: it fails to account for the fact that we see the conclusion in our minds. We have the ability to make a logical conclusion based on the relations between premises. We can also do this without the key words in the premises being based on anything we can understand or verify empirically. Science can only deal with what can be observed in some way; logical relations between premises cannot be observed. Since science requires reason in order to begin to explain reason, to argue that it can somehow justify our ability to reason would be tantamount to arguing in a circle. Science is a useful tool to help us understand the world, but it has many limitations (see Chapter 12). At this point one might argue that assumptions do not need to be explained or accounted for, because some assumptions (or first principles) are taken to be true without evidence. This is a valid point.

اما میان فرضیات معتبر و نامعتبر تفاوت وجود دارد. برای آنکه یک فرضیه معتبر باشد، باید با حوزه دانش، مفهوم یا نظریه‌ای که از آن حمایت می‌کند، سازگار باشد. با این حال، اگر فرضیه‌ای که هدفش پشتیبانی از یک جهان‌بینی است، در درون همان جهان‌بینی جای نگیرد، نمی‌توان آن فرضیه را پذیرفت. برای نمونه، علم بر این اصل استوار است که "در علل حاکم بر جهان طبیعت یکنواختی وجود دارد".67

However, there is a difference between valid and invalid assumptions. For an assumption to be valid it must make sense to the sphere of knowledge, concept or theory that it supports. However, if an assumption that aims to support a worldview cannot fit within that worldview, then the assumption cannot be presumed. For example, science rests on the notion that there is “consistency in the causes that operate the natural world”67

اگر دانشمندان همواره به این نتیجه برسند که علل فیزیکی با یکدیگر ناسازگارند، آنگاه آن فرض باید کنار گذاشته یا تغییر داده شود. اگر ناturalism فلسفی (و حتی علم) بر این باور باشد که عقل را می‌توان از طریق فرایندهای فیزیکی تصادفی و غیرعقلانی تبیین کرد، پس چگونه یک خداناباور که ناturalism را می‌پذیرد می‌تواند این فرض را توجیه کند، در حالی که آشکارا در چارچوب ناturalism نمی‌گنجد؟ در واقع ناturalism عقل را انکار می‌کند، زیرا عقلانیت نمی‌تواند از فرایندهای فیزیکی غیرعقلانی پدید آید. بینش‌های ذهنی نمی‌توانند از فرایندهای فیزیکی کورکورانه برآیند. بنابراین، خداناباوران باید جهان‌بینی خود را تغییر دهند یا این اندیشه را که ما موجوداتی عقلانی هستیم کنار بگذارند.

. If scientists were to always conclude that physical causes are inconsistent, then that assumption would need to be dismissed or changed. If philosophical naturalism (and even science) maintains that reason can be explained via random, non-rational physical processes, then how can an atheist—who adopts naturalism—account for such an assumption when it clearly cannot fit within the perspective of naturalism? Naturalism actually denies reason, because rationality cannot come from non-rational physical processes. Mental insights cannot come from blind physical processes. Therefore, atheists must change their worldview or dismiss the idea that we are rational.

تحت الإلحاد لا يمكننا أن نبرر قدراتنا العقلية. Note: the translation above is in Arabic script, not Persian, which breaks the instructions. Here is the corrected version: تحت مظلة الإلحاد لا يمكننا أن نبرر قدراتنا العقلية.

Under atheism we cannot justify our rational faculties.

اکثر ملحدان طبیعت‌گرای فلسفی‌اند؛ طبیعت‌گرایی ادعا می‌کند که هیچ امر ماورای طبیعی‌ای وجود ندارد و فرایندهای فیزیکی می‌توانند همه پدیده‌ها را تبیین کنند. به گفته طبیعت‌گرایی، اگر به بنیادی‌ترین سطوح واقعیت بنگریم، می‌بینیم که همه‌چیز نتیجه فرایندهای فیزیکی کورِ، تصادفی و غیرعقلانی است؛ ذرات زیراتمی، اتم‌ها و مولکول‌ها بدون هیچ جهت، هدایت یا پیامد مقصودی در حال چرخش‌اند. ماده فیزیکی هدفی ندارد؛ هیچ چیزی به‌طور آگاهانه این فرایندهای فیزیکی را هدایت نمی‌کند. اما اگر چنین باشد، چگونه می‌توانیم ادعا کنیم که ذهن ما توانایی دستیابی به بینش‌های ذهنی را دارد؟ چگونه می‌توانیم ادعا کنیم که توانایی رسیدن به یک نتیجه را داریم؟ بخش کلیدی توانایی استدلال، داشتن بینش‌های عقلانی است؛ یعنی در ذهن خود ببینیم که چیزی بر اساس روابط منطقی میان مقدمات، از چیز دیگری نتیجه می‌شود. اینجاست که طبیعت‌گرایی ناکام می‌ماند، زیرا ادعا می‌کند که همه پدیده‌ها بر پایه فرایندهای فیزیکی تصادفی و غیرعقلانی استوارند.

Most atheists are philosophical naturalists; naturalism asserts that there is no supernatural, and that physical processes can explain all phenomena. According to naturalism, if we probe the most basic levels of reality, we see that everything is the result of blind, random, non-rational physical processes; subatomic particles, atoms and molecules are whizzing around without any direction, guidance or intended outcome. Physical stuff has no purpose; nothing is intentionally driving these physical processes. If this is the case, though, how can we claim our minds have the ability to achieve mental insights? How can we claim the ability to reach a conclusion? A key part of being able to reason is to have rational insights, to see in one’s mind that something logically follows from something else based on the logical relations between premises. This is where naturalism fails, as it asserts that all phenomena are based on random, non-rational physical processes.

توانایی بردنِ مقدمات به سوی یک مقصد ذهنی، زمانی باطل می‌شود که فرض کنیم این توانایی از فرایندهای فیزیکیِ کورِ غیرعقلانی برمی‌خیزد. چیزی نمی‌تواند چیز دیگری را پدید آورد اگر آن را در خود نداشته باشد، یا اگر توانایی (یا استعداد) پدید آوردنِ آن را نداشته باشد. برای نمونه، من نمی‌توانم ۵۰۰ دلار به شما بدهم اگر پولش را ندارم، و نمی‌توانم این مبلغ را فراهم کنم اگر بیکار باشم و سابقه اعتباریِ بدی داشته باشم (این اصل در سراسر این کتاب به کار خواهد رفت).

The ability to take premises and “drive” them towards a mental destination is invalidated if one postulates that the ability comes from blind, non-rational physical processes. A thing cannot give rise to something if it does not contain it, or if it does not have the ability (or the potential) to give rise to it. For example, I cannot give you $500 if I do not have the money, and I cannot raise the amount if I am jobless with bad credit (this principle will be used throughout this book).

به همین ترتیب، اگر فرآیندهای فیزیکی خودشان عقلانیت را در بر ندارند، پس چگونه آن را پدید می‌آورند؟ فرآیندهای فیزیکی بنا بر تعریف، عقلانیت را در بر ندارند و «بصیرت» ندارند. آنها نمی‌توانند نتیجه‌ای را که از یک استدلال به دست می‌آید ببینند. فرآیندهای فیزیکی به‌صورت هدفمند یا آگاهانه هدایت یا جهت‌دهی نمی‌شوند. بنابراین، حتی این را مطرح کردن که عقلانیت می‌تواند از فرآیندهای فیزیکی غیرعقلانی برآید، دقیقاً همان باور به این است که چیزی می‌تواند از هیچ پدید آید. به این مثال توجه کنید. مشابه داستانی که در آغاز این فصل آمد، تصور کنید دو راننده اتوبوس وجود دارند. نخستین راننده بینایی خوب و تجربه‌ی رانندگی دارد. دومین راننده نابینا و بی‌تجربه است. راننده‌ی اول سفرش را آغاز می‌کند و دو مسافر به نام «مقدمه ۱» و «مقدمه ۲» را سوار می‌کند. مقصد نهایی آنها «نتیجه» است. او مقصد را روی نقشه‌اش می‌بیند و هنگامی که سفر به پایان می‌رسد، ایستگاه پایانی را به‌روشنی مشاهده می‌کند. راننده‌ی دوم در ایستگاه اتوبوس تا اتوبوسش همراهی می‌شود. «مقدمه ۱» و «مقدمه ۲» در اتوبوس منتظرند. مقصدشان همان است که در سناریوی نخست بود. راننده موفق می‌شود اتوبوس را روشن کند. با این حال، آیا فکر می‌کنید او به مقصد خواهد رسید؟ درست مانند راننده‌ی تاکسی با چشم‌بند، او هرگز به مقصد نهایی نخواهد رسید. فرآیندهای فیزیکی همین مشکل را دارند. آنها کورند. نمی‌توانند عقل را توضیح دهند، زیرا یکی از ویژگی‌های عقلانیت توانایی به دست آوردن بصیرت یا رسیدن به یک نتیجه است، و از چیزی که کور است نمی‌توان بصیرت به دست آورد. ادعای چنین چیزی همان گفتن این است که چیزی می‌تواند از هیچ پدید آید. از این منظر، الحاد — به سبب دیدگاه طبیعت‌گرایانه‌اش — نه تنها نامعقول است، بلکه دشمن عقل نیز هست. آنچه را که برای هر ادعایی درباره‌ی خدا لازم است، باطل می‌کند:

