آن کسی که عبدالقادر المحمدی نام دارد و در تاریخ ۱۹/۰۳/۲۰۰۷ در پایگاه اهل حدیث نوشت، هنگام بحث درباره زنجیره‌های روایت صحیفه مدینه، به تقلید از الحافظ ابن حجر، چنین گفت: [اما عثمان بن محمد بن مغیرة الأخنس الثقفی الحجازی، پس او صدوق (راستگو) است که اوهام (روایات اشتباه) و مناکیر (احادیثی که دیگران رد کرده‌اند) دارد]. این سخن در بایگانی پایگاه اهل حدیث در کتابخانه الکترونیکی شاملہ نیز ثبت شده است (۲ - ۵۱/۳۹۰). حتی واژه «مناکیر» که در اینجا به کار رفته، از منبع دیگری گرفته شده و از سخن الحافظ ابن حجر نیست. بنابراین شاید مناسب‌تر باشد که با خلاصه‌ی ابن حجر، آن‌گونه که در «تقریب التهذیب» آمده، آغاز کنیم و سپس بی‌درنگ با تصحیح آن به شیوه‌ای موجز و با همان روش «تقریب التهذیب» پیش برویم، و پیش از آن‌که به ارائه‌ی شواهد تفصیلی بر درستی این تصحیح بپردازیم.

The one named Abdul Qadir Al-Muhammadi, who wrote on the Ahl ul-Hadith platform on the date 19/03/2007, when discussing the chains of transmission of the Sahifa (document) of Al-Madinah, in imitation to Al-Hafizh Ibn Hajar, stated: [As for Uthman bin Muhammad bin Mughirah Al-Akhnas Ath-Thaqafi Al-Hijazi, then he is a Saduq (truthful person) who has Awham (erroneous narrations) and Manaakir (Hadith rejected by others)]. This was also recorded in the archives of the Ahl ul-Hadith portal in the Shamela e-library (2 - 51/390). Even the wording “Manaakir” employed here, was taken from another source and was not from the speech of Al-Hafizh Ibn Hajar. It may therefore be more appropriate to begin with the summary of Ibn Hajar as found in his “Taqrib At- Tahdhib” and then follow that directly by correcting it in a concise manner following the same methodology as “Taqrib At-Tahdhib”, before going on to provide detailed evidence establishing the validity of our correction:

- این مطلب در «التقریب التهذیب» (۱/۳۸۶/۴۵۱۵) آمده است: [عثمان بن محمد بن المغيرة بن الأخنس بن شريق الثقفي الأخنسي (الحجازي) صدوق له أوهام، من السادسة].

- The following was stated in “At-Taqrib At-Tahdhib” (1/386/4515): [Uthman bin Muhammad bin Al-Mughirah bin Al-Akhnas bin Shariq Ath-Thaqafi Al-Akhnasi (Hijazi) is Saduq who had Awham, from the sixth (i.e. level of transmission)].

این، خطا و سهوی بزرگ از سوی الحافظ است و درست آن است که گفته شده است: [عثمان بن محمد بن المغیرة بن الأخنس بن شریق الثقفی الأخنسی (مدنی) ثقه، فقیه، عالم به مغازی و تاریخ، از طبقه چهارم است]. افزون بر این، معمولاً او را با نام‌های عثمان بن محمد الأخنسی، یا عُتْم بن محمد بن المغیرة، یا عثمان الأخنسی یاد می‌کنند. در بخش بعد، هر بخش از سخن خود را به همراه دلیل، کلمه به کلمه روشن خواهیم ساخت. نخست متن سخنان امامان درباره این مرد را ارائه می‌کنیم:

- This represents an error and major omission from Al-Hafizh and it was correct for it to have been said: [Uthman bin Muhammad bin Al- Mughirah bin Al-Akhnas bin Shariq Ath-Thaqafi Al-Akhnasi (Madaniy) is a Thiqah (trustworthy - reliable) Faqih (jurist), a scholar in Al-Maghazi and history, from the fourth (i.e. level of transmission)]. In addition, he is normally mentioned by the name: Uthman bin Muhammad Al-Akhnasi, or Utham bin Muhammad bin Al-Mughirah, or Uthman Al-Akhnasi. In the following section we will make clear by way of evidence every part of our statement, word for word. We will first present the texts of the Imams concerning this man:

- این مطلب در «التاریخ الکبیر» (۶/۲۴۹/۲۳۰۵) آمده است:

- The following came stated in “At-Tarikh Al-Kabir” (6/249/2305):

[عثمان بن محمد بن المغيرة بن الأخنس بن سريق الثقفي الأخنسي (حجازي) از سعيد المقبري و الزهري روايت كرده است. الزهري، عبدالله بن جعفر المخرمي و محمد بن عمرو بن علقمه از او روايت كرده‌اند]. گويم: در اينجا، البخاري به‌طور قاطع تأكيد نكرده است كه عثمان بن محمد بن المغيرة الأخنسي (مستقيماً) از سعيد المقبري شنيده است.

