1.4.2. Rashin Tsaro a Lafiya
1.4.2. Health Insecurity
Jari-hujja yana sake kai hari. Maƙasudin wannan karon, bayan yunwa da ilimi, shi ne lafiya. Abin da talakawa ke nema a tsarin tattalin arziki ba ka'idoji ko falsafar da ke tabbatar da tsarin da tushensa ba ne.
Capitalism strikes again. The target this time, after hunger and education, is health. What ordinary people look for in an economic system is not the mere theories which substantiate the system and its foundation.

Mutane na yau da kullum a ƙarshen rana suna son su kasance cikin koshin lafiya, da isasshen abinci a kan teburinsu, da kwanciyar hankali idan sun kwanta barci. Tsarin da ya yi nasara shi ne wanda yake kawar da tsoron rasa ikon gudanar da rayuwarsu saboda cututtuka masu yaɗuwa, ko rasa rayukansu gaba ɗaya.
Ordinary people at the end of the day want to be healthy with enough food on the table and a sense of security when they go to bed. A successful system is the one that removes from the people the fear of losing their ability to function due to epidemic diseases or losing their lives altogether.
Duk da girman ci gaban dukiya da albarkatu a karkashin tsarin jari-hujja, rashin tsaron lafiya na ci gaba da addabar mutane da al'ummomi a fadin duniya. A Amurka, kasa mafi arziki a tsarin jari-hujja a duniya, matsalar lafiya na ci gaba da karuwa a kowace shekara. Matsalar lafiya ta zama batu da ake ta muhawara a kai a lokutan zabe a Amurka. An kiyasta cewa mutum a rayuwarsa yana da damar kashi 44% na kamuwa da wani nau'in cutar daji68. Wannan adadi ba ya raguwa; akasin haka, ya karu sosai a 'yan shekarun nan. A wata ma'ana, babban ci gaban dukiya da ci gaban fasaha ba sa taimakawa wajen yakar makiyi daga cikin jiki. Matsalolin zuciya na kashe sama da rayuka dari bakwai a kowace shekara. Bisa ga Kungiyar Zuciya ta Amurka, rayuka 831,272 sun salwanta sakamakon cututtukan zuciya a shekarar 2006. Irin wannan yawan mutuwa daga cututtuka masu kisa ba abu ne da ya faru da gangan ba. Wannan kai tsaye sakamako ne na tsarin da ke sarrafa rarraba dukiya da kasafta albarkatu. Domin ganin wannan rashin daidaito wajen kasafta albarkatu, sai a duba kasafin kudin shekara daya a ga yadda ake kasafta albarkatun. Layukan da ke cikin hoto na 16 suna nuna raba kasafin kudi na zabi (kasafin da ke karkashin amincewar Majalisa da shugaban kasa) a cikin shekaru bakwai da suka wuce a Amurka (69, 70). Amurka tana kashe sama da kashi 50% na kasafin kudinta kowace shekara a kan soja, yayin da take kashe kasa da kashi 14% a kan bukatun ilimi da lafiya. A halin da ake ciki, sanannen abu ne cewa cututtuka masu yaduwa kamar daji, matsalolin zuciya, ciwon suga da sauransu suna kashe rayuka fiye da duk wadanda ke mutuwa a yakin kai tsaye ko yakin ta'addanci na kaikaice.
Despite the extraordinary growth in wealth and resources under capitalism, health insecurity continues to haunt individuals and nations across the globe. In America, the wealthiest capitalist nation in the world, health crisis continues to escalate over the years. Health crisis has become a permanent subject of debate during election times in the USA. It is estimated that a man during his lifetime has a chance of 44% to have one form of a cancer disease68. This rate is not slowing down; on the contrary, it has increased dramatically during the past few years. In other words, the tremendous growth in wealth and advancement in technology is not helping in fighting an enemy from within. Heart-related problems consume more than seven hundred thousands lives a year. According to the American Heart Association, 831,272 lives vanished due to heart related diseases in 2006. Such high rate of fatal diseases is not accidental. This is a direct by-product of systems which control wealth distribution and resource allocation. To see this imbalance of resource allocation, just look at one of the annual budgets and see how the resources are allocated. The curves in figure 16 show a breakdown of the discretionary budgets (budget subject to approval by Congress and the president) for the past seven years in the United States (69, 70). The United States spends on military more than 50% of its budget every year, whereas it spends less than 14% on the education and health needs. In the meantime, it is a well-known fact that epidemic diseases such as cancer, heart problems, diabetes, and others consume much more lives than all those who die in direct wars or indirect wars of terrorism.
