د ماشوم پاملرنه فرض ده ځکه چې که پاملرنه ونه شي، ماشوم کېدای شي هلاک شي. د یوه ژوند د ساتلو په موخه الله (ج) دا فرض کړې ده، نو باید دا ماشوم له مرګ څخه وساتل شي او له خطر څخه خوندي وي. که څه هم د ماشوم پاملرنه فرض ده، خو د خپلوۍ حق هم دا غوښتنه کوي، ځکه ماشوم دې پاملرنې ته حق لري، نو حق او دنده دواړه د سرپرستۍ سره اړه لري. دا د هر ماشوم حق دی او د هغه چا دنده ده چې الله (ج) د دې پاملرنې مکلف کړی دی. کله چې د هغه پرته بل چا ته سرپرستي نه وي سپارل شوې، نو دا سرپرست ته فرض ده. څوک چې الله (ج) د سرپرستۍ مکلف کړی دی، د دې سرپرستۍ د حق په اړه، دا حق یوازې هغو کسانو لپاره دی چې د دې وړتیا لري، او عام نه دی؛ نو دا حق هغه چا ته نه ورکول کېږي چې د هغه سره ماشوم حتماً هلاکېږي. له همدې امله سرپرستي ماشوم ته نه ورکول کېږي، او نه هغه چا ته چې دیوانه وي، ځکه دوی دواړه دا مسؤلیت نه شي اخیستی، ځکه دوی پخپله د ساتنې ته اړتیا لري، نو بل څوک به څنګه وساتي؟ همدارنګه دا حق هغه چا ته هم نه ورکول کېږي چې د هغه سره ماشوم حتماً له پامه غورځول کېږي، د غفلت یا خپلو شخصي کارونو ته د ډېر بوختیا له امله چې د ماشوم د پاملرنې وړتیا کموي. یا هغه کسان چې داسې صفتونه لري لکه فسق (ګناه) چې د خپل طبیعت له مخې د ماشوم روزنه خرابوي، ځکه فساد هم د تباہۍ یوه ډول ګڼل کېږي.

Taking care of the child is fard because it may perish if it is neglected. It is by way of preserving a life that Allah (swt) has made it obligatory, so it has to be protected from death and safe from danger. Even though caring for the child is fard, its right of kinship also requires it, because the child is entitled to that caring, so the right as well as the duty are related to the custody. It is the right of every child and the duty of everyone whom Allah (swt) has obliged to take care of Him. It is fard on the custodian when no one else has been assigned other than Him. As for the right of the one on whom Allah (swt) has obliged the custody, in assuming this custody, it is specific to those who are qualified for it and it is not general; so it is not given to the one with whom the child will surely perish. Therefore custody is not given to a child or the one that is insane, because each of them is unable to undertake it. This is because they themselves are in need of custody, so how could they look after another? And it cannot be given to the one with whom the child will surely be ignored, due to negligence or preoccupation with their own activities which detracts from their ability to look after the child. Or because they are characterised with attributes such as Fisq (transgression) for example, which by its nature will corrupt the upbringing of the child, since corruption is considered a form of destruction.

جہاں تک کافر کا تعلق ہے، تو یہ تصور نہیں کیا جا سکتا کہ وہ بچے کا باپ ہو جبکہ اس کی ماں مسلمان ہو، کیونکہ مسلمان عورتوں کا کافروں سے نکاح حرام ہے۔ لہٰذا یہ طے ہوا کہ بچے کی پرورش کا حقدار ایک عورت ہو گی، خواہ وہ ماں ہو یا کوئی اور۔ ایسی صورت میں معاملے کا جائزہ لینا ہو گا۔ اگر بچہ تمییز کی عمر کو پہنچ چکا ہو اور باتوں کو سمجھنے کے قابل ہو، اور ماں اور باپ کے طرزِ عمل کا فرق جانتا ہو، جیسا کہ دودھ چھڑانے کی عمر سے آگے کا بچہ، تو اس صورت میں اسے اپنے والدین میں سے کسی ایک کو اختیار کرنے کی اجازت دی جائے گی۔ جس کو وہ چنے گا اسی کے سپرد کیا جائے گا، اس حدیث کی بنا پر جو ابو داؤد نے روایت کی کہ عبدالحمید بن جعفر نے اپنے والد سے، انہوں نے اپنے دادا رافع بن سنان سے روایت کیا کہ رافع بن سنان نے اسلام قبول کیا جبکہ ان کی بیوی نے اسلام قبول کرنے سے انکار کر دیا۔ وہ نبی ﷺ کے پاس آئی اور کہا: "میری بیٹی"، وہ بچی دودھ پی چکی تھی (یا دودھ چھڑانے کے قریب تھی)۔ رافع نے کہا: "میری بیٹی۔" نبی ﷺ نے ان سے فرمایا: "ایک طرف بیٹھ جاؤ۔" اور اس عورت سے فرمایا: "ایک طرف بیٹھ جاؤ۔" پھر آپ ﷺ نے بچی کو ان دونوں کے درمیان بٹھایا اور فرمایا: "اسے بلاؤ۔" بچی اپنی ماں کی طرف جھک گئی۔ نبی ﷺ نے فرمایا: "اے اللہ! اسے ہدایت دے۔" پھر بچی اپنے باپ کی طرف جھک گئی اور انہوں نے اسے لے لیا۔ اس حدیث کو احمد نے روایت کیا ہے۔ نسائی نے اسے دوسرے طریقوں سے روایت کیا ہے، مگر اس کا مفہوم وہی ہے جو اس روایت میں ہے۔

