یک اشکال باقی می‌ماند: معترض ممکن است بگوید که صحیفه‌ی مدینه به شکل مرسل (یعنی به‌روایت یک تابعی بدون ذکر صحابی در سلسله‌ی سند) نقل شده و ما هیچ سلسله‌ی انتقال متصل و کاملی برای آن نمی‌شناسیم. در نتیجه، این صحیفه دلیلی محکم نیست و استفاده از آن برای استنباط جایز نیست. ما می‌گوییم: مسأله چنین نیست. بلکه این صحیفه رونوشتی از یک سند مکتوب است که نسل پس از نسل، راویان آن را نسخه‌برداری کرده‌اند؛ و این امر از نزدیکی عبارات و الفاظ آن آشکار است، و آن را می‌توان همسان و هماهنگ نامید. این صحیفه از طریق شمار زیادی از مسیرهای انتقال رسیده که بی‌شک در سلسله‌ی سند متصل و کامل‌اند، و در ادامه درباره‌ی آن‌ها بحث خواهیم کرد. بر این اساس، با طلب هدایت از خداوند، می‌گوییم: این صحیفه صحیح است و به‌عنوان دلیل و حجت قابل استناد است. اگر این صحیفه از یهودیان یا مسیحیان رسیده بود، این معترضان کاملاً با آن همراهی می‌کردند. همین افراد با سلسله‌های روایی مرسل و منقطعی که ادعا می‌کنند به‌دست کسانی نوشته شده که از روح‌القدس حمایت می‌شدند، ما را به ستوه آورده‌اند! اکنون به بررسی دقیق و موشکافانه‌ی سلسله‌های انتقال صحیفه‌ی مدینه می‌پردازیم، یکی پس از دیگری:

One important issue remains and this is that an objector may say in objection that the Sahifah of Al-Madinah has been transmitted in a Mursal (i.e. related by a Taabi’ without mention of the Sahabi in the chain) manner and we are not aware of any Muttasil (i.e. continuous and complete) chain of transmission for it. Consequently, it does not stand up as a proof and it is not permissible for it to be used for the purpose of deduction. We say: The matter is not like that. Rather, it is a transcription of a written document that has been transcribed by transmitters generation following generation, which is apparent from the closeness of the worded expressions and which we could call congruous or in accord. It has come via a host of transmission paths which are without doubt continuous and complete in their chain of transmission and which we will come to discuss in due course. As such, whilst seeking guidance from Allah, we say: It is Sahih (authentic) and stands up as evidence and proof. Had this Sahifah come from the Jews or the Christians we would have these objectors going fully along with it. These are the same people who have pained our heads with their Mursal and Munqati’ (interrupted) chains of narrations which they claim to have been written whilst being guarded by the holy spirit! We will now present a detailed and meticulous study of the chains of transmission of the Sahifah of Al-Madinah, one chain following another:

سند اول: آنچه بیهقی روایت کرده است:

The first Isnad (chain of transmission): As recorded by Al-Baihaqi:

ابو عبدالله الحافظ، از ابو العباس محمد بن یعقوب، از احمد بن عبدالجبار، از یونس بن بکیر، از ابن اسحاق، از عثمان بن محمد بن عثمان بن الاخنس بن شریق روایت کرده که گفت: این نوشته از خاندان عمر بن الخطاب، خدا از او خشنود باد، گرفته شد. این نوشته به نامه‌ی صدقات که عمر آن را برای والیان نوشته بود، ضمیمه بود.

“Abu Abdullah Al-Hafizh, related from Abu Al-‘Abbas Muhammad bin Ya’qub, from Ahmad bin Abdul Jabbar, from Yunus bin Bukair, from Ibn Ishaq, from Uthman bin Muhammad bin Uthman bin Al-Akhnas bin Shariq who said: It was taken from the family of ‘Umar bin Al- Khattab, may Allah be pleased with him. It had been attached to the written document of As-Sadaqah which ‘Umar had written to the governors”.

- امّا امام البیهقی، پس او: الحافظ، العلامة، الثقة، الفقیه، شیخ الاسلام، ابوبکر احمد بن الحسین بن علی بن موسی الخسروجِردی است. این بر اساس «سیر أعلام النبلاء» (۳۵/۱۴۵/۸۶) است۔ - ابو عبدالله الحافظ: الحاکم محمد بن عبدالله بن محمد بن حمدویه؛ امام، الحافظ، الناقد، العلامة، شیخ المحدثین، ابوعبدالله بن البیّع الضبّی الطهمانی النیسابوری الشافعی و صاحب تألیفات ادبی است. این بر اساس «سیر أعلام النبلاء» (۳۳/۱۵۷/۱۰۰) است۔

- As for Imam Al-Baihaqi, then he is: Al-Hafizh, Al-‘Alamah, the established, the Faqih (jurist), Sheikh ul-Islam, Abu Bakr Ahmad bin Al-Husain bin ‘Ali bin Musa Al-Khusrawjirdi. This is according to “Siyar A’alam An-Nubulaa’” (35/145/86). - Abu Abdullah Al-Hafizh is: Al-Hakim Muhammad bin Abdullah bin Muhammad bin Hamduwaih; the Imam, Al-Hafizh, the Naqid (critic), Al-‘Alamah, Sheikh ul Muhaddithin, Abu Abdullah bin Al-Bayyi’ Ad- Dabbiy At-Tahmaniy An-Naisaburiy Ash-Shafi’iy and author of literary works. This is according to “Siyar A’alam An-Nubulaa’” (33/157/100).

ابو العباس محمد بن یعقوب بن یوسف بن معقل بن سنان الأموی، مولی بنی امیہ النیسابوری الاصم (وفات: ۳۴۶ هجری)۔ وہ اپنے زمانے کے بلا مقابل محدث تھے۔ یہ بات "تاریخ الاسلام" (۷/۸۴۱/۲۴۳) کے مطابق ہے۔ ان جیسے علماء پر وہی شخص اعتراض کرتا ہے جس کی عقل ناقص ہو۔ - احمد بن عبدالجبار: ہم نے اس کا خلاصہ ضمیمے میں اس عنوان کے تحت پیش کیا ہے: "احمد بن عبدالجبار العطاردی کی توثیق"۔ اس میں ہم نے لکھا تھا: [احمد بن عبدالجبار بن محمد العطاردی، ابو عمر الکوفی، ان کے بارے میں کوئی اشکال یا کمزوری منسوب نہیں۔ ان کا سیرت کو روایت کرنا صحیح ہے اور وہ دلیل کے طور پر قابلِ اعتماد ہیں۔ وہ دسویں طبقے سے تھے۔ ۷۲ ویں سال (یعنی ۱۷۲ ہجری) میں، ۹۵ سال کی عمر میں ان کا انتقال ہوا]۔ یہ اس بڑی غلطی کی اصلاح کے لیے ہے جس کا ارتکاب امام الحافظ ابن حجر العسقلانی نے کیا، جب انھوں نے "تقریب التہذیب" (۱/۸۱/۶۴) میں کہا: [احمد بن عبدالجبار بن محمد العطاردی، ابو عمر الکوفی ضعیف ہیں اور ان کا سیرت کو روایت کرنا صحیح ہے، طبقہ دسویں۔ یہ ثابت نہیں کہ ابو داود نے ان سے روایت کیا۔ ۷۲ ویں سال (یعنی ۱۷۲ ہجری) میں، ۹۵ سال کی عمر میں ان کا انتقال ہوا]۔ یہ بات عبدالقادر المحمدی کا رد بھی ہے، جو حافظ (ابن حجر) کے پیروکاروں میں سے ہیں اور "النظر والتحقیق" کے دعویداروں میں شامل ہیں۔ انھوں نے ۱۹/۰۳/۲۰۰۷ کو "اہل الحدیث" کے آن لائن پورٹل پر مدینہ کے صحیفے کے طرقِ روایت پر بحث کرتے ہوئے لکھا۔ انھوں نے بعض ائمہ سے ناقص روایات کا ذکر کیا اور یہ کہہ کر بات ختم کی: [حافظ ابن حجر نے کہا: وہ ضعیف ہیں اور ان کا سماع یا سیرت کو روایت کرنا صحیح ہے۔ میں کہتا ہوں: ابن حجر کے اس قول سے یہ سمجھ نہیں آتا کہ وہ سیرت کے معاملے میں ثقہ ہیں! بلکہ ان کا مقصد صرف تدلیس کے شبہے کو دور کرنا تھا (یعنی ... در انتقال حدیث (سوءِ حفظ یا اشکال در سلسلهٔ راویان) از او روایت نشده، زیرا همان‌گونه که پیش‌تر ذکر شد، به او متهم شده بود. دلیل آن این است که او «المغازی» (یعنی السیره) را از کودکی همراه با پدرش، از یونس بن بکیر الشیبانی شنیده بود. او متهم شد که «کتاب‌هایی که از آن‌ها روایت می‌کند، در واقع متعلق به پدرش بوده و او ادعا کرده که همراه با پدرش آن‌ها را شنیده است.» الحافظ (العسقلانی) می‌خواست ثابت کند که او خودش آن را شنیده است، و الخطیب داستانی نقل کرده که صحت شنیدن او از یونس را روشن می‌کند. آن داستان در جایی است که او با سند خود از محمد بن الحسن بن حمید بن الربیع از پدرش چنین نقل کرد: «… از ابوکریب درباره المغازی پرسیدند و او گفت: "به دیدار جوانی در الکُنَاس بروید. نامش العُتاریدی است و او همراه با ما و پدرش آن را شنیده است." پس نزد او رفتیم و او گفت: "نمی‌دانم کجاست. از زمان شنیدنش به آن نگاه نکرده‌ام. اما در قِمَطر (صندوقی که کتاب‌ها در آن نگهداری می‌شود) است که کتاب‌هایی دارد، پس آن‌جا را جست‌وجو کنید." جست‌وجو کردم و آن را یافتم و روی آن فضولات کبوتر بود. او آن را همراه پدرش با خطی کهنه ثبت کرده بود. از او خواستم آن را به من بدهد و اجازه دهد منتشرش کنم، و او چنین کرد.» اگر این داستان صحیح باشد، راوی حفظ خود را ضعیف می‌شمارد، زیرا آن را فراموش کرده و به یاد نمی‌آورد. این داستان همچنین ضعف توجه او به کتاب را روشن می‌کند، زیرا آن را در برج کبوترها رها کرده بود، تا جایی که فضولات کبوتر روی آن بود! بنابراین این مرد ضعیف است، همان‌گونه که امامانی که در این موضوع متخصص‌اند، بیان کرده‌اند. [پایان نقل‌قول] این متن نیز در آرشیو «پورتال اهل الحدیث» در کتابخانهٔ برنامهٔ شاملة ثبت شده است (2 - 51/390).

