یہ نظریہ کہ اسلام میں عورتوں پر حجاب (چہرے کا پردہ) فرض کیا گیا ہے، جس کے تحت ان کے چہرے، آنکھوں کے سوا، ڈھانپے جانے چاہئیں، ایک اسلامی رائے ہے۔ مذاہب کے بعض مجتہد ائمہ نے یہی رائے اختیار کی ہے۔ ایک اور اسلامی رائے یہ ہے کہ اسلام میں عورتوں پر پردہ فرض نہیں کیا گیا اور ان کے چہروں کو کسی بھی حال میں ڈھانپنا ضروری نہیں۔ یہ رائے بھی مذاہب کے بعض مجتہد ائمہ نے اختیار کی ہے۔ یہ ایک سنگین سماجی مسئلہ ہے، کیونکہ ان دونوں میں سے کسی بھی رائے کو اپنانے سے اسلامی زندگی کے طرزِ عمل پر اثر پڑے گا۔ اس لیے اس مسئلے سے متعلق شرعی دلائل کی جامع وضاحت، ان کا مطالعہ، ان کی پیروی اور مسئلے پر ان کا اطلاق ضروری ہے، تاکہ مسلمان دلائل کے اعتبار سے مضبوط ترین رائے ہی اختیار کریں اور اسلامی ریاست دلائل کے غالب ہونے کے مطابق مضبوط ترین رائے اپنائے۔

The view that the veil (Hijab or face cover) has been made compulsory for women in Islam, by which their faces, excluding the eyes, should be covered, is an Islamic opinion. Some Mujtahid- Imams from the mazahib have taken this view. Another Islamic opinion is that veil has not been made compulsory for women in Islam and that their faces do not have to be covered under any circumstance. This view has also been held by some Mujtahid-Imams from amongst the Mazahib. This is one of the serious social problems as the adoption of either of these two opinions, will effect the style of the Islamic life. A comprehensive exposition of the Shari'ah evidences relating to this problem, by its study, pursuance and application to the problem is imperative so as Muslims can only adopt the strongest opinion in terms of the evidence and in order that the Islamic State adopts the strongest opinion according to the preponderance of the evidence.

بی‌شک، نزدیک به نیم قرن است که بحث‌هایی پیرامون زنان مطرح شده است. این بحث‌ها از سوی استعمارگران کافر در ذهن کسانی ایجاد شد که شیفته غرب بودند و فریفته فرهنگ و دیدگاه آن درباره زندگی. آنان کوشیدند اندیشه‌های غیراسلامی را در اسلام بگنجانند و عقیدهٔ مسلمانان را تباه سازند. استعمارگران مسئلهٔ حجاب یا برداشتن حجاب از زنان را در میان انداختند. روشنفکران از میان علما با این افراد به مقابله برنخاستند. این نویسندگان، اهل ادب و افراد تنگ‌نظر تحصیل‌کرده بودند که با ایشان روبه‌رو شدند و این امر به تقویت دیدگاه‌های شیفتگان فرهنگ غربی انجامید. این موجب شد که اندیشه‌های ایشان موضوع مطالعه و بحث قرار گیرد، با آنکه اندیشه‌هایی غربی بودند که برای حمله به اسلام، تباه ساختن مسلمانان و ایجاد شک در دینشان مطرح شده بودند. بی‌گمان این بحث‌ها صورت گرفت و بقایا و آثارشان تا امروز باقی است. با این حال، شایستهٔ مطالعه نیستند و به مرتبهٔ بحثی قانون‌گذارانه و اجتماعی نمی‌رسند. بحث درست تنها به احکام شرعی‌ای مربوط است که مجتهدان از دلیل یا شبههٔ دلیل استنباط کرده‌اند، نه به بررسی دیدگاه نویسندگان، نشان‌دادن عاملان، سفسطهٔ فریب‌خوردگان و دروغ‌های شیفتگان فرهنگ غربی. اما آنچه مجتهدان از ادلهٔ شرعی استنباط کرده‌اند، همان است که باید از نظر قانون‌گذاری موضوع مطالعه و بحث قرار گیرد. افزون بر دیدگاه مجتهدان، دیدگاه برخی فقها، شیخان و طرفداران حجاب نیز بررسی خواهد شد تا هرگونه شک از ذهن‌ها زدوده شود. دیدگاه‌های مجتهدان و دلایلشان چنان بررسی خواهد شد تا قوی‌ترین نظر آشکار گردد، و هر کس آن را راجح بداند، واجب است که بر طبق آن عمل کند و در اجرای آن بکوشد.

Indeed, for nearly half a century discussions concerning women have taken place. These discussions were generated by the disbelieving colonialists in the minds of those infatuated by the West, and smitten by its culture and viewpoint about life. They attempted to insert un-Islamic opinions into Islam and corrupt the Muslims Aqeedah. The colonialists inserted the notion of veiling (Hijab) or unveiling of women. The intellectuals amongst the Ulama did not challenge these people. It was authors, men of letters and narrow minded educated people who confronted them and led to the strengthening of the views of those smitten by the western culture. This made their thoughts the subject of study and discussion despite the fact that they were western thoughts, which were initiated to attack Islam, corrupt the Muslims and cause doubt concerning their Deen. Indeed, these discussions did take place and their remnants and effects are still present today. However, they do not merit study or reach the status of a legislative and societal discussion. The correct discussion only concerns the Shari'ah rules derived by the Mujtahidin in which they relied on a Daleel or a semblance of a daleel (Shubhat Daleel) and not the study of the views of writers, designations of agents, the sophistry of the deceived, and the lies of the ones enamoured by the western culture. As for what the Mujtahidin have stated by way of derivation from the Shari'ah evidences, this what should be made the subject of study and discussion from the legislative point of view. In addition to the views of Mujtahidin, the views of certain Fuqaha, sheikhs and those partisan to Hijab will be studied in order to eliminate any doubt from their minds. The views of the Mujtahidin and their evidences will be examined until the strongest view is apparent and whoever considers this view preponderant is required to act according to it and work to apply it.

کسانی که از حجاب دفاع کردند، این دیدگاه را برگزیدند که عورت زن تمام بدن او را دربر می‌گیرد به جز دست‌ها و صورت، و این حکم فقط در هنگام نماز اعمال می‌شود. اما در غیر نماز، گفتند که تمام بدن زن، از جمله دست‌ها و صورت، عورت است. این دیدگاه بر برداشت ایشان از کتاب و سنت استوار است. اما از کتاب، الله (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

Those who advocated the veil took the opinion that the 'Awrah of the woman includes the whole body except the hands and face, a matter which only applies in prayer. Whilst not praying, they said that her whole body is 'Awrah, including the hands and face. This opinion is based on their view of the Kitab and Sunnah. As for the Kitab, Allah (swt) says:

«وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ» [الأحزاب: 53]. این آیه در وجوب قرار دادن پرده (حجاب) میان ایشان و مردان صریح است. خداوند متعال می‌فرماید:

“And when you ask (his wives) for anything you want, ask them from behind a screen (Hijab)”. [Al- Ahzab: 53] The verse is clear in terms of its imposition of the screen (veil) on them. Allah (swt) says:

«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو که روسری‌های خود را بر خویشتن فرو افکنند. این کار برای آنکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند، بهتر است.» [الأحزاب: ۵۹] آنان چنین پنداشته‌اند که معنای «جلابیب خود را بر خویشتن فرو افکنند» آن است که آن را بر تن خود بیندازند و چهره و اندام خود را با آن بپوشانند. ایشان گمان برده‌اند که زنان در آغاز اسلام به همان رسمِ دوران جاهلیت عمل می‌کردند و بدین‌سان بی‌پروا پیراهن و خمار (روسری) می‌پوشیدند، بی‌آنکه میان زن آزاد و کنیز فرقی باشد. جوانان فاسد (مدینه) کنیزان را آزار می‌دادند، هنگامی که آنان برای قضای حاجت از میان نخلستان‌های مزرعه بیرون می‌رفتند. گاه نیز به زنان آزاد دست‌درازی می‌کردند و ادعا می‌نمودند که آنان کنیزند؛ می‌گفتند: ما پنداشتیم که فلانی کنیز است. از این رو به زنان آزاد دستور داده شد که در پوشش خود با لباس کنیزان تفاوت داشته باشند؛ یعنی با پوشیدن رداء بلند (أردیة) و پوشش (ملاحف)، و با پوشاندن سر و چهره خود تا آراسته و پاکدامن به نظر آیند و آزمندان به آنان طمع نکنند. این کار مناسب‌تر دانسته شد تا شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند. برخی از ایشان گفته‌اند (در توضیح بخشی از آیه) که در عبارت «أن یُعرَفن» «لا»ی نفی حذف شده است؛ یعنی مناسب‌تر آن است که زنان زیبا و غیرزیبا شناخته نشوند تا برانگیخته نگردند. الله (سبحانه و تعالی) نیز می‌فرماید:

“Oh Prophet ! Tell your wives and your daughters and the woman of the believers to draw their cloaks all over their bodies. That will be better, that they should be known so as not to be annoyed.” [Al- Ahzab: 59] They maintained that the meaning of 'to draw their cloaks all over their bodies' is that they should cast it over their persons and conceal their faces and figures with them. They thought that women in the early period of Islam followed the custom in Jahiliyya, thus indecently wearing a chemise and a Khimar (head cover), with no difference between a free woman and a slave girl. The devious amongst the youth (of Madinah) used to molest the slave girls when they used to go out through the palm trees in the fields to answer the call of nature. Sometimes they would molest free women and claim that they were slave girls, they would say we thought that so and so is a slave girl. Free women were thus ordered to differ in their attire from the clothing of slave girls i.e. by wearing a loose outer garment (Ardiya) and cover (Malahif), and by covering their heads and faces in order to look modest and walk briskly so that the wishful do not desire anything of them. This was considered more appropriate so that they are recognised and not molested. Some amongst them say (with respect to the part of the verse); that they should be known that there is an elision of the la (of negation). In other words it is more appropriate that attractive and non-attractive women should not be recognised so that they are not antagonised. Allah (swt) also says:

«وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ» [الأحزاب: 33]. ایشان گفته‌اند که فرمان خداوند به زنان برای ماندن در خانه‌هایشان، دلیلی بر حجاب است. و اما از سنت، استدلال آنان بر این روایت است که پیامبر ﷺ فرمود: «زن عَوْرَت است»، و نیز بر سخن پیامبر ﷺ: «اگر یکی از شما (زنان) غلامی دارد که می‌خواهد خود را آزاد کند (با پرداخت بهای خود) و بهای آن را دارد، باید خود را از او پنهان کند». و همچنین بر آنچه از أم سلمه روایت شده که گفت: من و حفصه نزد پیامبر ﷺ نشسته بودیم که ابن أم مکتوم اجازه ورود خواست. پیامبر ﷺ فرمود: «خود را از او پنهان کنید». گفتم: «ای رسول خدا! او نابیناست و نمی‌تواند ببیند.» فرمود: «آیا شما دو نفر هم نابینا هستید؟ آیا او را نمی‌بینید؟» ابوداوود روایت کرده است که: فضل بن عباس هم‌ردیف پیامبر ﷺ بود که زنی از بنی خثعم برای پرسیدن حکمی آمد. فضل به او نگریستن گرفت و آن زن هم به او نگاه کرد، پس رسول خدا ﷺ فضل را واداشت تا رویش را از آن زن برگرداند. جریر بن عبدالله روایت می‌کند: «از رسول خدا ﷺ درباره نگاه ناگهانی (نظرة الفجاءة) پرسیدم، پس به من فرمود که روی بگردانم.» از علی (رض) روایت شده که گفت: «رسول خدا ﷺ به من فرمود: نگاه دوم را پیِ نگاه اول مَیفکن. نگاه اول برای تو جایز است، اما نگاه دوم جایز نیست.» اینها دلایلی‌اند که طرفداران حجاب بدان استناد می‌کنند و می‌گویند تمام بدن زن عَوْرَت است. با این حال، این‌ها دلایلی هستند که به موضوعی که برای آن آورده شده‌اند مربوط نمی‌شوند، زیرا هیچ‌یک از آن‌ها به موضوع مورد بحث ارتباطی ندارد. و اما آیه حجاب و آیه «در خانه‌های خود بمانید»، هیچ ارتباطی میان آن‌ها و زنان مسلمانان وجود ندارد. هر دو مختص همسران پیامبر ﷺ هستند، همان‌گونه که آیه وقتی به‌طور کامل خوانده شود به‌صراحت بر آن دلالت دارد. این دو، یک آیه واحد است که با واژگان و معنا به هم پیوسته‌اند. متن کامل آیه این است:

“And stay in your houses, and do not display yourselves as in the times of ignorance”. [Al- Ahzab: 33] They said that Allah's command to women to stay in their houses is an evidence for the veil. As for the Sunnah, they base their opinion on the narration that the Prophet (pbuh) said: “The woman (herself) is ‘Awrah”, and because of the Prophets saying: “If anyone of you (the women) has a (male) slave who wants to free Himself (by buying Himself) and He possessed the price, you should seclude yourself from Him”. And due to what has been narrated from Umm Salama who said: Hafsa and I were sitting with the Prophet (pbuh) when Ibn Umm Maktum asked permission to enter. So the Prophet said: “seclude yourselves from Him”. So I said “Oh Messenger of Allah. He is blind, He cannot see.” He (pbuh) said: “Are you both also blind. Can you not see Him?”. Abu Dawood narrated that: Al-Fadhl b. Abbas was the Prophet's riding partner when a woman from Banu Khath'am came seeking a Hukm. Al-Fadhl began looking at her and she at Him, so the Messenger of Allah made al- Fadhl turn his face away from her. Jarir b. Abdullah narrates: “I asked the Messenger of Allah about the sudden glance (Nazrat al-Fuja'a), so He instructed me to look the other way.” It has been narrated from Ali (ra) that He said: “The Messenger of Allah (pbuh) told me: “Do not follow up the (first) glance with a second look. The first is permitted for you but not the second.” These are the evidences of those who advocate Hijab and say that a woman's entire body is 'Awrah. However, they are evidences, which do not apply to the issue they are quoted for, because none of them relates to the subject at hand. As for the Ayah of Hijab and the verse “stay in your houses”, there is absolutely no connection between them and the wives of the Muslims. Both are specific to the wives of the Messenger (pbuh) as the verse explicitly indicates when it is read in full. It constitutes a single verse interlinked by words and meaning. The (full) text of the Ayah is:

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! به خانه‌های پیامبر ﷺ داخل نشوید، مگر آنکه برای صرف غذا به شما اجازه داده شود، (و آن‌گاه هم) نه چندان زود که منتظر آماده شدن آن بمانید. اما چون دعوت شدید، داخل شوید، و چون غذا خوردید، پراکنده شوید، بی‌آنکه برای گفتگو درنگ کنید. قطعاً این (رفتار) پیامبر ﷺ را آزار می‌دهد، و او از (گفتن) به شما (که بروید) شرم می‌کند، ولی خدا از بیان حق شرم نمی‌کند. و هرگاه از همسران (پیامبر ﷺ) چیزی خواستید، آن را از پشت پرده بخواهید که این برای دل‌های شما و دل‌های ایشان پاکیزه‌تر است. و شما را نسزد که رسول خدا ﷺ را آزار دهید، و نه آنکه هرگز همسران او را پس از وی به زنی گیرید. هان! که این نزد خدا گناهی بزرگ است. [الأحزاب: ۵۳] پس این آیه درباره همسران پیامبر ﷺ نازل شده و تنها مخصوص ایشان است. ارتباطی به همسران مسلمانان یا هیچ زنی جز همسران فرستاده خدا ﷺ ندارد. دلیل بر اختصاص این آیه به همسران پیامبر ﷺ، روایت عایشه (رضی الله عنها) است که گفت: «با پیامبر ﷺ از یک ظرف غذا (حَیس) می‌خوردم. عمر گذشت، پیامبر ﷺ او را دعوت کرد و او خورد. انگشتم به انگشت او خورد. عمر گفت: "اگر در مورد شما (همسران پیامبر ﷺ) نظر من گرفته می‌شد، هیچ‌کس شما را نمی‌دید." سپس آیه حجاب نازل شد». همچنین روایت شده که عمر گفت: «ای رسول خدا، انسان نیکوکار و انسان فاجر بر شما وارد می‌شوند. آیا مادران مؤمنان را پوشیده نمی‌داری؟» آنگاه خداوند آیه حجاب را نازل کرد. و نیز روایت شده که عمر بر همسران پیامبر ﷺ گذشت، در حالی که ایشان در مسجد با زنان بودند، و گفت: «اگر خود را پوشیده نگه می‌داشتید، بر زنان برتری می‌یافتید، چنان‌که شوهرتان بر مردان برتری دارد.» زینب (رضی الله عنها) گفت: «ای پسر خطاب! تو بیش از ما نگران هستی، در حالی که وحی در خانه‌های ما نازل می‌شود.» بعد از مدت کوتاهی، آیه حجاب نازل شد. بنابراین، متن آیه و این احادیث به صراحت بیانگر آن است که این احکام درباره همسران پیامبر ﷺ نازل شده و درباره دیگری نیست.

“Oh you who believe! Enter not the Prophet's houses, except when permission is given to you for a meal, (and then) not (so early as) to wait for its preparation. But when you are invited, enter, and when you have taken your meal, disperse, without staying for a conversation. Verily, such (behaviour) annoys the Prophet, and He is shy of (asking) you (to go), but Allah is not shy of telling you the truth. And when you ask (his wives) for anything you want, ask them from behind a screen (Hijab) that is purer for your hearts and for their hearts. And it is not (right) for you that you should annoy the Messenger of Allah, nor that you should ever marry his wives after Him. Verily! With Allah that shall be an enormity”. [Al- Ahzab: 53] So the verse is a text concerning the wives of the Prophet (pbuh) and is specific only to them. It has no connection to the wives of the Muslims or to any woman other than the wives of the Messenger (pbuh). Supporting the fact that this verse is specific to the wives of the Messenger (pbuh) is the narration from 'Aisha (ra) who said: “I was eating food (Hais) with the Prophet (pbuh) in a dish. Umar passed by, so the Prophet (pbuh) invited Him in and He ate. My finger touched his, Umar said: ‘Had my view about you (the Prophets wives) been taken, no one should have seen you. Then the seclusion (Hijab verse) was revealed’”. This is also supported by the narration that Umar said: “O Messenger of Allah, the righteous person and the Fajir one are admitted to you. Have you not secluded the mothers of the believers?” Then Allah revealed the verse of al-Hijab. Also it was narrated that Umar passed by the Prophet's wives while they were with the women in the Mosque, He said: “If you secluded yourselves you would have status over the women as your husband has the status over the men.” Zainab (may Allah be pleased with her) said “O son of al-Khattab! Indeed you're more concerned about us while the Wahy comes down in our houses.” It was not long after that, that the Ayah of Hijab was revealed. Therefore, the text of the Ayah and these Ahadith are definite in meaning that they were revealed regarding the wives of the Prophet (pbuh) and for none other.

در مورد این آیه: «و در خانه‌های خود بمانید»، این حکم نیز مختص همسران پیامبر ﷺ است. متن کامل آن چنین است:

As for the verse: “And stay in your houses”, it is also specific to the wives of the Messenger (pbuh). The following is the complete text:

«ای همسران پیامبر! شما مانند هیچ یک از زنان دیگر نیستید. اگر تقوا پیشه کنید، با ناز و نرمی سخن مگویید، تا آن که در دلش بیماری است طمع ورزد، بلکه سخنی شایسته بگویید. و در خانه‌های خود بمانید و مانند زنان دوران جاهلیت، خود را آرایش نکنید، و نماز را برپا دارید و زکات دهید و از خدا و پیامبرش اطاعت کنید. جز این نیست که خداوند می‌خواهد پلیدی را از شما اهل بیت دور کند و شما را کاملاً پاک گرداند» [الأحزاب: ۳۲-۳۳]. بنابراین آشکار است که این آیه به‌طور ویژه درباره همسران پیامبر نازل شده است، زیرا خطاب به ایشان است و مختص ایشان است: «ای همسران پیامبر! شما مانند هیچ یک از زنان دیگر نیستید». هیچ متنی روشن‌تر و گویاتر از این نیست که این آیه درباره همسران پیامبر نازل شده و مختص ایشان است. این فهم در بخش پایانی سخن خداوند در پایان همان آیه تأیید می‌شود: «جز این نیست که خداوند می‌خواهد پلیدی را از شما اهل بیت دور کند و شما را کاملاً پاک گرداند» [الأحزاب: ۳۳]. روشن است که این وصف مختص همسران پیامبر است و خداوند ایشان را به آنچه گذشت فرمان داده تا پلیدی را از ایشان دور کند و پاکشان گرداند، زیرا ایشان از خاندان پیامبر هستند. این مطلب با آیه‌ای که بلافاصله پس از آن می‌آید نیز تأیید شده است. پس از سخن او (سبحانه): «شما را کاملاً پاک گرداند»، خداوند (سبحانه) می‌فرماید:

“Oh wives of the Prophet! You are not like any other women. If you keep your duty (to Allah), be not soft of speech, lest He in whose heart is a disease should be moved with desire, but speak in a fitting manner. And stay in your houses, and do not display yourselves as in the days of ignorance (Jahiliyya), and perform As-Salat, and give Zakat and obey Allah and his Messenger. Allah wishes only to remove Ar-Rijs from you, Oh members of the household (of the Prophet) and to purify you with a thorough purification”. [Al- Ahzab: 32-33] Thus, it is explicit that the verse was specifically revealed concerning the Prophets wives because the speech is addressed to them and is specific to them; “Oh wives of the Prophet! You are not like any other women”. There cannot be a text more informative and indicative than the fact that this verse was revealed concerning the Prophet's wives and that it is particular to them. This understanding is confirmed in the last part of the speech of Allah at the end of the verse itself; “Allah wishes only to remove Ar-Rijs from you, Oh members of the household (of the Prophet) and to purify you with a thorough purification” [ Al- Ahzab: 33] It is clear that this description is specific to the wives of the Prophet and that He has instructed them with the foregoing in order to remove from them the rijs and purify them because they belong to the household of the Prophet. This has also been confirmed by the verse that directly follows it. After his (swt) saying: “to purify you with a thorough purification”, Allah (swt) says:

«و اذکرن ما یتلی فی بیوتکن من آیات الله و الحکمة ان الله کان لطیفا خبیرا» [الأحزاب: ٣٤] وبدین ترتیب، الله تعالی آنان را یادآور می‌شود که خانه‌هایشان گهوارهٔ وحی است، و به ایشان فرمان داده که آنچه از قرآن در آن‌ها تلاوت می‌شود را فراموش نکنند.

