هر نظریے یا فکر کا اپنا طریقۂ کار ہوتا ہے۔ جہاں تک اسلوبوں کا تعلق ہے، وہ کسی عمل کو انجام دینے کے مخصوص، غیر دائمی طریقے ہیں۔ تعلیم کے میدان میں اسلوب سے مراد وہ تمام منظم سرگرمیاں ہیں جو استاد اس مقصد کے تحت انجام دیتا ہے کہ اپنے شاگردوں کو ہدف تک پہنچنے میں مدد دے، یعنی افکار، تصورات اور مختلف علوم کو تیزی اور کامیابی کے ساتھ منتقل کرے۔ استاد تعلیمی صورتِ حال کے مطابق مختلف اسلوب اختیار کر سکتا ہے، چنانچہ وہ طلبہ کی سطح کو مدِنظر رکھتا ہے اور مقصد کے حصول کے لیے بہترین اسلوب منتخب کرتا ہے، جیسے مناظرہ، مباحثہ، بیان و روایت، قصہ گوئی، مسئلہ حل کرنا، تجربہ کرنا، براہِ راست عملی مشق، وغیرہ۔ اکثر اوقات اسلوبوں کو عمل انجام دینے کے لیے ایک یا ایک سے زیادہ وسائل کی ضرورت ہوتی ہے۔ وسائل اور اسلوب دائمی نہیں ہوتے؛ وہ حالات، افراد اور امکانات کے مطابق بدلتے، ترقی کرتے اور متنوع ہوتے رہتے ہیں۔ جس طرح کسی عمل کو انجام دینے کے لیے طریقۂ کار کا ہونا ضروری ہے، اسی طرح وسائل اور اسلوب اس طریقۂ کار کو عملی جامہ پہنانے میں اہم کردار ادا کرتے ہیں۔ کسی کام کو تیزی اور کامیابی کے ساتھ پایۂ تکمیل تک پہنچانا اس بات پر منحصر ہے کہ اس عمل کو انجام دینے کے لیے مناسب وسائل اور اسلوب ایجاد کیے جائیں۔

Every idea has its method of execution. As for styles, they are specific non-permanent modes of performing the action. Styles within the subject of education means all types of directed activity that the teacher undertakes with the objective of assisting his students to realise the goal, namely communicating thoughts, concepts and diverse knowledge quickly and successfully. The teacher can choose diverse styles according to what suits the education situation, so he heeds the level of students and chooses the best style to achieve the goal e.g. styles such as debate, discussion, narration, story telling, problem solving, experimentation, direct practical exercises, etc. Often styles require one or more means to perform the action. Means and styles are not permanent; they change, evolve and ennumerate according to circumstances, people and possibilities. Just as a method must exist to execute an action, means and styles play an important role in executing this method. Accomplishing the action quickly and successfully depends upon innovating suitable means and styles to perform this action.

مثال کے طور پر، تعلیم کا طریقہ، یعنی استاد کا عقلی خطاب اور شاگرد کا فکری سیکھنا، تاریخی طور پر قلم اور کاغذ، زبانی طور پر، اور یا نقل و تحریر کے ذریعے پورا کیا جاتا تھا۔ آج کل بھی اسے پورا کرنے کے لیے ذرائع اور طریقے استعمال کیے جاتے ہیں، لیکن وہ پہلے کے ذرائع اور طریقوں سے مختلف ہیں، مثلاً چھپی ہوئی اور متحرک تصاویر، آڈیو کیسٹس، لیبارٹری کے تجربات وغیرہ۔ اسکول کو طلبہ میں عقلی طریقے کو پختہ کرنے کے لیے مناسب ذرائع اور طریقے استعمال کرنے چاہئیں، کیونکہ یہی روشن فکری کی بنیاد ہے اور اسلامی بنیاد پر احیاء کی بھی۔ روشن فکری انسان کے سب سے بڑے مسئلے کو حل کرتی ہے؛ اور وہ انسان کو انسان، زندگی اور کائنات کے بارے میں جامع تصور بھی فراہم کرتی ہے، کہ دنیاوی زندگی سے پہلے کیا تھا اور اس کے بعد کیا ہے، اور اس کا تعلق ان چیزوں سے کیا ہے جو اس سے پہلے اور بعد میں ہیں۔ اس طرح وہ عقلی طریقے کے ذریعے وہ اسلامی عقیدہ حاصل کرتا ہے جو اسلام میں ریاست، امت اور نظام کی بنیاد ہے۔

For instance, the method of education, namely the teacher’s rational address and the student’s intellectual learning was historically accomplished via means and styles such as pen and paper, or orally, and/or through imitation and writing. Nowadays means and styles are also employed to accomplish it but they differ from previous means and styles e.g. printed and moving pictures, audio cassettes, laboratory experiments, etc. The school must use appropriate means and styles to consolidate the rational method in students since this is the basis both for enlightened thinking as well as revival upon the Islamic basis. Enlightened thinking solves man’s greatest problem; and it also provides man the comprehensive idea about man, life and the universe, what preceded earthly life and what follows it, and its relationship with what preceded and what follows it. Thus he attains, via the rational method, the Islamic ‘aqeedah that is the basis for the State, Ummah and system in Islam.