- Abu Al-‘Abbas Muhammad bin Ya’qub bin Yusuf bin Ma’qil bin Sinan Al-Umawiy, Mawla Bani Umayyah An-Naisaburiy Al-Asammu (the deaf) (DOD: 346 ah). He was the Muhaddith of his age without a competing claim. This is according to “Tarikh ul-Islam” (7/841/243). Nobody questions the scholars like these except for the one whose mind is defective. - Ahmad bin Abdul Jabbar: We have summarized his case in the addendum under the heading: “The authentication of Ahmad bin Abdul Jabbar Al-‘Utaridiy”. In it we stated: [Ahmad bin Abdul Jabbar bin Muhammad Al-‘Utaridiy, Abu ‘Umar Al-Kufi, has no issue or problem associated with him. His receiving of the Seera is authentic and he is reliable to be used as evidence. He was from the tenth (i.e. level of chain). He passed away in the 72nd year (meaning 172 AH) at the age 95]. This is to correct the major failing which Imam Al-Hafizh ibn Hajar Al-Asqalani was party to, when he said in “Taqrib At- Tahdhib” (1/81/64): [Ahmad bin Abdul Jabbar bin Muhammad Al-‘Utaridiy, Abu ‘Umar Al-Kufi, is Da’if (weak) and his receiving of the Seera is authentic, from the tenth (i.e. level of chain). It has not been established that Abu Dawud related from him. He passed away in the 72nd year (meaning 172 AH) at the age 95]. It is also to refute Abdul Qadir Al-Muhammadi, one of the adherents of Al-Hafizh and among the claimants of “An-Nazhar Wa t-Tahqiq” (Examination and verification), who wrote upon the “Ahl ul-Hadith” online portal on 19/03/2007, when discussing the lines of transmission of the Sahifah of Al-Madinah. He mentioned a number of incomplete transmissions from some of the Imams and concluded by stating: [Al-Hafizh ibn Hajar said: He is Da’if (weak) and his hearing or receiving of the Seera is Sahih (authentic). I said: It is not understood from this statement of Ibn Hajar that he is Thiqah (trustworthy) in respect to the Seera! Rather, his intention was merely to repel the suspicion of Tadlis (i.e. misrepresentation in the chain of transmission) from him because he had been accused of that, as has previously been mentioned. That is because he heard (received) the “Maghaziy” (i.e. Seera) from an early age, alongside his father, from Yunus bin Bukair Ash-Shaibani. He was accused “that the books that he narrates from (actually) belonged to his father and that he had claimed to have received (heard) them alongside him”. Al-Hafizh (Al- Asqalaniy) wanted to establish that he had received it himself and Al- Khatib had transmitted a story that makes clear the authenticity of his receiving from Yunus. That is in the case where he transmitted, with its chain, from Muhammad bin Al-Hasan bin Humaid bin Ar- Rabee’ from his father, the following: “… That they asked Abu Kuraib about the Maghaziy (i.e. Seera) and he said: “Go to see a young man in Al-Kunas (place). His name is Al-‘Utaridiy and he received (heard it) alongside us and his father”. So, we came to him and he said: “I don’t know where it is. Since the time of hearing it I have not looked in it. However, it is in Qimatr (what books are preserved in) which contains books, so seek it there”. I sought and found it and there were pigeon droppings upon it. He had recorded it with his father with an old script. I asked him to give to me and allow me to publish it, and so he did”. If this story is affirmed, then the narrator classifies his memory (by heart) as being weak as he had forgotten it and did not recall it. It also made clear the weakness of his concern to it (the book) as he had left it in the tower with pigeons, to the point that it had pigeon droppings upon it! Consequently, the man is Da’if (weak) just as the Imams who specialise in this matter have stated] [End of Quote]. This is also a recorded text in the archives of “The Ahl ul- Hadith Portal” in the Shamela e-program library (2 - 51/390).

- یونس بن بُکیر: ما شرح حال او را نیز در ضمیمه، زیر عنوان «توثیق یونس بن بُکیر» آورده‌ایم. در پایان آن ضمیمه، در اصلاح سخن الحافظ در «التقریب» خود، چنین گفته‌ایم: [یونس بن بکیر بن واصل شیبانی، ابوبکر الجمّال کوفی، ثقه است، در سیره و مغازی پیشوا است و در این زمینه منبعی معتمد به شمار می‌رود، از طبقه نهم. در سال ۹۹ (یعنی ۱۰۰ ــ ۱ یا همان ۱۹۹ هجری) درگذشت.] همچنین ادعای عبدالقادر المحمدی و استدلال‌های سفسطه‌آمیز او را رد کرده‌ایم؛ استدلال‌هایی که به هواپرست بودن یونس اشاره دارد و می‌خواهد صحیفه‌ی مدینه را ضعیف (ضعیف) بشمارد و برای رسیدن به این مقصود از هر حیله‌ای بهره می‌گیرد. رد مفصل ما را می‌توانید در ضمیمه‌ی «توثیق یونس بن بُکیر» بیابید.

- Yunus bin Bukair: We have also summarized his case in the addendum under the heading: “The authentication of Yunus bin Bukair”. In the conclusion of the addendum we stated in correction to the speech of Al-Hafizh in his “At-Taqrib”: [Yunus bin Bukair bin Wasil Ash-Shaibani, Abu Bakr Al-Jamal Al-Kufi, is Thiqah (trusted), an Imam in respect to the Seera and the Maghaziy and he is in respect to it an established source of evidence, from the ninth. He passed away in the 99th year (meaning + 100 i.e. 199)]. We also refuted the contention of Abdul Qadir Al-Muhammadi and his casuistic argumentation, which allude to him being a man of whims, who wants to classify the Sahifah of Al-Madinah as being weak (Da’if), employing every possible stratagem to accomplish that. Our detailed refutation can be found in the addendum “The authentication of Yunus bin Bukair”.