“And remember (Oh you members of the Prophets household, that which is recited in your houses of the Verses of Allah and Al-Hikmah. Verily, Allah is Ever Most Courteous, Well-Acquainted with all things” [Al- Ahzab: 34] Thus, Allah (swt) reminds them that their houses are the cradle of revelation (Wahy) and He has commanded them not to forget what is recited in them from the Qur'an.

این دو آیه روشن‌اند در این‌که به همسران پیامبر مربوط‌اند و مختص به ایشان هستند. در هیچ‌یک از این دو آیه نشانه‌ای وجود ندارد که این فرمان برای زنان مسلمان غیر از همسران پیامبر ﷺ در نظر گرفته شده باشد. آیات دیگری نیز هستند که مختص همسران رسول خدا ﷺ‌اند، مانند فرموده‌ی خداوند (سبحانه و تعالی): {و هرگز نباید همسران او را پس از او به نکاح خود درآورید}. بنابراین برای همسران پیامبر ﷺ جایز نیست که پس از ایشان ازدواج کنند، برخلاف زنان مسلمانی که پس از مرگ شوهرانشان می‌توانند ازدواج کنند. هر دو آیه‌ی حجاب نیز، همانند آیه‌ای که پس از پیامبر ﷺ ازدواج با همسرانش را منع می‌کند، مختص همسران پیامبر ﷺ هستند.

These two verses are clear in that they concern the Prophet's wives and that they are specific to them. There is no indication in any of the two verses that the command is intended for Muslim women other than the Prophet's wives. There are yet other verses which are specific to the wives of the Messenger (pbuh) such as the saying of Allah (swt): “And nor that you should ever marry his wives after Him”. So it is not permitted for the Prophet's wives to marry after Him contrary to the example of Muslim women who can get married after the death of their husbands. Both verses of Hijab are specific to the Prophet's wives just as the verse, which prohibits their marriage after the Prophet.

درست نیست که در این زمینه گفته شود آنچه اهمیت دارد عمومیت لفظ است و خاص بودن سبب چندان اهمیتی ندارد، و اینکه سبب نزول آیات همسران پیامبر است اما این آیات عام‌اند و شامل همسران پیامبر و دیگران می‌شوند. این سخن درست نیست، زیرا سبب نزول رویدادی است که پیش آمده است. پس رویداد است که سبب نزول است. اما در اینجا، همسران رسول خدا ﷺ رویدادی که واقع شده باشد نیستند، بلکه این مورد، متنی خاص است که درباره اشخاص مشخصی که هویتشان بیان شده نازل گشته است. بنابراین خداوند سبحان فرموده است: «ای همسران پیامبر! شما مانند هیچ یک از زنان دیگر نیستید.» و نیز فرموده است: «و چون از ایشان چیزی خواستید، از پشت پرده از ایشان بخواهید.» ضمیر «هُنَّ» به همسران پیامبر ﷺ بازمی‌گردد و آنان را به‌طور مشخص و به‌دور از دیگران تعیین می‌کند. و به دنبال آن، سخن خداوند آمده است: «و شما را نرسد که رسول خدا ﷺ را بیازارید»، که ما را از علت (علت) حکم حجاب ایشان آگاه می‌سازد. همه‌ی این‌ها نشان می‌دهد که این دو آیه متونی هستند که درباره همسران رسول خدا ﷺ آمده‌اند. از این رو، این قاعده که «آنچه اهمیت دارد عمومیت لفظ است، نه خاص بودن سبب» (العِبرة بعموم اللفظ لا بخصوص السبب) بر این دو آیه منطبق نمی‌شود.

It is not correct to say in this context that what matters is that the expression is general and that it matters little that the cause is specific. And that the cause (Sabab) of the revelation of the verses is the Prophet’s wives but these verses are general (Aam) to the Prophet's wives and others. This is not true, because the cause (Sabab) of revelation is an event that has happened. Thus, the event is the cause (Sabab) of revelation. With regards to the situation here, the wives of the Messenger (pbuh) do not constitute an event that has happened, rather it is a case of a specific text that has been revealed concerning specific persons whose identity has been stated. Thus, Allah (swt) said: “Oh wives of the Prophet! You are not like any other women.” He also said: “And when you ask them for anything you want.” The personal pronoun they (Hunna) refers to the Prophet's wives and designates them to the exclusion of others. And that is followed by Allah's saying: “And it is not (right) for you that you should annoy Allah's Messenger”, which informs us of the reason (Illa) for their veil (Hijab). All of this indicates that the two verses are texts that have come concerning the wives of the Messenger (pbuh). Therefore, the principle: What matters is the generality of expression and not the specificity of the cause (Al-'ibra bi 'umum al'lafz la bi khusus as-sabab) does not apply to these two verses.

به همین ترتیب، نباید گفت که خطاب به همسران پیامبر، خطابی به زنان مسلمان است، زیرا اینکه خطاب مشخص به شخص مشخص، خطابی برای مؤمنان فقط باشد، تنها دربارهٔ پیامبر محمد ﷺ صدق می‌کند و همسران او را شامل نمی‌شود. بنابراین، خطاب به پیامبر ﷺ (سبحانه و تعالی) خطاب به مؤمنان است. اما خطاب به همسران او مختص به خودشان است، زیرا در هر خطاب، عمل یا سکوت، تنها پیامبر ﷺ الگوی اقتداست، تا زمانی که آن امور شامل آنچه ویژهٔ او است نشود. و اما همسران پیامبر ﷺ الگوی اقتدا نیستند، زیرا خداوند (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

Similarly, it should not be said that the speech (Khitab) to the wives of the Messenger is an address to Muslim women because the fact that a specific address for a specific person is a speech for the believers only pertains to the Messenger Muhammad (pbuh). It does not include his wives. Therefore, the speech (Khitab) to the Messenger (swt) is speech to the believers. As for the address to his wives, it is specific to them because only the Messenger (pbuh) is the object of emulation in each address, action or silence, as long as it does not include those things that are particular to Him. As for the wives of the Messenger they are not the object of emulation because Allah (swt) says:

«إِنَّ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» [الأحزاب: 21] لیکن این درست نیست که همسران پیامبر ﷺ الگو قرار داده شوند، به این معنا که کاری به این دلیل انجام داده شود که آنان آن را انجام داده‌اند، یا صفتی به این دلیل داشته شود که آنان به آن موصوف بوده‌اند. این [حکم] تنها به خود پیامبر ﷺ مربوط است، زیرا ایشان ﷺ جز از وحی پیروی نمی‌کند. همچنین نباید گفت که چون آنان همسران پیامبر ﷺ و پاک‌دامن هستند، و چون وحی در خانه‌های آنان تلاوت می‌شده و به آنان دستور داده شده که خود را پوشیده نگه دارند (حجاب)، پس سایر زنان مسلمان به طریق اولی (باب اولی) باید پوشیده بمانند. این ادعا به دو دلیل پذیرفتنی نیست: نخست: این حکم از راه اولویت نیست، زیرا اصل اولویت (الأولی) آن است که خداوند امری کوچک را منع کند، و از آن منع امری بزرگ‌تر به طریق اولی [نیز] منع شود، مانند این گفته‌ی خداوند (سبحانه و تعالی):

“Indeed in the Messenger of Allah you have a good example” [Al- Ahzab: 21] It is not right that the Prophet's wives should be emulated, in the sense that an action is done because they did it, or an attribute should be possessed because they have been characterised with it. This only pertains to the Messenger (pbuh) because He (pbuh) doesn't follow anything but the revelation. Likewise, it should not be said that since they are the wives of the Messenger and they are pure, and since the revelation has been recited in their houses and they have been required to seclude (Hijab) themselves, then other Muslim women by greater reason (Bab-awla) should be required to stay in seclusion (Hijab). This cannot be claimed for two reasons: Firstly: this judgement is not by way of greater reason because the (principle) of greater reason (Al-awla) is that Allah forbids a small issue which then becomes prohibition of a large issue by greater reason (Min bab awla), such as the saying of Allah (swt):

«و لا تقل لهما أف» [الإسراء: ۲۳] پس به طریق اولی، انسان نباید پدر و مادر خود را بزند. اصل «طریق اولی» از سیاق کلام فهمیده می‌شود، مانند گفتار خداوند (سبحانه و تعالی):

“Say not to them a word of disrespect (uff)” [Al- Isra: 23] Thus, by greater reason a person should not beat his parents. The principle of greater reason is understood from the context of the statement such as the saying of Allah (swt):

«از میان اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) کسی است که اگر امانتی از مال قنطار به او سپرده شود، بی‌درنگ آن را بازمی‌گرداند؛ و از ایشان کسی است که اگر یک دینار به او امانت داده شود، آن را بازنمی‌گرداند». [آل عمران: ۷۵] پرداخت کمتر از قنطار به‌طریق اولی است و عدم پرداخت بیش از یک دینار (سکه نقره) نیز به‌طریق اولی. آیهٔ حجاب از این نوع نیست، زیرا سیاق آیه جز همسران پیامبر ﷺ را اراده نمی‌کند و هیچ فهم دیگری را نشان نمی‌دهد. عبارت «همسران پیامبر» اسمی مضاف است که جز این معنا نمی‌تواند داشته باشد (به‌ویژه فهمی برخلاف آن). بنابراین این حکم مختص به موردی است که آیه برای آن نازل شده و به دیگری تعمیم نمی‌یابد و معنای دیگری نمی‌پذیرد. در آیه، چه از جهت الفاظ و چه از جهت سیاق، هیچ اشکالی از راه اولویت پدید نمی‌آید.