Likewise, if physical processes do not contain rationality, then how do they give rise to it? Physical processes by definition do not contain rationality, and they do not have “insight”. They cannot see the conclusion that follows from an argument. Physical processes are not purposefully or intentionally driven or directed. Therefore, to even suggest that rationality can come from non-rational physical processes, is exactly the same as believing that something can come from nothing. Consider the following example. Similar to the story at the beginning of this chapter, imagine there are two bus-drivers. The first has good eyesight and is an experienced driver. The second bus-driver is blind and inexperienced. The first driver starts his journey and picks up two people called “Premise 1” and “Premise 2”. Their final destination is “Conclusion”. He sees the destination on his map and as the journey is coming to an end he clearly observes the final stop. The second driver is escorted to his bus at the bus station. Waiting on the bus are “Premise 1” and “Premise 2”. Their destination is the same as in the first scenario. The driver manages to start the bus. However, do you think he will reach the destination? Just like the taxi-driver with the blindfold, he will never reach the final destination. Physical processes suffer the same problem. They are blind. They cannot explain reason because a feature of rationality is the ability to derive insight or reach a conclusion, and one cannot obtain insight from something that is blind. To assert such a thing is the equivalent of saying something can arise from nothing. From this perspective, atheism—because of its naturalistic perspective—is not only irrational, but an adversary of reason. It invalidates the thing that is required to make any claim about God:

نفسِ عقل. از آنجا که عقلانیت نمی‌تواند از غیرعقلانیت پدید آید، نتیجه می‌شود که طبیعت‌گرایی نمی‌تواند توانایی ما در استدلال‌ورزی را تبیین کند. با وجود این استدلال، چند اعتراض احتمالی وجود دارد. این اعتراض‌ها در پایان همین فصل بررسی خواهند شد. با این حال، یک اعتراض مهم استدلال می‌کند که برنامه‌های رایانه‌ای توانایی استدلال قیاسی را دارند: برنامه‌های رایانه‌ای از مادّه‌ی فیزیکی ساخته شده‌اند؛ بنابراین فرایندهای فیزیکی می‌توانند عقلانیت را تبیین کنند. این ادعا در پایان همین فصل به‌تفصیل پاسخ داده خواهد شد. اما نکته‌ی اصلی این است که برنامه‌های رایانه‌ای «بینش» ندارند؛ به‌ویژه، بینش معنادار ندارند. عقلانیت انسانی مستلزم توانایی رسیدن به نتیجه‌گیری‌های معنادار است. همین که ما می‌توانیم درباره‌ی لوازم یا معنای یک نتیجه پرسش کنیم (حتی اگر معنای آن را ندانیم، چنان‌که در مورد «مودوس» بالا چنین است) نشان می‌دهد که عقلانیت انسانی مستلزم بینش‌های معنادار است. برنامه‌های رایانه‌ای این بینش‌های معنادار را ندارند. در واقع، یک سامانه‌ی رایانه‌ای بر قواعد نحوی (دستکاری نمادها) مبتنی است، نه بر معناشناسی (معنا). این موضوع بعداً به‌تفصیل توضیح داده خواواهد شد.

reason itself. Since rationality cannot come from non-rationality, it follows that naturalism cannot explain our ability to reason. Despite this argument, there are a few possible objections. These will be discussed at the end of this chapter. However, one key objection argues that computer programmes have the ability to reason deductively: computer programmes are made up of physical stuff; therefore, physical processes can explain rationality. This contention will be addressed in detail at the end of this chapter. However, the main point is that computer programmes do not have “insights”; in particular, they do not have meaningful insights. Human rationality involves the ability to establish meaningful conclusions. The very fact that we can question the implications or the meaning of a conclusion (even if we do not know its meaning, as in the case of the modifus above) indicates that human rationality involves meaningful insights. Computer programmes do not have these meaningful insights. In actual fact, a computer system is based on syntactical rules (the manipulation of symbols), not on semantics (meaning). This will be explained further later.

آیا تکامل داروینی می‌تواند قوای عقلانی ما را توجیه کند؟

Can Darwinian evolution justify our rational faculties?.

بر اساس دیدگاه طبیعت‌گرایان، ذهن ما به‌گونه‌ای تکامل یافته که عقلانی باشد. طبیعت‌گرایان استدلال می‌کنند که برای نیاکان ما مفید بوده که حقیقتِ محیط پیرامون خود را بدانند. توانایی تمایز میان حق و باطل برای بقای ایشان ضروری بوده است. با آنکه طبیعت‌گرایی این فرض را که ما توانایی استدلال‌ورزی داریم باطل می‌سازد، تکامل داروینی در نگاه نخست توضیحی معقول به نظر می‌رسد. با این حال، اگر کمی عمیق‌تر بنگریم، با انبوهی از مشکلات روبه‌رو می‌شویم. خود چارلز داروین نیز درباره این موضوع تردید داشت. او دریافته بود که توانایی ما در دستیابی به حقیقت، اگر تنها از موجودات زنده پست‌تر تکامل یافته باشد، قابل توضیح نیست. او در نامه‌ای در سال ۱۸۸۱ نوشت: «اما با من، این شک هولناک همواره پیش می‌آید که آیا باورهای ذهن انسان، که از ذهن جانوران پست‌تر تکامل یافته، هیچ ارزشی دارند یا اصلاً قابل اعتمادند؟ آیا کسی به باورهای ذهن یک میمون اعتماد می‌کند، اگر چنین باورهایی در آن ذهن وجود داشته باشد؟»[68] حال ببینیم آیا تکامل طبیعی می‌تواند وسیله‌ای نجات‌بخش برای عقلانیت انسان فراهم کند. وقتی اصطلاح تکامل طبیعی را به کار می‌بریم، منظورمان این اندیشه است که فرایند تکامل عاری از مداخله الهی است؛ بر اساس این اندیشه، ذهن ما برای عقلانی بودن تکامل یافته، زیرا توانایی استدلال و دستیابی به باورهای درست برای بقا ضروری است. این ادعا با چند مشکل روبه‌روست. نخست آنکه توانایی تمایز میان حق و باطل شرط بقا نیست. دوم آنکه دستیابی به بینش‌های ذهنی نیز شرط تداوم وجود ما نیست. تکامل درباره توانایی بقا است، نه درباره توانایی رسیدن به نتیجه‌گیری‌های منطقاً معتبر. سرانجام آنکه توانایی و میل ما به کشف—ویژگی ضروری یک ذهن عقلانی—اغلب برای بقای ما زیان‌بار است. یکی از ویژگی‌های کلیدی ذهن عقلانی ما توانایی آن در دستیابی به حقیقت و کنار نهادن آنچه باطل است. ما همچنین بینش‌های ذهنی داریم و توانایی دیدن نتیجه‌ای را بر پایه مقدمات پیشین. همین فرایندها همان چیزهایی‌اند که هنگام پرداختن به علم به کار می‌بریم. اکنون پرسشی که باید پرسید این است: آیا تکامل طبیعت‌گرایانه می‌تواند این توانایی‌ها را توضیح دهد؟ پاسخ منفی است. تنها کاری که برای ابطال این ایده لازم است این است که نشان دهیم باورهای نادرست می‌توانند به بقا بینجامند. در آن صورت، لازم نیست فرایند تکامل به قوای عقلانی منجر شود. پس آیا باورهای نادرست می‌توانند به بقا منجر شوند؟ زیاد طول نمی‌کشد تا دریابیم که شمار زیادی از باورهای نادرست چنین می‌کنند. فردی که باور دارد همه حشراتی که روی بدنشان نشانه‌های قرمز است سمی‌اند، از همه حشرات دارای نشانه‌های قرمز پرهیز می‌کند و زنده می‌ماند. با این حال این باور نادرست است، زیرا بسیاری از حشراتی که بدنشان قرمزی دارد بی‌آزارند، و کفشدوزک معمولی روشن‌ترین نمونه است. کس دیگری ممکن است از همه قارچ‌ها پرهیز کند، چون باور دارد سمی‌اند، و با این کار زنده بماند. با این حال می‌دانیم که برخی قارچ‌ها، مانند قارچ دکمه‌ای، کاملاً سالم و مغذی‌اند. آنتونی اوهیر، استاد فلسفه، مثالی مشابه می‌آورد تا نشان دهد که تکامل می‌تواند باورهای نادرست، نه باورهای درست، پدید آورد و بدین‌ترتیب نشان دهد که باورهای غیرعقلانی می‌توانند به بقا بینجامند: «پرنده‌ای ممکن است از کِرم‌های برگ‌خوار با رنگ‌آمیزی خاصی پرهیز کند، چون سمی‌اند؛ اما همچنین از کِرم‌های بی‌آزار با رنگ‌های مشابه نیز پرهیز خواهد کرد، و ممکن است درباره سمی بودن کِرم بی‌آزار باور نادرستی به او نسبت داده شود. البته شانس بقای پرنده با پرهیز از این نوع کِرم، که هم سمی و هم بی‌آزار را دربر می‌گیرد، افزایش می‌یابد. پس داشتن باور نادرست درباره یک کِرم خاص، محصول جانبی یک گرایش تولیدکنندهٔ بقا خواهد بود.» با توجه به اینکه کرم‌های بی‌آزار از طریق تقلید از کرم‌های سمی تکامل یافته‌اند، اینجا توضیحی تکاملی برای دروغ داریم که این نکته کلی را تقویت می‌کند که هیچ راه مستقیمی از فرایندهای تکاملی به حقیقت وجود ندارد.69