[Uthman bin Muhammad Al-Mughirah bin Al-Akhnas bin Sariq Ath- Thaqafi Al-Akhnasiy (Hijazi) related from Sa’id Al-Maqbari and Az- Zuhriy. Az-Zuhri, Abdullah bin Ja’far Al-Makhrami and Muhammad bin ‘Amr bin ‘Alqamah related from him]. I say: Here, Al-Bukhari did not assert authoritatively that Uthman bin Muhammad bin Al-Mughirah Al-Akhnasi heard (directly) from Sa’id Al-Maqbari.

- در «العلل الكبير» تأليف الترمذي (۲۰۹-۲۷۹ق)، آمده است:

- In “Al-‘Ilal Al-Kabir” by At-Tirmidhi (161) 273), the following came stated:

«محمد بن یحییٰ نے ہمیں معلی بن منصور سے روایت کیا، انہوں نے عبداللہ بن جعفر المخرمی سے، انہوں نے عثمان بن محمد الاخنسی سے، انہوں نے سعید المقبری سے، انہوں نے ابو ہریرہ سے، جنہوں نے کہا:

“Muhammad bin Yahya related to us from Mu’alla bin Mansur, from Abdullah bin Ja’far Al- Makhrami, from Uthman bin Muhammad Al- Akhnasi, from Sa’id Al-Maqbari, from Abu Hurairah, who said:

روایت شده که پیامبر ﷺ مردی را که با زنی ازدواج می‌کند تا او را طلاق دهد و زن به شوهر اولش بازگردد، و همچنین مردی را که این کار به خاطر او انجام می‌شود، لعنت کرد.

“That the Prophet (peace be upon him) cursed the man who married a woman in order to divorce her so that she may go back to her first husband and the man (the first husband) for whom that is done”.

من از محمد درباره این حدیث پرسیدم و او گفت: «این حدیث حسن است: عبدالله بن جعفر المخرمی صدوق ثقه است، عثمان بن محمد الاخنسی ثقه است، و من گمان می‌کردم که عثمان از سعید المقبری (به طور مستقیم) نشنیده است» [پایان نقل‌قول].

I asked Muhammad about this Hadith and he said: “It is a Hasan Hadith: Abdullah bin Ja’far Al- Makhrami is Saduq Thiqah, Uthman bin Muhammad Al-Akhnasi is Thiqah, and I used to believe that Uthman had not heard (directly) from Sa’id Al-Maqbari” [End of Quote].

اینجا، البخاری تأیید کرده است که عثمان بن محمد بن المغیره الاخنسی از سعید المقبری (مستقیماً) شنیده است، و صحت آن را قاطعانه اعلام کرده است.

I say: Here, Al-Bukhari verified that Uthman bin Muhammad bin Al- Mughirah Al-Akhnasi heard (directly) from Sa’id Al-Maqbari and asserted its solidity authoritatively.

- این مطلب در «الطبقات الکبری» [متمّم التابعین] (ص: ۲۷۱) آمده است:

- The following came stated in “At-Tabaqat Al-Kubra” [Mutammim At-Tabi’in] (p: 271):

[محمد بن عمر از عبدالرحمن بن ابی‌الزناد از پدرش روایت کرد که گفت: «ده نفر در یک نشست گرد هم آمده بودند و به همین سبب شناخته می‌شدند. از جمله آنان یعقوب بن عتبه بود و هیچ‌یک از آنان به اندازه او فضیلت نداشت؛ حتی صدای گربه‌ای هم در خانه‌اش شنیده نمی‌شد». محمد بن عمر گفت: «آن ده نفر هم‌سن بودند و فقیه و عالم. از جمله ایشان بودند: یعقوب بن عتبه، عثمان بن محمد بن الأخنس، عبدالله، عبدالرحمن، الحارث، بنو عکرمة بن عبدالرحمن بن الحارث بن هشام، سعد بن ابراهیم، الصلت بن زبید، صالح بن کیسان، عبدالله بن یزید بن هرمز و عبدالله بن یزید الهذلی. یعقوب ثقه (مورد اعتماد و قابل اطمینان) بود، احادیث بسیار داشت و در علم روایت و سیرت نیز دانا بود».]

