روایت شده است در «الطبقات الکبری» اثر ابن سعد (۲/۱۲): عبدالله بن محمد بن عمر بن علی از پدرش نقل کرد:

The following came related in “At-Tabaqat Al-Kubra”, of Ibn Sa’d (2/12): Abdullah bin Muhammad bin ‘Umar bin ‘Ali related from his father:

«هنگامی که رسول الله ﷺ به المدینه آمد، میان مهاجرین پیمان برادری برقرار کرد، برخی از ایشان با برخی دیگر از میان خودشان، و همچنین میان مهاجرین و انصار برادری (به صورت جفت‌ها) برقرار کرد. برقراری برادری جز پیش از بدر صورت نگرفت. او ﷺ میان ایشان بر پایه حق و یاری‌رسانی برادری برقرار کرد. سپس میان خودش و علی بن ابی طالب جفت‌سازی برادری کرد.» همچنین در «الطبقات الکبری» ابن سعد (۲/۱۲) آمده است: عبدالله بن محمد بن عمر بن علی از پدرش روایت کرده است:

“When the Messenger of Allah (peace be upon him) came to Al- Madinah, he established a pact of brotherhood between the Muhajirin, some of them with others from among them, and he also established a brotherhood (of pairs) between the Muhajirin and the Ansar. The establishment of brotherhood did not take place except prior to Badr. He (peace be upon him) established brotherhood between them upon the basis of the truth and providing assistance/support. Then he made a brotherhood pairing between himself and ‘Ali Ibn Abi Talib”. Also, in “At-Tabaqat Al-Kubra”, of Ibn Sa’d (2/12): Abdullah bin Muhammad bin ‘Umar bin ‘Ali related from his father:

آن‌گاه که پیامبر ﷺ میان یارانش پیمان برادری بست، دست خود را بر شانه‌ی علی گذاشت و سپس فرمود: «تو برادر من هستی، از من ارث می‌بری و من از تو ارث می‌برم». سپس هنگامی که آیه‌ی مربوط به ارث نازل شد، آن (یعنی حق ارث بر پایه‌ی این پیوند برادری) قطع گردید.

“That when the Prophet (peace be upon him) established a pact of brotherhood between his companions, he placed his hand upon the shoulder of ‘Ali and then said: “You are my brother, you inherit from me and I inherit from you”. Then when the Aayah related to inheritance was revealed that was cut off (i.e. the right of inheritance based on this brotherhood pairing).

ابن سعد در کتاب «الطبقات الکبریٰ» (۲/۱۲) از عاصم بن عمر بن قتادہ نیز روایت کرده که گفت:

Ibn Sa’d, in his “Tabaqat Al-Kubra” (2/12) also related from ‘Asim bin ‘Umar bin Qatadah who said:

پیامبر خدا ﷺ میان علی بن ابی طالب و سهل بن حنیف پیوند برادری (میان دو نفر) برقرار کرد.

“The Messenger of Allah (peace be upon him) established a brotherhood (of pairs) between ‘Ali bin Abi Talib and Sahl bin Hanif”.

در «اختصار المغازی و السیر» ابن عبدالبر (ص ۲۰، برنامه کتابخانه الکترونیکی شاملہ) زیر عنوان «تشکیل برادری توسط رسول الله ﷺ میان مهاجرین و انصار» آمده است:

In “Ikhtisaar Al-Maghazi Wa s-Siyar” of Ibn Abdul Barr (p.20 Shamela Electronic Book Program) stated under the heading: “The formation of brotherhood by the Messenger of Allah (peace be upon him) between the Muhajirin and the Ansar”:

پیامبر خدا ﷺ پس از بنای مسجد، میان مهاجران و انصار عقد برادری بست. گفته شده که این برادری هنگام ساختن مسجد، میان مهاجران و انصار، بر پایه یاری و پشتیبانی متقابل و بر اساس حق برقرار شد. بر این اساس، آنان از یکدیگر ارث می‌بردند و نه بر پایه خویشاوندی نسبی، تا آنکه این آیه نازل شد: «و خویشاوندان، بر پایه کتاب خدا، به یکدیگر سزاوارترند» (انفال: ۷۵). ابوداود طیالسی از ابن عباس روایت کرده است: «پیامبر خدا ﷺ میان یارانش، یعنی مهاجران و انصار، پیوند برادری برقرار کرد و آنان از یکدیگر ارث می‌بردند، تا آنکه این آیه نازل شد: «و خویشاوندان، بر پایه کتاب خدا، به یکدیگر سزاوارترند» (انفال: ۷۵).»

“The Messenger of Allah (peace be upon him) established the brotherhood between the Muhajirin and the Ansar, after building the Masjid. It has been said that the brotherhood was established whilst the Masjid was being built, between the Muhajirin and the Ansar, upon the basis of providing assistance/support and upon the truth. According to that, they would inherit from each other and not based upon blood relation, until the following was revealed: “But those of [blood] relationship are more entitled [to inheritance] in the decree of Allah” (8:75). Abu Dawud At-Tayalisi related from Ibn ‘Abbas: “The Messenger of Allah (peace be upon him) made a brotherhood between his companions; the Muhajirin and the Ansar, and they inherited from each other, until: “But those of [blood] relationship are more entitled [to inheritance] in the decree of Allah” (8:75) was revealed.