As for the disbeliever, it cannot be imagined that He can be a father to a child while his mother is a Muslim due to the prohibition of Muslim women marrying disbelievers. It has been decided, therefore, that the person deserving custody of the child be a woman, whether the mother or someone else. In such a situation it will have to be examined. If the child is at the age of distinction and is able to comprehend things and understand the difference between the conduct of his mother and the conduct of his father, as when He is over the age of weaning; in this case He will be allowed to choose between his parents. He will be given to either of the two He chooses, due to what was reported by Abu Dawood that Abdul Hamid ibn Ja’far narrated from his father on the authority of his grandfather Rafi’ ibn Sinan that He (Rafi’ ibn Sinan) embraced Islam and his wife refused to embrace Islam. She came to the Prophet (pbuh) and said: “My daughter; she finished suckling (or was about to stop suckling) Rafi’ said: “My daughter.” The Prophet (pbuh) said to Him: “Be seated on a side.” And He said to her: “Be seated on a side.” He then seated the girl between them, and said to them: “Call her”. The girl inclined to her mother. The Prophet (pbuh) said: “O Allah! guide her.” The daughter then inclined to her father, and He took her. This Hadith has been reported by Ahmad. Al-Nasai reported it in other versions but the same meaning is present as in this narration.

اگر بچہ ممیز کی عمر کو نہ پہنچا ہو، چیزوں کو نہ سمجھتا ہو اور ماں اور باپ کے طرزِ عمل کا فرق نہ جانتا ہو، یعنی ابھی دودھ پیتا ہو یا دودھ چھوڑے ہوئے زیادہ عرصہ نہ گزرا ہو، تو اسے (کسی ایک کو) اختیار نہیں دیا جائے گا بلکہ وہ اپنی ماں کے ساتھ رہے گا۔ یہ رافع بن سنان کی مذکورہ حدیث کی تفہیم کے مطابق ہے، اور اس لیے کہ یہ ثابت ہے کہ بچے کی پرورش کا ماں زیادہ حق دار ہے، اور کوئی ایسی نص موجود نہیں جو اسے پرورش حاصل کرنے سے روکے۔ یہاں یہ نہیں کہا جانا چاہیے کہ حضانت ولایت ہے، لہٰذا کافر مسلمان پر حضانت نہیں رکھ سکتا، کیونکہ حضانت کی حقیقت بچے کی پرورش اور خدمت ہے، ولایت نہیں۔ اس لیے ولایت کے احکام اس پر لاگو نہیں ہوتے۔

If the child is under the age of distinction and does not comprehend things and does not realise the difference between the conduct of its mother and its father in, such that He is still suckling or just finished He is not given a choice but is united with his mother. That is according to the understanding of the aforementioned Hadith of Rafi b. Sinan, and because it has been proven that the mother is more entitled to custody of the child and there is no text that prohibits her from gaining custody. It should not be said here that custody (Hadana) is guardianship (Wilaya) so a Kafir cannot have custody over a Muslim. Because the reality of custody is that it is (child) raising and service, and not guardianship. Thus the rules of guardianship do not apply to it.