له نولسمه پیړۍ عیسوي کال څخه اروپا، او بیا امریکا او روسیه، په حیرانوونکي ډول صنعتي انقلاب رامنځ ته کولو کې بریالۍ شوې، چې دا پخپله هغو څیړنیزو بڼو پایله وه چې "علمي میتود" په نوم پیژندل شوې. په کتنه کې، علمي میتود یوازې په تجربي علومو کې سم او اغیزمن ثابتیږي؛ همدارنګه دا ویل سمه ده چې دا یو میتود دی، ځکه دا یوه ځانګړې او دایمي څیړنیزه تخنیک دی. خو تېروتنه دا ده چې دې ته د فکر کولو د بنسټ په توګه کتل کیږي، د رښتیني میتود پر ځای، ځکه دا داسې ګڼ حقیقتونه او پوهې نفي کوي چې انسان یې د عقلي میتود په مرسته ثابت کړي، لکه د الله تعالی شتون او د محمد ﷺ نبوت. نو علمي میتود یو سم میتود دی، خو یوازې د هغو ماده‌یي شیانو لپاره ځانګړی دی چې د تجربې وړ وي، ترڅو د تجربې له لارې د مادې حقیقت او ځانګړنې وپیژندل شي. له بلې خوا، عقلي میتود د خپلو څلورو جوړونکو عناصرو سره د فکر کولو بنسټ پاتې دی، ځکه دا نه یوازې د ماده‌یي شیانو په څیړلو کې، لکه په فزیک او نورو کې کارول کیږي، بلکې د فکري عقیدې، قانون جوړونې او تاریخ په څیړلو کې، او همدارنګه د ژبې په څیړلو کې، لکه ادب، هم کارول کیږي. که یوه عقلي پایله د یو شي د شتون په اړه له علمي پایلې سره ټکر ولري، نو عقلي پایله منل کیږي، ځکه د یو شي د شتون په اړه د هغې حکم قطعي دی.

From the 19th century Christian Era, Europe and thereafter America and Russia succeeded in innovating the Industrial Revolution in a breathtaking manner, itself a result of scientific research styles that became known as the “scientific method.” Upon examination, the scientific method proves to be correct and effective in empirical sciences only; similarly it is not wrong to call it a method as it is a specific and permanent research technique. However, the error lies in taking it as a basis for thinking in place of the rational method as that leads to negating the existence of numerous facts and knowledge whose existence man proved via the rational method e.g. the existence of Allah and the Prophethood of Muhammad (salla Allahu ‘alaihi wa sallam). Thus the scientific method is a correct method but specific only to tangible materials (madda) susceptible to experimentation in order to know the material’s reality and attributes via experimenation. Nevertheless the rational method with its four (constituent) elements remains the basis for thinking as it is employed not only in researching tangible materials e.g. in physics etc, but also in researching thoughts like the intellectual doctrine (‘aqeedah), legislation and history as well as in researching language e.g. literature etc. If a rational conclusion happens to contradict with a scientific conclusion with respect to a thing’s existence, the rational conclusion is adopted since its judgement with respect to a thing’s existence is definitive.

دا علمي میتود یوازې په تجربي علومو کې کارول کېږي، لکه کیمیا او فزیک، ترڅو د هغو مادو حقیقت او صفات معلوم شي چې الله تعالی د کائنات په مادو کې انسان د خدمت لپاره مسخر کړي، ترڅو د دغو موادو او صفاتو څخه د اسلامي احکامو سره سم ګټه واخیستل شي.

The scientific method is restricted to use in empirical sciences e.g. chemistry and physics to realise the reality and attributes of the universe’s materials that Allah ta’ala subjugated to man’s service in order to derive benefit from such materials and their attributes according to the Islamic rules.

بعض فلاسفه، به ویژه یونانیان قدیم، «منطقی طریقه» را یوه طریقه‌ی فکر کولو باور لري، په داسې حال کې چې منطق نه یوه طریقه‌ی فکر ده او نه هم د علمي څېړنې (علمي طریقې) کچې ته رسیږي. بلکې منطق د عقلي طریقې (یعنې یو نظر په بل نظر بناء کول ترڅو یوه پایله ته ورسیږو) یوه ډول دی، خو دا یو پیچلی ډول دی چې د غلطۍ، دوکې او ګمراه کولو توان لري. همدارنګه کیدای شي چې د حقیقت برعکس پایلې ته ورسیږي، نو غوره دا ده چې له دې څخه ډډه وشي. که کارول کیږي، نو پایله یې باید د عقلي طریقې له مخې وڅیړل شي.

Some philosophers, particularly the ancient Greeks, consider the “logical method” a method of thinking, whereas logic is neither a method of thinking nor does it reach the level of scientific research (the scientific method). Rather logic remains one style of the rational method (i.e. building one idea upon another idea to reach a conclusion), but it is a complicated style with the potential to err, deceive and mislead. It can also reach the opposite of the reality, thus it is better to avoid it. If used, its conclusion must be subjected to the rational method.