سعید بن داوود گفت: «ہم نے اپنے شیوخ (یعنی استادوں) سے نقل کیا اور لکھا ہے کہ انہوں نے (ﷺ) فرمایا: اُس دن ابوبکر الصدیق اور خارجہ بن زید بن ابو زہیر کے درمیان، اور عمر بن الخطاب اور عویم بن ساعدہ کے درمیان بھائی چارہ قائم فرمایا۔» انہوں نے کہا: اور کہا گیا ہے کہ یہ عمر بن الخطاب اور معاذ بن عفراء کے درمیان قائم ہوا تھا۔ انہوں نے کہا: اور یہ بھی کہا گیا ہے کہ بھائی چارہ عمر اور عتبان بن مالک کے درمیان، عثمان بن عفان اور اوس بن ثابت کے درمیان، علی بن ابی طالب اور سہل بن حنیف کے درمیان، زید بن حارثہ اور اُسید بن الحضیر کے درمیان، ابو مرثد الغنوی اور عبادہ بن صامت کے درمیان، الزبیر اور کعب بن مالک کے درمیان، طلحہ اور اُبی بن کعب کے درمیان، سعد بن ابی وقاص اور سعد بن معاذ کے درمیان، عبدالرحمن بن عوف اور سعد بن الربیع کے درمیان، عبداللہ بن جحش اور عاصم بن ثابت کے درمیان، ابو حذیفہ بن عتبہ اور عبّاد بن بشر کے درمیان، عتبہ بن غزوان اور ابو دجانہ کے درمیان، مصعب بن عمیر اور ابو ایوب کے درمیان، ابن مسعود اور معاذ بن جبل کے درمیان، ابو سلمہ بن عبدالاسد اور سعد بن خیثمہ کے درمیان، عمار اور حذیفہ بن الیمان کے درمیان، ابو عبیدہ اور محمد بن مسلمہ کے درمیان، عثمان بن مظعون اور ابو الہیثم بن التیہان کے درمیان، اور سلمان الفارسی اور ابو الدرداء کے درمیان قائم ہوا۔ الحافظ ابو عمر، اللہ ان سے راضی ہو، نے فرمایا: سنید نے یہ ذکر کیا ہے اور کسی سلسلۂ سند کے ذریعے کسی کی طرف منسوب نہیں کیا، بس اتنا کہا کہ یہ ان تک پہنچا ہے۔ علماءِ سیرت و اخبار کے نزدیک، مہاجرین اور انصار کے درمیان بھائی چارہ قائم کرنے کے بارے میں جو صحیح ہے، جب رسول اللہ ﷺ مدینہ تشریف لائے، وہ یہ ہے کہ: آپ ﷺ نے ابوبکر الصدیق اور خارجہ بن زید بن ابو زہیر کے درمیان، عمر بن الخطاب اور عتبان بن مالک کے درمیان، عثمان بن عفان اور اوس بن ثابت بن المنذر (حسان بن ثابت کے بھائی) کے درمیان بھائی چارہ قائم فرمایا، اور علی بن ابی طالب اور خود اپنے درمیان بھائی چارہ قائم فرمایا ﷺ۔ او به او گفت: «تو در دنیا (زندگی این جهان) و آخرت برادر من هستی». (پس از ذکر سلسله راویان) ابن عباس روایت کرد: «پیامبر ﷺ به علی فرمود: تو برادر و همراه من هستی». (پس از ذکر سلسله راویان) ابن عباس روایت کرد: علی می‌گفت: «به خدا سوگند، من برادر رسول خدا ﷺ و ولیِّ او هستم». (پس از ذکر سلسله راویان) عبّاد بن عبدالله گفت: شنیدم که علی می‌گفت: «من عبدالله (بنده خدا) و برادر فرستاده‌ی او هستم، و پس از من جز یک دروغگوی بزرگ و جاعل حدیث، این سخن را نخواهد گفت». (پس از ذکر سلسله راویان) ابوسلیمان الجَهَنی، یعنی زید بن وَهب، گفت: شنیدم که علی از منبر می‌گفت: «من عبدالله (بنده خدا) و برادر فرستاده‌ی او هستم. پیش از من کسی این را نگفته است و پس از من نیز جز یک دروغگوی بزرگ و جاعل حدیث نخواهد گفت».