مور د ماشوم او دیوانه په پالنه کې د طلاق څخه وروسته ډیر حق لري. دا د ابو داود هغه روایت له مخې دی چې د عبدالله بن عمرو بن العاص څخه نقل شوی، چې یوې ښځې وویل: «د اللہ رسول، زما رحم د دې زما زوی لپاره لوښی دی، زما سینې د هغه لپاره د اوبو مشک دی، او زما غیږ د هغه لپاره ساتونکی دی، خو د هغه پلار ما طلاق کړې او غواړي چې هغه د ما څخه بیل کړي». د اللہ رسول ﷺ وفرمایل: «ته د هغه ډیر حق لرې، تر هغه وخته چې ته واده ونکړې». ابن ابي شیبه د عمر څخه روایت کړی چې هغه د عاصم مور طلاق کړه. وروسته هغه ورغی او عاصم د هغې په غیږ کې و. هغه غوښتل چې هغه د هغې څخه واخلي. دوی هغه یو په بل ور کاږه، تر دې چې هلک په ژړا شو. نو دوی ابوبکر ته ورغلل، هغه وویل: «د هغې پاکول، د هغې غیږ او د هغې بوی د هغه لپاره ستاسو له پاکولو، غیږ او بوی څخه غوره دي، تر دې چې هغه لوی شي او په خپله غوره کولی شي». که مور د هغو شرطونو له امله چې د پالنې لپاره یې یادونه شوې، ساتونکې نه وي، یا د ځینو شرطونو په پوره کولو کې ناکامه وي، لکه واده کول یا دیوانه والی، نو هغه داسې ګڼل کیږي لکه چې نشته وي، او د پالنې حق هغه ته لیږدول کیږي چې د حق له مخې تر هغې نږدې وي. که مور او پلار د پالنې لپاره وړ نه وي، نو د پالنې حق هغه ته لیږدول کیږي چې له دوی ته نږدې وي، ځکه دوی داسې ګڼل کیږي لکه چې نشته وي. د پالنې په حق کې ترټولو لومړی مور ده، بیا د هغې مورونه (مور او نیکه مور) او لوړې؛ د دوی څخه هغه چې مور ته نږدې وي لومړیتوب لري، ځکه دوی ښځې دي او د ماشوم زیږولو تجربه یې یقیني ده. نو دوی د مور په ورته مفهوم کې ګڼل کیږي. بیا د پالنې حق پلار ته ورکول کیږي، بیا د هغه مورونو (مور او نیکه مور) ته؛ بیا نیکه ته او بیا د هغه مورونو ته؛ بیا د پلار نیکه ته او بیا د هغه مورونو ته، که څه هم دوی وارث نه وي، ځکه دوی د هغو کسانو سره اړیکه لري چې د پالنې لپاره وړ دي. که پلار او مور مړه شي نو د ساتنې حق خویندو ته انتقالیږي. د مور او پلار خویندې مقدم دي؛ بیا د پلار له خوا وروره خور، بیا د مور له خوا وروره خور. خور د ورور په پرتله مقدم ګڼل کیږي، ځکه چې هغه ښځه ده او په دې ډول د ساتنې تر ټولو وړ کسانو څخه ده. هغه د هغو نارینه و په پرتله هم مقدم ده چې د هغې په کچه (د ساتنې د حق له پلوه) دي. که خور نه وي نو د مور او پلار ورور د ساتنې حق لري. بیا د پلار له خوا وروره ورور، او بیا د هغوی زامن. د مور له خوا وروره ورور د ساتنې حق نه لري. که دوی هم نه وي نو ساتنه د مورنۍ ترور ته، بیا د پلرنۍ ترور ته، ورپسې د دواړو والدینو له خوا پلرنی انا ته، بیا د پلار له خوا پلرني انا ته انتقالیږي. د مور له خوا مامان د ساتنې حق نه لري. که دوی هم نه وي نو ساتنه د مور له خوا مورنیو نیکونو ته، بیا د پلار له خوا مورنیو نیکونو ته، او بیا د پلار له خوا پلرنیو نیکونو ته انتقالیږي. د مور له خوا پلرني نیکونه د ساتنې حق نه لري، ځکه چې دوی د مور د پلار خپلوان دي او هغه د ساتنې حق نه لري.