- ابن اسحاق: او ابوبکر محمد بن اسحاق بن یسار است، پیشوای بی‌چون‌وچرای عالمان سیره، مغازی و تاریخ؛ و در این حوزه‌ها مرجع نهایی به شمار می‌رود. تقریباً اجماعی بر اعتبار، راستگویی و پیشوایی او در این رشته برقرار شده است. با این حال، یارانمان عبدالقادر المحمدی نتوانست بر هوای نفس خود چیره شود. پس از آنکه این مطلب را با این گفته تأیید کرد: [درباره ابن اسحاق سخنان بسیاری گفته شده که خلاصه‌اش این است: او صدوق (راستگو) است، و در حدیث مدلِّس است (یعنی راوی‌ای را در سند پنهان می‌کند). او پیشوای مغازی و سیره است و در این موارد مرجع نهایی است]، با این همه نتوانست از هوای نفس خود رهایی یابد، و آنچه را گمان می‌کرد سایه‌ای بد یا منفی بر ابن اسحاق می‌افکند، بازگو کرد، آنجا که گفت: [عباس الدوری گفت: از احمد بن حنبل درباره ابن اسحاق پرسیده شد و او گفت: "این احادیث (یعنی درباره مغازی و سیره) از او نوشته می‌شود (یعنی نقل می‌گردد). اما اگر او با حلال و حرام بیاید، دوست داریم مردمی چنین باشند." سپس دست‌هایش را به هم گره زد و دو شست خود را روی انگشتانش گذاشت]. در پاسخ می‌پرسم: این چه چیزی را می‌رساند؟ نخست: امام احمد بن حنبل تنها عالم فقه و حدیث است و از عالمان سیره، مغازی، تاریخ یا تفسیر نیست. او شناخت ژرفی از راویان اصلی این علوم ندارد، همان‌گونه که روایات زیادی از یاران ابن اسحاق در اختیارش نبوده تا آنچه را آورده‌اند بررسی کند. در واقع، او بی‌تمیز و کلی‌گویانه سخن گفت، آنجا که اظهار داشت کتاب‌های مغازی، فتن (فتنه‌ها و آشوب‌ها) و تفسیر هیچ اساسی ندارند. و از بزرگ‌ترین اشتباهات او، سخنش درباره‌ی امام الحجّه (مرجع صاحب‌صلاحیت) در مغازی (تاریخ غزوات)، محمد بن عمر الواقدی است؛ کسی که حال و حقیقت او را طی سال‌های بسیار، با دقت و وسواس تمام بررسی کرده‌ایم و به‌زودی زیر عنوان «انصاف به واقدی» آن را ارائه خواهیم کرد.

- Ibn Ishaq: He is Abu Bakr Muhammad bin Ishaq bin Yasar, the indisputable Imam of the scholars of Seera, Maghaziy and history; representing the final point of reference in respect to them. A consensus has virtually been established concerning his authenticity, truthfulness and leadership in the field. Despite that, our companions called Abdul Qadir Al-Muhammadi could not overcome his whims. So, after affirming that by stating: [As for Ibn Ishaq, then regarding him there is a lot that has been said, the sum of which is: That he is Saduq (truthful), Mudlis (i.e. conceal a narrator in the Isnad) in respect to the Hadith. He is the Imam of the Maghazi and Seera and is the final point of reference in respect to them], we was nevertheless unable to escape from his whims and so he mentioned what he believed would cast a bad or negative shadow upon Ibn Ishaq, when he stated: [‘Abbas Ad-Dawri said: Ahmad bin Hanbal was asked about Ibn Ishaq and so he said: “These Ahadeeth (i.e. concerning the Maghazi and Seera) are written (i.e. transmitted) from him. However, if he comes with the Halal and the Haram, we would want a people to be like this” He then clasped his hands together, placing his two thumbs over his fingers]. In response I ask: What does this signify? Firstly: Imam Ahmad bin Hanbal is exclusively a scholar of Fiqh and Hadith and is not from the scholars of Seera, Maghazi, history or Tafsir. He does not have a deep knowledge of its main transmitters just as he doesn’t have a great deal of transmissions from the companions of Ibn Ishaq for him to have examined what they brought. Indeed, he was indiscriminate or over general when he stated that the books of Maghazi, Fitan (trials and tribulations) and Tafsir had no basis. And from among the greatest of his errors, was his speech regarding the Imam Al-Hujjah (the competent authority) of Al-Maghazi (Seera of military expeditions); Muhammad bin ‘Umar Al-Waqidiy, whose condition and reality we have studied in a painstaking precise manner over a period of many years and which we will present shortly under the title “Fairness to Al-Waqidiy”.

ثانیاً: دربارهٔ ابن اسحاق، او گفته است: «دربارهٔ او سخنان بسیاری گفته شده است». بر چه حقی یا دفاعی آن کس که عبدالقادر المحمدی نامیده می‌شود، این بخش کوچک از این «سخنان بسیار» را آورده، در حالی که تمام آنچه گفته شده و کاملاً آن بخشی را که او ذکر کرده رد می‌کند، نادیده گرفته است؟ نمونهٔ آن سخن امام ابن قیم الجوزیه در کتاب «تهذیب سنن أبی داود و إیضاح مشکلاته» (۲/۳۷۳ – کتابخانهٔ الکترونیک شاملہ) است: [دربارهٔ حدیث ابن اسحاق که در آن آمده است: «همانا عرش او بالای آسمان‌ها مانند قبّه است» و خرده‌گیری منذری بر آن. سپس گفت: عالمان اثبات گفته‌اند: در این چیزی نیست که رد حدیث را روا دارد. اما اتهام به ابن اسحاق در این رابطه، پاسخ آن این است: ابن اسحاق کسی است که خداوند دانش و امانتداری را در او نهاده است. علی بن المدینی نیز گفت: حدیث‌های او به نظر من صحیح است. شعبه گفت: «ابن اسحاق در حدیث امیرالمؤمنین است». او همچنین گفت: او صدوق (راستگو) است و علی بن المدینی نیز گفت: «از او جز دو حدیث منکر (معیوب و مردود) نیافته‌ام». این آخرین سخن بالاترین سطح ستایش را در بر دارد، زیرا با وجود شمار بسیار احادیثی که او روایت کرده، تنها دو حدیث رد شده است. علی همچنین گفت: «شنیدم ابن عیینه می‌گفت: کسی را ندیده‌ام که دربارهٔ ابن اسحاق سخن گوید مگر اینکه سخنش توأم با قدردانی یا احترام بود. و شکی نیست که مردم زمان او نسبت به او آگاه‌تر بودند از کسانی که پس از ایشان دربارهٔ او سخن گفتند». محمد بن عبدالله بن عبدالحکم گفت: شنیدم شافعی می‌گفت: زهری گفت: دانش در این حوزه باقی خواهد ماند تا وقتی که آن جوان بینا در آن باشد (مقصودش ابن اسحاق است). یعقوب بن شیبه گفت: از یحیی بن معین پرسیدم: «وضعیت ابن اسحاق چگونه است؟»] او پاسخ داد: «او این‌گونه نبود (یعنی اهل پرسش‌گری نبود). من پرسیدم: آیا در دل خود نسبت به حدیث او چیزی (منفی) داری؟» او پاسخ داد: «نه، او راستگو بود». یزید بن هارون گفت: شنیدم شعبه می‌گفت: «اگر اختیاری داشتم، ابن اسحاق را بر محدثان مقدّم می‌کردم». ابن عدی گفت: «من احادیث آن عالم بزرگ، ابن اسحاق را بررسی کردم و در حدیث او چیزی نیافتم که بتوان از آن ضعیف بودنش را دریافت. ممکن است او نیز مانند دیگران دچار خطا یا اشتباه شده باشد. و میان راویان مورد اعتماد شناخته نبود که روایتش دروغ باشد». یعقوب بن شیبه گفت: از ابن المدینی درباره ابن اسحاق پرسیدم؟ او گفت: «به نظر من احادیث او صحیح است». پرسیدم: «پس آنچه مالک درباره‌اش گفته چیست؟» پاسخ داد: «مالک با او نشست‌وبرخاست نکرد و او را و هر آنچه را که در مدینه گفته می‌شد نمی‌شناخت!» گفتم: «هشام بن عروه نیز درباره‌اش سخن گفته است؟» پاسخ داد: «آنچه هشام گفته منبع معتبری نیست. ممکن است ابن اسحاق در کودکی آن زن را دیده و از او شنیده باشد. راستگویی در حدیث او آشکار است: او گاهی روایت می‌کند: ابو الزناد برایم گفت، و گاهی می‌گوید: ابو الزناد یاد کرد، و می‌گوید: حسن بن دینار از أیوب از عمرو بن شعیب برایم روایت کرد (در مورد سَلَف و بیع، یعنی مسائل مربوط به تجارت). و او از عمرو بن شعیب بیش از همه مردم روایت کرده است». و نیز آنچه در کتاب «نصب الراية تخريج أحاديث الهداية» نوشته عالم بزرگ جمال الدین زیلعی، با همکاری أیمن صالح شعبان آمده (۱/۲۵۲): [عبدالله بن مبارک گفت: ابن اسحاق ثقه است، ثقه است، ثقه است (منبعی مورد اعتماد)]. اگر منتقد منصف در سخن امام الائمه، علی بن المدینی، که خود از بزرگ‌ترین امامان حدیث و از برترین پیشوایان علم الجرح و التعدیل (دانشی که به بررسی راویان حدیث از نظر استواری و ضعف می‌پردازد) است، درباره ابن اسحاق به طور کلی و درباره آنچه او دربارهٔ حدیث «سلف و بیع» گفته است، تأمل کند، درمی‌یابد که وی حتی در برابر اتهام تدلیس (یعنی پنهان کردن راوی در سند) از او دفاع می‌کند. این بدان سبب است که حتی این گمان یا تردید هم پایه‌ای ندارد. آن تنها بیانگر حذف برخی حلقه‌های سند یا خلاصه‌کردن آن‌ها به منظور حفظ روند رویدادها و داستان‌های تاریخی است. این شیوه‌ای شناخته‌شده است. ضرورت آن را اقتضا می‌کند و در آن ایرادی نیست. ضرورت، این روش را در کتاب‌های سیره و تاریخ ایجاب می‌کند و از همان آغاز، نه از نظر شکل و نه از نظر ماهیت، زیر عنوان تدلیس (یعنی دستکاری عمدی در زنجیره‌های انتقال) قرار نمی‌گیرد. اگر در خصوص «درباره او بسیار گفته شده است» خواستار اطلاعات بیشتری درباره امام حافظ، حجت، امیرالمؤمنین در حدیث، محمد بن اسحاق بن یسار قرشی هستیم، می‌توان به الحاقیه‌ای با عنوان «محمد بن اسحاق بن یسار، امیرالمؤمنین در حدیث» مراجعه کرد. این الحاقیه شواهد بیشتری بر بزرگ امام بودن او دارد و اتهام مضحک تدلیس (یعنی دستکاری عمدی در زنجیره‌های انتقال) را که به او نسبت داده شده رد می‌کند. - عثمان بن محمد بن عثمان بن الأخنس بن شریق: معمولاً با نام عثمان بن محمد الأخنسی، یا عثمان بن محمد بن المغیرة، یا تنها عثمان الأخنسی شناخته می‌شود. آن‌که عبدالقادر المحمدی نام دارد و در تاریخ ۱۹/۰۳/۲۰۰۷ در پایگاه اینترنتی اهل الحدیث مطلبی منتشر کرد، در تقلید از الحافظ ابن حجر، هنگام بحث درباره سلسله‌های راویان صحیفه‌ی مدینه، چنین گفت: [اما عثمان بن محمد بن مغیره الاخنس الثقفی الحجازی، پس او صدوق است که اوهام (روایات نادرست) دارد و مناکیر (احادیثی که دیگران رد کرده‌اند) دارد]. این سخن نیز در بایگانی پایگاه اهل الحدیث در کتابخانه‌ی الکترونیکی شاملہ (۲ - ۵۱/۳۹۰) ثبت شده است. این تمام سخنی است که عبدالقادر برای پشتیبانی از باطل خود گفته است: یک جمله‌ی واحد که دانش همه‌ی کسانی را که پیش‌تر آمده‌اند و از آن زمان تاکنون گذشته‌اند، در خود جمع کند!! حتی گفته‌ی او «مناکیر» از منبعی دیگر آمده است، زیرا از سخن الحافظ ابن حجر نبود؛ همان‌که در «تقریب التهذیب» (۱/۳۸۶/۴۵۱۵) گفته است: [عثمان بن محمد بن المغیره بن الاخنس بن شریق الثقفی الاخنسی الحجازی صدوق است که اوهام دارد، از طبقه‌ی ششم]. در ضمیمه‌ای نُه‌صفحه‌ای با عنوان «توثیق عثمان بن محمد بن المغیره الاخنسی» که زیر این عنوان آمده است، ما اصلاح خلاصه‌ی الحافظ (ابن حجر) را که در ارزیابی او بسیار کوتاهی کرده بود، به‌طور استوار ثابت کرده‌ایم، و همچنین دلیلی آورده‌ایم که سخن درست درباره‌ی او این است: [عثمان بن محمد بن المغیره بن الاخنس الثقفی الاخنسی ثقه (مورد اعتماد در نقل حدیث)، فقیه، عالم به مغازی و تاریخ، از طبقه‌ی چهارم است]. می‌توان به این ضمیمه مراجعه کرد، زیرا فواید تاریخی مهم بسیاری در آن است، افزون بر بحثی درباره‌ی عیوب حدیث مشهور و مهم «هر که مسئولیت قضاوت را بر عهده گیرد (یا به قاضی‌گری گمارده شود)، بی‌آن‌که با چاقو ذبح شود، سربریده شده است». امید که به اذن خداوند مایه‌ی خرسندی باشد.