“Among the people of the Scripture (Jews and Christians) is He who, if entrusted with a qintar (of wealth), will readily pay it back; and among them there is He who, if entrusted with a single silver coin, will not repay it”. [Al- Imran: 75] The payment of less than a qintar is by greater reason and the non-payment of more than a silver coin (Dinar) is by greater reason. The verse of Hijab is not of this type because the sequence of the verse does not indicate anything other than the Prophet's wives nor does it indicate any other understanding. The expression 'wives of the Prophet' is a defective noun which cannot have any other understanding (particularly an opposite understanding). The statement is thus specific to the thing for which the text has come and does not extend to anyone else or have any other meaning. There is absolutely no issue arising in the verse by way of greater reason, whether in terms of the wording of the verse or its sequence.

دوم: آن دو آیه دستوری است خطاب به افرادی مشخص که با ویژگی‌های خاصشان شناخته شده‌اند. بنابراین این دستور هرگز نمی‌تواند برای افرادی غیر از آنان باشد، و نه برای کسانی که برتر یا فروتر از ایشان‌اند، زیرا این یک توصیف خاص است. این دستور خطاب به همسران پیامبر ﷺ است، چرا که ایشان مانند سایر زنان نیستند و این عمل موجب آزردگی پیامبر ﷺ می‌شود.

Secondly: those two verses are an instruction to specific persons who have been identified by their particular attributes. The instruction, therefore, can be at no time for people other than them, nor for people superior or inferior to them, because it is a specific description. It is an instruction to the wives of the Messenger (pbuh), as they are not like any other women and because this action annoys the Messenger.

اصل «العبرة بعموم اللفظ لا بخصوص السبب» رد شده است، و همچنین مسئلهٔ اقتدا به همسران پیامبر ﷺ نیز مردود دانسته شده است. افزون بر این، شمول حکم نسبت به غیر همسران پیامبر ﷺ به طریق اولی نیز رد شده، و ثابت گردیده که متن در اشاره به همسران پیامبر ﷺ صریح است. بنابراین، آن دو آیه مختص به همسران پیامبر ﷺ است و هیچ‌گونه شامل زنان مسلمان نمی‌شود. از این رو می‌توان نتیجه گرفت که حجاب مختص به همسران پیامبر ﷺ است و دستور ماندن در خانه نیز مختص به ایشان است.

The application of the principle: ‘What matters is the generality of expression and not the specificity of the cause' has been disproved as well as the question of emulating the wives of the Messenger (pbuh). Additionally the consideration of people other than the Prophet's wives by greater reason has also been refuted, and it has been established that the text is definite in its reference to the wives of the Messenger (pbuh). It follows therefore that those two verses are specific to the wives of the Messenger (pbuh) and they definitely do not include Muslim women in any way whatsoever. From this, it can be determined that Hijab is specific to the wives of the Messenger (pbuh) and the order to remain in the house is also specific to them.

درباره آیه دوم، یعنی قول خداوند (سبحانه و تعالی): «یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ» که معنای آن «سر و تن خود را با جلباب‌هایشان بپوشانند»، این آیه به هیچ وجه بر پوشاندن صورت دلالت ندارد؛ نه از جهت منطوق و نه از جهت مفهوم. و اگر سبب نزول آن درست باشد، هیچ واژه‌ای، چه به تنهایی و چه در ضمن جمله، بر این امر دلالت نمی‌کند. آیه می‌گوید: «از جلباب‌های خود بر خویش فروافکنند». معنای آن این است که زنان باید از (مِن) جلباب‌هایشان بر بدن‌های خود بیفکنند، و حرف جر «مِن» در اینجا برای تبعیض نیست، بلکه تنها برای بیان است، یعنی اینکه باید آن را بر بدن‌هایشان فروافکنند. «إدناء» یعنی آویختن و فرو افکندن. «إدناء الثوب» یعنی لباس را آویزان کردن، و «أدْنَوا ثیابَهن» یعنی لباس‌هایشان را آویزان کردند. جلباب، پوششی است (مِلحفة) که برای پوشاندن لباس و سایر پوشاک به کار می‌رود، و نیز ممکن است لباسی باشد که تمام بدن را می‌پوشاند. در القاموس المحیط آمده است که جلباب به شکل «سِردَاب» یا «سِنْمَار» است، که همان روپوش یا لباس بزرگ زنان است که زیر پوشش (مِلحفة) قرار می‌گیرد، یعنی آنچه لباس او را مانند پوششی می‌پوشاند. جوهری در الصحاح گفته است: جلباب همان مِلحفة است و برخی گفته‌اند که آن ملاءة (چادر بزرگ) است. واژه جلباب در حدیث نیز به معنای «ملاءة» آمده است که زن آن را بر روی لباس‌هایش می‌پیچید. از ام عطیه (رضی الله عنها) روایت شده است: «ما مأمور بودیم که زنان حائض و زنان پرده‌نشین را در مجالس دینی و دعای مسلمانان در دو عید بیرون ببریم؛ و زنان حائض از نماز کناره می‌گرفتند و در برکت و دعوت مسلمانان حاضر می‌شدند. گفتم: ای رسول خدا ﷺ! اگر یکی از ما جلباب نداشته باشد چه؟ فرمود: "باید جلباب خواهرش را بپوشد."» یعنی او لباسی نداشت که روی لباس‌هایش بپوشد و بیرون برود. پس پیامبر به او دستور داد که از خواهرش قرض بگیرد تا آن را روی لباسش بپوشد. این آیه روشن می‌کند که الله (سبحانه و تعالی) به پیامبر ﷺ دستور داده است که به همسران خود و به زنان و دختران مسلمانان بگوید که روی لباس‌هایشان، لباس‌های بلندی بپوشند که تا پا را بپوشاند، همچنان که روایت ابن عباس نشان می‌دهد: «الجلباب همان الرِّدَاء است (پارچه‌ی بزرگی) که از بالا تا پایین را می‌پوشاند». پس آیه نشان می‌دهد که جلباب، که لباسی بزرگ است، باید تا پایین (پا) آویخته شود، و چیز دیگری را نشان نمی‌دهد. اگر چنین است، چگونه ممکن است فهمید که انداختن لباس‌های بیرونی (جلابیب) بر خودشان به معنای انداختن لباس بر چهره‌هایشان است؟ هر قدر هم که واژه‌ی «یُدنین» (فرو آویختن) یا واژه‌ی «جلباب» در چارچوب معنای لغوی (معنای لغوی) و معنای فقهی تفسیر شود، آیه فرو آویختن لباس را مقرر می‌کند. فرو آویختن فقط می‌تواند به معنای آویختن آن تا پایین (پا) باشد و نه بالا بردن آن به سر. بنابراین در این آیه هیچ دلیلی برای اثبات حجاب وجود ندارد. حتی کوچک‌ترین نشانه‌ای هم، با هر تصوری، در آن نیست. کلمات و جمله‌های قرآن بر اساس معانی لغوی و فقهی‌شان تفسیر می‌شوند و تفسیر آن‌ها به هر شکل دیگری نادرست است. معنای لغوی به روشنی نشان می‌دهد که به زنان دستور داده شده است که لباس‌های بیرونی خود (جلابیب) را بر خود بیندازند، تا لباسشان را روی لباس‌های دیگرشان تا کف زمین فرو آویزند، به طوری که پاهایشان پوشیده شود. این معنا، از نظر آویختن جلباب، در حدیث شریف نیز آمده است. از ابن عمر روایت شده که رسول الله ﷺ فرمود: «روز قیامت، الله به کسی که از روی تکبر و غرور لباسش را به دنبال خود می‌کشد، با مهربانی نگاه نخواهد کرد». ام سلمہ نے پوچھا: "عورتیں اپنے دامنوں کے ساتھ کیا کریں؟" نبی ﷺ نے فرمایا: "وہ اپنے دامن ایک بالشت لمبے کر لیں۔" انہوں نے کہا: "پھر تو ان کے پاؤں کھل جائیں گے!" آپ ﷺ نے فرمایا: "وہ ایک ہاتھ (کلائی سے کہنی تک) لمبے کر لیں، اس سے زیادہ نہیں۔" [ترمذی] یہ بات ان آیات کے بارے میں ہے جنہیں وہ لوگ دلیل بناتے ہیں جو کہتے ہیں کہ مسلمان عورتوں کے لیے حجاب اللہ کی طرف سے فرض کیا گیا ہے۔ رہی وہ احادیث جن سے حجاب کو ثابت کیا جاتا ہے، تو وہ اس پر دلالت نہیں کرتیں۔ نبی ﷺ نے فرمایا: "اگر تم میں سے کسی (عورت) کا کوئی (مرد) غلام ہو جو اپنے آپ کو (قیمت ادا کر کے) آزاد کروانا چاہتا ہو اور اس کے پاس اس کی قیمت ہو، تو تمہیں اس سے پردہ کرنا چاہیے۔"