«پیامبر خدا ﷺ در مکه میان ابوبکر صدیق و عمر بن خطاب پیمان برادری بست. سپس چون پیامبر خدا ﷺ به مدینه آمد، آن برادری را (یعنی میان یاران) باطل کرد، جز پیمان برادری میان او و علی بن ابی‌طالب، و پیمانی که میان حمزه بن عبدالمطلب و زید بن حارثه بود.» گفت: از جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام انصاری روایت شده است: «هنگامی که پیامبر خدا ﷺ میان مهاجران و انصار پیمان برادری بست، میان ابوبکر صدیق و خارجه بن زید بن ابی‌زهیر خزرجی برادری برقرار کرد.» [پایان نقل قول]

“The Messenger of Allah (peace be upon him) made a pact of brotherhood in Makkah between Abu Bakr As-Siddiq and ‘Umar bin Al-Khattab. Then when the Messenger of Allah (peace be upon him) arrived in Al-Madinah, he invalidated that brotherhood (i.e. amongst the companions) apart for the brotherhood pact between him and ‘Ali bin Abi Talib and the pact which was between Hamza bin Abdul Muttalib and Zaid bin Haritha”. He said: It was related from Jabir bin Abdullah bin ‘Amr bin Haram Al-Ansari: “That when the Messenger of Allah (peace be upon him) made the brotherhood pact between the Muhajirin and the Ansar, he made a brotherhood between Abu Bakr As-Siddiq and Kharija bin Zaid bin Abi Zuhair Al-Khazraji” [End of Quote].

در «المُفْهِم لِما أشكل من تلخيص كتاب مسلم» (۲۱/۳۸) آمده است:

In “Al-Mufahhim lima Ashkala min Talkhees Kitaab Muslim” (21/38) it was stated:

ابو عمر گفت: «دیدگاه درست، که عالمان سیره و روایات بدان قائل‌اند، دربارهٔ «مؤاخات» (برادری) که رسول خدا ﷺ میان مهاجران و انصار برقرار کرد، هنگامی که به مدینه آمد، این است که پس از ساختن مسجد انجام شد و بر پایهٔ یاری و پشتیبانی و حق بود…» سپس با جزئیاتی که پیش‌تر ذکر شد ادامه داد و گفت: «گفتم: و در کتاب مسلم به روایت انس آمده است که: ‹ایشان میان ابو عبیده بن جراح و ابو طلحه برادری برقرار کرد›.» ابو عمر گفت: او میان ابو عبیده و سعد بن معاذ برادری برقرار کرد. و نخستین روایت در کتاب مسلم نیست…» [پایان نقل‌قول].

Abu ‘Umar said: “The correct view as held by the scholars of Seera and reports in respect to the “Mu’akhaah” (brotherhood) which the Messenger of Allah (peace be upon him) concluded between the Muhajirin (emigrants) and the Ansar (helpers), when he came to Al- Madinah, was that it took place after his building of the Masjid and it was upon the basis of the provision of assistance/support and the Haqq (truth) …” He then proceeded with it details as have previously been mentioned and then said: “I said: And it came stated in book of Muslim as related by Anas: “That he concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaida bin Al-Jarrah and between Abu Talha”. Abu ‘Umar said: He concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaida and Sa’d bin Mu’adh. And the first is not in the book of Muslim …” [End of Quote].

میں کہتا ہوں: یہ ضروری نہیں کہ ایسا ہی ہو۔ ابو عمر کی بات ان روایات پر مبنی ہو سکتی ہے جو ایک دوسرے کی تائید کرتی ہیں، جبکہ اس بات میں نہ کوئی عقلی رکاوٹ ہے اور نہ کوئی شرعی مانع کہ نبی ﷺ ابو عبیدہ اور سعد بن معاذ اور ابو طلحہ کے درمیان ایک ہی وقت میں مؤاخات قائم کریں۔ ایک شخص کے خونی طور پر ایک سے زیادہ بھائی ہو سکتے ہیں اور یہ معاملہ بھی ویسا ہی ہو سکتا ہے۔ یا پھر نبی ﷺ نے پہلے ابو عبیدہ اور سعد بن معاذ کے درمیان مؤاخات قائم کی ہو اور بعد میں جب ابو طلحہ مسلمان ہوئے تو ان کے درمیان اور ابو عبیدہ کے درمیان مؤاخات قائم کی ہو۔ بہرحال، اس وقت انصار کی تعداد مہاجرین سے کہیں زیادہ تھی، اور وہ آپس میں مقابلہ کرتے تھے کہ مہاجرین کو ٹھکانہ دیں اور ان کی خدمت کریں۔ اس لیے اگر ایک مہاجر کے انصار میں سے کئی بھائی ہوں تو کیا یہ عجیب بات ہوگی؟!

I say: That is not necessarily the case. The speech of Abu ‘Umar could be based upon a number of reports which support one another whilst there is no rational or Shar’iy (legal) prevention (Mani’) for the Prophet (peace be upon him) to have concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaidah and Sa’d bin Mu’adh and Abi Talha at the same time. A person can have a number of brothers byu blood at the same time and this could be the same. Or he (peace be upon him) could have concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaida and Sa’d bin Mu’adh first and then concluded a brotherhood between him and Abu Talha when he became Muslim at a later time. In any case, the number of the Ansar was much greater than the Muhajirin at that time and they were competing among themselves to provide accommodation to the Muhajirin and take care of them. Consequently, would it be strange for a Muhajir to have multiple brothers from the Ansar?!