- آلِ عُمَر بن الخطّاب، رضي الله عنه: در ضميمه‌ای با عنوان «توثيق عثمان بن محمد بن المغيرة الأخنسي» گفته‌ایم: [اما آلِ عُمَر بن الخطّاب، که عثمان بن محمد بن المغيرة الأخنسي نوشته‌ی «صحيفةِ المدينة» را نزد ایشان یافت، بی‌تردید عبدالله بن عُمَر، عاصم بن عُمَر و برادران، فرزندان و همسرانشان هستند. همگی به ستایش خداوند، ثقات (راویان مورد اعتماد و پذیرفته‌شده) در بالاترین درجه‌اند، در اوج امانت‌داری، راستگویی و خداترسی؛ و از میان ایشان، دروغگو یا جاعل شناخته نشده است - پناه بر خدا].

- Aali (the family of) ‘Umar bin Al-Khattab, may Allah be pleased with him: In the addendum entitled “The authentication of Uthman bin Muhammad bin Al-Mughirah Al-Akhnasi” we stated: [As for the Aali (the family of) ‘Umar bin Al-Khattab, among whom Uthman bin Muhammad bin Al-Mughirah Al-Akhnasi found the written document of the “Sahifah of Al-Madinah”, then they are without doubt Abdullah ibn ‘Umar, ‘Asim bin ‘Umar and their brothers, children and wives. All of whom, by the praise of Allah, are Thiqaat (trustworthy and accepted relators) of the firmest degree, at the height of trustworthiness, truthfulness and God-fearing, whilst a liar or fabricator has not been known from among them – Allah forbid].

در نتیجه: این حدیث متصل است (زنجیره‌ی روایت از آغاز تا پایان بی‌وقفه است) و صحیح است؛ هر یک از حلقه‌های این زنجیره از ثقات (راویان قابل اعتماد و پذیرفته‌شده) است، و بدین‌وسیله دلیل و حجت ثابت می‌شود. این‌گونه نیست که کسی به نام عبدالقادر المحمدی ادعا کرده، آنجا که دچار خطای فاحش شده و گفته است: «این اسناد مورد اعتماد نیست، زیرا در آن العُتاری و ابن بُکیر وجود دارند، افزون بر شبهه یا تردید در وقوع انقطاع، در جایی که عثمان بیان نکرده که آن را (یعنی الصحیفه) از کدام یک از خاندان عمر بن الخطاب گرفته است. ممکن است در این کار اشتباه کرده باشد، یا آن خطا از ابن بُکیر سرچشمه گرفته باشد، چرا که او به ارتکاب تخلفات شناخته‌شده است، در حالی که او سخن ابن اسحاق را گرفته و آن را به حدیث متصل کرده است.» آفرین! آیا این نتیجه‌ی تحقیق و بررسی درست است؟ پناه بر خدا.

In conclusion: The Hadith is Muttasil (a continuous unbroken chain from beginning to end) and Sahih (authentic), each link in the chain is from the Thiqaat (trustworthy and accepted narrators), through which evidence and proof (Al-Hujjah) is established. It is not how the one named Abdul Qadir Al-Muhammadi claimed when he made a gross error stating: “This Isnad (chain of narration) is not rejoiced at, as it contains Al--‘Utaridiy and Ibn Bukair, in addition to the suspicion or doubt of the occurrence of an interruption, in the case where Uthman did not state who from among the family of ‘Umar bin Al- Khattab he had taken it (i.e. the Sahifah) from. It could be that he could have been mistaken in that or that the mistake originated from Bukair as he is well known to commit violations, in the case where he would take the speech of Ibn Ishaq and connect himself to the Hadith (i.e. the chain of narration)]. Bravo, is this the result of proper research and examination is undertaken? May Allah’s refuge be sought.

- الإسناد الثاني: هذه هي السلسلة كما وردت عند ابن سيد الناس في كتابه «عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير»، وقد رواها عنه ابن أبي خيثمة.

- The second Isnad (chain of transmission): This is the chain as recorded by Ibn Sayed An-Nas in his “Uyun Al-Athar Fee Funun Al- Maghazi wa Ash-Shama’il Wa As-Siyar”, transmitted by Ibn Abu Khaithama:

[احمد بن جناب ابو الولید از عیسی بن یونس روایت کرد، از کثیر بن عبدالله بن عمرو المزنی، از پدرش، از جدش]. البیهقی نیز سلسله سند را به اختصار ذکر کرده است: [کثیر بن عبدالله بن عمرو بن عوف از پدرش، از جدش … برای ما ابوعبدالله الحافظ و ابوبکر القاضی روایت کردند و گفتند: ابوالعباس برای ما روایت کرد از محمد بن یعقوب، از محمد بن اسحاق الدغانی، از معاویة بن عمرو، از ابواسحاق (الفزاری)، از کثیر بن عبدالله، که آن را بیان کرده است (یعنی حدیث)].

[Ahmad bin Jinab Ab Al-Walid related from ‘Eisa bin Yunus, from Kathir bin Abdullah bin ‘Amr al-Muzani, from his father from his grandfather]. Al-Baihaqi also mentioned the Isnad (chain of transmission) in a summarized form: [Kathir bin Abdullah bin ‘Amr bin ‘Awf related from his father, from his grandfather … It was related to us by Abu Abdullah Al-Hafizh and Abu Bakr Al-Qadi who said Abu Al-‘Abbas related to us from Muhammad bin Ya’qub from Muhammad bin Ishaq Ad-Daghani, from Mu’awiyah bin ‘Amr from Abu Ishaq (Al- Farazi) from Kathir bin Abdullah, who stated it (i.e. the Hadith].