Peter Jennings, marigayi mai gabatar da labarai na ABC, ya kammala a cikin shirin bidiyo mai suna "Breakdown—America's Health Insurance Crisis" cewa tsadar kiwon lafiya da ke ƙara tashi da yawan mutanen da ba su da inshora duk wani ɓangare ne na tsarin inshorar lafiya da ke cikin halin rikici71. A cewar Hukumar Binciken Kiwon Lafiya da Inganci (Agency for Healthcare Research and Quality), kusan mutum miliyan hamsin da huɗu na Amurka 'yan ƙasa da shekara sittin da biyar, ko kashi 18% na yawan jama'a 'yan ƙasa da shekara sittin da biyar, ba su da inshorar lafiya a shekarar 2007.72 Koma-bayan tattalin arziƙin da ake fuskanta yanzu zai ƙara mutum miliyan bakwai cikin rundunar Amurkawa marasa inshora73; zuwa shekarar 2010 za a sami mutane sama da miliyan sittin da ba su da inshorar lafiya. Rukunin da ya fi yawan marasa inshora shi ne mafi talauci a cikin al'umma; kashi 32% na yawan mutanen da ba su da inshora (miliyan goma sha biyar) 'yan asalin Hispanic ne.
Peter Jennings, the late ABC anchor, concludes in a documentary called “Breakdown—America’s Health Insurance Crisis,” that spiraling costs and the growing number of uninsured are all part of a health insurance system in a state of crisis71. According to the Agency for Healthcare Research and Quality, nearly fifty-four million Americans under age sixty-five, or 18% of the population under the age sixty-five, were without health insurance in 200772. The current economic downturn will contribute seven more million to the army of uninsured Americans73; by 2010 there will be more than sixty million people without health insurance. The largest group of uninsured people belongs to the poorest segment of the population; 32% of the total number of people without insurance (fifteen million) is Hispanics.
Babban dalilin karuwar adadin mutanen da ba su da inshorar lafiya shi ne talauci, wanda ke bayyana a yadda kudin inshorar lafiya da kuɗin da ake biya a kai (premium) suka karu idan aka kwatanta da albashi da kudin shiga na mutane. Ko da ma'aikata an ba su inshora a wurin aikinsu, ba koyaushe suke iya biyan kason da ya rataya a wuyansu na premium ba.
The main reason for the increased number of uninsured people is poverty, which is reflected in the increased cost of health insurance and related premium compared to the wages and income of people. Even if employees are offered coverage on the job, they can’t always afford their portion of the premium.

Kudin inshorar na lafiya ya karu da kashi 119% ga ma'aikata tsakanin 1999 da 2009, wato sau uku fiye da matsakaicin karuwar albashin ma'aikata. Matsakaicin albashi ya karu da kashi 35 kawai tsakanin 1999 da 2008; duba adadi na 17. Kananan kamfanoni suna kaucewa bayar da inshorar lafiya saboda karuwar kudin inshorar lafiya.
Health insurance premiums have increased 119%for employees between 1999 and 200974, that is, three times more than the average increase in employee wages. The average wages increased only 35% between 1999 and 2008; see figure 17. Small firms refrain from offering health insurance due to rising health insurance premiums.
An kiyasta cewa mutane dubu ashirin da biyu ne ke mutuwa kowace shekara saboda ba su iya samun albarkatun kula da lafiya masu dacewa. Mutanen da ba su da inshorar lafiya mai kyau suna samun ƙarancin kulawa ta rigakafi; ana gano cututtukansu a matakai masu tsanani, kuma suna samun ƙarancin kulawar magani. Wannan yana haifar da yawan mace-mace a tsakanin mutanen da ba su da inshora.
It is estimated that twenty-two thousand people die every year because they are unable to access reasonable health care resources. People without proper insurance receive less preventive care; they are diagnosed at more advanced stages of diseases and receive less therapeutic care. This leads to high mortality rates among uninsured individuals.
Kamar yadda yake a fannin ilimi, rashin ingantacciyar kulawar lafiya yana ƙara zurfafa talauci, kuma talauci yana rage kulawar lafiya ga mutane sosai. Domin karya wannan zagayen, ana buƙatar a yi fiye da kawai ƙara yawan magunguna, kayan aikin lafiya, da gadajen asibiti. Hanyar rarraba waɗannan albarkatu ce ke ba wa mutane damar samun ingantacciyar kulawar lafiya. Tsadar kulawar lafiya tana lalata jin daɗin tattalin arziƙin iyalai. Kuɗaɗen magani suna yin babban tasiri a kuɗin kashi 30% na iyalai masu ƙarancin samun kuɗi waɗanda ba su da inshorar lafiya75, lamarin da ke tura su cikin bashi.