و به سبب آنچه از امّ سلمه روایت شده که گفت: من و حفصه نزد پیامبر ﷺ نشسته بودیم که ابن امّ مکتوم اجازه ورود خواست. پیامبر ﷺ فرمود: «خود را از او پنهان کنید». گفتم: «ای فرستادهٔ خدا! او نابیناست و نمی‌تواند ببیند.» پیامبر ﷺ فرمود: «آیا شما دو نفر هم نابینایید؟ آیا شما دو نفر او را نمی‌بینید؟» ابوداوود روایت کرده که: فضل بن عباس در آن زمان ردیف پیامبر ﷺ بود که زنی از بنی خثعم برای پرسیدن حکمی آمد. فضل به او نگاه کردن گرفت و زن نیز به او نگاه می‌کرد، پس فرستادهٔ خدا ﷺ فضل را واداشت که رویش را از آن زن برگرداند. جریر بن عبدالله روایت کرده: از فرستادهٔ خدا ﷺ دربارهٔ نگاه ناگهانی پرسیدم، پس مرا دستور داد که رویم را برگردانم. از علی روایت شده که گفت: فرستادهٔ خدا ﷺ به من فرمود: «نگاه دوم را پشت سر نگاه اول نکن. نگاه اول برای تو جایز است، اما نگاه دوم جایز نیست.» در این احادیث هیچ دلالتی بر اینکه زنان مسلمان باید خود را پنهان کنند وجود ندارد. به‌ویژه حدیث امّ سلمه و درخواست پیامبر ﷺ از حفصه و او که خود را پنهان کنند ضعیف است و نمی‌توان آن را دلیل آورد. در هر صورت، این حدیث مختص همسران پیامبر ﷺ است، زیرا متنی دربارهٔ امّ سلمه و حفصه است. و اما آنچه روایت شده که عایشه گفت: «سواره‌ای از کنار ما می‌گذشت در حالی که ما با پیامبر ﷺ در لباس احرام (حج) بودیم. هرگاه نزدیک یکی از ما می‌آمد، جلبابهایمان را از سر تا روی خود می‌کشیدیم و چون از کنارمان می‌گذشت، رویمان را باز می‌کردیم.» این با آنچه بخاری از ابن عمر روایت کرده که پیامبر ﷺ فرمود: «زن محرمه (زنی که در حال احرام است) نباید صورتش را بپوشاند یا دستکش بپوشد» در تعارض است. ابن حجر در فتح الباری گفته است: «نقاب یا خمار از بینی یا زیر چشم‌ها بسته می‌شود.» حدیث عائشہ رضی اللہ عنہا کے مطابق احرام کی حالت میں عورتیں جب سوار لوگ ان کے پاس سے گزرتے تو وہ اپنے چہروں کو ڈھانپ لیتی تھیں۔ حدیث ابن عمر کے مطابق نقاب پہننا منع ہے، جو چہرے کے صرف نچلے حصے کو ڈھانپتا ہے۔ ان دونوں احادیث کو اس بات کے ساتھ کیسے ملایا جائے کہ کپڑے کو چہرے پر لٹکا کر پورا چہرہ ڈھانپ لیا جائے؟ دونوں احادیث کو دیکھ کر واضح ہوتا ہے کہ حدیث عائشہ میں ضعف ہے، کیونکہ اس کی روایت مجاہد نے عائشہ سے کی ہے، اور یحییٰ بن سعید القطان نے ذکر کیا ہے کہ مجاہد نے عائشہ سے براہِ راست نہیں سنا۔ رہی حدیث ابن عمر جو بخاری نے روایت کی ہے، تو وہ صحیح ہے۔ لہٰذا عائشہ کی حدیث ضعیف ہونے اور ایک صحیح حدیث کے مخالف ہونے کی وجہ سے رد کی جاتی ہے، اور اسے دلیل کے طور پر استعمال نہیں کیا جاتا۔ جہاں تک اس حدیث کا تعلق ہے جس میں فضل بن عباس موجود ہیں، اس میں حجاب کو فرض کرنے کی کوئی دلالت نہیں۔ اس کے برعکس، یہ اس بات کی دلیل ہے کہ حجاب فرض نہیں ہے، کیونکہ خثعمی عورت کا چہرہ کھلا ہوا تھا جب وہ نبی ﷺ سے ایک مسئلہ پوچھ رہی تھی، اور اس کی دلیل یہ ہے کہ فضل اس کی طرف دیکھ رہے تھے۔ اس حدیث کی ایک اور روایت میں ہے: "پس نبی ﷺ نے فضل کی داڑھی پکڑی اور ان کا چہرہ دوسری طرف پھیر دیا۔" یہ واقعہ علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ نے روایت کیا ہے، جس میں وہ یہ اضافہ کرتے ہیں: "عباس رضی اللہ عنہ نے نبی ﷺ سے کہا: اے اللہ کے رسول، آپ نے اپنے چچا زاد کی گردن کیوں پھیر دی؟ آپ ﷺ نے فرمایا: میں نے ایک نوجوان مرد اور ایک نوجوان عورت کو ایسی حالت میں دیکھا کہ مجھے ڈر ہوا کہ شیطان ان پر کیا اثر ڈالے گا۔" خثعمی عورت کی حدیث حجاب کی عدم فرضیت کی دلیل ہے، نہ کہ اس کے وجوب کی، کیونکہ نبی ﷺ اس کی طرف دیکھ رہے تھے جب اس کا چہرہ کھلا ہوا تھا۔ رہا نبی ﷺ کا فضل کی نظر پھیرنا، تو وہ اس لیے تھا کہ آپ ﷺ نے دیکھا کہ وہ اس عورت کو دیکھ رہے ہیں، اور وہ عورت آپ ﷺ کو خواہش کے ساتھ دیکھ رہی ہے، جیسا کہ علی کی روایت سے ثابت ہوتا ہے: "مجھے ڈر ہوا کہ شیطان ان پر کیا اثر ڈالے گا۔" بنابراین، آن حضرت ﷺ نگاه فضل را برگرداند، زیرا او با شهوت به آن زن می‌نگریست و نه صرفاً نگاه می‌کرد. نگاه شهوت‌آلود، حتی اگر به چهره و دست‌ها باشد، حرام است. اما نگاه ناگهانی (نظرة الفجاءة)، پیامبر ﷺ به جریر دستور داد که نگاهش را برگرداند یا فرو اندازد. این همان نوع فروافکندن نگاه است که در قرآن ذکر شده است:

«فَقُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ» [النور: ۳۰] مقصود از آن، نگاهِ ناگهانی به غیر از دست‌ها و صورت است که عورت را تشکیل می‌دهد، و نه نگاه به دست‌ها و صورت. این بدان سبب است که نگاه به دست‌ها و صورت، چه ناگهانی باشد و چه غیر ناگهانی، جایز است؛ چنان‌که جواز نگاه به زن در حدیث یادشده از خثعمیه نشان می‌دهد. همچنین این امر با این واقعیت ثابت می‌شود که پیامبر ﷺ هنگامی که زنان با او بیعت می‌کردند و هنگامی که برای آنان موعظه می‌فرمود، به چهره‌های آنان نگاه می‌کرد. همه‌ی این‌ها نشان می‌دهد که آنچه باید در آن احتیاط کرد، نگاه ناگهانی به غیر از دست‌ها و صورت است. اما حدیث علی: «نگاه دوم را پیاپی به دنبال نگاه اول مفرست.» این نهی از نگاه مکرر است، و نه از خود نگاه.

“Tell the believing men to lower from their gaze” [An -Nur: 30] What is intended here is the sudden look at other than the hands and face which constitutes the 'Awrah and not looking at the hands and face. This is because looking at the hands and face is permitted irrespective of whether it is sudden or not, as evidenced by the permissibility of looking at a woman in the aforementioned Hadith of al-Khath'amiyya. This is also proven by the fact that the Prophet (pbuh) used to look at the faces of women when they gave Bay’a to Him and when He preached to them. All of which indicates that what one needs to be careful about is the sudden look at other than the hands and face. As for the Hadith of Ali: “Do not follow up the (first) glance with a second look.” This is a prohibition from looking repeatedly and not from the mere look.

بنابراین، در احادیثی که کسانی که ادعا می‌کنند الله (سبحانه و تعالی) حجاب را تشریع کرده است، نقل کرده‌اند، هیچ دلیلی برای الزام حجاب (پوشاندن صورت) یافت نمی‌شود. پس روشن می‌گردد که هیچ دلیلی وجود ندارد که بگوید الله (سبحانه و تعالی) حجاب را برای زنان مسلمان واجب کرده است، یا اینکه دست‌ها و صورت باید عورت به شمار آید، چه در داخل نماز و چه خارج از آن. دلایلی که آنان بدان استناد می‌کنند، برای نتیجه‌گیری به واجب بودن حجاب، پشتوانه‌ی محکمی ندارند؛ هم از نظر نقل ضعیف‌اند و هم از نظر استدلال.

Thus, no evidence can be found to oblige Hijab (face covering) in the Ahadith which have been quoted by those who claim Allah (swt) has legislated Hijab. Therefore, it becomes clear that there is no evidence to say Allah (swt) has made Hijab obligatory for Muslim women or that the hands and the face should be considered as 'Awrah, whether inside or outside prayer. The evidences which they quote have no strong reason for concluding that Hijab is compulsory. They are weak in narration and weak in reasoning.

اما اینکه دستها و صورت جزو عورت نیستند، و اینکه زن مجاز است با دستها و صورت بازِ خود به هر بازار و راهی برود، این موضوع از قرآن و حدیث ثابت است.

As for the hands and face not being part of the 'Awrah and the permission for women to go out to any marketplace and roadway with her hands and face uncovered, this is proven from the Qur'an and Hadith.

در قرآن، الله (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

As for the Qur'an Allah (swt) says:

و آنان زینت خود را آشکار نمی‌کنند جز آنچه که ظاهر است و روسری‌های خود را بر گریبان‌های خویش بیندازند [النور: ۳۱]۔ الله (سبحانه و تعالی) زنان مؤمن را از آشکار ساختن زینت‌هایشان منع کرده است، یعنی از نشان دادن محل زینت‌شان منع کرده است، زیرا منع نیز از همین است۔ او از محل زینت‌ها آنچه را که از آن ظاهر است استثنا کرده است، و این استثنایی صریح است۔ این بدان معناست که بخشی از زینت زن نمایان است و زیر منع عمومی نشان دادن محل زینت‌ها قرار نمی‌گیرد۔ دربارهٔ این موضوع چیز دیگری باقی نمی‌ماند۔ پس الله زنان را از آشکار ساختن زینت‌شان منع کرده است جز آنچه که از آن ظاهر است۔ اما اینکه کدام بخش‌ها از عبارت «جز آنچه که از آن ظاهر است» مقصود است، تفسیر آن باید به دو امر ارجاع داده شود۔ نخست به تفسیر منقول (التفسیر المنقول) و دوم به آنچه از عبارت «آنچه از آن ظاهر است» فهمیده می‌شود؛ و تطبیق آن بر آنچه که زنان مسلمان در حضور پیامبر ﷺ، در زمان ایشان و در زمان نزول این آیه آشکار می‌کردند۔

“And they do not show off their charm (Zeena) except only that which is apparent and let them draw their head coverings (khumur) over their necks and bosoms (juyub)” [An- Nur: 31] Allah (swt) forbade believing women from displaying their charms (Zeena) i.e. forbade them from showing the place of their charm (Zeena) since this is what the prohibition is from. He excluded from the place of their charms that which is apparent from it, and this is an explicit exception. This means that there is a part of the woman's charm which is shown, and does not come under the (general) prohibition of women displaying the places of their charms. Nothing more remains to be said about this. So, Allah has forbidden women from displaying their Zeena except that which is apparent from it. As for which parts are intended by: “except only that which is apparent from it” [An- Nur: 31] its interpretation must be referred to two matters. First, to the transmitted tafseer (Tafseer Manqul) and secondly to what was understood from the expression: “that which is apparent from it”; and its application to what the Muslim women used to display in the presence of the Prophet (pbuh), in his time and in the time of the revelation of this verse.

جہاں تک نقل شدہ اقوال کا تعلق ہے، روایت ہے کہ ابنِ عباسؓ نے اس آیت میں «إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا» کی تفسیر میں اس سے مراد ہاتھ اور چہرہ لیا۔ یہی رائے مفسرین میں عام ہو گئی۔ امام ابنِ جریر الطبری کہتے ہیں: «ان اقوال میں سب سے صحیح قول یہ ہے کہ اس سے مراد ہاتھ اور چہرہ ہیں»، اور قرطبی نے کہا: «چونکہ عام عادت اور عبادات، جیسے حج اور نماز میں، چہرہ اور ہاتھ ہی سب سے زیادہ کھلے رہتے ہیں، اس لیے استثنا انہی کی طرف لوٹے گا»۔ امام زمخشری نے کہا: «عورت کو اپنے ہاتھوں سے کام کرنے اور چہرہ کھولنے کے سوا چارہ نہیں ہوتا، خاص طور پر جب اسے گواہی دینی ہو، مقدمے میں پیش ہونا ہو، نکاح ہو رہا ہو، یا جب وہ مجبور ہو کر گلیوں میں پاؤں کھولے چلے، خاص کر ان میں سے جو غریب ہوں»۔ یہی «إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا» کا مفہوم ہے۔

As for what has been transmitted, it is narrated that Ibn Abbas in the tafseer of this verse took (the expression) “that which is apparent from it” to mean the hands and face. This opinion became commonly held by the mufassireen. Imam Ibn Jarir at-Tabari says: “The most correct of these views is that which states that the intended meaning is the hands and face”, and Qurtubi said: “Since the face and hands are, by custom and during worship such as in Hajj and Salat, most ordinarily displayed then the exception must refer to them.” Imam al-Zamakhshri said: “A woman has no choice but to do things with her hands and by uncovering her face especially when she has to testify, is being tried, is getting married, or when she is forced to walk in the streets displaying her feet, especially those amongst them who are poor.” This is the meaning of: “except that which is apparent from it”.