The mother is more entitled to have custody over the child and over the insane when she becomes divorced. This is due to what Abu Dawood has reported on the authority of Abdullah b. Amr b. al-As that a woman said: “‘Prophet of Allah, my womb is a vessel to this son of mine, my breasts are a water-skin for Him, and my lap is a guard for Him, yet his father has divorced me, and wants to take Him away from me’. The Prophet of Allah (pbuh) said: ‘You have more right to Him as long as you do not marry.’” Ibn Abi Shayba reported on the authority of Umar that He divorced the mother of Asim. Later He visited her and Asim was on her lap. He wanted to take Him from her. They pulled Him back and forth until the boy began to cry. So they went to Abu Bakr who said: “Her wiping, her lap and her smell are better for Him than yours until He grows up so that He can choose for Himself.” If the mother is not a custodian because she does not meet the conditions mentioned with regards to it, or she does not meet some of them such as being married or insane etc. she is considered as if she does not exist, and so the right of custody passes to the closest to her in entitlement. If the parents do not qualify as custodians then the right of custody goes to whoever is closest to them because they are considered as missing persons. The one most entitled to custody is the mother and then to her mothers (mother and grandmother) and higher; the closest from amongst them to the mother is given precedence, because they are women and their experience of childbearing is certain. So they are considered in the same sense as a mother. The right of custody then goes to the father, then his mothers (mother and grandmother); then to the grandfather and then to his mothers; then to the father’s grandfather and then to his mothers even if they do not inherit, because they have relations with those who are qualified to be custodians. If the fathers and mothers have died then the right of custody passes to the sisters. The sisters of the mother and father are given precedence; then to the half sister through the father and then to the half sister through the mother. The sister is given precedence over the brother because she is a woman and thus one of those best qualified for custody. She is given precedence over those men who are at her level (in terms of the right to custody). If there is no sister then the brother of the parents have greater entitlement. Then the half brother through the father and then to their sons. The half brother through the mother has no right to custody. If they are not present then the custody passes to the maternal aunts. If they are absent then to the paternal aunts. If they are absent, then to the paternal uncle through the two parents. Then to the paternal uncle through the father. The uncle through the mother is not entitled to custody. If they are absent then it passes to the grand aunts (maternal) through the mother, and then to the grand aunts (maternal) through the father, and then to the grand aunts (paternal) through the father. The grand aunts (paternal) through the mother are not entitled to custody because they are related to the mothers father and He has no right to custody.

د حضانت حق له یوه حقدار څخه بل حقدار ته نه لیږدي، مګر د هغه د غیبت یا د اهلیت د نشتوالي په صورت کې. خو که د حضانت حق لرونکی د ماشوم له حضانت څخه لاس واخلي، نو حضانت بل حضانت کونکي ته نه لیږدي، مګر دا چې هغه د حضانت وړتیا ولري. ځکه حضانت، که څه هم د حضانت کونکي حق دی، په عین حال کې د هغه پر ځان یوه مسؤولیت او د ماشوم حق هم دی. نو له حضانت څخه لاس اخیستل ممکن نه دي، مګر دا چې یو وړ کس دا مسؤولیت په غاړه واخلي. یوازې په دې صورت کې حضانت هغه ته لیږدي څوک چې د پورتني ترتیب له مخې د هغه حضانت کونکي تر ټولو نږدې وي چې له حضانت څخه یې لاس اخیستی دی. که هغه څوک چې د حضانت له حق څخه یې لاس اخیستی بیا غواړي دا حق وغواړي او د حضانت وړتیا یې لاهم شته وي، نو هغه خپل حق ساتي او ماشوم بیرته هغه ته سپارل کیږي. همدارنګه، که مور بیا واده وکړي او د هغې د حضانت حق له منځه لاړ شي، خو که هغه طلاق شوې وي، نو د ماشوم د حضانت حق بیرته هغې ته راګرځي. په ورته ډول، هر هغه خپلوان چې د حضانت حقدار وي خو د یوه خنډ له امله مخنیوی شوی وي، که چیرې هغه خنډ له منځه لاړ شي، نو د هغه حضانت حق بیرته راګرځي، ځکه د حضانت علت لاهم شته دی.

Custody does not pass from one that is entitled to the next entitled except in the event of his/her absence or in the event of incapacity (Ahliyya). However, if the one with the right of custody abandons custody of the child then custody does not pass to the next custodian unless they are capable of custody. Because custody, even though it is the right of the custodian, is also at the same time an obligation upon Him/her and a right for the child. So to relinquish custody is not possible except if someone who is qualified undertakes the obligation. Only then does custody pass to whoever is closest to the custodian who has relinquished his custody according to the above order. If the one who has relinquished the right to custody wishes to demand that right again and their capacity to take custody still exists then they maintain that right and the child is returned. Likewise, if the mother remarried and her right to custody is nullified, but was she divorced then her right to the custody of the child reverts back to her. Similarly, for any relative who is entitled to custody but is prevented by an impediment, if the impediment ceases then their right to custody returns because the reason for custody still exists.