As in the case of education, lack of proper health care deepens poverty, and poverty dramatically reduces health care for individuals. In order to break this cycle, more needs to be done than simply increasing the supply of drugs, health equipment, and hospital beds. It is the mechanism for distributing these resources that enables individuals to receive the proper health care. The high cost of health care destroys the economic well-being of families. Medical bills have a major financial impact on 30% of low-income families without health coverage75, pushing them into debt.
Tazarar da ke tsakanin masu inshorar lafiya da waɗanda ba su da ita tana ƙara girma a kullum. Sakamakon haka, rarrabuwar kawuna a fannin lafiya ta ƙara fadada ta fuskar samun wurin kulawa da aka saba zuwa, binciken lafiyar jiki na shekara-shekara, da kulawar rigakafi.
Bala-bala Na Lafiya A Duniyar Masu Tasowa
Health Catastrophes in the Developing World
Cutar HIV/AIDS, zazzabin cizon sauro (malaria), da tarin fuka (tuberculosis) suna ci gaba da zama babbar barazana ga rayuwar miliyoyin mutane a ƙasashe masu tasowa. Tsarin kiwon lafiya a ƙasashe masu tasowa ya lalace zuwa matsananciyar matakai, har wannan da sauran cututtuka suka zama annoba.
HIV/AIDS, malaria, and tuberculosis continue to be the most serious threat to the life of millions of people in the developing countries. The health care systems in developing countries have deteriorated to extreme levels such that these and other diseases have become so epidemic.

Bisa ga bayanan da UNAIDS/Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) suka wallafa, adadin mutanen da aka gano suna dauke da cutar AIDS a shekarar 2007 ya haura mutum miliyan 33. Sama da miliyan 2 daga cikinsu sun mutu a shekarar 2007. Sama da mutum miliyan 25 sun mutu sakamakon cutar AIDS tun daga shekarar 1981. Yawancin masu fama da cutar AIDS suna a yankin mafi talauci na duniya, wato yankin kudu da Sahara a Afirka, inda mutum miliyan 22 ke rayuwa da cutar, kuma miliyan 1.5 sun bace sakamakon cutar.
According to published data by UNAIDS/World Health Organization, the number of people diagnosed with AIDS in 2007 was more than 33 million people. More than 2 million of them died in the year 2007. More than 25 million people have died of AIDS since 1981. The majority of the AIDS victims are in the poorest part of the world in sub-Saharan Africa, where 22 million people live with the disease and 1.5 million have vanished as a result.
Yaduwar cutar kanjamau (AIDS) na ƙara yaduwa a faɗin duniya duk da babban ci gaban da aka samu a fannin arziki da wuraren kula da lafiya. Hoto na 18 yana nuna yanayin yaduwar cutar AIDS a duniya. A wasu ƙasashen Afirka, mutum ɗaya cikin uku yana ɗauke da ƙwayar cutar AIDS/HIV. Fiye da kashi 40% na al'ummar duniya da ke zaune a Nijeriya, Habasha, Rasha, China da Indiya suna fuskantar babban haɗarin lafiya saboda yaduwar cutar AIDS. An yi hasashen cewa Nijeriya za ta kai masu cutar miliyan 10 zuwa 15 nan da shekarar 2010, sannan Habasha miliyan 7 zuwa 10. A ƙasashen biyu, lamarin zai iya ƙara muni saboda rashin ingantaccen tsarin kiwon lafiyar jama'a sakamakon matsanancin talauci. Ana sa ran adadin masu cutar AIDS zai kai miliyan 10 zuwa 15 a China, sannan miliyan 20 zuwa 25 a Indiya nan da shekarar 2010.
The epidemic of AIDS is growing worldwide despite the tremendous growth in wealth and health care facilities. Figure 18 shows the global trend in the AIDS epidemic. In some African countries, one out of three people carry the AIDS/HIV virus. More than 40% of the world population living in Nigeria, Ethiopia, Russia, China, and India face serious health risks due to spread of AIDS. Nigeria is projected to have 10-15 million cases by 2010, and Ethiopia 7-10 million. In both countries, the situation is likely to be aggravated by a lack of public health infrastructure due to extreme poverty. The AIDS population is expected to reach 10-15 million by 2010 in China and 20-25 million in India.