[Muhammad bin ‘Umar related from Abdur Rahman bin Abu Az-Zinad from his father, who said: “They were ten sitting in a single sitting who were known by it. They included among them Ya’qub bin ‘Utbah and none of them had as many virtues as him, not even the sound of a cat could be heard in his house”. Muhammd bin ‘Umar said: “Those ten were of the same age group, they were Fuqahaa’ (jurists) and ‘Ulamaa’ (Scholars). They included: Ya’qub bin ‘Utbah, Uthman bin Muhammad bin Al-Akhnas, Abdullah, Abdur Rahman, Al-Harith Banu ‘Ikramah bin Abdur Rahman bin Al-Harith bin Hisham, Sa’d bin Ibrahim, As-Salt bin Zabid, Salih bin Kaisan, Abdullah bin Yazid bin Hurmuz and Abdullah bin Yazid Al-Hudhiliy. Ya’qub was Thiqah (trustworthy – reliable), he had many Ahadeeth, knowledge of transmission and Seerah among other areas].

«هر کس که میان مردم قاضی قرار داده شود، در حقیقت بدون چاقو سر بریده شده است.»

“Whoever has been made a judge among the people, then he has been slaughtered without a knife”.

از عباس بن محمد بن حاتم الدَّوْرِی از هشام بن عبید الله الرَّازی روایت کرده است، از عبد الله بن جعفر بن عبد الرحمن بن المِسوَر ابن مَخرَمه، از عثمان بن محمد، از الأعرج و المَقبُری، از ابو هریره که گفت: رسول خدا ﷺ فرمودند: «هرکس میان مردم قاضی قرار داده شود، همانا بی‌چاقو سر بریده شده است».

Al-‘Abbas bin Muhammad bin Hatim Ad-Dawri related from Hisham bin Ubaidullah Ar-Razi, from Abdullah bin Ja’far bin Abdur Rahman bin Al-Miswar Ibn Makhrama. From Uthman bin Muhammad, from Al-Aa’raj and Al-Maqburi, from Abu Hurairah, who said: The Messenger of Allah (peace be upon him) said: “Whoever has been made a judge among the people, then he has been slaughtered without a knife”.

اسحاق بن الحسن از هشام الرازی روایت کرده است؛ او سپس در سند دچار اشتباه یا خطا شد… گفت: هشام بن عبیدالله بن بلال الرازی از عبدالله بن جعفر المخرمی، از محمد بن ابراهیم روایت کرد… گفت: گمان می‌کنم این روایت از المقبری و الأعرج، از ابوهریره، از پیامبر ﷺ است: همان حدیث (یعنی: کسی که قاضی قرار داده شده…). سخن او که «محمد بن ابراهیم اشتباه کرده است»، و بنابراین گفته (یا دیدگاه) درست همان است که الدوری گفته است. عبدالله بن جعفر بن مصعب بن عبدالله الزبیری از پدربزرگش، از المغیرة بن عبدالرحمن، از عبدالله (یعنی ابن سعید ابن ابی هند)، از عثمان بن محمد الاخنسی، از سعید المقبری، از ابوهریره روایت کرده است که رسول خدا ﷺ فرمود: «هر کس میان مردم قاضی قرار داده شود، بی‌آنکه کارد در میان باشد، سر بریده شده است».

Ishaq bin Al-Hasan related from Hisham Ar-Razi; he was then confused or erred in the Isnad … He said: Hisham bin Ubaidullah bin Bilal Ar-Razi related from Abdullah bin Ja’far Al-Makhrami, from Muhammad bin Ibrahim … He said: I believe it to be from Al-Muqbari and Al-Aa’raj, from Abu Hurairah, from the Prophet (peace be upon him): The same Hadith (i.e. Whoever has been made a judge). His statement: Muhammad bin Ibrahim is an error and therefore the correct statement (or view) is what Ad-Dawriy said. Abdullah bin Ja’far bin Mus’ab bin Abdullah Az-Zubairi related from his grandfather, from Al-Mughira bin Abdur Rahman, from Abdullah (meaning Ibn Sa’id Ibn Abu Hind), from Uthman bin Muhammad Al- Akhnasi, from Sa’id Al-Maqburi, from Abu Hurairah: That the Messenger of Allah (peace be upon him) said: “Whoever has been made a judge among the people, then he has been slaughtered without a knife”.

