به تعبیری عامیانه، اینترنت «فَت» است. در این جمله بازی با کلمات وجود دارد، زیرا طبق اصطلاح عامیانه، «phat» به معنای «عالی» است و از نظر آوایی می‌تواند به معنای «بزرگ یا عظیم» هم باشد. هر دوی این معناها بر اینترنت صدق می‌کنند. اینترنت می‌تواند منبعی عالی برای اطلاعات باشد، اما در عین حال آنقدر بزرگ است که دسترسی به همه‌ی اطلاعات معتبر و درست درباره‌ی یک موضوع خاص در آن دشوار است. افزون بر ارزش مثبتش، اینترنت پرتگاهی بزرگ از دروغ، اطلاعات نادرست و تحریف نیز هست. اینترنت همچنین می‌تواند بسیار بی‌رحم باشد. من شخصاً بارها جنبه‌ی تاریک اینترنت را تجربه کرده‌ام. همه‌ی اشتباهات، سوءتفاهم‌ها و خطاهای من آنجا هست تا همه بر آنها بخندند، اما آنچه مرا خرسند می‌کند این است که همان فضا منبعی نیز برای یادگیری مردم فراهم می‌کند. من باور راسخ دارم که طرح دیدگاه‌های متضاد مفید است، زیرا در این بستر حقیقت همواره پیروز می‌شود. این کتاب در واقع حاصل یادگیری از شکست‌ها و خطاهای خودم است. آیا این بدان معناست که کتاب کامل است؟ بدیهی است که نه. با این حال، این مطلب ما را به نکته‌ای بسیار مهم می‌رساند. هر نوع خواننده‌ای که خود را معرفی کنید (ملحد، شکاک، ادریه‌گرا، مسلمان، سکولار، انسان‌گرا و غیره)، بی‌تردید پرسش‌ها یا خواسته‌های بیشتری برای توضیح خواهید داشت. به همین دلیل، پورتالی آنلاین توسعه داده‌ام که گفت‌وگوی ما را ادامه می‌دهد. هرگونه پرسش، نظر، نگرانی یا بازخورد سازنده‌ای که دارید در آدرس www.hamzatzortzis.com/thedivinereality بررسی خواهد شد. این برای این نوع انتشارات بسیار بی‌همتاست، زیرا کتاب قرار نیست یک تک‌گویی باشد، بلکه گفت‌وگوست. این بحث قواعد اخلاقی دارد که شامل پرهیز از الفاظ رکیک (مگر هنگام نقل قول از کسی برای بیان نکته‌ای معتبر)، حمله‌ی شخصی یا سخنان تحقیرآمیز است. جز این، هر چیزی پذیرفته است. هیچ کتابی همه‌ی این موضوع را پوشش نمی‌دهد و برخی مسائل، عمدتاً به دلیل گستره و اولویت، کنار گذاشته شده‌اند. با این حال، این بدان معنا نیست که سنت اسلامی پاسخی برای آنها ندارد. به علاقه‌مندان توصیه می‌کنم که ذهنی باز داشته باشند و صادقانه وارد گفتگو شوند. ببینید، در زندگی ما دو قلمرو وجود دارد: یکی درام ماست و دیگری واقعیت. ما گمان می‌کنیم درام و واقعیت ما یکی است. این کاملاً درست نیست. درام ما از تجربه‌های منفی گذشته، عقل‌های محدود، ایده‌ها و دیدگاه‌هایمان تشکیل شده است. واقعیت فقط همان چیزی است که هست، بدون هیچ دیدگاه کج و معوج. با این حال، ما همواره واقعیت را کج‌و‌معوج می‌بینیم، زیرا درام خود را بر آن می‌افکنیم. به همین دلیل است که ارتباط با دیگر انسان‌ها برایمان دشوار می‌شود، و دقیقاً به همین سبب زندگی‌مان مانند دایره‌ای بزرگ به نظر می‌رسد که همان اشتباهات را به شکل‌های گوناگون تکرار می‌کنیم. همه ما پیش از این چنین کرده‌ایم. چند تجربه منفی در گذشته داشته‌ایم که توانایی ما را برای ارتباط عمیق با مردم در زمان حال نابود می‌کند و بدین ترتیب آینده‌ای را با مصالح گذشته می‌سازیم؛ جای شگفتی نیست که همان اشتباهات را تکرار می‌کنیم. باید بفهمیم که گذشته برابر با آینده نیست. پس، هر تجربه‌ای که از دین، اسلام و استدلال‌ها برای وجود خدا و وحی داشته‌اید، از شما می‌خواهم اجازه ندهید که آن تجربه‌ها قضاوت شما را هنگام اندیشیدن درباره آنچه در این کتاب خوانده‌اید تیره کند.