آنچه از عبارت «آنچه از آن آشکار است» فهمیده می‌شود، روشن است که آنچه در زمان نزول این آیه آشکار بوده، دست‌ها و صورت است. زنان در حضور او (صلی الله علیه وسلم) صورت و دست‌های خود را آشکار می‌کردند و او ﷺ به این کار آنان اعتراضی نمی‌کرد. آنان در بازار یا در راه، صورت و دست‌های خود را آشکار می‌کردند. موارد چنین رویدادهایی بی‌شمار است. در اینجا چند نمونه آورده می‌شود:

As for what is understood from the expression “that which is apparent from it”, it is clear that what used to be apparent in the time of the revelation of this verse is the hands and face. Women used to show their face and hands in his (pbuh) presence and He did not object to their doing so. They used to uncover their face and hands in the market or on the road. Such incidents are innumerable. Here are a few examples:

۱. جابر بن عبدالله گفت: «روز عید همراه با پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) در نماز حاضر شدم. ایشان نماز را پیش از خطبه آغاز کردند، بی‌آنکه اذان یا اقامه‌ای گفته شود. سپس برخاست، در حالی که به بلال تکیه داده بود، و به حاضران که پیش رویش بودند خطاب کرد و آنان را به تقوای الهی فرمان داد و به اطاعت از او ترغیب نمود. همچنین آنان را پند داد و هشدار داد. سپس به راه افتاد تا به زنان رسید و خطابشان کرد و فرمود: "صدقه دهید، زیرا بیشتر شما هیزم آتش جهنم هستید." در این هنگام زنی از میان زنانِ میانسال، با گونه‌های تیره، برخاست و گفت: "ای فرستاده خدا، چرا چنین است؟" فرمود: "زیرا شما زنان بسیار شکایت می‌کنید و نیکی شوهرانتان را انکار می‌کنید." چون زنان این را شنیدند، زیورآلات خود را در پارچه‌ای که بلال گشوده بود به صدقه انداختند.» ۲. از عطاء بن رباح روایت شده که گفت: «ابن عباس به من گفت: آیا تو را زنی نشان دهم که اهل بهشت است؟» گفتم: «آری.» گفت: «این زن سیاه‌پوست نزد پیامبر (صلی الله علیه و سلم) آمد و گفت: "من مبتلا به صرع هستم و هنگام حمله بدنم برهنه می‌شود، پس برای من نزد خدا دعا کن." پس ایشان (صلی الله علیه و سلم) به او فرمود: "اگر صبر کنی، بهشت از آنِ تو خواهد بود، و اگر بخواهی، برای شفای تو نزد خدا دعا می‌کنم." زن گفت: "صبر می‌کنم." سپس گفت: "بدنم برهنه می‌شود، پس برای من دعا کن که برهنه نشوم." پس ایشان (صلی الله علیه و سلم) برای او دعا کرد.» ۳. از فاطمه بنت قیس روایت شده که ابوعمرو بن حفص، هنگامی که در غیاب خانه بود، او را به طلاق بائن (با سه طلاق) طلاق داد. فاطمه نزد فرستاده خدا (صلی الله علیه و سلم) رفت و این موضوع را با ایشان در میان گذاشت. ایشان دستور داد که عدّه را در خانه ام شریک بگذراند، اما سپس فرمود: «آنجا زنی است که یاران من به دیدارش می‌روند. پس بهتر است این مدت را در خانه ابن ام مکتوم بگذرانی، زیرا او مردی نابیناست و تو می‌توانی لباس‌هایت را بیرون آوری و او تو را نخواهد دید.» بنابراین پیامبر ﷺ به دختر قیس اجازه داد که در برابر مردان دیده شود، آنگاه که به او دستور داد عدّهٔ خود را در خانهٔ أم شریک بگذراند. اما ایشان به او اجازه ندادند که در خانهٔ أم شریک، که مردان به آن رفت‌وآمد می‌کنند، لباس‌های خود را بیرون آورد، زیرا در آن صورت ممکن بود از او چیزی آشکار شود که حرام است. از این رو به او دستور داد که نقل‌مکان کند و عدّهٔ خود را در خانهٔ ابن أم مکتوم بگذراند.

1. Jabir b. Abd Allah said: “I attended prayer on Eid day with the Messenger of Allah (pbuh). He commenced with the prayer, before the Khutbah, without any Adhan or Iqamah. Then He rose, leaning on Bilal and addressing those present before Him, commanded them to fear Allah and exhorted them to obey Him. He further admonished and warned them. Then He moved on until He came to the women whom He addressed saying: “Give charity, for verily most of you are fuel for the hellfire”, whereupon there arose from among the middle ladies congregation, a dark-cheeked woman who said: “Why is that, Oh Messenger of Allah”? He replied: “Because you women make too many complaints, and you refuse to acknowledge your husband’s good treatment”. Upon hearing this the women began tossing their jewellery in charity upon Bilal's (outspread) cloth.” 2. Narrated by 'Ata'a b. Rabah who said: “Ibn Abbas said to me; Shall I show you a woman who will go to Paradise (Jannah)”? I said: “Yes.” He said: “This black woman came to Prophet and said: 'I have epilepsy and I get uncovered, so make dua to Allah for me'. So He (pbuh) said to her: “If you will be patient the Paradise (Jannah) shall be yours. And if you want I will make dua to Allah to cure you”. So she said: 'I will be patient'. She said: 'I get uncovered so make dua to Allah that I don't uncover myself'. So He (pbuh) made dua for her.” 3. Narrated by Fatimah b. Qays that Abu Amr b. Hafs divorced her irrevocably (by three pronouncements) when He was away from home. She went to the Messenger of Allah (pbuh) and mentioned that to Him. So He commanded her to spend the Iddah (waiting period) in the house of Umm Shareek, but then said: “That is a woman whom my companions visit. So you had better spend this period in the house of Ibn Umm Maktum, for He is a blind man, so you can take off your garments and He will not see you”. Thus the Prophet (pbuh) accepted the daughter of Qays to be seen by men when He ordered her to spend the Iddah in the house of Umm Shareek. But He did not accept her to take of her garments in the house of Umm Shareek while this is visited by men, otherwise what is prohibited might appear from her, so He ordered her to move and spend her iddah in the house of Ibn Umm Maktum.

۴. ابوبکر از ابن جُریج روایت کرده که گفت: عایشه گفت: «پسرعموی من آمد در حالی که زیورهایش را پوشیده بود. پیامبر ﷺ وارد شد و هنگامی که او را دید، روی برگرداند. پس گفتم: ای فرستادهٔ خدا! او فقط پسرعموی من است، یک دخترِ ساده. فرمود: ای عایشه، وقتی زن به سن بلوغ برسد، روا نیست که هیچ بخشی از بدنش دیده شود (توسط نامحرمان)، جز صورت و آنچه زیر آن است.» سپس مچ دستش را، درست بالای بند دست، گرفت و میان آن و مچ، جایی باقی گذاشت که مشتی دیگر در آن جا شود. ۵. آنچه نشان می‌دهد دست جزو عورت نیست، دست دادن پیامبر ﷺ با زنان در بیعت است. ام عطیه گفت: «ما با فرستادهٔ خدا ﷺ بیعت کردیم. پس او ﷺ برای ما خواند که به خدا شریک قرار ندهند و ما را از نوحه‌سرایی بر مردگان بازداشت. زنی از ما دستش را کنار کشید و گفت: فلان زن مرا خوشحال کرده و من می‌خواهم پاداشش دهم. پیامبر ﷺ چیزی نگفت. آن زن رفت و سپس بازگشت.» این حدیث نشان می‌دهد که زنان با دست بیعت می‌کردند، زیرا این زن پس از آنکه دستش را برای بیعت دراز کرده بود، آن را کنار کشید. اینکه حدیث می‌گوید زن هنگامی که شرایط بیعت را شنید دستش را کنار کشید، روشن نشان می‌دهد که بیعت با دست انجام می‌شد و پیامبر ﷺ بیعت را با دست مبارکش می‌گرفت. اما آنچه از عایشه (رضی الله عنها) روایت شده که گفت: «دست فرستادهٔ خدا ﷺ هرگز دست هیچ زنی را، جز همسرانش، لمس نکرد»، این نظر عایشه و بیانِ حدِّ دانش اوست. اگر سخن عایشه را با این حدیث ام عطیه بسنجیم، حدیث ام عطیه مقدم است. زیرا کاری را مشخص می‌کند که در حضور فرستاده ﷺ رخ داده و کاری از خود آن حضرت ﷺ را نشان می‌دهد، پس بر نظر صرف عایشه ترجیح دارد. به همین دلیل راویان حدیث ام عطیه را مقدم داشته‌اند. آنان آن را پذیرفتند و به مردی اجازه دادند که با دست زن دست بدهد۔

4. Abu Bakr narrated on the authority of Ibn Jurayj who said that 'Aisha said: “My cousin came while she was wearing her ornaments. The Prophet came in and turned away from her (when He saw her). So I said: “Oh Messenger of Allah! She is only my cousin, a mere maiden.” He said: “Oh Aisha, when a woman reaches puberty then it is not permitted that any part of her body should be seen (by non-mahrams) except her face and what is below this”. So He clenched his arm just above the joint of the hand leaving a space in-between for another fist to be clenched.” 5. What indicates that the hand is not part of the 'Awrah is the Prophet's handshaking of women in the Bay’a. Umm 'Atiyya said: “We gave our Bay’a to the Messenger of Allah (pbuh), so He (pbuh) recited to us they should associate none with Allah and He forbade us from wailing (for the dead). A woman amongst us withdrew her hand saying: ‘so and so woman has made me happy and I want to reward her’, He (pbuh) said nothing, the woman went, then came back”. This Hadith indicates that women used to give Bay’a by hand because this woman withdrew her hand after extending it for the Bay’a. The fact the Hadith states that the woman withdrew her hand when she heard the terms of the pledge (Bay’a), demonstrates clearly that the Bay’a used to take place by hand and that the Prophet (pbuh) used to take the pledge by his noble hand. As for what has been narrated about 'Aisha (ra) that she said: “The hand of the Messenger of Allah (pbuh) did not touch the (hand of) any woman other than his own wives.” This is an opinion of Aisha and an expression of the limit of her knowledge. If we compare 'Aisha's statement with this Hadith of Umm 'Atiyya then the latter's Hadith is preferred. This is because it specifies an action which happened in the presence of the Messenger (pbuh) and indicates an action of the Messenger (pbuh), thus it is preferable to a mere opinion of 'Aisha. That is why transmitters preferred Umm 'Atiyyaa's Hadith. They adopted it and permitted a man to shake the hand of a woman.