اسماعیل بن اسحاق القاضی از محمد بن ابی بکر المقدمی، از حمید بن الاسود و صفوان بن عیسی، از عبدالله بن سعید ابن ابی هند، از عثمان بن محمد الأخنسی، از المقبری، از ابوهریره روایت کرد که پیامبر ﷺ فرمود: «هر کس میان مردم قاضی قرار داده شود، به یقین بدون چاقو سر بریده شده است».

[محمد بن یحییٰ نے عبدالعزیز بن عمران سے، انھوں نے اپنے والد سے، انھوں نے عثمان بن محمد بن مغیرہ بن اخنس بن شریق الثقفی سے، انھوں نے اپنی والدہ حکیمہ سے روایت کیا، جنھوں نے کہا: "میں ان چار افراد کے ساتھ تھی جنھوں نے عثمان بن عفان رضی اللہ عنہ کو دفن کیا: جبیر بن مطعم، حکیم بن حزام، ابو جہم بن حذیفہ اور نیار بن مکرم الاسلمی۔ انھوں نے ان کا جنازہ دروازے کے اوپر سے اٹھایا، جبکہ میں نے ان کے سر کو دروازے سے ٹکراتے ہوئے سنا، جیسے کدو ہو، 'دب' 'دب' کی آواز آ رہی تھی، یہاں تک کہ وہ حش کوکب تک پہنچ گئے۔ پھر انھیں دفن کیا گیا، ان پر دیوار گرائی گئی اور ان کی نماز جنازہ پڑھی گئی۔" حش کوکب وہ جگہ ہے جو دیوار کے دامن میں ہے، جو البقیع (قبرستان) کے مشرق میں واقع ہے اور جسے خضراء أبان کے نام سے جانا جاتا ہے، اور وہ ابان بن عثمان ہیں۔]

[Muhammad bin Yahya related from Abdul ‘Aziz bin ‘Imran, from his father, from Uthman bin Muhammad bin Al-Mughira bin Al-Akhnas bin Shariq Ath-Thaqafi, from his mother Hukaimah, who said: “I was with the four who buried Uthman bin ‘Affan, may Allah be pleased with him: Jubair bin Mut’im, Hakim bin Hizam, Abu Jahm bin Hudhaifah and Nayyar bin Mukram Al-Aslami. They carried him across the door whilst I heard his head rap upon the door as if it was a pumpkin saying ‘dub’ ‘dub’, until they reached Hushsh Kawkab. He was then buried, the wall was demolished over him and he was prayed upon”. Hushsh Kawkab place at the base of the wall which is in the east of Al-Baqi’ (burial ground) and known as Khadra’ Aban and he is Aban bin Uthman].

به نظر من بسیار بعید است که این حکیمه، مادر عثمان بن محمد بن المغیرة، در زمان این واقعه کودک خردسالی بوده باشد که توانایی شستن (میت)، آماده‌سازی آن، حمل آن یا انجام هیچ یک از کارهای ضروری تجهیز و تدفین را نداشته باشد. پس به احتمال زیاد او زنی جوان و بالغ، و دست‌کم بیست ساله بوده است. این در حالی است که زن معمولی پس از حدود چهل و پنج سالگی دیگر نمی‌تواند فرزند بیاورد؛ بنابراین دیرترین زمانی که او می‌توانسته فرزند بزاید، سال ۶۰ هجری یا نزدیک به آن است. در نتیجه، عثمان بن محمد بن الأخنس قطعاً پیش از سال ۶۰ هجری متولد شده است. اگر احتمال غالب را در نظر بگیریم، می‌گوییم که تولد او حدود سال ۴۵ هجری بوده است، زیرا او هم‌سن امام صالح بن کیسان بوده است. افزون بر این، بعید است که تولدش پیش از سال ۴۵ هجری بوده باشد، چون در آن صورت او ابوهریره را درک نمی‌کرد. در آن صورت او حدود پانزده تا بیست سال از زهری بزرگ‌تر می‌بود، و بنابراین جای شگفتی نیست که زهری از او روایت کرده باشد، زیرا او از کوچک‌ترین استادان زهری بوده است.