To use a colloquialism, the Internet is phat. There’s a play on words here, because according to slang, ‘phat’ means ‘excellent’, and phonetically it can mean ‘big or large’. They both apply to the Internet. It can be an excellent source of information, but it can also be too big to access all the authentic and valid information about a particular topic. Besides its positive value, it is also a large abyss of lies, misinformation and misrepresentations. The Internet can also be quite unforgiving. I personally have experienced the dark side of the Internet many times. All of my mistakes, misunderstandings and errors are there for everyone to laugh at, but what makes me content is that it also provides a source for people to learn. I’m a true believer in espousing contrasting views, because in this context the truth always prevails. This book is actually a product of learning from my failures and errors. Now, does that mean this book is perfect? Obviously not. However, it does lead me to a very important point. Whatever kind of reader you describe yourself to be (atheist, sceptic, agnostic, Muslim, secular, humanist, etc.) you will undoubtedly have more questions or would like further clarifications. This is why I have developed an online portal that will continue our conversation further. Any questions, comments, concerns or constructive feedback you have will be assessed at www.hamzatzortzis.com/thedivinereality. This is quite unique for this type of publication because the book is not meant to be a monologue, but a dialogue. The discussion does have ethical rules, which include no expletives (unless you’re quoting someone to make a valid point), personal attacks or degrading speech. Aside from that, anything goes. No one book covers everything on this topic, and some issues have been left out, mostly due to scope and priority. However, this does not mean that the Islamic tradition lacks answers. I would advise interested parties to keep an open mind and to sincerely engage in a dialogue. You see, we have two spheres in our life: one is our drama, and the other is our reality. We think our drama and reality are the same. This is simply not true. Our drama consists of our negative past experiences, limited intellects, ideas and perspectives. Reality is just what is, without any skewed perspective. However, we always skew reality because we superimpose our drama on it. This is why we find it hard to connect with other human beings, and this is precisely why our lives seem to be one giant circle, repeating the same mistakes in different ways. We all have done this before. We have had a couple of negative experiences in the past which destroy our ability to connect deeply with people in the present, thereby creating a future with the building blocks of the past; it is no wonder we repeat the same mistakes. We have to realise that the past does not equal the future. So whatever your experiences with religion, Islam and arguments for God and revelation, I ask you to not allow them to cloud your judgement when reflecting on what you have read in this book.

میخواهم این بخش را با بیان برخی از توصیههای قرآنی و نبوی درباره گفتوگو، مناظره و برخورد با دیگران به پایان برسانم. خداوند به پیامبر گرامی‌اش موسی فرمان می‌دهد که هنگام ابلاغ پیام اسلام به فرعون با او نرمی کند: {و با او سخنی نرم بگویید، شاید که پند پذیرد یا بترسد.}606

I would like to end this section by sharing some Qur’anic and prophetic advice on discussing, debating and dealing with others. God commands His noble Prophet Moses to speak mildly to Pharaoh while conveying the message of Islam to him: “And speak to him mildly; perhaps he might accept admonition.”606

مفسر، القرطبی، توضیح می‌دهد که این آیه دلالت دارد بر این‌که اگر به موسی دستور داده شده بود که با فرعون، که ستمگر بود، نرم و ملایم سخن بگوید، پس تصور کنید که ما باید با دیگران چگونه سخن بگوییم: «اگر به موسی دستور داده شد که با فرعون به نرمی سخن بگوید، پس برای دیگران شایسته‌تر است که هنگام سخن گفتن با مردم و هنگام امر به معروف و نهی از منکر از این دستور پیروی کنند.»607

The exegete Al-Qurtubi explains that this verse implies that if Moses were commanded to speak softly and mildly to Pharaoh, who was an oppressor, then imagine how we must speak to others: “If Musa was commanded to speak mildly to Pharaoh then it is even more appropriate for others to follow this command when speaking to others and when commanding the good and forbidding the evil.”607