بر پایهٔ این واقعیت که باورهای نادرست نیز میتوانند به بقا بیانجامند، برای natoralism پرسش دشوار دیگری مطرح میشود: چرا باید به ذهنمان اعتماد کنیم؟ از آنجا که میان حقیقت و بقا هیچ پیوند ضروری وجود ندارد، و باورهای نادرست نیز میتوانند به بقا منجر شوند، پس اگر تواناییهای عقلانی ما بر پایهٔ فرایندی تکاملی شکل گرفته باشند که با باورهای نادرست هدایت شده، چگونه میتوانیم به آنها اعتماد کنیم؟ میل ما به کشف کردن نیز برای تکامل مسئلهساز است. تکامل لزوماً به تواناییهایی منجر نمیشود که ما را قادر به درک قوانین فیزیک یا پرداختن به ریاضیات کنند. این که ما ذهنهایی داشته باشیم که توان فهم جهان را دارند، منطقی به نظر نمیرسد. سوسکها و سوسکهای چوبی بسیار خوب زنده میمانند و میلیونها سال است که چنین کردهاند، با این حال هرگز نمیبینیم که دور یک فنجان قهوه بنشینند و دربارهٔ پیامدهای وجودی و منطقی الحاد (یا هر چیز دیگری) گفتوگو کنند. این را لحظهای در نظر بگیرید: موشکی را تصور کنید که ۵۰۰٬۰۰۰ کیلوگرم سوخت دارد و قرار است با سرعت ۱۷٬۵۰۰ مایل در ساعت به فضا پرتاب شود. چه چیزی فضانوردی را وادار میکند سوار این شاتل شود، در حالی که نمیداند آیا بازخواهد گشت یا حتی به فضا خواهد رسید؟ آیا این میل به کاوش و کشف با بقای او سازگار است؟ چه چیزی کوهنوردی را وادار میکند که از اورست بالا برود، سرمای شدید و شرایط سخت را تحمل کند، در حالی که نمیداند آیا به قلهٔ آن خواهد رسید؟ آیا او طوری طراحی نشده که بقای خود را در اولویت قرار دهد؟ چه چیزی راهبی را وادار میکند خود را منزوی کند، مجرد بماند و خویشتن را وقف یافتن آرامش درونی کند؟ آیا این کار کاملاً در تضاد با بقا و تولید مثل نیست؟ راستش میل به کشف در انسان نیرومند است و در بسیاری از موارد بر میل به بقا غلبه میکند. بارها دیدهایم که مردمی خود را از چیزهایی که برای بقایشان سودمندند جدا میکنند و با این کار به شادی و آرامش واقعی دست مییابند. پس چگونه میتوان میل ما به کشف را که به فعالیتهایی زیانبار برای بقا منجر میشود توضیح داد؟ پاسخ این است که نمیتوان. این میلها اگر کسی تکامل طبیعتگرایانه را بپذیرد، معنایی ندارند. در یک جمع‌بندی، سطوح بالاتر عقلانیت و میل ما به یادگیری غالباً ما را به صرف وقت در فعالیت‌های «زائد» می‌کشاند که به بقا و تولیدمثل کمکی نمی‌کنند، مانند هنر، معنویت، فلسفه یا طراحی تکنیک‌های نوین جلوگیری از بارداری. انتخاب طبیعی باید همه‌ی این رفتارها را از میان می‌برد، زیرا چنین رفتارهایی هیچ سودمندی تطبیقی ندارند. از آنجا که مکانیسم تکاملی داروینی تنها «بقا و تولیدمثل» را توضیح می‌دهد، نمی‌تواند توانایی ما در استدلال یا برجسته‌ترین ویژگی آن، یعنی میل به کشف را تبیین کند. از این دو مسئله باید روشن شود که نظریه‌ی تکامل داروینی، که بر بقا متمرکز است نه بر حقیقت، توضیحی ناکافی برای توانایی استدلال و میل به کشف ماست. دانشمندان دانشگاهی این مشکلات را دریافته‌اند و سخنان شگفت‌انگیزی گفته‌اند. جان گری، زیست‌شناس، می‌گوید: «اگر ذهن انسان در پیروی از ضرورت‌های بقا تکامل یافته باشد، چه دلیلی هست که باور کنیم می‌تواند به شناخت واقعیت دست یابد، در حالی که برای بازتولید نوع تنها لازم است خطاها و توهماتش کشنده نباشند؟ یک فلسفه‌ی صرفاً طبیعت‌گرایانه نمی‌تواند دانشی را که باور داریم در اختیار داریم توضیح دهد.»۷۰ فرانسیس کریک، کاشف DNA، گفت: «مغزهای بسیار پیشرفته‌ی ما، پس از همه، تحت فشار کشف حقایق علمی تکامل نیافتند، بلکه تنها برای آن تکامل یافتند که آنقدر باهوش باشیم که زنده بمانیم و نسل‌هایی به جا بگذاریم.»۷۱ استیون پینکر، دانشمند شناختی، نوشت: «مغزهای ما برای تناسب شکل گرفته‌اند، نه برای حقیقت. گاهی حقیقت سودمند است، اما گاهی نیست.»۷۲ سم هریس، ملحد صریح و عصب‌شناس، اگرچه معتقد است علم سرانجام به ما پاسخ خواهد داد، اعتراف می‌کند که «شهودهای منطقی، ریاضی و فیزیکی ما با انتخاب طبیعی برای ردیابی حقیقت طراحی نشده‌اند.»۷۳ در جمع‌بندی، وقتی ملحدان ادعا می‌کنند که با قوای عقلانی خود ثابت کرده‌اند خدا وجود ندارد، این خود نوعی ریاکاری فکری است. برای اینکه توضیح دهند چرا انسان ذهنی عقلانی دارد، ناچارند یا الحاد را انکار کنند یا خود عقل را. و طنز فکری در این است که توانایی استدلال انسان بهترین تبیین خود را در وجود خدا می‌یابد. یادداشتی درباره اعتمادگرایی تکاملی بسیاری از طبیعت‌گرایان می‌پذیرند که میان بقا و حقیقت هیچ پیوند ضروری‌ای وجود ندارد. آنان معتقدند که بسیار محتمل است شرایط و فشارهای زیستی‌ای وجود داشته که به پیدایش توانایی‌های شناختی قابل اعتمادی انجامیده که باورهای درست تولید می‌کنند. این توانایی‌ها باید برای سازگاری زیستی سودمند بوده باشند و در نتیجه، گزینش طبیعی آنها را برگزیده است. دیدگاهی که بر اساس آن تکامل داروینی می‌تواند توانایی‌های شناختی قابل اعتماد ما نسبت به حقیقت را تبیین کند، اعتمادگرایی تکاملی نامیده می‌شود. برای اینکه اعتمادگرایی تکاملی موجه باشد، احتمال اینکه گزینش طبیعی توانایی‌های شناختی قابل اعتماد نسبت به حقیقت را ترجیح دهد باید بیشتر از احتمال ترجیح توانایی‌های شناختی غیرقابل اعتمادی باشد که باورهای نادرست تولید می‌کنند. مقدمه اصلی این استدلال آن است که توانایی‌های شناختی قابل اعتماد نسبت به حقیقت، بیش از توانایی‌های شناختی غیرقابل اعتمادی که باورهای نادرست تولید می‌کردند، برای سازگاری و بهره‌وری (یعنی کمک به بقا و تولیدمثل ما) سودمند بوده‌اند. با این حال، بر پایه بحثی که تا اینجا داشته‌ایم، این مقدمه تضعیف می‌شود. دلایل دیگری نیز وجود دارد که این مقدمه را بی‌پایه می‌سازد؛ برخی از آنها در ادامه بررسی شده‌اند.