که یو شمېر خلک د یو ماشوم د پالنې (حضانت) په اړه سره اختلاف وکړي، نو هغه څوک چې د پالنې ډېر حق لري، د هغه د اولاد (اولادې کسانو) ته لومړیتوب ورکول کېږي۔ د البراء بن عازب څخه روایت دی چې علي، جعفر او زید د حمزې د لور په اړه سره اختلاف وکړ۔ علي وویل: "زه د هغې د پالنې ډېر حقدار یم، ځکه هغه زما د تره لور ده۔" جعفر وویل: "هغه زما د ترور لور ده، او د هغې خور (مورنۍ خور) زما ښځه ده۔" زید وویل: "حمزه زما وراره زوی و۔" رسول الله ﷺ د هغې د مورنۍ خور په ګټه فیصله وکړه۔ هغه ﷺ وفرمایل: "مورنۍ خور د مور په ځای ده۔" دا ټول هغه ماشوم پورې اړه لري چې د مرګ څخه د ساتلو لپاره د پالنې ته اړتیا لري۔ خو هغه ماشوم چې د پالنې ته اړتیا نه لري، نو د پالنې د اړتیا د نشتوالي له امله د هغه د پالنې علت (عِلّت) له منځه ځي، او په دې ترتیب د هغه د پالنې د واجب کېدو حکم او د هغه د خپلوانو د پالنې حق هم له منځه ځي۔ بیا دا موضوع په پام کې نیول کېږي۔ که هغه څوک چې د پالنې حق لري، لکه مور، کافره وي، نو ماشوم له هغې څخه اخیستل کېږي او هغه چا ته ورکول کېږي چې د هغه ولایت (سرپرستي) لري، ځکه حقیقت د پالنې څخه ولایت ته بدلېږي، او د کافر لپاره ولایت جایز نه دی، د الله ‎(سبحانه و تعالی)‎ د دې ارشاد له امله:

If a group of people dispute over which of them is more entitled to the custody of a child, the descendent of the one who is more entitled to custody is preferred. It is narrated by al-Barra b. ‘Azib that ‘Ali, Ja’far and Zayd disputed about the daughter of Hamza. Ali said; “I am more entitled to take custody of her because she is the daughter of my paternal uncle.” Ja’far said: “She is my cousin and her aunt (maternal) is my wife.” Zayd said: “Hamza is my nephew.” The Messenger of Allah passed judgement in favour of her aunt (maternal). He (pbuh) said: “The maternal aunt is in the position of the mother.” All of this is with regards to the child which is in need of custody in order to protect it from death. As for the child which is in no need of custody, then by the absence of his/her need for custody, the reason (Illa) of his custody disappears, and thus the rule of the obligation for his custody and the right of his relatives to custody disappears. Then the matter will be examined. If the one who had the right to custody, such as the mother, was a disbeliever then He will be taken from her and given to someone who has guardianship over Him because the reality has changed to guardianship not custodianship. Guardianship is not allowed for a disbeliever due to his (swt)’s saying:

