7.3 د لوړو زده کړو ادارې

7.3 د لوړو زده کړو ادارې - د خلافت دولت کې د زده کړې نصاب | Quran Course

این مؤسسو دنده دنده چې تخنیکي کاري ځواک وروزي چې د عصري تخنیکونو په برخه کې مهارت ولري، لکه د مخابراتو وسیلو او کمپیوټرونو ترمیم، او نورې هغه مسلکي برخې چې د ساده مسلکونو په پرتله ژوره پوهه او ساینس ته اړتیا لري. هغه زده کوونکی چې غواړي په دې مؤسسو کې شامل شي، باید د دریم ښوونځیز پړاو (یعنی ۳۶ ښوونیزې دورې) بشپړ کړي، که هغه د ښوونځیزو پړاوونو عمومي ازموینه بریالۍ شوی وي یا نه. پوهان د دې مؤسسو په هره مسلک کې د ښوونې دورې او د هغې لپاره اړین موده ټاکي، همدارنګه هغه مضامین هم ټاکي چې زده کوونکی یې له معافیت څخه برخمن کیږي، که چیرې هغه د دریم ښوونځیز پړاو صنعتي برخه بشپړه کړې وي. د زده کړې د دورې په پای کې زده کوونکی په خپله زده کړې شوې برخه کې د «لومړۍ درجې» سند ترلاسه کوي.

These institutes’ function is to prepare a technical workforce specialised in modern techniques such as repairing electronic devices e.g. telecommunication devices and computers, as well as other vocations that require more in-depth knowledge and science than offered by simple vocations. The student who wishes to join these institutes should complete the third school stage (i.e. 36 school terms) whether or not he passed the general exam for the school stages. Experts determine the schooling terms and the necessary period for each vocation in these institutes, just as they determine the subjects for which the student gains exemption if he completed the industrial option in the third school stage. At the end of the study period, the student attains the “First Degree” certificate in the option he studied.

ان مؤسسات میں زرعی ادارے شامل ہیں جو ریاست کے زراعت کے محکمے کے تحت، ریاست کے تعلیم کے محکمے کے ساتھ تعاون سے کام کرتے ہیں۔ یہ ایسے زرعی مضامین میں مہارت رکھتے ہیں جن کے لیے یونیورسٹی کی تعلیم درکار نہیں ہوتی۔ ان اداروں کا مقصد ایک ایسی ہنرمند افرادی قوت تیار کرنا ہے جو عملی طور پر زراعت کے کام انجام دے سکے، جیسے آبپاشی کے طریقے، درختوں اور فصلوں کی کاشت کا انتظام، پھر کھاد ڈالنا، کانٹ چھانٹ، پیوندکاری (تطعیم) وغیرہ کے ذریعے ان کی دیکھ بھال۔ نیز مویشیوں اور پرندوں جیسے جانوروں کی پرورش، زرعی اجناس کی پروسیسنگ، گوشت کی پروسیسنگ وغیرہ۔ اہلِ ماہرین یہ طے کرتے ہیں کہ کن مضامین میں طالب علم کو چھوٹ حاصل ہوگی، اگر اس نے تیسرے تعلیمی مرحلے میں زرعی شعبہ مکمل کیا ہو۔

Among these institutes are agricultural institutes subordinate to the State’s Department of Agriculture in coordination with the Education Department of the state. They specialise in agricultural subjects that do not need university study. These insititutes serve to prepare a qualified workforce to practically undertake agriculture e.g. techniques of irrigation and organising tree and crop agriculture, followed by tending via fertilisers, pruning, vaccination (tat’eem) etc. Also animal rearing such as livestock and birds, agro-processing and meat-processing etc. Experts determine the subjects for which the student gains exemption if he completed the agricultural option in the third school stage.

دا ادارې د داسې کاري ځواک چمتو کولو دندې ترسره کوي چې د ځینو دندو د ترسره کولو توان ولري، پرته لدې چې زده کوونکی پوهنتون ته ور ننوځي. د دې ادارو د ګډون لپاره غوښتونکي باید لږ تر لږه د ښوونځي پړاوونو عمومي ازموینه بریالۍ کړې وي. متخصصین د هر ډول دې ادارو لپاره د زده کوونکي د ننوتلو شرطونه ټاکي، لکه څنګه چې د هرې برخې مضامین او هره ادارې کې د زده کوونکي د روزنې لپاره اړین ټاکلی وخت هم ټاکي. زده کوونکی د خپلې زده کړې بشپړولو په پای کې د هغې برخې لپاره چې زده یې کړې، د «لومړي درجې» سند ترلاسه کوي.