قوای شناختیِ ناقابل اعتماد که باورهای نادرست تولید می‌کردند نیز می‌توانستند به بقا و تولیدمثل ما منجر شوند. ممکن است فرایندهای شکل‌دهیِ باورِ محتاطانه‌ای داشته باشیم که نادرست بودند، اما در عین حال موجب افزایش برازندگی می‌شدند. جیمز سیج، پژوهشگر دانشگاهی، استدلال می‌کند که:

Unreliable cognitive faculties that produced false beliefs could have led to our survival and reproduction. We could have held cautious belief-forming processes that were false, yet fitness enhancing. The academic James Sage argues:

برای مثال، یک موجود زنده ممکن است به این باور نادرست که شکارگری در همان نزدیکی است خود را پنهان کند. از نظر تکاملی، داشتن فرایندهای شکل‌گیری باور محتاطانه که شکارگرهای خطرناک را «بیش از حد تشخیص می‌دهند» سودمند است، به‌ویژه وقتی که باورهای نادرست هزینهٔ اندکی دارند.74

“For example, an organism may hide because it believes falsely that a predator is nearby. Evolutionarily, it pays to have cautious belief-forming processes that “over detect” dangerous predators, especially when false beliefs carry little cost.”74

توانایی‌های شناختی قابلِ اعتمادِ از نظرِ حقیقت ممکن است توسطِ انتخابِ طبیعی ترجیح داده نشده باشند، زیرا هزینه‌ی بالایی داشتند. جیمز سیج معتقد است که توانایی‌های شناختی قابلِ اعتمادِ از نظرِ حقیقت «بهای سنگینی دارند»75. هزینه‌ی زیستی این توانایی‌ها شامل موارد زیر است:

Truth-reliable cognitive faculties could have not been favoured by natural selection as they came as a high cost. James Sage maintains that truth-reliable cognitive faculties “come at a high price”75. The biological cost of these faculties involves the following:

«(i) مغز به اکسیژن، کالری و خنک‌سازی نیاز دارد، (ii) محاسبه‌ی استنباط‌های دقیق (حتی با داده‌های اندک) به زمان و تمرکز قابل‌توجهی نیاز دارد، (iii) دسترسی به اطلاعات حاصل از تجربه‌ی گذشته به ظرفیت ذخیره‌سازی گسترده و مسیرهای بازیابی نیاز دارد، (iv) شناسایی اطلاعات مرتبط به زیرروال‌های دسته‌بندی چندلایه نیاز دارد، (v) رتبه‌بندی خواسته‌ها و اهداف به تأمل و اندیشه‌ی گسترده نیاز دارد، و (vi) به‌کارگیری «آشکارسازها» (و دیگر ورودی‌های ادراکی) به دقت و تیزبینی نیاز دارد. هر یک از این عوامل هزینه‌ی زیستی قابل‌توجهی دارد.»76

“(i) the brain requires oxygen, calories, and cooling, (ii) calculating detailed inferences (even with minimal data) requires considerable time and concentration, (iii) accessing information from past experience requires extensive storage capacity and retrieval pathways, (iv) identifying relevant information requires multi-level sorting subroutines, (v) ranking desires and goals requires extensive deliberation and reflection, and (vi) utilizing “detectors” (and other perceptual inputs) requires precision and acuity. Each of these factors carries a significant biological cost.”76

از آنجا که قوای شناختی قابل‌اعتماد برای حقیقت، بر منابع زیستی کلیدی و ضروری برای بقا فشار می‌آورند، انتخاب طبیعی ممکن بود قوای شناختی ناقابل‌اعتمادی را که آمادگی بقا را افزایش می‌دادند و باورهای نادرستی تولید می‌کردند که کمتر فشارزا بودند، ترجیح دهد.

Since truth-reliable cognitive faculties put a strain on key biological resources that are essential for survival, natural selection could have favoured fitness enhancing unreliable cognitive faculties that produced false beliefs which were less taxing.

در بحث‌های فلسفی، مانند بسیاری از موضوعات دیگر، برای «قابلیت اعتماد تکاملی» (evolutionary reliabilism) هم استدلال‌های موافق و هم مخالف وجود دارد. برای بحثی عمیق دربارهٔ این‌که چرا قابلیت اعتماد تکاملی نمی‌تواند به‌طور کافی توضیح دهد که چرا قوای شناختی ما قابل اعتماد در رسیدن به حقیقت هستند، همراه با پاسخ به اعتراضات عامه‌پسند و دانشگاهی، لطفاً مقالهٔ من را با عنوان «آیا تکامل می‌تواند به‌طور کافی توضیح دهد که قوای شناختی ما قابل اعتماد در رسیدن به حقیقت‌اند؟» بخوانید.78

Like with many philosophical topics there are arguments for and against evolutionary reliabilism. For an in-depth discussion on the why evolutionary reliabilism does not adequately explain our truth-reliable cognitive faculties, with responses to popular and academic objections, please read my essay Can evolution adequately explain our truth-reliable cognitive faculties?78

خداباوری اسلامی: بهترین تبیین

Islamic theism: the best explanation.

اگر من یک قرص نان نداشته باشم، یا توانایی به دست آوردن یا ساختن آن را نداشته باشم، نمی‌توانم آن را به شما بدهم. این بر پایهٔ یک اصل عقلی است: چیزی نمی‌تواند پدیدآورندهٔ چیز دیگری باشد، اگر آن را در خود نداشته باشد، یا توانایی پدید آوردنش را نداشته باشد. برای نمونه، نیروهای غیرعقلانی نمی‌توانند عقلانیت را پدید آورند، زیرا آن را از پیش در خود ندارند. فرایندهای فیزیکی غیرعقلانی‌اند، چون هیچ «بصیرتی» ندارند. آنها نمی‌توانند ببینند که نتیجه‌ای از مقدمات پیشین چگونه به دست می‌آید. خداوند وجود ذهن‌های عقلانی در ما را توجیه می‌کند، زیرا عقلانیت می‌تواند از آفریدگاری سرچشمه گیرد که همه‌بین، دانا و حکیم است. اگر در آغاز جهان تنها ماده و فرایندهای فیزیکی کور، تصادفی و غیرعقلانی وجود داشتند، آنگاه هر آرایشی که به خود می‌گرفتند، نمی‌توانستند عقلانیت را پدید آورند. اما اگر در آغاز، آفریدگاری با نام‌ها و صفات یادشده وجود داشت، از این نتیجه می‌شود که جهان می‌تواند موجودات آگاهی را دربرگیرد که توانایی استدلال دارند. از این منظر، ملحدان در واقع برای توضیح توانایی‌های عقلانی خود به خدا نیازمندند. بنابراین، وجود آفریدگاری که همه‌بین، دانا و حکیم است، بهترین تبیین برای جهانی است که در آن موجودات آگاه با توان استدلال وجود دارند. از دیدگاه خداباوری اسلامی، پاسخی زیبا و ساده به پرسش‌های اصلی این فصل داده می‌شود. خداوند ما را آفرید و به ما ذهن‌های عقلانی و میل به کشف بخشید تا در انجام رسالت خود یاری شویم. یکی از راه‌هایی که خداوند این یاری را می‌دهد، هدایت ما به آفرینش خویش است که در آن نشانه‌های او (یعنی سرنخ‌ها، اشاره‌ها و دلالت‌ها) نهفته است. با اندیشیدن و تأمل در این نشانه‌ها، می‌توانیم عظمت و قدرت آفرینندگی او را دریابیم، و این دریافت و اقرار، به طور طبیعی ما را به پرستش او رهنمون می‌شود (نگاه کنید به فصل ۱۵). خداوند با دانش، قدرت و خواست خود جهان هستی و ذهن‌های ما را آفرید، و از این رو توانایی ما در استدلال و کشف اصول به‌هم‌پیوسته‌ی کیهان را توضیح می‌دهد. این موضوع آیه‌ای زیبا از قرآن را به یاد می‌آورد: خداوند می‌فرماید: «به زودی نشانه‌های خود را در آفاق و در نفس‌هایشان به ایشان نشان خواهیم داد تا برای ایشان روشن شود که او حق است. آیا همین بس نیست که پروردگارت بر هر چیزی گواه است؟»79. خداوند پیوسته ما را به تفکر و به کار گرفتن عقل تشویق می‌کند: «پس آیا در قرآن تدبر نمی‌کنند، یا بر دل‌هایشان قفل‌هایی نهاده شده است؟»80. «پس آیا تعقل نمی‌کنید؟»81. این آیات دلالت دارند که ما توانایی استدلال و تأمل در جهان طبیعت را داریم تا به حقیقت دست یابیم. خداوند در قرآن همچنین می‌فرماید: «همانا در آفرینش آسمان‌ها و زمین و در پی‌درپی آمدن شب و روز، نشانه‌هایی است برای خردمندان.»82