نخست می‌گوییم: درباره سخن ابن سید الناس در کتاب «عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر» (۱/۳۳۰)، پس از آن‌که متن کامل و مفصل صحیفه مدینه را از ابن اسحاق نقل می‌کند: [ابن اسحاق این‌گونه آن را ذکر کرده و ابن ابی خیثمہ نیز آن (یعنی متن صحیفه) را ذکر کرده است]. سپس سند را آورده و گفته است: [آن را به همان شیوه ذکر کرده است]. تصور این‌که او چنین سخنی گفته باشد جز در صورتی که دو متن با یکدیگر مطابق یا همانند باشند ممکن نیست. از امام مصنِّف و حافظی بزرگ چون ابن سید الناس نمی‌توان جز این را انتظار داشت، وگرنه این کار نوعی خیانت و فریب به شمار می‌آمد. حقیقت این است که او متن ابن ابی خیثمہ را به سبب وجود متن ابن اسحاق (که همانند آن بود) ذکر نکردن را کافی دانست. در آن زمان مردم با دست خود می‌نوشتند و رایانه‌ای نداشتند که کپی و پیست را آسان کند. بنابراین آنچه کسی به نام عبدالقادر المحمدی برانگیخت، آن‌جا که گفت: [این حدیث با حدیث ابن اسحاق مطابقت ندارد. بلکه به صورت خلاصه‌شده همانند روایات آینده آمده است. ابن سید الناس تنها آن را همان‌گونه که گفته، یعنی مانند سندی که ابن اسحاق نقل کرده، ذکر کرده است. سپس کسانی که پس از او آمدند آن را دنبال کردند، در حالی که برای او ثابت نبود. زیرا ابن سید الناس متن آن را برای ما ذکر نکرده است، و آن از جمله چیزهایی به شمار می‌رود که از تاریخ ابن ابی خیثمہ از میان رفته است. این را این واقعیت تأیید می‌کند که بیهقی آن را به صورت خلاصه روایت کرده، چنان‌که دیده می‌شود]. هیچ اعتباری ندارد.

Firstly, we say: Concerning the statement of Ibn Sayed An-Nas in his “Uyun Al-Athar Fee Funun Al-Maghazi wa Ash-Shama’il Wa As-Siyar” (1/330), after presenting the text of the Sahifah of Al-Madinah from Ibn Ishaq in its complete and full length: [This is how Ibn Ishaq mentioned it and Ibn Abu Khaithama also mentioned it (i.e. the text of the Sahifah). He then presented the Isnad (chain of transmitters) and then stated: He mentioned it in the same way], it is not conceivable that he said that unless the two texts conformed to each other or were mutually similar. It is not permitted to expect other than that from the Imam of the Musannaf and a great Hafizh like Ibn Sayed An-Nas, otherwise it would represent a form of treachery and deceit. The truth is that he found it sufficient not to mention the text of Ibn Abu Khaithama due to the presence of the text of Ibn Ishaq (which was the same). At that time the people would write by their own hands and they didn’t have computers to facilitate copying and pasting. There is therefore no significance in what the one named Abdul Qadir Al-Muhammadi stirred up when he said: [This Hadith does not conform to the Hadith of Ibn Ishaq. It rather came in a summarized form like the forthcoming narrations. Ibn Sayed An-Nas merely mentioned it as he stated i.e. like the document that Ibn Ishaq related. It was then followed up by those who followed it up, whilst not being established to him. That is because Ibn Sayed An-Nas did not mention to us its text, which is considered to be from among that which has been lost from the history of Ibn Abu Khaitham. This is supported by the fact that Al-Baihaqi related it in a summarized form as can be seen].

اما اینکه بیهقی این حدیث را به صورت خلاصه روایت کرده، آن به دلیل تناسب آن بخش از متن با موضوع بابی بود که او در حال بیان آن بود. بیهقی در این روش بسیار پیروی می‌کند، به ویژه در «السنن الکبری» او. این روش را البخاری پیش از او در «صحیح» خود نیز به کار برده بود، و همچنین اکثر گردآورندگان حدیث. میان این امر و اینکه آن حدیث به صورت خلاصه یا کامل به آنان رسیده باشد، هیچ ارتباطی وجود ندارد، و به طریق اولی، میان آن و رسیدن آن به دیگران، به صورت خلاصه یا کامل، هیچ ارتباطی نیست. درباره او در «ذیل التقیید فی رواة السنن والاسانید» (۱/۲۴۷/۴۸۳) چنین آمده است:

As for Al-Baihaqi having related it in a summarized form, then that was due to the suitability of that section of the text in respect to the (topic of the) chapter he was addressing. Al-Baihaqi follows this approach a lot and particularly in his “Sunan Al-Kubra”. It was also practised by Al-Bukhari before him in his “Sahih” and by the majority of the compilers of Hadith. There is no relationship between this and it having reached them in a summarized or complete form and by greater reason, reaching other than them, in a summarized or complete form. The following was mentioned concerning him in “Dhail At-Taqyid Fee Ruwaat As-Sunan Wa Al-Asaneed” (1/247/483):

محمد بن محمد بن محمد بن أحمد بن عبدالله بن محمد بن یحیی بن محمد بن محمد بن أبی القاسم بن محمد بن عبدالله بن عبدالعزیز بن سیِّد الناس بن أبی الولید بن منذر بن عبدالجبار بن سلیمان الیَعْمُریّ الحافظ فتح الدین أبو الفتح بن الشیخ أبی عمر بن الشیخ أبی بکر، المعروف بابن سیِّد الناس الیَعْمُری. سمع صحیح البخاری على ید العزّ عبدالعزیز بن عبدالمنعم الحرانی، وصحیح مسلم من محمد عبدالعزیز بن الحافظ أبی الفتوح نصر أبی الفرج الحصری. سمع سنن أبی داود على ید المؤیَّد الطوسی وعبدالرحیم بن یوسف بن خطیب المزّة. سمع الغیلانیات بقراءة أبیه لها، والغیلانیات من غازی الحلوی بقراءته. سمع جامع الترمذی من محمد بن إبراهیم بن ترجم الأمازانی بقراءته، وروى له أبو علی یعقوب بن أحمد بن فضائل الحلبی سنن ابن ماجه بقراءته. سمع «السیرة النبویة، تهذیب ابن هشام» من أبی المعالی أحمد بن (…) بقراءته، إلا یسیراً منه فسمعه من غیره. سمع أکثر «المغازی» لموسى بن عقبة من العزّ أحمد بن إبراهیم الفریقیة، مضافاً إلى کتاب «الذریة الطاهرة» للدُّولابی. وسمع بعض «المغازی» لأبی عبدالله محمد بن عائذ القرشی الکاتب من الخضر بن الحسین بن الخضر بن عدان. سمع أکثر کتاب «الطبقات الکبرى» لمحمد بن سعد من عبدالمحسن بن الصاحب محیی الدین محمد بن أحمد بن جرادة العقیلی بقراءته. سمع «المعجم الصغیر» للطبرانی من محمد بن عبدالمؤمن بن أبی الفتح السوّاری بقراءته، مضافاً إلى قراءة الحافظ أبی الحجاج المِزّی ومسند أبی یعلى الموصلی. او «المعجم» ابن جامع را از عمر بن القواس، از طریق قرائتش، در غربیل از غوطه در ولایت دمشق دریافت کرد. او «الشفا»ی قاضی عیاض را از قاضی علم‌الدین محمد بن الحسین بن رشیق الربعی، از طریق قرائت پدرش، که آن را از ابن جبیر شنیده بود، دریافت کرد. او کتاب‌های بسیاری از دانش را دریافت کرد و شیوخ او بسیار بودند. او در حدیث، ادب و دیگر حوزه‌ها توانا بود و به‌سبب شرح توانمندانه‌اش از بخش بزرگی از «الترمذی» شهرت یافت. او همچنین اثری در سیرهٔ نبوی ﷺ نوشت که فوایدِ بسیاری داشت و آن را «عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير» نامید. آن را خلاصه کرد و نسخهٔ خلاصه‌شده را «نور العيون» نامید. شعر او شامل کتاب «بشرى اللبيب بذكرى الحبيب» بود. او از آن و از «عيون الأثر» و دیگر آثار یا مجموعه‌های نوشتاری خود روایت می‌کرد. او ناگهان در یازدهم شعبان در قاهره، در سال ۷۳۴ هجری درگذشت، در حالی که در سال ۶۷۱ هجری به دنیا آمده بود. او در دمشق در صحبت ابن المجاور ماند و از او (دانش) دریافت کرد. همراه او القطب الحلبی، افزون بر احمد بن السبوني و الجمال ابراهیم بن محمد بن عبدالرحیم الأميوطي، از او دانش آموخت.