These institutes’ function to prepare a workforce able to undertake some jobs that do not require the student to join university. To enrol into such institutes the applicant must have at least passed the general exam for the school stages. Experts determine the prerequisites for the student to join each type of these institutes, just as they determine the subjects for each option and the mandatory time period required to prepare the student in each institute. The student attains, upon completing his study, a “First Degree” certificate in the option he studied.

دا ادارې د نرسانو او طبي مرستیالانو لکه د ایکس‌رې ټیکنیشن، د لابراتوار ټیکنیشن او د غاښونو ټیکنیشنانو تولید کوي. همدارنګه داسې انستیټیوټونه شتون لري چې د ساده مالي او اداري مسلکونو لپاره دي، او هغه څه چې د کوچنیو شرکتونو د چلولو او د هغوی د اړوندو حسابونو لپاره اړین دي، لکه د دفتر ساتنه، د نغدو پیسو دفتر او د زکات حسابونه، پرته لدې چې پوهنتون ته ورننوځي.

Some of these institutes produce nurses and medical assistant personnel like X-ray technicians, laboratory technicians and dental technicians. There are also institutes for simple financial and administrative vocations, and whatever is required to run small companiies and their related accounts without the need to join the university e.g. bookkeeping, cashbooks and Zakat accounts.

دې ښوونځيو څخه یو شمیر داسې ښوونکي روزي چې د ښوونځي مختلفو پړاوونو کې کار کولی شي، او همدارنګه د هغو پوهنتون فارغانو لپاره ځانګړي کورسونه چمتو کوي چې غواړي د ښوونې او روزنې په برخو کې کار وکړي.

Some of these institutes produce teachers able to work in the various school stages as well as preparing special courses for university graduates wishing to work in the education fields.

دولت کے ولایتوں میں ادارے ہر ولایت کی ضروریات کے مطابق پھیلے ہوئے اور مختلف النوع ہیں۔ مثال کے طور پر ساحلی ولایتوں میں سمندری پیشوں جیسے ماہی گیری، کشتی سازی اور بندرگاہوں کے انتظام کے ادارے ہیں، جبکہ زراعت کے لیے مشہور ولایتوں میں زرعی ادارے ہیں، اور اسی طرح دیگر۔

Institutes are spread and diversified throughout the State’s wilayahs according to the wilayahs needs. Coastal wilayahs, for instance, have institutes for marine vocations such as fishing, ship repair and running ports; whereas wilayahs known for agriculture have agricultural institutes, and so on.

هغه زده کوونکی چې د «د ښوونځیو د پړاوونو عمومي ازموینه» بریالی شي، د دولتي پوهنتونونو ته د داخلیدو غوښتنه کولی شي. پوهنتونونه بریالي زده کوونکي په کال کې دوه ځلې منني. د ځانګړو برخو ته د شاملیدو لپاره لاندې شرایط اړین دي:

The student who passes the “General Examination for the School Stages” is entitled to apply to enter the State’s universities. Universities accept successful students twice in a year. Acceptance into specific specialisations depend upon the following:

د زده‌کوونکي اوسط نمرې په «د ښوونځي پړاوونو عمومي ازموینه» کې. د زده‌کوونکي د درېیم ښوونځیز پړاو تخصصي انتخاب، چې کلتور، ساینس یا تجارت دی.

The student’s average marks in the “General Examination for the School Stages.” The student’s specialisation option in the third school stage, whether culture, science or commerce.

د ثانوي تعلیم د دریم پړاو په عمومي ازموینه کې د زده کوونکي نمرې په هغو مضامینو پورې اړه لري چې هغه یې د تخصص لپاره غوره کوي. د مثال په توګه، د فقهې او شرعي علومو د پوهنځي زده کوونکی باید د اسلامي فرهنګ او د عربي ژبې په مضامینو کې لوړې نمرې ترلاسه کړي. هغه زده کوونکی چې د انجنیرۍ غوره کوي باید د ریاضیاتو او فزیک په موضوعاتو کې ښه وي، پداسې حال کې چې د طبي علومو زده کوونکی باید د ژوندي علومو (بیولوژي) او کیمیا کې ښه وي، او همداسې نور. کارپوهان د هر پوهنتون د هر تخصص لپاره اړوند مضامین او هر یو لپاره اړین اوسط نمرې ټاکي.

The student’s marks in the subjects in the general exam for the third school stage related to the option he intends to specialise in. The student of the Faculty of Fiqh and Shari’ah Sciences, for instance, must have attained high marks in the subjects of Islamic culture and Arabic language. The student opting for engineering must excel in maths and physics topics, whereas the medical sciences student must excel in life sciences (Biology) and chemistry, and so on. Experts determine the relevant subjects for each university specialisation and the average marks required for each one.