I say: It is very unlikely that this Hakimah, the mother of Uthman bin Muhammad bin Al-Mughirah, was a young child (i.e. at the time of this incident) who was not capable of washing (the body), preparing it, carrying it or undertaking any of the necessities of burials. It is therefore most likely that she was a young mature woman of no less than twenty years of age. That is whilst an average woman can no longer bear children past approximately 45 years of age which would make the latest possible time for her to have given birth the year 60 AH or close to that. Consequently, Uthman bin Muhammad bin Al- Akhnas was most definitely born prior to 60 AH. If we were to outweigh the most likely scenario, we would say that his birth would have been around 45 AH. That is because he was of similar age to Imam Salih bin Kaisan. In addition, it is unlikely that it was before the year 45 AH because he would not then have missed Abu Hurairah. He would therefore have been older than Az-Zuhri by about 15-20 years and as such there is no wonder that Az-Zuhri related from him because he was from among the younger of his Shuyukh.

[حدیث ابوہریرہ کئی طرق سے ان سے روایت ہوئی ہے۔ بعض اہلِ علم نے ابو معشر کے بارے میں ان کے حفظ (یا ضبط) کے اعتبار سے گفتگو کی ہے۔ ان کا نام نجیح ہے، جو بنی ہاشم کے مولیٰ تھے۔ محمد (البخاری) نے کہا: "میں ان سے کچھ روایت نہیں کرتا، حالانکہ لوگوں نے ان سے روایت کی ہے"۔ محمد (البخاری) نے کہا: "عبداللہ بن جعفر المخرمی کی حدیث، جو عثمان بن محمد الاخنسی سے، وہ سعید المقبری سے، وہ ابوہریرہ سے روایت کرتے ہیں، ابو معشر کی حدیث سے زیادہ قوی اور زیادہ صحیح ہے"۔]

[The Hadith of Abu Hurairah has been related from him from more than one angle. Some of the people of knowledge have spoken about Abu Ma’shar from the angle of his memory (or preservation). His name is Najih the Mawla of Bani Hashim. Muhammad (Al-Bukhari) said: “I don’t narrate anything from him although people have related from him”. Muhammad (Al-Bukhari) said: “The Hadith of Abdullah bin Ja’far Al-Makhrami, from Uthman bin Muhammad Al- Akhnasi, from Sa’id Al-Maqburi, from Abu Hurairah, is stronger than the Hadith of Abu Ma’shar and more authentic].

- این حدیث در سنن الترمذی (۱/۴۴۸/۳۴۴) آمده است: [الحسن بن بکر المروزی از المعلی بن منصور، از عبدالله بن جعفر المخرمی، از عثمان بن محمد الاخنسی، از سعید المقبری، از ابوهریره، از پیامبر ﷺ روایت کرد که فرمود: «آنچه میان مشرق و مغرب است قبله است»]. سپس ترمذی گفت: این حدیثی حسن صحیح است. عبدالله بن جعفر المخرمی تنها به این سبب مورد سخن قرار گرفته که پسر المسور بن مخرمه است. افزون بر این، حدیث «آنچه میان مشرق و مغرب است قبله است» از بیش از یک نفر از اصحاب پیامبر ﷺ روایت شده است، از جمله عمر بن الخطاب، علی بن ابی طالب و ابن عباس. ابن عمر گفت: «اگر مشرق را در سمت راست خود و مغرب را در سمت چپ خود قرار دهی، آنچه میان آن دو است قبله است، هنگامی که بخواهی رو به قبله کنی». ابن المبارک گفت: [«آنچه میان مشرق و مغرب است قبله است» – این سخن درباره مردم غرب است]. و عبدالله بن المبارک در این مسئله برای مردم مرو آسان‌گیری را برگزید.

- The following came recorded in the Sunan of At-Tirmidhi (1/448/344): [Al-Hasan bin Bakr Al-Marwazi related from Al-Mu’alla bin Mansur, from Abdullah bin Ja’far Al-Makhrami, from Uthman bin Muhammad Al-Akhnasi, from Sa’id Al-Maqburi, from Abu Hurairah, from the Prophet (peace be upon him), who said: “What is between the East and the West is a Qiblah”]. At-Tirmidhi then said: This is a Hasan Sahih Hadith. ‘Abdullah bin Ja’far Al-Makhrami was only said because he is the son of Al-Miswar bin Makhramah. In addition, (The Hadith) “What is between the East and the West is a Qiblah” has been related by more than one of the companions of the Prophet (peace be upon him) including ‘Umar ibn Al—Khattab, ‘Ali bin Abu Talib and Ibn ‘Abbas. Ibn ‘Umar said: “If you made the East be on your right and the West on your left, then what lies between them is a Qiblah, when you are seeking to face the Qiblah”. Ibn ul-Mubarajk said: [“What is between the East and the West is a Qiblah” – This relates to the people of the West]. And Abdullah ibn ul-Mubarak chose leniency in the matter for the people of Merv].