د درسي نصاب ډیزاینر باید د ښوونځیو او ښوونکو لپاره د هرې مضمون د ښوونې د وسیلو او طریقو په غوره کولو کې لاندې نظرونو ته پام وکړي:

The designer of the curriculum for schools and teachers must pay attention to the following thoughts when choosing the teaching means and styles for any subject:

دا وسیلې او طریقې عارضي دي، نو ښوونکي باید د شاګردانو د پوهیدو لپاره مفیدې وسیلې او نوې طریقې رامنځته کړي، پداسې حال کې چې د هغوی حالات او انفرادي توپیرونه په پام کې ونیسي.

Means and styles are temporary, so the teacher must innovate useful means and styles to make students understand the adopted thoughts, while taking their circumstances and individual differences into account.

حواس (سماع، بصر، لمس، شم او ذوق) د فکر یو بنسټیز عنصر دی چې د واقعیت احساس دماغ ته لیږدولو لپاره کارول کیږي. ښوونکی باید زده کونکو ته وفرمایي چې د مطالعې د موضوع (فکر) د واقعیت د احساس لپاره دغه حواس، تر ډیرې شونې اندازې پورې وکاروي، که چیرې دغه واقعیت د مطالعې پر مهال د دوی لپاره شتون ولري. که واقعیت د دوی لاس ته نه وي، نو باید دغه واقعیت د تولو شونو لارو او بڼو په کارولو سره د دوی ذهنونو ته نږدې کړي، تر دې چې دوی یې داسې تصور کړي لکه څنګه چې یې احساس کړی وي، ځکه چې د واقعیت احساس د فکر یو بنسټیز عنصر دی. هرکله چې د واقعیت په احساس کې ډیرې حواس برخه ولري، د شخص د واقعیت احساس ژورېږي او د هغې او د هغې د صفتونو په اړه د هغه قضاوت ډیر دقیق کیږي.

Senses (hearing, sight, touch, smell and taste) are a fundamental element in thinking used to transfer the sense of the reality to the brain. The teacher should enable students to use most of these senses—as much as possible—to sense the reality of the subject of study (thinking) if the reality is accessible to them as they study. If the reality is not accessible, one should bring this reality closer to their minds using all possible means and styles until they imagine it as if they sensed it, since sensing the reality is a fundamental element of thinking. Whenever more senses are involved in sensing the reality, the person’s sensation of the reality deepens and his judgement upon it and its attributes becomes more precise.

د زده کوونکو د ژبنی لاسته راوړنو په پام کې نیولو سره د نصاب په لیکلو او د هغوی په خطاب کې.

Taking into account the students’ linguistic achievement in writing the curriculum and in addressing them.

د انسانی فهم په دې کې ده چې ځانګړي تفصيلات له پوهیدو دمخه د شیانو ټولیز بڼه (صيغه کلیه) درک کړي، په ځانګړې توګه د شپږو تر لسو کلنو زده کوونکو لپاره، او دا کار دې ته اړتیا لري چې:

Taking into account human understanding of the comprehensive form (seegha kuliyya) of things before understanding its details, particularly for students between six and ten years old, which necessitates:

- د معنا لرونکو الفاظو تدریس د توریو له تدریس څخه مخکې کول. کله چې زده کوونکي پوه شي چې د یوه لفظ معنا د هغه ځانګړې حقیقت ته اشاره کوي، نو د لفظ تحلیل پیل کیږي: یعنې د هغه توریو او سیلابونو تشریح چې دا لفظ جوړوي. دې ته د جوړونې پروسه ملګرې کیږي؛ یعنې د زده شوو توریو څخه نوي الفاظ جوړول او د زده شوو الفاظو څخه نوي جملې جوړول. په دې ترکیب سره د ژبې د تدریس دوه لارې، یعنې د توریو لاره او د جملې لاره یوځای کیږي.

- Teaching students the words denoting meanings before teaching them the letters. After they understand that the meaning of a word signifies its specific reality, the process of word analysis begins: which is the explanation of letters and syllables that constitutes that word. This is accompanied by the composition process; namely composing new words from the letters learnt and composing new sentences from the words learnt. This merges two methods of teaching the language: The letter method and the sentence method.

د ښکاره شیانو تشریح ورکول، مخکې له دې چې د هغو ځانګړي اجزاء او صفات ورته وښودل شي.

- Teaching them the description of apparent things before teaching their specific elements and attributes.

د شخصیتونو لنډ ژوندلیکونه ښوول مخکې له دې چې د دغو شخصیتونو تفصیلي ژوند او کړنې ورته ښودل شي.

- Teaching them the summarized biographies of personalities before teaching the detailed lives and actions of these personalities.

د متن عمومي معنا او بنسټیز افکار مخ کې ورزده کول، مخکې له دې چې تفصیلات او څانګې ورزده شي.

- Teaching them the general meanings and basic thoughts in the text before teaching the details and branches.