پوهنتون د مختلفو پوهنځیو په شمول دی، لکه:

The university includes various faculties such as:

د اسلامي ثقافت فاکولټۍ او د هغې علوم: تفسیر، فقه، اجتهاد، قضا، د شریعت علوم.

- Faculty of Islamic Culture and its sciences: Tafseer, Fiqh, Ijtihad, judiciary, Shariah sciences.

د عربی ژبې او د هغې د علومو پوهنځی

- Faculty of Arabic Language and its sciences.

د انجینیرینګ علومو پوهنځی: مدني، میکانیکي، برقي، الکترونیکي، مخابراتي، هوایي، کمپیوټر انجینیرینګ، او نور۔

- Faculty of Engineering Sciences: Civil, mechanical, electrical, electronic, telecommunication, aeronautical, computer engineering, etc.

د کمپیوټر ساینس پوهنځی: پروګرامونه، د معلوماتو سیسټمونه، د پروګرام انجنیرینګ، او نور.

- Faculty of Computer Science: Programming, information systems, program engineering, etc.

د علومو پوهنځی: ریاضیات، کیمیا، فزیک، کمپیوټر ساینس، ستورپیژندنه، جغرافیه، ځمکپیژندنه، او نور.

- Faculty of Sciences: Mathematics, chemistry, physics, computing, astronomy, geography, geology, etc.

د طبي علومو پوهنځی: طب، نرسنگ، طبي تحلیل، غاښ ډاکټري، فارمیسي.

- Faculty of Medical Sciences: Medicine, nursing, medical analysis, dentistry, pharmacy.

د زراعتي علومو پوهنځی: د فصلونو زراعت، د ژوو، غواګانو او کپکو روزنه، د خواړو ساتنه، د فصلونو او ژوو د ناروغیو علوم۔

- Faculty of Agricultural Sciences: Crop agriculture, livestock, cattle and poultry rearing, food preservation, crop and livestock disease sciences.

د مالي او اداري علومو پوهنځی: محاسبه، اقتصادي علوم، سوداګري۔

- Faculty of Financial and Adminstrative Sciences: Accounting, economic science, commerce.

د ضرورت له مخې پوهنځي نوي جوړیدای شي یا سره یوځای کیدای شي.

Faculties can be innovated or merged according to need.

دې مرکزونو دنده دا ده چې بېلابېلو فرهنګي او ساینسي ډګرونو کې دقیق او ځانګړی تحقیقي کار وکړي. په فرهنګي ډګرونو کې دوی ژور فکر ته رسېدو کې برخه اخلي، لکه د اوږدمهالو ستراتیژیکو پلانونو په جوړولو کې، د سفارتونو او خبرو اترو له لارې د دعوت د ترسره کولو طریقو کې، یا په فقه، اجتهاد، ژبپوهنه او نورو علومو کې. په ساینسي ډګرونو کې دوی د پلي کېدو ډګرونو لپاره نوي وسایل او طریقې نوښت کوي، لکه صنعت، اتومي ساینس، فضايي ساینس او نور، چې د څېړنې ژورتیا او تخصص ته اړتیا لري۔

These centres’ function is to produce precise and specialised research work in various cultural and scientific fields. In cultural fields, they participate in attaining deep thoughts whether in drawing long-term (strategic) plans, styles for carrying the da’wah via embassies and negotiations, or in Fiqh, Ijtihad, Language Sciences etc. In scientific fields, they work to innovate new means and styles in fields of implementation e.g. Industry, Nuclear Science, Space Science, etc that require depth and expertise in research.

دا مرکزونه یو څو د پوهنتونونو تابع دي، پداسې حال کې چې نور پوهنتونونو څخه خپلواک وي خو د پوهنې وزارت تابع وي. په دې مرکزونو کې علماء، پوهنتونونو ښوونکي او ځينې ممتاز زده کوونکي کار کوي چې د دوی علمي زده کړې د څیړنې، نوښت او پرمختګ وړتيا ښودلې وي.

Some of these centres are subordinate to universities, while others are independent of universities while subordinate to the Education Department. Scholars, university lecturers and some distinguished students—whose academic study displayed research, innovation, and development ability—work in these centres.

7.3 د لوړو زده کړو ادارې

7.3.1 ټیکنیکي موسسات

7.3.2 د کار اخیستنې ادارې

7.3.3 پوهنتونونه

7.3.4 د څیړنې او پراختیا مرکزونه

7.3.5 د اردو تحقیقاتي مرکزونه او اکاډمۍ