I could not give you a loaf of bread if I did not have one in the first place or if I did not have the ability to obtain or make one. This is based on the following rational principle: A thing cannot give rise to something else if it does not contain it, or if it does not have the ability to give rise to it. For instance, non-rational forces cannot give rise to rationality, as they do not contain it in the first place. Physical processes are non-rational because they do not have any “insight”. They cannot see a conclusion following from previous premises. God makes sense of the fact that we have rational minds, because rationality can come from the Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise. If in the beginning of the universe there had been only non-rational, blind, random, physical matter and processes, then no matter how they were arranged they could not give rise to rationality. However, if in the beginning there was a creator with the names and attributes mentioned above, it follows that the universe can contain conscious beings with the ability to reason. From this perspective, atheists actually need God to account for their rational faculties. Therefore, the existence of a Creator Who is All-Seeing, The-Knowing and The-Wise is the best explanation for a universe with conscious organisms that have the ability to reason. Islamic theism provides a beautiful and simple answer to the main questions raised in this chapter. God created us and gave us rational minds with a desire to discover, in order to aid us in fulfilling our purpose. One way God does this is by directing us towards His creation, wherein lie His signs (i.e. clues, hints, indications). By pondering and reflecting over these signs, we can appreciate His majesty and creative power, for which appreciation and acknowledgement then naturally lead us to worship Him (see Chapter 15). God via His knowledge, power and will created the universe and our minds, hence explaining our ability to reason and discover the interconnecting principles of the cosmos. This brings to mind a beautiful verse of the Qur’an: God says, “We will show them Our signs in the horizons and within their own selves until it becomes clear to them that it is the truth. But is it not sufficient concerning your Lord that He is over all things a Witness?”79. God continuously encourages us to ponder, to use our minds: “Then do they not reflect upon the Qur’an, or are there locks upon [their] hearts?”80. “So will you not reason?”81. These verses signify that we have the ability to reason and ponder on the natural world to attain truth. God also says in the Qur’an: “Indeed, in the creation of the heavens and the Earth and in the alternation of the night and the day are signs for the people of understanding.”82

از این مطلب می‌توان نتیجه‌گیری جامعی به دست آورد. خداوند به ما عقل و میل به کشف‌کردن عطا کرده است، تا با به‌کار گرفتن توانایی‌های عقلی خود جهان را با همه زیبایی‌اش بفهمیم، و این خود ما را به پرستش آفریدگار آن رهنمون می‌شود (نگاه کنید به فصل ۱۵). خداوند همان ابزارهایی را در درون ما نهاده که برای پرداختن به دانش‌هایی مانند علم لازم است؛ اما نکته شگفت آن است که برخی از ما وقتی این موهبت الهی را می‌یابند، از آن برای به چالش کشیدن خود خداوند بهره می‌گیرند (نگاه کنید به فصل ۱۲). در ادامه به برخی از اعتراض‌های اصلی به این استدلال پرداخته می‌شود.

From this, we can draw a comprehensive conclusion. God gave us rational minds and the desire to discover, so that we can use our rational faculties to understand the universe in all its beauty, which in turn leads us to worship the One Who created it (see Chapter 15). God placed within us the very tools required for us to engage in disciplines such as science, yet the irony is that when some of us find this God-given gift, they use it to challenge God Himself (see Chapter 12). There are some key objections to this argument that are addressed below.

خدای شکاف‌ها

God of the gaps.

اعتراض «خدای شکاف‌ها» ادعا می‌کند که یک شکاف در دانش علمی دربارهٔ پدیده‌ای خاص نباید به باور به وجود خدا یا ارجاع به فعالیت الهی بینجامد، زیرا علم سرانجام آنقدر پیشرفت خواهد کرد که توضیحی برای آن فراهم آورد. این اعتراض در مورد استدلالی که در این فصل ارائه شده قابل اعمال نیست، زیرا این استدلال به شکافی در درون دانش علمی نمی‌پردازد، بلکه به مبانی علم می‌پردازد. توانایی استدلال پیش از هر علمی لازم است. ادعای اینکه علم سرانجام مبانی خودش را توضیح خواهد داد، برابر است با استدلالِ دوری. این بحث فراتر از قلمرو علم است، زیرا ما دربارهٔ پیش‌فرض‌های بنیادینِ خود علم سخن می‌گوییم. از این رو، اعتراض «خدای شکاف‌ها» در این مورد جای‌گذاری نادرستی دارد.

The “god of the gaps” objection asserts that a gap in scientific knowledge about a particular phenomenon should not give rise to belief in God’s existence, or reference to Divine activity, because science will eventually progress far enough to provide an explanation. This objection cannot be applied to the argument presented in this chapter because it does not address a gap within scientific knowledge; it addresses the foundations of science. The ability to reason is required before any science can take place. To argue that science will eventually explain its own assumptions is tantamount to arguing in a circle. This discussion is beyond the realm of science, as we are discussing the foundational assumptions of science itself. Hence the “god of the gaps” objection is in this case misplaced.

این یک استدلال پیش‌فرضی است.

This is a presuppositional argument.

پیش‌فرض‌گرایی شکلی از استدلال است که ادعا می‌کند بدون جهان‌بینی مسیحی نمی‌توان توانایی استدلال را توضیح داد. این ادعا بر این مبناست که اگر توانایی استدلال توضیح داده نشده باشد، نمی‌توان از عقل استفاده کرد. با این حال، ملحد نیز می‌تواند و به درستی این استدلال را به مسیحی بازگرداند. ملحد می‌تواند از مسیحی بپرسد که چرا باور دارد توانایی استدلال خود را توضیح داده است. اگر مسیحی پاسخ دهد که جهان‌بینی مسیحی توانایی استدلال او را توضیح می‌دهد، ملحد حق دارد بپرسد که چگونه، و بحث می‌تواند در یک دور باطل بچرخد. استدلال این فصل پیش‌فرض‌گرایانه نیست. این استدلال این فرض را می‌پذیرد که ما توانایی استدلال داریم، و ادعا نمی‌کند که پیش از به‌کارگیری عقل باید توانایی استدلال خود را توضیح دهیم. این استدلال به این پرسش پاسخ می‌دهد: با پذیرش این واقعیت که می‌توانیم استدلال کنیم، کدام جهان‌بینی بهترین توضیح را برای این توانایی ارائه می‌دهد؟ این استدلال می‌گوید که بهترین راه برای توضیح توانایی استدلال ما، وجود خداست، و طبیعت‌گرایی و به‌تبع آن الحاد، فرض توانایی استدلال ما را بی‌اعتبار می‌کند. بنابراین، الحاد باید رد شود. عقلانیت می‌تواند از پیچیدگی پدید آید.