این پنج واقعه در احادیث به‌خوبی ثابت است و به‌روشنی نشان می‌دهد که آنچه از زنان آشکار بوده، دست‌ها و چهره است. حدیث چهارم دلالت می‌کند که پیامبر ﷺ نگاه خود را از زن آراسته برگرفت، زیرا او بیش از آنچه از آن آشکار است، نمایان ساخته بود. سپس برای او توضیح داد که برای او جایز نیست زینت خود را آشکار کند، جز دست‌ها و چهره. این نشان می‌دهد که دست‌ها و چهره، چه در نماز و چه بیرون از نماز، جزو عورت نیستند، زیرا آیه دارای مفهوم عام (عام) است.

These five incidents are well established in the Ahadith which unambiguously indicate that what was shown of women is the hands and face. The fourth Hadith indicates that the Messenger (pbuh) diverted his view away from the adorned woman because she was displaying more than what is apparent from it. Then He explained to her that it is not permitted for her to display her Zeena except her hands and face. This shows that the hands and face are not part of the 'Awrah whether in or outside prayer because the verse is of general import (Aam):

«و لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا» [النور: ۳۱]. و اما آیهٔ بعدی، فهمِ آن نیز نشان میدهد که دستها و صورت جزو «عورت» نیستند. خداوند متعال میفرماید:

“And they do not show off their charms (Zeena) except only that which is apparent of it” [An- Nur: 31] As for the verse which comes after, its understanding also indicates that the hands and face are not part of the 'Awrah'. Allah (swt) says:

«و لیَضْرِبْنَ بِخُمُورِهِنَّ عَلَی جُیُوبِهِنَّ» [النور: 31]. خُمُور جمع خِمار است و برای پوشاندن سر به کار می‌رود. جُیُوب جمع جَیب است. جیب همان یقه‌ی باز است. بنابراین، الله (سبحانه و تعالی) دستور داده که خِمار بر گردن و سینه انداخته شود. این نشان می‌دهد که پوشاندن هر دو ناحیه واجب است. اما دستور نداده که خِمار بر صورت انداخته شود، و این خود نشان می‌دهد که صورت جزو عورت نیست. جَیب به معنای سینه نیست، آنچنان که برخی گمان می‌کنند. بلکه یقه‌ی باز است، یعنی آن گشودگی که دور گردن و بخش بالایی سینه قرار دارد. انداختن خِمار بر جَیب یعنی آن را از گردن و سینه روی یقه‌ی پیراهن کشیدن. پس با دستور به پوشاندن سر، که گردن و سینه را نیز دربر می‌گیرد، چهره مستثنا می‌شود و این نشان می‌دهد که صورت جزو عورت نیست. در نتیجه، حجاب (پوشاندن صورت) وجود ندارد و الله (صلی الله علیه و آله) حجاب را تشریع نکرده است.

“And to draw their head-coverings (khumur) over their necks and v-neck (juyub)”. [An- Nur: 31] Khumur is the plural of Khimar and it is used to cover the head. Juyub is the plural of Jayb. It is the v-neck. Thus, Allah (swt) has ordered that the Khimar should be worn round the neck and chest. This indicates the obligation to cover both areas. But He did not order that the Khimar should be worn over the face, thereby indicating the face is not part of the 'Awrah. Jayb does not mean the chest as some would assume. Rather it is the v-neck, the opening which is around the neck and the upper portion of the chest. Wearing the Khimar over the Jayb means wearing it around the shirt collar from the neck and chest. So, by ordering the covering of the head, which includes the neck and chest, this excludes the face, indicating that it is not part of the 'Awrah. Consequently, Hijab (face covering) is non existent and Allah (pbuh) did not legislate the Hijab.

در مورد دلایل از قرآن. افزون بر این، این‌ها دلایلی از حدیث‌اند که نشان می‌دهند الله (سبحانه و تعالی) حجاب را تشریع نکرده و دست‌ها و صورت از عورت نیستند. ابوداوود از عایشه (رضی الله عنها) روایت می‌کند که اسماء دختر ابوبکر با لباس نازک بر حجره‌های رسول الله ﷺ وارد شد. رسول الله ﷺ رویش را برگرداند و فرمود: «ای اسماء! وقتی زن به سن بلوغ برسد، جایز نیست از او دیده شود مگر این و این»، و به صورت و دست‌های خود اشاره کرد. ابوداوود از قتاده روایت می‌کند که پیامبر ﷺ فرمود: «هنگامی که دختر جوان به حیض شروع کند، درست نیست که چیزی از او دیده شود جز صورت و دست‌ها تا مچ.» بیهقی از اسماء دختر عمیس روایت می‌کند که گفت: «رسول الله ﷺ به خانه عایشه دختر ابوبکر وارد شد در حالی که خواهرش اسماء دختر ابوبکر نزد او بود. او لباس شامی با آستین‌های گشاد پوشیده بود. هنگامی که رسول الله ﷺ او را دید، برخاست و بیرون رفت.» عایشه گفت: «اتاق را ترک کن، زیرا رسول الله ﷺ چیزی دیده که آن را نمی‌پسندد.» پس او بیرون رفت. سپس رسول الله ﷺ وارد شد و عایشه (رضی الله عنها) پرسید چرا برخاستید؟ ایشان ﷺ فرمود: «آیا ندیدی او چه پوشیده بود؟ برای زن مسلمان جایز نیست که از او چیزی دیده شود مگر این و این.» سپس آستین‌های خود را گرفت و تا بالای دست‌ها را پوشاند تا جز انگشتانش چیزی از دستش دیده نشود. سپس دست‌هایش را تا شقیقه‌ها بالا برد تا جز صورت دیده نشود.» این احادیث روشن‌اند که دست‌ها و صورت از عورت نیستند. همچنین صریح‌اند که الله (سبحانه و تعالی) پوشاندن دست‌ها و صورت را تشریع نکرده و حجاب را تشریع نکرده است. اگر چنین چیزی تشریع می‌شد، با متن این احادیث که جز با تفسیر (تفسیر) یا تأویل (تأویل) راه دیگری برای فهمشان نیست، در تضاد می‌بود. برعکس، این احادیث روشن و بی‌ابهام نشان می‌دهند که زن مسلمان با چهره و دستان بازگشوده به بازار می‌رفت، و با مردان نامحرم سخن می‌گفت در حالی که چهره و دستانش آشکار بود. و او تمام معاملات مشروع با مردم را انجام می‌داد، از قبیل خرید، فروش، اجاره، اجاره‌دادن، حق شفعه، و وکالت، در حالی که دستان و چهره‌اش باز بود. این احادیث همچنین نشان می‌دهند که الله (سبحانه و تعالی) حجاب را جز برای همسران رسول‌الله ﷺ تشریع نکرده است. با این‌که دیدگاه درباره حجاب یک نظر اسلامی است، زیرا شبهه دلیل دارد و امامان مجتهد در میان مذاهب این دیدگاه را برگزیده‌اند، شبهه دلیلی که آنان به کار می‌برند سست است و دلیل معتبری تقریباً در آن دیده نمی‌شود.

This is in terms of the evidences from the Qur'an. In addition these are evidences from the Hadith which show Allah (swt) has not legislated Hijab and that the hands and face are not part of the 'Awrah. Abu Dawood narrates on the authority of 'Aishah (ra), that Asmaa bint Abi Bakr entered the quarters of Allah's Messenger wearing thin clothes. The Messenger (pbuh) turned his face away and said: “O Asmaa, if the woman reaches puberty, it is not allowed to be seen from her except this and this, and He pointed to his face and hands”. Abu Dawood narrates on the authority of Qatada that the Prophet (pbuh) said: “When a young lady begins to menstruate, it is not correct that anything should be seen of her except her face and hands excluding the wrist.” Al-Bayhaqi narrates on the authority of Asma' bint 'Umays that she said: “The Messenger of Allah entered the house of 'Aisha bint Abu Bakr while her sister, Asmaa bint Abu Bakr, was with her. She was wearing a Shammi (Syrian) dress with wide sleeves. When the Messenger of Allah (pbuh) saw her He got up and went out.” 'Aisha said: “leave the room for the Messenger of Allah has seen something He does not like.” So she withdrew. Then the Messenger of Allah (pbuh) entered and 'Aisha (ra) inquired as to why He stood to leave? He (pbuh) said: “Did you not see what she was wearing? It is not permitted for anything to be seen of a Muslim woman except this and this.” He took his sleeves and covered the upper part of his hands until nothing could be seen of his hands except his fingers. Then He lifted his hands to his temples until only the face could be seen.” These Ahadith are clear that the hands and face are not part of the 'Awrah. They are also explicit that Allah (swt) has not legislated the covering of the hands and face, and He has not legislated Hijab. If anything like that was legislated then it would have contradicted the text of these Ahadith which are not open to any other explanation (Tafseer) or interpretation (Taweel.) On the contrary, they clearly and unambiguously show that the Muslim woman used to go out to the market with her face and hands uncovered, and conversed with non-mahram men whilst her face and hands were revealed. And she made all lawful transactions with people such as buying, selling, renting, leasing, right of pre-emption, representation, whilst her hands and face were uncovered. They also show that Allah (swt) has not legislated Hijab except for the wives of the Messenger (pbuh). Even though the view concerning Hijab is an Islamic opinion because it has a semblance of an evidence (Shubhat al-Daleel) and Mujtahid-Imams amongst the madhahib have taken this view, the semblance of a daleel which they use is untenable with hardly any credible reasoning apparent in it.

