7.2 د لوړ زده کړې ډولونه
7.2 Types of higher education
د لوړو زدکړو دوه اصلي ډولونه دي:
Higher education is of two main types:
لومړی—د زده کړې له لارې زده کول (چېرې چې ښوونه له څېړنې لوړه ده): دا هغه منظمه او رسمي ښوونه ده چې پوهنځي او پوهنتونونه د نصابونو (منهاجونو)، لیکچرونو او د زده کړې د وخت د جدولونو له لارې وړاندې کوي۔
Firstly—Study by Teaching (where teaching is greater than research): This is organised/formal teaching offered by faculties and universities via courses (manaahij), lectures and educational time tables.
د لومړي درجې سند چې نن ورځ دیپلوم په نوم یادیږي، زده کوونکی هغه وخت ترلاسه کوي که دا زده کړه تخنیکي یا مسلکي وه؛ یا دویم اکاډمیک سند (اجازه) چې نن ورځ "لیسانس" یا "بکلوریا" په نوم یادیږي، د پوهنتون په یوه پوهنځي کې په یوه ځانګړې مضمون کې.
The student attains the “First Degree” certificate known today as a diploma if this education was technical or vocational; or a second academic certificate (ijaaza) known today as a “licence” or “baccalaureate” in a specific subject in one of the university faculties.
دویم—د څیړنې له لارې زده کړه: دا هغه زده کړه ده چې د تدریس وروسته راځي، او په هغې کې څیړنه له تدریس څخه ډیره وي. زده کوونکی په علمي څیړنه کې نوښت زده کوي او په یوې ځانګړې کلتوري یا علمي برخه کې تخصص پیدا کوي. هغه دقیقه او ځانګړې څیړنه ترسره کوي ترڅو یو نوی نظر یا بېسابقې نوې موندنه وکړي. زده کوونکی "لومړۍ نړیواله درجه (اجازه)" ترلاسه کوي، چې نن ورځ د "ماستری" په نوم پیژندل کیږي. وروسته هغه "دویمه نړیواله درجه" ترلاسه کوي، چې نن ورځ د "ډاکټورا" په نوم یادیږي، په کلتوري یا علمي څیړنیز ډګر کې.
Secondly-Study by Research: This is study that follows study by teaching where research is greater than teaching. The student learns to innovate in scientific research, and specialises in a specific cultural or scientific option. He undertakes precise and specialised research in order to discover a novel idea or unprecedented new invention. The student attains the “First International Degree (Ijaza)” known today as a “Masters” degree. Thereafter he attains the “Second International Degree”, known today as a “Doctorate”, in a cultural or scientific research field.