Presuppositionalism is a form of argument that asserts that we cannot account for reason without the Christian worldview. The assertion maintains that you cannot use reason if it is unaccounted for. However, the atheist can—and rightly does—throw the argument back at the Christian. The atheist can ask why the Christian believes he has accounted for his ability to reason. If the Christian replies that the Christian worldview accounts for his ability to reason, then the atheist is within his right to ask how, and the argument can go around in circles. The argument in this chapter is not a presuppositional one. It accepts the assumption that we have the ability to reason, and it does not argue that before you use your reason you need to account for your ability to reason. The argument answers the question: Given that we accept the fact that we can reason, what worldview best explains our ability to do so? It argues that the best way to explain our ability to reason is by God’s existence, and that naturalism—and by extension, atheism—invalidates the assumption that we have the ability to reason. Therefore, atheism must be rejected. Rationality can arise out of complexity.

ادعا می‌کنند که سیستمی از فرایندهای فیزیکی پیچیده که تعاملات پیچیده‌ای دارند، می‌تواند خواص یا پدیده‌هایی را پدید آورد که در اجزای منفرد آن سیستم وجود ندارند. ماتریالیست‌های پدیدارگرا به تاریخ علم استناد می‌کنند: هرگاه چیزی «اسرارآمیز» تلقی می‌شد، بعدها با فهم فرایندهای پیچیده زیربنایی، این رازآلودگی برطرف شد. از این رو، ماتریالیست پدیدارگرا در پاسخ به استدلال از راه عقل، این فرض را مطرح می‌کند که توانایی ما در استدلال، یعنی به‌ویژه توانایی دستیابی به بینش نسبت به یک نتیجه، مبتنی بر فرایندهای پیچیده در مغز است. پس از آنکه این فرایندها فهمیده شوند، توانایی ما در استدلال تبیین شده خواهد بود. مثال رایجی که ماتریالیست‌های پدیدارگرا ذکر می‌کنند، آب، یعنی H2O است. آب از هیدروژن و اکسیژن تشکیل شده است که هر دو گاز هستند، اما وقتی به‌صورت شیمیایی با هم ترکیب می‌شوند، مایعی حیات‌بخش پدید می‌آورند. آب خواصی دارد که هیدروژن و اکسیژن ندارند. نمونه‌هایی از این دست به ماتریالیست پدیدارگرا اطمینان می‌دهند که استدلال کند خاصیتی می‌تواند از سیستمی از فرایندهای پیچیده پدید آید، با آنکه در اجزای آن سیستم وجود ندارد. با این همه، این مثال نابجاست، زیرا استدلالی که در این فصل بیان شد، موردی از اینکه یک چیز مادی، چیز مادی دیگری را به وجود آورد نیست (مانند گازهای هیدروژن و اکسیژن که خواص فیزیکی آب را پدید می‌آورند). برعکس، آنچه نیازمند تبیین است، پدید آمدن یک خاصیت غیرمادی (داشتن بینش ذهنی نسبت به یک نتیجه) از خواص مادی (فرایندهای فیزیکی کور) است. اگر فرایندهای پیچیده‌ای که زیربنای فعالیت مغز هستند فهمیده می‌شدند و همه روابط علی آنها ترسیم می‌شد، این کار توانایی ما در استدلال را چگونه تبیین می‌کرد؟ همچنان به این پرسش پاسخ داده نمی‌شد: چگونه می‌توانیم با استفاده از توانایی خود در شکل‌دادن به بینش، با ذهن‌هایی که گفته می‌شود مبتنی بر فرایندهای فیزیکی کور و تصادفی پیشین هستند، به حقیقت دست یابیم؟ به صرف اشاره به پیچیدگی، هیچ چیزی توضیح داده نمی‌شود، و این کار معادل گفتن این است که «خودبه‌خود پیش می‌آید». به نظر من ماتریالیسم پدیدارشونده تلاشی ضعیف برای پر کردن شکافی است که جهان‌بینی طبیعت‌گرایانه ایجاد کرده است (فصل ۷ توضیح می‌دهد که ماتریالیسم پدیدارشونده چگونه نمی‌تواند تجربه‌های ذهنیِ آگاهانه را تبیین کند). مشکل دیگر مثال H2O این است که بینش‌های عقلانی، که بر پایه روابط میان مقدمات شکل می‌گیرند، به نظر بسیار متفاوت از فرایندهای فیزیکی، در این مورد فعالیت عصبی، می‌آیند. مثال H2O فرض می‌کند که بینش‌های عقلانی و فرایندهای فیزیکی یکی هستند. پروفسور ریموند تالیس استدلال می‌کند که «هم آب درخشان و هم مولکول‌های H2O باید به‌عنوان یکی از این دو آشکار شوند. آن‌ها دو شیوه مشاهده را نشان می‌دهند… دو جنبه آب دو پدیدار و دو شیوه تجربه کردن آن هستند، و این به‌ندرت درباره فعالیت عصبی، به‌عنوان فعالیت الکتروشیمیایی و به‌عنوان تجربه، صدق می‌کند.»83

Emergent materialists argue that a system of complex physical processes, undergoing complex interactions, can give rise to properties or phenomena that do not exist in the individual components that comprise the system. The emergent materialist will cite the history of science: when something was deemed ‘mysterious’, it was later demystified when the underlying complex processes were understood. Therefore, the emergent materialist responds to the argument from reason, by postulating that our ability to reason—more specifically, the ability to achieve an insight into a conclusion—is based on complex processes in the brain. Once these processes are understood, our ability to reason will have been explained. A common example that emergent materialists cite is water, H20. Water is made up of hydrogen and oxygen, which are gases, yet when combined chemically they form the life-sustaining liquid. Water has properties that hydrogen and oxygen do not. Examples like these provide the emergent materialist with the confidence to argue that a property can arise from a system of complex processes, even though it is not present in the components of that system. Nevertheless, this example is misplaced because the argument articulated in this chapter is not a case of a physical thing bringing into existence another physical thing (like gases hydrogen and oxygen giving rise to water’s physical properties). On the contrary, what requires explaining is a nonphysical property (having a mental insight into a conclusion) arising from physical ones (blind physical processes). If the complex processes that underpin brain-activity were understood, and all of their causal interactions were mapped out, how would that explain our ability to reason? It would still not answer the question: How can we acquire truth using our ability to form insights with minds allegedly based on prior blind, random physical processes? To simply refer to complexity does not explain anything, and it is tantamount to saying, “it just happens”. It seems to me that emergent materialism is a weak attempt to fill the gap created by a naturalistic worldview (Chapter 7 explains how emergent materialism cannot explain subjective conscious experiences). Another problem with the H20 example is that rational insights— based on relations between premises—seem to be very different to physical processes, in this case neural activity. The H20 example assumes that rational insights and physical processes are the same. Professor Raymond Tallis argues that “both shiny water and H20 molecules need to be revealed as one or the other. They correspond to two different modes of observation… The two aspects of water are two appearances, two modes of experiencing it, and this hardly applies to neural activity as electrochemical activity and as experience.”83

اعتماد ماديّةِ الظهور (Emergent Materialism) یعنی ما نظریاتی را می‌پذیریم که نمی‌توانند روابط یا فرایندهای فیزیکی یک نظام را تبیین کنند. اگر کسی استدلال کند که پیچیدگی می‌تواند خواص جدیدی را پدید آورد، بدون آنکه توضیح دهد این خواص چگونه پدیدار می‌شوند، پس چرا باید از یک نظریه انتظار داشته باشیم که چیزی را تبیین کند؟ صرفِ انتظار کشیدن تا فهم علمی ما بهتر شود، استدلال نیست. این کار همانند آن است که به یک کارآموز بنّایی بگوییم می‌توان با داشتن خشت‌های بسیار خانه ساخت. این درست نیست؛ برای ساختن خانه چیزهای دیگری نیز لازم است، از جمله سیمان، نقشه، بنّا، لوله‌کش، برق‌کار، ابزار و جز اینها. در نتیجه، ماديّةِ الظهور نظریه‌ای منسجم نیست؛ بلکه تلاشی ناسازگار است برای پر کردن خلائی که natūralism بر جای گذاشته است.