“Muhammad bin Muhammad bin Muhammad bin Ahmad bin Abdullah bin Muhammad bin Yahya bin Muhammad bin Muhammad bin Abu Al-Qasim bin Muhammad bin Abdullah bin Abdul ‘Aziz bin Sayed An-Nas bin Abu Al-Walid bin Mundhir bin Abdul Jabbar bin Sulaiman Al-Ya’mariy Al-Hafizh Fat’h ud-Din Abu Al-Fat’h bin Ash- Sheikh Abu ‘Umar bin Ash-Sheikh Abu Bakr, who is known under the name of Ibn Sayed An-Nas Al-Ya’mari. He received Sahih Al-Bukhari at the hands of Al-‘Izz Abdul ‘Aziz bin Abdul Mun’im Al-Harani and Sahih Muslim from Muhammad Abdul ‘Aziz bin Al-Hafizh Abu Al- Futuh Nasr Abu Al-Farah Al-Husari. He received Sunan Abu Dawud at the hands of Al-Mu’ayed At-Tousi and Abdur Rahim bin Yusuf bin Khatib Al-Mizza. He received Al-Ghilaniyat via his father’s reading of it and Al-Ghilaniyat from Ghazi Al-Halawi via his reading. He received the Jami’ of At-Tirmidhi from Muhammad bin Ibrahim bin Tarjam Amazani, via his reading, and Wa’l Abu ‘Ali Ya’qub bin Ahmad bin Fada’il Al-Halabiy related the Sunan of Ibn Majah to him via his reading. He received the “(Seera) An-Nabawiyah Tahdhib Ibn Hisham” from Abu Al-Ma’aliy Ahmad bin (…), via his reading, with the exception of a small part of it, which he received from other than him. He received the majority of the “Maghazi” of Musa bin ‘Uqbah from Al-‘Izz Ahmad bin Ibrahim Al-Fariqiya, in addition to the book “Adh- Dhuriyah At-Tahirah” by Ad-Dulabi. He received some of the “Maghazi” of Abu Abdullah Muhammad bin ‘Abid Al-Qurashi Al-Katib from Al-Khadr bin Al-Husain bin Al-Khadr bin ‘Abdan. He received the majority of the book “At-Tabaqat Al-Kubra” of Muhammad bin Sa’d from Abdul Muhsin bin As-Sahib Muhyi ud-Din Muhammad bin Ahmad bin Jaradah Al-‘Uqaili, via his reading. He received “Al- Mu’jam As-Saghir” of At-Tabarani from Muhammad bin Abdul Mu’min bin Abu Al-Fat’h As-Suwariy, via his reading, in addition to the reading of Al-Hafizh Abu Al-Hajjaj Al-Mizzi and the Musnad of Abu Ya’la Lamousli. He received the “Mu’jam” of Ibn Jami’ from ‘Umar ibn Al-Qawwas, via his reading, at Gharbil from Ghouta in the Damascus province. He received “Ash-Shifa) of Al-Qadi ‘Iyad from Al- Qadi ‘Ilm ud-Din Muhammad bin Al-Husain bin Rashiq Ar-Rib’iy, via the reading of his father through his hearing it from Ibn Jubair. He received many books of knowledge and his Shuyukh were numerous. He was proficient in the Hadith, Adab (literature) and other areas and became well known by the favour of his capable explanation of a large portion of At-Tirmidhi. He also authored a work on the Prophetic Seera which contained many benefits which he called “Uyun Al-Athar Fee Funun Al-Maghazi wa Ash-Shama’il Wa As-Siyar”. He summarized it and maned the summarized version “Nur ul-Uyun”. His poetry included the book: “Bushra Al-Labib Bi-Dhikra Al-Habib”. He used to narrate from it and from “Uyun Al-Athar” among other written works or compilations of his. He passed away suddenly on the 11 th of Sha’ban in Cairo, in the year 734 AH, whilst he was born in the year 671 ah. He stayed in Damascus in the company of Ibn Al-Mujawir and he received (knowledge) from him. His companion Al-Qutb Al- Halabi received knowledge from him in addition to Ahmad bin As- Sabouni and Al-Jamal Ibrahim bin Muhammad bin Abdur Rahim Al- Amyouti”. [End of Quote].

همچنین در «معجم اصحاب شیخ الاسلام ابن تیمیه» (ص ۱۶۱ [کتابخانه شاملہ]) درباره ابن صیاد النّاس چیزی آمده است:

The following also came mentioned (about Ibn Sayed An-Nas) in the “Mu’jam of the companions of Sheikh Al-Islam Ibn Taymiyyah” (p. 161 [Shamela E-library]):

محمد بن محمد بن محمد بن أحمد بن عبد الله بن محمد بن يحيى بن محمد بن محمد بن أبي القاسم بن محمد بن عبد الله بن عبد العزيز بن سيد الناس بن أبي الوليد بن مُنذر بن عبد الجبار بن سليمان، أبو الفتح فتح الدين اليَعمَري الشافعي [671 - 734 هـ]. وُلد في شهر ذي القعدة في أسرة ذات شأن وسلطان، وكان عمه لأبيه قائداً عسكرياً في إشبيلية. ولما استقر أبوه في أرض مصر جاء معه بأمّهات كتب العلم، ومنها مصنف ابن أبي شيبة ومسنده، ومصنف عبد الرزاق، والمحلّى، والاستذكار، وغيرها من المجاميع الكبيرة. وفي سن مبكرة أخذه أبوه ليتعلم على يد شمس الدين المقدسي. وتلقّى العلم أيضاً على القطب القسطلاني، وابن الأنماطي، والغزّي، وابن الخيمي، وشامية بنت البكري. طلب العلم بنفسه وكتب بخطه، وأخذ الكثير عن أصحاب الكندي وابن طبرزذ. ورحل إلى دمشق، فوافق قدومه وفاةَ الفخر بن البخاري، فأحزنه ذلك. وأخذ كثيراً عن السُّوَيْري، وابن عساكر، وابن المجاور، وشجّعه الشيخ المِزِّي على طلب العلم من الشيخ ابن تيمية، فلقيه وأخذ عنه. وقال ابن سيد الناس فيه: [وجدته من أولئك الذين نالوا حظاً وافراً من علوم الإسلام، وقد حفظوا السنن والآثار حفظاً كاد يستوعبه. فإذا تكلّم في التفسير حمل رايته، وإذا أفتى كان على علم بمقصده أو مدرِكاً له، وإذا ذُكر له حديث كان صاحب علمه وروايته.] اگر او به بخشش و املا می‌پرداخت، کسی را گشاده‌دست‌تر در بخشش و برتر در دانش از او نمی‌دیدی. او در هر هنری بر همعصرانش برتری داشت. هیچ چشمی که او را دیده بود، مانندش را ندیده بود و هیچ چشمی شاهد صحنه‌ای مانند آنچه بود نشده بود، آنگاه که او به بحث تفسیر می‌پرداخت و مجلسش را جمعیت بزرگی فرا می‌گرفت، در حالی که او از دریای دانش شیرین و پاکش نقل می‌کرد. مردم از فضیلت بی‌نظیر او در باغ و جویبار بهره‌مند می‌شدند. این وضع ادامه داشت تا آنکه برخی از مردم سرزمینش دچار حسد شدند و اهل عیب‌جویی بر ضد او، به سبب دیدگاه‌های حنبلی‌اش در مسائل عقیده، برانگیخته شدند. پس سخنی از او را در این باره گرفتند و کوشیدند آن را دستاویز سرزنش او قرار دهند. تیرهایی آماده کردند تا او را به انحراف متهم سازند و ادعا کردند که او از راه ایشان تخطی کرده و گروهشان را پراکنده ساخته است. او با ایشان مجادله کرد و آنان نیز با او مجادله کردند؛ او از برخی‌شان روی برگرداند و آنان نیز از او روی برگرداندند. سپس با گروه دیگری مجادله کرد که از کسانی بودند که راهی نداشتند و ادعا می‌کردند که بر دقیق‌ترین دانش از آنچه در این مسائل (یعنی عقیده) پنهان است و بر حقیقت آشکار آن قرار دارند. او آن گروه‌ها را رسوا کرد و آفت‌های ادعای ایشان را برشمرد. پس آنان به گروه نخست از کسانی که با او مجادله کرده بودند روی آوردند و از کسانی که کینه‌اش را در دل داشتند یاری جستند. در نتیجه، ماجرای او را به گوش حاکمان رساندند و همه کوشیدند کفر او را اعلام کنند و علیه اندیشه‌اش دست به کار شوند. سپس سندی تنظیم کردند و کینه‌توزان را برانگیختند تا آن را در میان بزرگان پخش کنند. کوشیدند تا آن را به پادشاهان حاکم سرزمین مصر برسانند. پس به محض ورودش، او را گرفتند، بازداشت کردند و به زندان افکندند. آنگاه جلساتی برای ریختن خونش تشکیل دادند و برای این مقصود، از ساکنان محل و اهالی مدارس، از میان کسانی که در اختلاف دخیل بودند و در فریبکاری زیرک بودند، و از کسانی که آشکارا او را کافر می‌خواندند و سرشناس‌ترین تحریم‌کنندگان او بودند، گرد آمدند، در حالی که او را «رَیب المَنون» (شکّاک به سرنوشت) می‌نامیدند. پروردگارت آنچه را در دل‌هایشان نهان است و آنچه را آشکار می‌کنند، می‌داند. کسانی که آشکارا کفر او را اعلام می‌کردند، از کسانی که نیرنگ‌باز بودند بدتر نبودند. عقرب‌ها به سوی او خزیدند، اما خداوند نقشه‌ی همه‌ی ایشان را بازگرداند. او را به دست کسانی نجات داد که خداوند برگزیده بود، و خداوند بر کار خویش چیره است. پس از آن، از آزمایشی پی‌درپی در امان نماند و در تمام عمر باقی‌مانده‌اش از یک محنت به محنتی دیگر دچار می‌شد. تا آنکه پرونده‌اش را نزد برخی از قاضیان بردند. او را زندانی کردند و در آن زندان ماند تا زمان رحلت و درگذشتش به رحمت خداوند متعال. و همه‌ی کارها به سوی خداوند بازمی‌گردد و او از خیانت‌پیشگان در میان مردم و آنچه دل‌ها پنهان می‌دارند، آگاه است. روز درگذشتش شاهد بود؛ کوچه‌ها برای تشییع جنازه‌اش تنگ شد و از مسلمانانی که از هر جا می‌آمدند پر شد، و برای تبرک جستن در مجلس تشییعش آمده بودند، در روزی که گواهان برپا می‌ایستند، و تابوتش را محکم گرفته بودند تا آنجا که میله‌هایش شکست. این واقعه در شب بیستم ذوالقعده سال ۷۲۸ هجری قمری، در قلعه‌ی محافظت‌شده‌ی دمشق رخ داد. او در روز دهم ربیع‌الاول سال ۶۶۱ هجری قمری در حرّان زاده شد؛ خداوند بر او و بر همه‌ی ما رحمت آورد. [پایان نقل‌قول]