﷽ الله تعالیٰ به هیڅ وخت د کافرانو لپاره د مؤمنانو په وړاندې واک نه پریږدي [النساء: ۱۴۱]. او د هغه د دې قول له امله: «اسلام تل غالب وي او هیڅ شی یې نه غالبیږي.» دا خبره عمومي ده، هیڅ شی یې د ځانګړتیا لپاره نه دی راغلی، او د تربیت ځانګړې خبره په الله تعالیٰ نه تړلې کیږي، ځکه هغه د تربیت ته اړتیا نه لري. خو که د سرپرستۍ او ساتنې حق لرونکي مسلمانان وي، لکه کله چې پلار او مور دواړه مسلمانان وي، نو هلک یا نجلۍ، یعنی ځوان هلک یا ځوانه نجلۍ، د پلار او مور تر منځ د غوره کولو اختیار ورکول کیږي. هرڅوک چې وغوره کړي، هغه ته تړل کیږي، د هغه له امله چې احمد، ابن ماجه او الترمذي د ابوهریره رضی الله عنه له لارې روایت کړي دي: «چې نبي ﷺ یوه هلک ته د خپل پلار او مور تر منځ د غوره کولو اختیار ورکړ.» او د ابوداود په روایت کې دي: چې یوه ښځه د الله ﷺ رسول ته راغله او وې ویل: «ای د الله رسوله! زما میړه غواړي زما زوی له ما وباسي، او هغه د ابي عنبه له کنویه ماته اوبه راوایستې او هغه ماسره ښه کړی دی.» د الله رسول ﷺ وفرمایل: «د هغه لپاره قرعه واچوئ.» میړه یې وویل: «زما د زوی په اړه زما سره څوک جګړه کوي؟» نبي ﷺ وفرمایل: «دا ستا پلار دی او دا ستا مور ده، نو د چا لاس چې غواړې ونیسه.» نو هغه د خپلې مور لاس ونیو او هغه ورسره لاړه. البیهقي د عمر رضی الله عنه څخه روایت راوړی چې هغه یوه هلک ته د خپل پلار او مور تر منځ د غوره کولو فرصت ورکړ. هغه د علي رضی الله عنه څخه هم روایت راوړی چې هغه د عماره الجزمي ته، کله چې هغه اووه یا اته کلنی هلک و، د خپلې مور او تره (د پلار خور) تر منځ د غوره کولو حق ورکړ. دا حدیثونه روښانه دي او په دې کې دلیل دی چې که پلار او مور د خپل ماشوم په اړه شخړه وکړي، نو ماشوم ته د غوره کولو اختیار ورکول واجب دي، او هغه به د هغه چا سره ځي چې غوره کړي. او د ابوداود په روایت کې یادې شوې قرعه، په د نسائي روایت کې او نورو روایتونو کې نه ده ذکر شوې. دا داسې حالت ته اشاره ده چې ماشوم دواړو کې هیڅ یو ته نه وي مایل شوی. د اختیار ورکولو لپاره کوم ځانګړی عمر مقرر نه دی. بلکه قاضي ته ټاکل کیږي چې د پوهانو د اټکل سره سم هغه څه وټاکي چې سم ګڼي. که دوی ووایي چې ماشوم د پالنې، یعنې د روزنې ته اړتیا نه لري، او قاضي پرې قانع شي، نو ماشوم ته اختیار ورکول کیږي. که نه، نو ماشوم هغه ته پرېښودل کیږي چې د روزنې حق لري. دا توپیر له ماشومانو سره سره بدلیږي. یو ماشوم ممکن پنځه کلنۍ کې د پالنې ته اړتیا ونه لري، بل ماشوم ممکن نهه کلنۍ کې هم ونه لري. اصل اعتبار د ماشوم د عمر دی، په دې کې چې ده ته د پالنې اړتیا شته که نه.

“And Allah will never allow an authority to the disbelievers over the believers” [An- Nisa: 141] And because of his (swt) saying: “Islam will always dominate and nothing shall dominate over it.” The speech is general, nothing has come to specify it and the specific discussion of upbringing does not apply to Him for He is in no need for upbringing. But if those entitled to custodianship and guardianship are Muslims, such as when the father and mother are Muslims, then the boy or the girl i.e. young boy or girl will be given the choice between the father and mother. Whichever one they choose they will be joined to, due to what Ahmad, Ibn Maja and al-Tirmidhi have reported on the authority of Abu Hurayra “that the Prophet (pbuh) gave a boy the choice between his father and mother.” And in the narration of Abu Dawood: that a woman came to the Prophet of Allah (pbuh) and said: “My husband wishes to take away my son, O Prophet of Allah, and He drew water for me from the well of Abey Inabah and He has been good to me.” The Prophet of Allah (pbuh) said: “Cast lots for Him”. Her husband said: “Who is disputing with me about my son?” The Prophet (pbuh) said: “This is your father and this is your mother, so take the hand of whomever you wish. So He took his mother’s hand and she went away with Him.” Al-Bayhaqi has produced a report from Umar that He granted a boy the chance to choose between his father and mother. He also produced a report from Ali that He granted Amara al-Jizzami the right to choose between his mother and paternal aunt when He was a boy of seven or eight years of age. These Ahadith are clear and there is evidence within them, that if the father and mother dispute over their child, then it is obligatory to give the child the choice; and they will go with whoever is chosen. As for the casting of lots mentioned in the narration of Abu Dawood, it is not mentioned in the narration of al-Nisai nor in the other narrations. It is understood to refer to a situation where the child did not choose either of them. The granting of choice is not restricted to a specific age. Rather, it is referred to the judge to decide what He deems correct according to the estimation of the experts. If they say He does not require custody, i.e. upbringing, and the judge is convinced of that, then He will grant Him the choice. Otherwise He will leave Him with the one who has the right to raise Him. This differs according to the children. A child may not be in need of custody when He is five years old, another child may not need it when He is nine. The consideration is the age of the child in terms of whether He is in need for custody or not.