The wider implication of adopting emergent materialism is that we allow theories that cannot explain the physical relations or processes of a system. If one argues that complexity can explain new properties—without explaining how they emerge—then why should we expect a theory to explain anything? Merely waiting for our scientific understanding to improve is not an argument. This is equivalent to explaining to a trainee builder that you can build a house by having many bricks. This is not true; other things are also required to build a house, such as cement, a design, bricklayers, plumbers, electricians, tools, etc. In conclusion, emergent materialism is not a coherent theory; it is an incoherent attempt to fill the gap left by naturalism.

کامپیوترها عقلانی هستند؛ بنابراین فرایندهای فیزیکی می‌توانند عقلانیت را توضیح دهند.

Computers are rational; therefore, physical processes can explain rationality.

یک اعتراض رایج به این استدلال که عقلانیت نمی‌تواند از فرایندهای فیزیکی پدید آید، ادعای توانایی برنامه‌های رایانه‌ای در استدلال قیاسی است. یکی از ویژگی‌های کلیدی عقلانیت آن است که در یک استدلال قیاسی معتبر، نتیجه به‌ضرورت از مقدمات پیروی می‌کند. از آنجا که برنامه‌های رایانه‌ای بر پایه فرایندهای فیزیکی استوارند و یکی از ویژگی‌های کلیدی عقلانیت را نشان می‌دهند، پس فرایندهای فیزیکی می‌توانند توانایی ما در استدلال را توضیح دهند، این استدلال می‌گوید. این ادعا نیز یک گمان نادرست است. همان‌طور که در این فصل برجسته شد، استدلال انسانی بر پایه داشتن بینش‌های ذهنی است که مبتنی بر روابط منطقی میان مقدمات‌اند. برنامه‌های رایانه‌ای نمی‌توانند چیزی را «ببینند». انسان‌ها نه تنها بینش دارند، بلکه بینش‌های ما معنادار نیز هستند. ما توانایی آن را داریم که معنای نتیجه‌هایی را که به آن‌ها می‌رسیم بفهمیم و درباره آن پرسش کنیم. برنامه‌های رایانه‌ای به داشتن بینش‌های معنادار توصیف نمی‌شوند. برنامه‌های رایانه‌ای بر پایه قواعد نحوی (دستکاری نمادها)، و نه معناشناسی (معنا)، کار می‌کنند. برای فهم تفاوت میان معناشناسی و نحو، این جمله‌ها را در نظر بگیرید:

A common objection to the argument that rationality cannot arise from physical processes is the alleged ability of computer programmes to engage in deductive reasoning. A key feature of rationality is that, in a valid deductive argument, the conclusion necessarily follows. Since computer programmes are based on physical processes and exhibit a key feature of rationality, physical processes can account for our ability to reason, the argument goes. This is another misplaced contention. As highlighted in this chapter, human reasoning is based on having mental insights based on the logical relations between premises. Computer programmes cannot “see” anything. Humans not only have insights; our insights are also meaningful. We have the ability to understand and question the meaning of the conclusions we come to. Computer programmes are not characterised as having meaningful insights. Computer programmes are based on syntactical rules (the manipulation of symbols), not semantics (meaning). To understand the difference between semantics and syntax, consider the following sentences:

• من خانواده‌ام را دوست دارم.

• I love my family.

• من خانواده‌ام را دوست دارم.

• αγαπώ την οικογένειά μου.

ولیکن این متن به زبان بنگالی است، نه انگلیسی. با این حال، ترجمه آن به فارسی: من خانواده‌ام را دوست دارم.

• আমি আিার পমরবারকে ভালবামি.

این سه جمله یک معنا دارند: I love my family. این به معناشناسی، یعنی معنای جملات، مربوط است. اما نحو آن‌ها متفاوت است. به بیان دیگر، نمادهای به‌کاررفته با یکدیگر فرق دارند. جملهٔ نخست از «نمادهای» انگلیسی استفاده می‌کند، جملهٔ دوم یونانی و جملهٔ آخر بنگالی. از این مطلب می‌توان استدلال زیر را بسط داد:

These three sentences mean the same thing: I love my family. This refers to semantics, the meaning of the sentences. But the syntax is different. In other words, the symbols used are unalike. The first sentence is using English ‘symbols’, the second Greek, and the last Bangla. From this, the following argument can be developed:

۱. برنامه‌های کامپیوتری نحوی‌اند (مبتنی بر نحو).

1. Computer programmes are syntactical (based on syntax).

۲. ذہنوں کی معنویت ہوتی ہے۔

2. Minds have semantics.

۳. نحو به تنهایی نه برای معناشناسی کافی است و نه سازندهٔ آن.

3. Syntax by itself is neither sufficient for, nor constitutive for semantics.

۴. بنابراین، برنامه‌های رایانه‌ای به‌خودی‌خود ذهن نیستند۔۸۴۔

4. Therefore, computer programmes by themselves are not minds.84.

تصور کنید که یک بهمن به نحوی سنگ‌های کوه را به شکل جملهٔ «I love my family» (من خانوادهٔ خود را دوست دارم) مرتب کند. گفتنِ اینکه کوه معنای این چیدمان از سنگ‌ها (نمادها) را می‌داند، سخنی بی‌معنا خواهد بود. این نشان می‌دهد که صرفِ دست‌کاری نمادها (نحو) خودبه‌خود معنا (معناشناسی) پدید نمی‌آورد.85

Imagine that an avalanche somehow arranges mountain rocks into the words I love my family. It would be absurd to say that the mountain knows what the arrangement of rocks (symbols) means. This indicates that the mere manipulation of symbols (syntax) does not give rise to meaning (semantics).85

کامپیوترها بر پایهٔ دستکاری نمادها کار می‌کنند، نه معانی. به همین ترتیب، من با دستکاری صرف حروف (نمادها) نمی‌توانم معنای جمله‌ای را که به زبان بنگالی است بفهمم. هر چقدر حروف بنگالی را دستکاری کنم، باز هم معنای کلمات را درک نخواهم کرد. به همین دلیل، برای رسیدن به معناشناسی (semantics) به چیزی بیش از نحو درست نیاز داریم. برنامه‌های کامپیوتری بر پایهٔ نحو (syntax) کار می‌کنند و نه معناشناسی. کامپیوترها معنای هیچ چیزی را نمی‌دانند. آزمایش فکری «اتاق چینی» پروفسور جان سرل راه قدرتمندی است برای نشان دادن این‌که صرفاً دستکاری نمادها به فهم معنای آن‌ها منجر نمی‌شود:

Computer programmes are based on the manipulation of symbols, not meanings. Likewise, I cannot know the meaning of the sentence in Bangla just by manipulating the letters (symbols). No matter how many times I manipulate the Bangla letters, I will not be able to understand the meaning of the words. This is why for semantics, we need more than the correct syntax. Computer programmes work on syntax and not on semantics. Computers do not know the meaning of anything. Professor John Searle’s Chinese Room thought-experiment is a powerful way of showing that the mere manipulation of symbols does not lead to an understanding of what they mean:

تصور کنید که در اتاقی حبس شده‌اید و در این اتاق چند سبد پر از نمادهای چینی قرار دارد. تصور کنید که (مانند من) حتی یک کلمه چینی نمی‌فهمید، اما کتاب قوانینی به زبان انگلیسی در اختیار شما گذاشته شده است تا نمادهای چینی را دستکاری کنید. این قوانین دستکاری نمادها را صرفاً به‌صورت صوری و از نظر نحو آن‌ها تعیین می‌کند، نه از نظر معنای آن‌ها. بنابراین قانونی ممکن است چنین بگوید: «یک نشانه خمیده را از سبد شماره یک بردارید و آن را کنار یک نشانه خمیده از سبد شماره دو قرار دهید.» حال فرض کنید نمادهای چینی دیگری به درون اتاق فرستاده می‌شود و قوانین بیشتری به شما داده می‌شود تا نمادهای چینی را از اتاق بیرون بفرستید. فرض کنید که بی‌آنکه شما بدانید، مردم بیرون از اتاق این نمادهای ورودی را «پرسش» و نمادهایی را که شما بیرون می‌فرستید «پاسخ به پرسش» می‌نامند. فرض کنید افزون بر این، برنامه‌نویسان آن‌قدر در طراحی برنامه‌ها ماهر باشند و شما آن‌قدر در دستکاری نمادها توانا باشید که خیلی زود پاسخ‌های شما با پاسخ‌های یک گویشور بومی زبان چینی تفاوتی نداشته باشد. آنجا هستید، در اتاقی حبس شده‌اید، نمادهای چینی را جابه‌جا می‌کنید و در پاسخ به نمادهای چینی ورودی، نمادهای چینی بیرون می‌فرستید… اما نکته‌ی این داستان فقط این است: از آنجا که شما از دیدگاه ناظر بیرونی، یک برنامه‌ی صوری رایانه‌ای را اجرا می‌کنید، دقیقاً چنان رفتار می‌کنید که گویی چینی می‌فهمید، با این حال، یک کلمه‌ی چینی را هم نمی‌فهمید.86