Babbar matsalar da ke fuskantar maganin cutar AIDS a ƙasashe masu tasowa ita ce tsadar magani, wadda ke kai wa $10,000 zuwa $15,000 ga kowane mutum a shekara. Wannan tsada kusan ba ta da sauƙin biya ko da a ƙasashe masu ci gaba sosai; wannan shi ne babban shinge da ke hana marasa lafiya a duniya mai tasowa samun ingantaccen magani. Saboda yawan talauci a tsakanin al'ummar masu fama da AIDS, yana da wahala a ga hanyar kawo ƙarshen wannan mummunar cuta. Idan aka yi la'akari da yawan talaucin, mafi yawan ƙasashen Afirka za su ci gaba da fuskantar barazana mai tsanani daga AIDS. Sai dai idan an warware annobar talauci, begen fita daga cikin matsalar AIDS zai kasance kaɗan.

A cikin Amurka, adadin masu cutar tarin fuka masu aiki ya fara karuwa a shekarar 1985 bayan ya ragu akai-akai tun daga shekarun 1950. Dalilai da dama sun haddasa dawowar tarin fuka, ciki har da annobar HIV/AIDS, karuwar talauci, amfani da magungunan allura (IV drug use), da rashin matsuguni. Ya kamata a lura cewa gwamnatin Reagan ta yanke dala biliyan 7 daga shirin takardun abinci (food stamp program) a shekarar 1981. Nan da nan bayan wannan yankewa, matsalolin da ke da alaƙa da yunwa kamar karancin jini (anemia), tarin fuka, rashin girma yadda ya kamata, da raunin ƙashi (osteoporosis) suka sake bayyana.
In the USA, the number of active tuberculosis cases began to rise in 1985 after it had declined continuously since the 1950s. Several factors were behind the return of tuberculosis, including the HIV/AIDS epidemic, increased poverty, IV drug use, and homelessness. It is worth noting that the Reagan administration cut 7 billion dollars from the food stamp program in 1981. Immediately after this cut, hunger-related problems such as anemia, tuberculosis, poor growth, and osteoporosis crawled back.
Cibiyar Kula da Cututtuka da Rigakafinsu (CDC) ta bayar da rahoton kamuwa da mutum 14,093 da cutar tarin fuka mai aiki (TB) a Amurka a shekarar 2005, da kuma mutane miliyan 10 zuwa 15 masu ɓoyayyen tarin fuka. Kashi talatin cikin ɗari na waɗanda ke da ɓoyayyen kamuwa da TB za su koma su kamu da tarin fuka mai aiki idan suna da ciwon sukari, kusan duk waɗanda ke da kamuwa da HIV kuma za su koma su kamu da TB mai aiki. Kamar yadda yake a cutar AIDS, tarin fuka a Amurka ya fi yawa a cikin talakawan Hispanics (kamuwa 8.5 cikin kowane mutum 100,000) da baƙaƙe (9.4 cikin kowane 100,000) idan aka kwatanta da farare (1.1 cikin kowane 100,000).
The Centers for Disease Control and Prevention (CDC) reported 14,093 cases of active tuberculosis (TB) in the United States in 2005, and 10 to 15 million people with latent tuberculosis. Thirty percent of those with latent TB infection will progress into active tuberculosis if they have diabetes, and almost all with HIV infection will progress into active TB. As in the case of AIDS, tuberculosis in the United States is highest among the poor population of the Hispanics (8.5 cases per 100,000) and the blacks (9.4 per 100,000) compared to whites (1.1 cases per 100,000).
Akwai magunguna, amma kusan kashi 37 cikin ɗari ne kawai na masu cutar TB ke samun ingantaccen magani saboda karancin kayan aiki da rashin tabbacin samun ingantattun magunguna. Sakamakon haka, cutar TB mai jure magunguna da yawa (MDR-TB) na karuwa cikin sauri, inda ake samun sabbin masu ita dubu ɗari uku a kowace shekara. Maganin MDR-TB ya fi na talakawan TB tsada sau ɗari. Sake nanatawa, talauci da rashin daidaiton rarraba albarkatu ne ke haifar da wata cuta da ta kai matakin annoba. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta yi kiyasin cewa mutane miliyan 36 za su mutu sakamakon tarin fuka nan da shekarar 2020 idan ba a shawo kanta ba79. Hoto na 19 ya nuna cewa adadin masu cutar TB na ci gaba da karuwa; ba ya raguwa.