(ادامه) او (ابن سید الناس) بخشی از کتاب «الجزء» اثر ابن عرفه را از وی دریافت کرد. الذهبی گفت: «او (ابن سید) نزدیک بود به الفخر (یعنی البخاری) برسد، اما دو روز از او عقب ماند. شمار استادان او از میان علما نزدیک به هزار تن بود. او با خط خود می‌نوشت، (دانش را) غربال می‌کرد و مدتی به کار شهادت گماشته شد. اخلاق (منش) نیکو داشت، شاد بود و اهل شوخی و بازی‌گوشی. در حدیث راستگو (صدوق) بود و در آنچه نقل می‌کرد منبعی معتبر. چشمی تیز و نافذ در فن (علم حدیث) داشت، در شناخت راویان تجربه‌ای فراوان، و به اختلاف آرا آگاه بود و در دانش زبان سرآمد، و فضایل بسیار داشت. گفت: و اگر من خود را چنان که باید وقف دانش می‌کردم، به سوی او سفر می‌کردم. با این همه، او از آن (جدیت) از راه نوشتن به تفریح و آسودگی می‌پرداخت، در حالی که کارهایش بی‌هزینه بود. او شاد، باهوش، خوش‌معاشرت بود و هیچ اضطراب و نگرانی‌ای با خود نداشت» (پایان).

(Continued) He (Ibn Sayed An-Nas) received from him some of the book “Al-Juz’” by Ibn ‘Arafah. Adh-Dhahabi said: “He (Ibn Sayed) almost reached Al-Fakhr (i.e. Al-Bukhari) but missed him by two days. His teachers from the scholars numbered close to one thousand. He transcribed in his own writing, sifted (through knowledge) and was assigned to testimony for a period. He gad good morals (character), cheerful and someone who was joke and be playful. He was Saduq (truthful) in respect to the Hadeeth and he was authoritative source in respect to what he transmitted. He had a sharp penetrating eye in respect to art, experience in respect to transmitters, knowledge of differences in opinion and was outstanding in the knowledge of the language and had abundant virtues. He said: And had I dedicated myself to knowledge as I should have done, I would have travelled to him. However, he would seek distraction from that through writing, while his arrangements were without cost. He was cheerful, intelligent, easy to get on with and did not carry any anxiety with him” (End].

(ادامه) البرزالی گفت: «او از دانشمندان برجسته بود. در حدیث، کمال و تسلط و حفظ داشت و از نظر فهم کاستی‌ها و نقاط ضعف آن‌ها و سندهایشان بسیار آگاه بود. از احادیث صحیح و معلول آگاهی کامل داشت. او گنجینه‌ای از سیرت بود و در زبان عربی برتری داشت. ویژگی‌اش تبویب نیکو، درستی عقیده، خواندن سریع، ظاهری آراسته، فروتنی بسیار، همنشینی خوب، شوخ‌طبعی، بذله‌گویی و هوش بود. شعرهای زیبا و نثری بی‌نظیر داشت. دانشجویان حدیث او را دوست می‌داشتند و پس از او، با مجموع این صفات، کسی همانند او نیامد» [پایان نقل‌قول].

(Continued) Al-Barzali said: “He was one of the eminent people of knowledge. Perfection (excellence) and memorisation, in respect to the Hadith and in terms of comprehending their deficiencies or points of weakness and their Asaneed (chains of transmission). He was knowledgeable of those which were Sahih and those which were faulty. He was a knowledge base of the Seera and he excelled in the Arabic language. He was characterised by good classification, soundness in Aqeedah, quick reading, being well presented, greatly humble, good company, light-hearted, funny and intelligent. He had beautiful poetry and exceptional prose. He was loved by the students of Hadith and no one like him has come after him, as a whole (i.e. with all these qualities combined)” [End of Quote].

ابن حجر گفت: «او «التنبیه» را حفظ کرد و شمار استادانش شاید نزدیک به هزار تن بود. مدت زیادی در صحبت ابن دقیق العید گذراند. دانش اصول فقه را نزد او تکمیل کرد. به نزد او بازمی‌گشت و او را دوست می‌داشت و به او علاقه‌مند بود، سخنانش را گوش می‌داد و از او تمجید می‌کرد. دانش زبان عربی را از بهاءالدین ابن النحاس فرا گرفت. خط مغربی و مصری را نوشت و آن‌ها را به کمال رساند.» کمال الدین الادفوی درباره او گفت: «او «التنبیه» در فقه را حفظ کرد و در سیره کتابی تألیف کرد به نام «عیون الأثر». این کتابی خوب در موضوع خود است و قصد داشت شرح سنن الترمذی را بنویسد. اگر در این کار خود را به علم حدیث محدود می‌کرد، نه به بحث درباره اسانید، کار کامل‌تر و بهتر می‌شد. اما او خواست از استادش ابن دقیق العید پیروی کند و در نتیجه پیش از آنکه به آنچه می‌خواست برسد، کارش به پایان رسید.» [پایان نقل قول]

(Continued) Ibn Hajar said: “He memorised “At-Tanbih” and his (scholarly) teachers numbered perhaps close to a thousand. He spent a lot of time in the company of Ibn Daqiq Al-‘Eid. He completed the study of Usul ul-Fiqh under him. He returned to him and use to love and be fond of him, listen to his speech and commend him. He received the knowledge of the Arabic language from Bahaa’ ud-Din Ibn An-Nuhas. He wrote both the Maghreb and Egyptian scripts and perfected them. Al-Kamal Al-Adfuwi said (regarding him): “He memorised “At-Tanbih” in Fiqh and authored his book in Seera called: “Uyun ul-Athar”. It is a good book in its subject area and set out to explain (the Sunan of) At-Tirmidhi. Had he restricted himself in respect to that upon the art (knowledge area) of the Hadith rather than the discussion of the Asaneed (chains of transmission), it would have been more complete and better. However, he sought to follow his teacher Ibn Daqiq Al-‘Eid and consequently came to an end before accomplishing what he had wanted to accomplish” [End of Quote].

او همچنین کتاب‌هایی تألیف کرد که درخشید و مشهور شد. از جمله: «نور العیون» و «بشرى اللبیب بذکرى الحبیب». این اثری مختصر در حوزه سیرۀ نبوی بود که ابن حجر آن را ستود. او همچنین آثار شعری دربارۀ پیامبر ﷺ تألیف کرد که آن‌ها را در یک جلد شرح داد، و نثرهای بلند شاعرانه و دیگر آثار. [پایان سخن از «معجم الصحابۀ شیخ الاسلام ابن تیمیه» (ص ۱۶۱ [کتابخانۀ الکترونیکی شاملۀ]).]