باقی مانده مسئله‌ای است که برخی از مجتهدان به آن قائل شده‌اند، یعنی اینکه حجاب برای زنان به سبب ترس از فتنه تشریع شده است. بر این اساس، آنان می‌گویند زن از آشکار کردن صورتش منع شده، نه به این دلیل که صورت او عورت است، بلکه به سبب ترس از ایجاد فتنه. این دیدگاه از چند جهت معتبر نیست:

What remains is an issue which some Mujtahidin have subscribed to, namely, that Hijab has been legislated for women due to the fear of temptation (Fitna.) Thus, they say that the woman has been forbidden from revealing her face not because it is 'Awrah but due to the fear of causing temptation Fitna. This view is not valid from a number of angles:

ابتدا، درباره‌ی ممنوعیت آشکار کردن صورت به‌خاطر ترس از فتنه، هیچ حکم شرعی‌ای نه در کتاب، نه در سنت، و نه در اجماع صحابه وجود ندارد، و نه علت شرعی (عِلّت شرعیّه) ای وجود دارد که بر اساس آن قیاس صورت گیرد. در نتیجه، این نظر هیچ ارزش شرعی ندارد و حکم شرعی (حکمِ شرعی) محسوب نمی‌شود؛ زیرا حکم شرعی سخن شارع است، و ممنوعیت آشکار کردن صورت در سخن شارع نیامده است. همچنین دانسته است که دلایل شرعی کاملاً مخالف این نظر آمده‌اند، و آیات و احادیث بی‌قید و شرط آشکار کردن صورت و دست‌ها را جایز دانسته‌اند، بدون آنکه به چیزی محدود شوند یا به شرایط خاصی مقید گردند. پس این نظر که آشکار کردن صورت حرام است و پوشاندن آن واجب، نظری است که آنچه را خداوند مباح کرده، حرام می‌شمارد، و تکلیفی را واجب می‌کند که خداوند پروردگار جهانیان آن را مقرر نفرموده است. بنابراین این نظر، افزون بر آنکه حکم شرعی شمرده نمی‌شود، احکام شرعی‌ای را که با نص صریح ثابت شده‌اند، باطل می‌سازد.

Firstly for the prohibition of unveiling the face due to the fear of Fitna, there is no Shari'ah provision whether in the Kitab, Sunnah, Ijma’a of the Sahabah and nor is there a Shar’a provision from a Shari'ah reason (Illa Shariyya) according to which an analogy is made. Consequently, this opinion has no Shari'ah value nor is it considered a Shari'ah rule (Hukm Shar'i), because a Shari'ah rule is the speech of the legislator, but the prohibition of unveiling the face is not included in the speech of the legislator. It is also known that the Shari'ah evidences have come in complete contradiction to it, and that the Ayah and Ahadith unconditionally permit the uncovering of the face and hands without being restricted by something nor being specified by a particular circumstance. Thus, the opinion that showing the face is forbidden and it is obligatory to conceal it, is an opinion which prohibits that which Allah permitted. It is an obligation that Allah the Lord of the Worlds has not decreed. Thus, this opinion beyond not being considered as a Shari'ah rule, it invalidates the Shari'ah rules that are established by clear text.

دوم، اینکه ترس از فتنه را دلیل (علت) منع آشکار کردن صورت و الزام پوشاندن آن قرار دادن، دیدگاهی است که هیچ نص شرعی برای آن وجود ندارد، نه به صورت صریح (صراحةً)، نه به دلالت (دلالةً)، نه از راه استنباط (استنباطاً) و نه از راه قیاس. بنابراین، به هیچ وجه علت شرعی (علة شرعیة) نیست. بلکه علتی عقلی (علة عقلیة) است که در احکام شرعی اعتباری ندارد. با این حال، آنچه معتبر است علت شرعی (علة شرعیة) است و جز آن نیست. بر این اساس، در تشریع منع نشان دادن صورت یا الزام پوشاندن آن، به ترس از فتنه وزنی داده نمی‌شود، زیرا این علت در شریعت وجود ندارد.

Secondly, making the fear of Fitna a reason (Illa) for prohibiting the unveiling of the face and for the obligation to conceal it is an opinion for which there is no Shari'ah text whether explicitly (Sarahatan), by indication (Dalalatan), extraction (Istanbatan) or by analogy (Qiyas). Therefore, under no circumstances is it a Shari'ah reason (Illa shariyya). Rather it is a rational reason (Illa Aqliyya) which is of no consideration with regards to the Shari'ah rules. However, what is considered is the Shari'ah reason (Illa Shariyya) and none other. Accordingly, no weight is given to the fear of Fitna in legislating the prohibition of showing the face or obligating the concealment of it because it is not present in the Shari'ah.

ثالثاً: قاعدة «الوسيلة إلى الحرام محرّمة» لا تنطبق على تحريم كشف الوجه خوفاً من الفتنة. وذلك لأن هذه القاعدة تشترط أمرين: أولهما أن تكون الوسيلة مؤدّية إلى الحرام بغلبة الظن، وأن تكون سبباً للحرام بحيث تُنتج الأثر قطعاً ولا تنحرف عنه. وثانيهما أن يكون هناك نص يحرّم ما تؤدي إليه الوسيلة، وألا يكون تحريمها مستنداً إلى العقل. وهذا غير متحقق في مسألة كشف الوجه خوفاً من الفتنة؛ فإنهم يقولون إن الوجه يُستر خوفاً من الفتنة، لا لأنها قد وقعت. وبناءً على ذلك لا تنطبق قاعدة منع ذريعة الحرام على كشف الوجه خوفاً من الفتنة، مع التسليم بأن الفتنة محرّمة شرعاً على من يُفتتن بها، لأنها لا تفضي إليها قطعاً. كما أنه لا يوجد نص يجعل الخوف من الفتنة حراماً. بل إن الشرع لم يجعل الفتنة نفسها حراماً على من هو موضع فتنة الناس، وإنما حرّم على الناظر أن ينظر بشهوة، ولم يحرّم ذلك على المنظور إليه.

Thirdly the principle of: 'the means to a Haram is (itself) prohibited' (Alwasila il al-Haram muharrama), does not apply to prohibiting the showing of the face due to fear of temptation (Fitna). This is because this principle requires that two conditions are met; first, the means (Wasila) must lead to a Haram by the least amount of doubt (Bi ghalabat al-zann), and that it must be the cause of the Haram such that it definitely produces the effect and does not deflect from it. Second, there must be a text prohibiting what the means (Wasila) leads to, and it is not to be prohibited by the mind. This is not present with regards to showing the face in fear of temptation. For they say the face should be veiled in fear of temptation and not because of the occurrence of a temptation. Consequently, showing the face due to the fear of temptation does not apply to the principle of forbidding the cause of a Haram; assuming that the temptation is prohibited by the Shari'ah for the one tempted by it, because it does not definitely lead to it. And, there is no text making the fear of temptation Haram. On the contrary, the Shar’a did not make the temptation itself Haram for the one who is the object of temptation of people. Rather, the Shar’a prohibited the one who looks from watching with temptation, and it did not prohibit it for the one who is looked at.

ابوداوود روایت می‌کند که فضل بن عباس هنگامی که زنی از بنی خثعم برای پرسیدن حکمی آمد، همراه پیامبر سوار بر یک مرکب بود، و فضل به آن زن نگاه می‌کرد و او هم به او نگاه می‌کرد؛ پس رسول خدا ﷺ چهره فضل را از او برگرداند. یعنی پیامبر ﷺ صورت فضل را از آن زن برگرداند، چنان‌که در روایت دیگری از این حدیث آمده است: پس پیامبر ﷺ ریش فضل را گرفت و صورتش را از آن سوی برگرداند. این داستان را علی بن ابی‌طالب روایت کرده و می‌افزاید: عباس به پیامبر ﷺ گفت: «ای رسول خدا، چرا گردن پسرعمویت را برگرداندی؟» ایشان ﷺ فرمود: «جوانی و زنی جوان را در وضعی دیدم که ترسیدم شیطان بر آن‌ها اثر بگذارد.» از این روایت آشکار است که رسول خدا ﷺ صورت فضل را از آن زن خثعمی برگرداند، و به آن زن دستور ندادند که چهره‌اش را بپوشاند؛ چهره او برای ایشان پیدا بود. اگر فتنه‌انگیزی برای کسی که مورد نگاه قرار می‌گیرد حرام بود، پیامبر ﷺ پس از آشکار شدن نگاه شهوت‌آلود فضل به آن زن، به او دستور می‌داد که چهره‌اش را بپوشاند. اما ایشان چنین دستوری نداد و گردن فضل را برگرداند، و این نشان می‌دهد که حکم منع متوجه کسی است که نگاه می‌کند، نه کسی که به او نگاه می‌شود.

Abu Dawood narrates that Al-Fadhl b. Abbas was the Prophet’s riding partner at the time when a woman from Banu Khath’am came seeking a hukm (opinion), and al-Fadhl began to look at her and she at Him so the Messenger of Allah made Him turn his face from her. i.e. He turned the face of al-Fadhl away from her, as evidenced by another variant of this Hadith: Thus, the Prophet took hold of al-Fadhl’s beard and turned his face away from the other side. This story has been narrated by Ali b. Aby Talib to which He adds: “Abbas said to the Prophet: ‘O Messenger of Allah, why did you turn your cousins neck?’ He (pbuh] replied: ‘I saw a young man and a young woman in such a situation that I feared what effect Shaytan might have upon them.’” It is clear from this that the Messenger (pbuh) turned the face of al-Fadhl away from the Khath'ami woman. He did not order her to cover her face. Her face was visible to Him. If temptation was Haram for the one who was the object of temptation then the Messenger (pbuh) would have ordered the Khath'ami woman to veil her face after it had transpired that al-Fadhl had looked at her, with the look of desire. However, He did not order her to do this but He turned the neck of al-Fadhl, which indicates that the prohibition is for the one who is looking and not for the one who is looked at.

بنابراین، در مورد منع تمایل مردم به زن، هیچ متنی وجود ندارد که این تمایل را بر زنی که مردم به‌واسطه‌ی او فتنه می‌شوند منع کند. بلکه متن می‌گوید که این امر برای او منع نشده است. پس آنچه این امر به آن منجر می‌شود، حتی اگر قطعاً به آن منجر شده باشد، حرام نیست. با این حال، برای دولتی که به امور مردم رسیدگی می‌کند جایز است که افراد مشخصی را از دید کسانی که شیفته‌ی ایشان شده‌اند دور کند، تا آن کسی که دیگران را به فتنه می‌اندازد برای مردم دست‌نیافتنی شود، در صورتی که شیفتگی به آن شخص گسترده باشد. همچنان که عمر بن الخطاب ﷺ با نصر بن حجاج چنین کرد، هنگامی که او را به بصره تبعید کرد، زیرا زنان به خاطر زیبایی چهره‌اش فریفته می‌شدند. این حکم عام است و هم مردان و هم زنان را شامل می‌شود. پس نباید گفت که زنان به‌خاطر ترس از فتنه، حتی به‌خاطر وقوع فتنه، باید از کشف چهره منع شوند. این سخن را نمی‌توان با استناد به این قاعده گفت که «وسیله‌ی حرام خود حرام است».

Therefore, regarding the prohibition of people's desire for the woman, there is no text which prohibits it upon the woman, by whom people are tempted. Rather the text says it is not prohibited for her. Therefore, the matter which it leads to is not Haram even if it had definitely led to it. However, it is permitted for the state which is working to look after the affairs of the people to move specific individuals away from the view of those who are infatuated by them, in order to make the one who tempts others inaccessible to people, if the infatuation for that person is widespread. As Umar b. al-Khattab did with regards to Nasr b. Hajjaj when He exiled Him to Basra, because women used to be tempted by his good looks. This is general to men and women. So it should not be said that women must be forbidden from unveiling their faces due to the fear of temptation, even due to the occurrence of temptation. This cannot be said by using the principle of 'the means to a Haram is itself Haram'.