خداوند به پیامبر محمد ﷺ دستور می‌دهد که با بهترین شیوه و با کلام نیکو سخن بگوید: «با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن، و با آنان به شیوه‌ای که نیکوتر است گفتگو نما.»608

God commands the Prophet Muhammad صلى الله عليه وسلم to discuss using good words in the best possible manner: “Invite to the way of your Lord with wisdom and beautiful preaching, and argue with them in a way that is better.”608

دانشمند نحوی الزمخشری با اشاره به آیهٔ بالا چنین تأکید می‌کند که باید بدون خشونت با دیگران تعامل کرد: «جدال با آنان به شیوه‌ای که نیکوتر است، یعنی به‌کارگیری بهترین روش استدلال، که همان روش مهربانی و نرمی است، بدون درشتی و خشونت.»609

The grammarian Al-Zamakhshari comments on the above verse by asserting that this means we must engage with others without any harshness: “Arguing with them in a way that is better means using the best method of argumentation which is the method of kindness and gentleness without gruffness and harshness.”609

یکی از بزرگ‌ترین فضیلت‌ها در سنت اسلامی، به‌کار بردن کلمات نیکو در گفتگو است. قرآن کریم مثال زیبایی می‌آورد که سخن نیکو را به درخت نیکویی تشبیه می‌کند که ریشه‌اش استوار و شاخه‌هایش در آسمان است، و میوه‌اش همیشه و به اذن پروردگارش می‌دهد: {آیا ندیدی که خداوند چگونه مَثَلی زده است؟ کلمه‌ای پاک را مانند درختی پاک که ریشه‌اش ثابت و شاخه‌هایش در آسمان است. میوه‌اش را در هر زمان، به اذن پروردگارش می‌دهد. و خداوند برای مردم مثل‌ها می‌زند، باشد که متذکر شوند. و مَثَلِ کلمه‌ای ناپاک، مانند درخت ناپاکی است که از روی زمین برکنده شده و هیچ ثباتی ندارد. خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند، با آن سخن استوار، در زندگی دنیا و آخرت ثابت‌قدم می‌دارد، و ستمکاران را گمراه می‌کند، و خداوند هر آنچه بخواهد انجام می‌دهد.}610

Using good words in the context of discussion is one of the greatest virtues in the Islamic tradition. The Qur’an presents a beautiful example of comparing a good word with a tree with perpetual fruit and firm roots: “Have you not considered how God presents an example, [making] a good word like a good tree, whose root is firmly fixed and its branches [high] in the sky? It produces its fruit all the time, by permission of its Lord. And God presents examples for the people that perhaps they will be reminded. And the example of a bad word is like a bad tree, uprooted from the surface of the Earth, not having any stability. God keeps firm those who believe, with the firm word, in the worldly life and in the Hereafter. And God sends astray the wrongdoers. And God does what He wills.”610

امید شخصی من این است که با درونی کردن برخی از این ارزش‌ها و آموزه‌های جاودان، همگی بتوانیم بدی را با نیکی دفع کنیم، و دریابیم که نیازی به نفرت نیست، و بدین‌سان دوستی‌های نزدیک را حتی در صورت اختلاف‌نظر تسهیل کنیم.

It is my personal wish that by internalising some of these timeless values and teachings, we can all repel evil with good, and realise there is no need to hate, thereby facilitating close friendships even if we disagree.

«و یکسان نیست نیکی و بدی. [بدی را] با آنچه نیکوتر است دفع کن، پس ناگهان کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی صمیمی خواهد شد.»611

“And not equal are the good deed and the bad. Repel evil by that deed which is better; and thereupon the one whom between you and him is enmity will become as though he were a devoted friend.”611

این آموزهٔ زیبای این آیه در آن است که در عربیِ اصلی، فعل «دفع کردن» (تَدْفَعْ) مفعول مستقیم ندارد. این امر دلالت بر آن دارد که ما باید هر چیزی را با آنچه بهتر است دفع کنیم. دانشمندان گفته‌اند که این بدان معناست که باید به هر چیزی با آنچه فاضل‌تر و زیباتر است پاسخ دهیم.

The beautiful teaching of this verse is that in the original Arabic the word ‘repel’ is not followed by a direct object. This implies that we must repel anything by that which is better. The scholars have said that this means that we must respond to anything by that which is more virtuous and more beautiful.

بیایید اهل فضیلت و اهل زیبایی باشیم.

Let us become people of virtue and people of beauty.