He also authored books which dazzled and became famous. These include: “Nur ul-Uyun” and “Bushra Al-Labib Bi-Dhikra Al-Habib”. It was a summarised work in the area of the Seera which Ibn Hajar commended. He also authored Prophetic poetic works which he explained in a volume and long poetic proses among other works] [End of speech from the “Mu’jam of the companions of Sheikh Al- Islam Ibn Taymiyyah” (p. 161 [Shamela E-library]).

بیایید سخن امام ذهبی را بررسی کنیم، امام بلامنازع محدثان و مورخان زمان خود، آنجا که درباره این امام (ابن سید الناس) گفت: «او در حدیث صدوق (راستگو) بود و در آنچه روایت می‌کرد، منبعی معتبر بود». آنگاه درخواهیم یافت که عبدالقادر المحمدی با این امام و با حقیقت چه جنایت بزرگی مرتکب شده است! اکنون به بررسی این طریق دوم از روایت (صحیفه مدینه) بپردازیم:

Let us contemplate the speech of Imam Adh-Dhahabi (in the above text), the uncontested Imam of the scholars of Hadith and history of his age, when he said about this Imam (Ibn Sayed An-Nas): “He was Saduq (truthful) in respect to the Hadeeth and he was authoritative source in respect to what he transmitted”. We would then realise the magnitude of the crime that the one named Abdul Qadir Al- Muhammadi perpetrated against this Imam and against the truth! Let us now focus upon the study of this second path of transmission (of the Sahifah of Al-Madinah):

امام حافظ ابوبکر احمد بن ابی خیثمه، مؤلف «التاریخ الکبیر»، و عیسی بن یونس بن ابی اسحاق السبیعی الهمدانی، که امامانی از میان ثقات و اثبات (کسانی که در نقل قابل اعتماد و استوارند) هستند و اجماعی بر این امر وجود دارد. اما احمد بن جناب (ابوالولید المَصّيصی) به اجماع ثقه است و به طور خاص در روایت از عیسی بن یونس ثقه ثابت (قابل اعتماد و استوار) است. با احتساب البیهقی، همه آنان امامانی مشهور از اثبات و ثقات هستند تا آنجا که سند به کثیر بن عبدالله می‌رسد. بنابراین، نیازی به بررسی حال و وضعیت هیچ‌کس جز کثیر بن عبدالله بن عمرو بن عوف نیست. ما این موضوع را در بخشی جداگانه با عنوان «انصاف درباره کثیر بن عبدالله بن عمرو بن عوف المزنی» به انجام رسانده‌ایم. در آن بخش، بطلان آنچه حافظ (العسقلانی) در «تقریب التهذیب» (۱/۴۶۰/۵۶۱۷) گفته را ثابت کرده‌ایم، آنجا که گفته است: [کثیر بن عبدالله بن عمرو بن عوف المزنی المدنی ضعیف است. کسانی که او را به دروغ‌گویی متهم کرده‌اند، زیاده‌روی کرده‌اند؛ از طبقه هفتم]. این در صورتی است که لازم است متن به این صورت تغییر یابد: [کثیر بن عبدالله بن عمرو بن عوف المزنی المدنی؛ اشکالی در او نیست و کسانی که او را به دروغ‌گویی متهم کرده‌اند، دچار اشتباه شده‌اند، از طبقه هفتم]. به این ترتیب، ستم از این مرد برداشته می‌شود و در چارچوب اعتدال با او به انصاف رفتار می‌شود.

As for the eminent accomplished Imam Al-Hafizh Abu Bakr Ahmad bin Abu Khaithama, the author of “At-Tarikh Al-Kabir”, and ‘Eisa bin Yunus bin Abu Ishaq As-Sabee’I Al-Hamdani, then they are Imams from among the Thiqat and Athbat (Those who are trustworthy and reliable in terms of transmission), and there is a consensus over that. As for Ahmad bin Janab (Ab Al-Walid Al-Masisi), then he is Thiqah (trustworthy) by consensus and he is Thiqah Thabit (trustworthy and reliable) in respect to ‘Eisa bin Yunus specifically. With the inclusion of Al-Baihaqi, they are all well-known Athbat and Thiqat (trustworthy and reliable) Imams up until the chain reaches Kathir bin Abdullah. Consequently, there is no need to study the circumstance or condition of anyone other than Kathir bin Abdullah bin ‘Amr bin ‘Awf. We have undertaken that in an attached section specified for that under the heading: “Fairness to Kathir bin Abdullah bin ‘Amr bin ‘Awf Al-Muzani”. In it we have established the invalidity of what Al-Hafizh (Al-Asqalani) mentioned in his “Taqrib At- Tahdhib” (1/460/5617) when he said: [Kathir bin Abdullah bin ‘Amr bin ‘Awf Al-Muzani Al-Madani is Da’if (weak). Those who attributed lying to him were excessive; from the seventh]. That is in the case where it is obligatory to replace the text with the following: [Kathir bin Abdullah bin ‘Amr bin ‘Awf Al-Muzani Al-Madani; there is no issue with him and those who attributed lying to him were in error, from the seventh]. In this manner, the injustice is raised from this man and he is dealt with fairly within the boundaries of moderation.

در نتیجهٔ آن، کیفیت این اسناد تأیید می‌شود و حسن بودن آن ثابت می‌گردد. در واقع ممکن است همین سند به‌تنهایی کافی باشد تا به‌عنوان دلیل و برای برپایی حجت به آن استناد شود. پس چه می‌شود اگر آن را به سند نخست، که صحت آن را پیش‌تر ثابت کرده‌ایم، ضمیمه کنیم؟! - سند سوم (زنجیرهٔ راویان): سندی که ابوعبید القاسم بن سلام در کتاب بزرگ خود «الأموال» (شمارهٔ ۲۶۰ و ۵۱۸) آورده است: یحیی بن عبدالله بن بُکَیر و عبدالله بن صالح برای من روایت کردند و هر دو گفتند: لیث بن سعد برای ما روایت کرد و گفت: عقیل از ابن شهاب برای من روایت کرد که گفت: به من رسید که رسول خدا ﷺ …

As a consequence of that, the quality of the Isnad is affirmed and its being Hasan (good). Indeed, it is possible that it is sufficient as an evidence to be used as proof by itself, to establish an evidential argument. So, how about if we were to add to it the first Isnad, the authenticity of which we have already established?! - The third Isnad (chain of transmission): The Isnad of Ubaid Al-Qasim bin Salam recorded in his great book “Al-Amwal” (260/518): Yahya bin Abdullah bin Bukair and Abdullah bin Salih related to me and both said: Al-Laith bin Sa’d related to us saying: ‘Uqail related to me from Ibn Shihab, that he said: It reached me that the Messenger of Allah (peace be upon him) …].

این‌طور به نظر می‌رسد که از ابتدا این حدیث از روایات مرسل زُهری باشد که به‌طور کلی از بالاترین سطح کیفیت برخوردار نیستند. با این حال، این سلسلهٔ سند (زنجیرهٔ راویان) از بالاترین سطح کیفیت است. در حقیقت، ممکن است حتی یکی از معتبرترین سلسله‌های سند در این دنیا باشد.

This appears from the onset to be from the Mursal narrations of Az- Zuhriy which are generally not of the highest level of quality. However, this Isnad (chain of transmission) is of the highest level of quality. Indeed, it may even be the from the most authentic chains of this Dunya (world).

دیدگاه درست این است که این اسناد از میان روایات مرسلِ عام نیست، بلکه «بلاغ» (ابلاغ‌نامه) است، و زُهری هفت یا هشت بلاغ دیگر دارد که همه صحیح‌اند. این نشان می‌دهد که بلاغات زُهری از نظر میزان اعتبار و صحت، با روایات مرسلِ عام تفاوت دارند. متن در اصل، اساساً از یک نوشته‌ی مکتوب گرفته شده است، حتی اگر آشکار است که زُهری آن را از حافظه‌ی خود املا کرده باشد.

The correct view is that this Isnad is not from among the general Mursal narrations, rather it is a Balagh (proclamation) and Az-Zuhriy has seven or eight other Balaghat (proclamations), all of which are authentic (Sahih), This indicates that the Balaghat of Az-Zuhriy are contrary to the general Mursal narrations, in respect to the extent of their quality (or soundness). The text in its origin was essentially from a document, even if Az-Zuhriy, evidently dictated it from his memory.

بنابراین هیچ دلیلی برای تردید در صحت این سلسلهٔ راویان (اسناد) به خودی خود وجود ندارد، به ویژه از آن رو که بیشتر بندها یا مواد آن از طرق صحیح دیگری نقل شده که از بالاترین درجهٔ صحت برخوردارند.

There is therefore no cause to doubt the authenticity of this chain of transmission (Isnad) in itself and particularly as most of its paragraphs or articles have come mentioned from other authentic paths, of the highest level of authenticity.

به هر حال، بحث کامل این مسئله در بخشی مستقل به آن اختصاص یافته است.

Whatever its case may be, the discussion of this matter in complete detail has an independent section dedicated to it.