“Imagine that you are locked in a room, and in this room are several baskets full of Chinese symbols. Imagine that you (like me) do not understand a word of Chinese, but that you are given a rule book in English for manipulating the Chinese symbols. The rules specify the manipulation of symbols purely formally, in terms of their syntax, not their semantics. So the rule might say: ‘Take a squiggle-squiggle out of basket number one and put it next to a squiggle-squiggle sign from basket number two.’ Now suppose that some other Chinese symbols are passed into the room, and that you are given further rules for passing back Chinese symbols out of the room. Suppose that unknown to you the symbols passed into the room are called ‘questions’ by the people outside the room, and the symbols you pass back out of the room are called ‘answers to questions.’ Suppose furthermore, that the programmers are so good at designing the programs and that you are so good at manipulating the symbols, that very soon your answers are indistinguishable from those of a native Chinese speaker. There you are locked in your room shuffling your Chinese symbols and passing out Chinese symbols in response to incoming Chinese symbols… Now the point of the story is simply this: by virtue of implementing a formal computer program from the point of view of an outside observer, you behave exactly as if you understood Chinese, but all the same you do not understand a word of Chinese.”86

در آزمایش فکری اتاق چینی، شخصی که درون اتاق است یک کامپیوتر را شبیه‌سازی می‌کند. شخص دیگری نمادها را به گونه‌ای مدیریت می‌کند که به نظر می‌رسد شخص درون اتاق زبان چینی را می‌فهمد. با این حال، شخص درون اتاق این زبان را نمی‌فهمد و تنها آن حالت را تقلید می‌کند. پروفسور سیرل نتیجه می‌گیرد:

In the Chinese Room thought-experiment, the person inside the room is simulating a computer. Another person manages the symbols in a way that makes the person inside the room seem to understand Chinese. However, the person inside the room does not understand the language; they merely imitate that state. Professor Searle concludes:

«صرف داشتن نمادها، یعنی صرفاً داشتن نحو، برای داشتن معناشناسی کافی نیست. صرفاً دستکاری نمادها برای تضمین شناخت معنای آنها کافی نیست.»87

“Having the symbols by themselves—just having the syntax— is not sufficient for having the semantics. Merely manipulating symbols is not enough to guarantee knowledge of what they mean.”87

به این اعتراض ممکن است چنین پاسخ داده شود که هرچند برنامهٔ کامپیوتری معنا را نمی‌داند، اما کل سامانه آن را می‌داند. پروفیسور سرل این اعتراض را «پاسخ سامانه» نامیده است۸۸. با این حال، چرا برنامهٔ کامپیوتری معنا را نمی‌داند؟ پاسخ ساده است: برنامه هیچ راهی برای نسبت دادن معنا به نمادها ندارد. از آنجا که یک برنامهٔ کامپیوتری نمی‌تواند به نمادها معنا نسبت دهد، چگونه ممکن است یک سامانهٔ کامپیوتری که به برنامه متکی است، معنا را بفهمد؟ نمی‌توان فهم را تنها با داشتن برنامهٔ درست پدید آورد. سرل نسخهٔ گسترده‌ای از آزمایش ذهنی «اتاق چینی» را ارائه می‌دهد تا نشان دهد که سامانه در کلیت خود معنا را نمی‌فهمد: «تصور کنید که من محتویات سبدها و کتاب قواعد را حفظ می‌کنم و همهٔ محاسبات را در ذهنم انجام می‌دهم. حتی می‌توانید تصور کنید که این کار را در مقابل چشم همه انجام می‌دهم. در «سامانه» چیزی نیست که در من نباشد، و از آنجا که من زبان چینی نمی‌فهمم، سامانه نیز آن را نمی‌فهمد.»89

The objector might respond to this by arguing that although the computer programme does not know the meaning, the whole system does. Professor Searle has called this objection “the systems reply”88. However, why is it that the programme does not know the meaning? The answer is simple: it has no way of assigning meaning to the symbols. Since a computer programme cannot assign meaning to symbols, how can a computer system—which relies on the programme—understand the meaning? You cannot produce understanding just by having the right programme. Searle presents an extended version of the Chinese Room thought-experiment to show that the system, as a whole does not understand the meaning: “Imagine that I memorize the contents of the baskets and the rule book, and I do all the calculations in my head. You can even imagine that I work out in the open. There is nothing in the ‘system’ that is not in me, and since I don’t understand Chinese, neither does the system.”89

ایک سادہ جواب اس اعتراض کا یہ بھی ہے کہ کمپیوٹر ایسے خودمختار نظام نہیں ہیں جو استنتاجی استدلال کرنے کی صلاحیت رکھتے ہوں۔ انہیں انسانوں نے ڈیزائن کیا، تیار کیا اور بنایا ہے، جو باشعور اور عاقل ہیں۔ لہٰذا کمپیوٹر محض ہماری عقلی بصیرت کے انجام دینے کی صلاحیت کا ایک توسیعی عکس ہیں۔ ولیم ہیسکر وضاحت کرتے ہیں:

A simple response to this objection also includes the fact that computers are not independent systems with the ability to engage in deductive reasoning. They were designed, developed and made by human beings that are conscious and rational. Therefore, computers are just a protraction of our ability to perform rational insights. William Hasker explains:

«کامپیوترها به این شکل کار می‌کنند چون بینش عقلانی به آن‌ها عطا شده است. به بیان دیگر، کامپیوتر صرفاً امتداد عقلانیت طراحان و کاربرانش است؛ همان‌طور که تلویزیون منبع مستقلی برای سرگرمی خبری نیست، کامپیوتر نیز منبع مستقلی برای بینش عقلانی نیست.»۹۰.

“Computers function as they do because they have been endowed with rational insight. A computer, in other words, is merely an extension of the rationality of its designers and users; it is no more an independent source of rational insight than a television set is an independent source of news entertainment.”90.

الحاد نه انحصار عقلانیت را در اختیار دارد و نه میتواند داشته باشد. متأسفانه این تصور رو به گسترش است که ملحدان عقلانی هستند و الحاد بر پایهٔ عقل استوار است. این برداشت از حقیقت بسیار دور است. فرآیندهای فیزیکی کور و تصادفی نمیتوانند توانایی ما در استدلال کردن را توضیح دهند. به همین دلیل است که الحاد، همان چیزی را که ادعا میکند برای رد خدا به کار میگیرد، بیاعتبار میکند. در مقابل، بر اساس خداباوری اسلامی، ما در جهانی عقلانی زندگی میکنیم که آفریدگاری دانا، حکیم و بیناست آن را آفریده و توانایی استدلال را به ما عطا کرده است. این دیدگاه منسجم است و توانایی‌های عقلانی ما را به طور کامل توضیح میدهد؛ هیچ دیدگاه دیگری چنین نمیکند و در واقع نمیتواند چنین کند. اصرار بر این که فرآیندهای فیزیکی کور و تصادفی میتوانند توانایی ما در دیدن، اندیشیدن و یادگیری را توجیه کنند، نامعقول است. کسانی که بر این تفکر پافشاری میکنند، در واقع دشمنان عقل هستند و تفاوتی با راننده تاکسیای ندارند که چشمبند بر چشم میزند و اصرار میکند که مسافرانش را به مقصد میرساند.

Atheism does not—and cannot—have a monopoly on reason. It is a shame that there is a growing perception that atheists are rational, and that atheism is based on reason. Nothing could be further from the truth. Blind, random physical processes cannot account for our ability to reason. This is why atheism invalidates the very thing it claims to use to reject the Divine. However, according to Islamic theism, we live in a rational universe created by the All-Seeing, The-Wise and The-Knowing Creator, who gave us the ability to reason. This is coherent and accounts fully for our rational faculties; nothing else will (indeed, nothing else can). Maintaining that blind, random physical processes can make sense of our ability to see, think and learn is irrational. Those who persist in this thinking are in fact adversaries of reason. They are no different from a taxi-driver putting on a blindfold and insisting that he can drive his passengers to their destination.