تورات د خدای د امر د کیسې بیان کړی دی چې ابراهیم ته یې امر وشو چې خپل یوازینی زوی ذبح کړي، او د اسماعیل په ځای یې د اسحاق نوم اخیستی دی، او د دې بدلون له امله د هغه پېښې وخت او ځای هم بدل شوی دی.

The Torah told the story of God’s commandment to Abraham to slaughter his only son, and instead of calling him Ishmael, it called him Isaac, and because of this change, the time and the place, where the story occurred, has changed.

په تورات کې څه داسې شیان راغلي دي:

Some of what comes in the Torah is as follows:

هغه وویل: «خپل زوی، خپل یوازینی زوی اسحاق چې ته یې ډیر خوښوې، واخله، او د موریاه ځمکې ته لاړ شه؛ …… او هغه ځای ته لاړ چې خدای هغه ته ویلي وو…… هغه وویل: "په هلک لاس مه ږده او هیڅ مه ورسره کوه، ځکه اوس زه پوهېږم چې ته له خدای ویریږې، ځکه چې ته له ما څخه خپل زوی، خپل یوازینی زوی هم نه دی دریغ کړی۔" نو ابراهیم د هغه ځای نوم "یهوه به چمتو کړي" کېښود؛ لکه چې تر نن ورځې پورې ویل کېږي: "د یهوه په غره کې به چمتو کېږي۔" زه به حتماً تا برکت ورکړم، او ستا اولاد به حتماً د آسمان د ستورو او د سمندر د غاړې د ریګو په شان زیات کړم، او ستا اولاد به د خپلو دښمنانو دروازې ونیسي، او ستا په اولاد کې به د ځمکې ټول قومونه برکت ومومي؛ ځکه ته زما د خولې خبرو ته غاړه کېښوده۔» (پیدایښت: ۲۲/۱-۱۸)

“he said, “Take your son, your only son Isaac, whom you love, and go to the land of Moriah;……. and went to the place of which God had told him…. He said, “don’t lay your hand on the boy or do anything to him, for now I know that you fear God, , seeing you have not withheld your son, your only son, from me….. So Abraham called the name of that place, “The LORD will provide”; as it is said to this day, “on the mount of the LORD it shall be provided.” I will surely bless you, and I will surely multiply your offspring as the stars of heaven and as the sand that is on the seashore. And your offspring shall posses the gate of his enemies, and in your offspring shall all the nations of the earth be blessed thy seed shall all the nations of the earth be blessed, because you have obeyed my voice.” (Genesis: 22/1-18).

څرنګه چې مخکې یادونه وشوه، د پیغمبر محمد ﷺ د راتګ ګ‌ډ څو پېشګوۍ شتون لري، او موږ د تحریف او تعصب لاس ویني چې دغه پېشګوۍ پټولو هڅه کوي.

As mentioned earlier, there are several prophecies of the coming of the prophet Muhammad (PBUH), and we can see the hand of alteration and prejudice trying to conceal these prophecies.

دا یو واضح تغییر دی چې د اسحاق نوم د ابراهیم د زوی په توګه ځای پر ځای شوی، پداسې حال کې چې هغه هیڅکله د ابراهیم یوازینی زوی نه و، بلکې د اسماعیل پر ځای. د "یوازینی زوی" دا ویناوې، چې درې ځله تکرار شوې، ذبح شوی ته منسوبوي، او موږ لیدلي چې اسماعیل د څوارلس کلونو لپاره د ابراهیم یوازینی زوی و.

It is a clear alteration to insert the name of Isaac, who was never the only son of Abraham, instead of Ishmael. Describing the slaughtered as “the only son” repeated three times, and we have seen that Ishmael was the only son of Abraham for fourteen years.

دا حقیقت چې اسماعیل د ابراهیم لومړی زوی و، ساتل شوی ده، که څه هم هغه د هاجر زوی و، د سارا خادمه، چې ابراهیم وروسته د ځان لپاره ښځه کړه.

The fact that Ishmael was Abraham’s first son is kept even though he was the son of Hajar, Sarah’s servant, whom he took as a wife later.

د مور حیثیت دا حقیقت نه بدلوي چې هغه لومړی زوی و، او نه د هغه حیثیت بدلوي.

The status of the mother does not change the fact that he was the first son, nor does it change his status.

په تورات کې راغلي دي: «که یو سړي دوې میرمنې ولري، یوه ډېره مینه شوې او بله ونه مینل شوې، او دواړو ځوي زېږولي وي، او که لومړی زوی د ونه مینلې میرمنې وي، نو په هغه ورځ چې هغه خپل مال خپلو زامنو ته میراث ورکوي، نو نشي کولای چې د مینلې میرمنې زوی د ونه مینلې میرمنې لومړني زوی پر مخ وروسته کړي، بلکه باید لومړنی زوی، د ونه مینلې میرمنې زوی، ومني، او د هغه د ټولو شیانو دوه برخې ورکړي، ځکه چې هغه د هغه د ځواک لومړی بڼه ده؛ د لومړني زوی حق هغه ته پاتې دی». (تثنیه:

In the Torah, “If a man has two wives, the one loved and the other unloved, and both the loved and the unloved have borne him children, and if the firstborn son belongs to the unloved, then on the day when he assigns his possessions as an inheritance to his sons, he may not treat the son of the loved as the firstborn in preference to the son of the unloved, who is the firstborn, but he shall acknowledge the firstborn, the son of the unloved, by giving him a double portion of all that he has, for he is the first fruits of his strength. The right of the firstborn is his.” (Deuteronomy:

(۲۱/۱۵-۱۷) خدای تعالیٰ کا بنی اسرائیل ته دا الهی حکم د هغه د عدل اظهار کوي، او بنی اسرائیل باید لومړی د هغه په پلي کولو عمل وکړي. ایا خدای تعالیٰ د خادمې زوی اسماعیل سره ظلم وکړ؟ ایا هغه د هغه عدل سره مخالفت وکړ چې هغه به په خپلو بندګانو تطبیق کوي؟

21/15-17) This divine command to the children of Israel expresses God’s justice, and Israel should be the first to implement it. Was God unjust to Ishmael the son of the servant? Did He contradict the justice that He will impose over his servants?

په دلایلو کې، چې دا ثابتوي چې اسحاق ذبح شوی نه و، یو دلیل دا دی چې ابراهیم ته تر دې چې اسحاق زیږیدلی وي مخکې برکتونه او اولاد ژمنه شوي وه، او دا چې هغه به د ستورو په شمیر وي.

Among the evidence, proving that Isaac was not the slaughtered is that Abraham was promised blessings and offspring before Isaac was even born. That he will be as many as the number of the stars.

(See Genesis 17/21) د هغه د ذبح کولو حکم یوه آزموینه نه وه، ځکه چې هغه پوهیده چې دې زوی ته به یو برکتمن اولاد پیدا شي.

(See Genesis 17/21) The command to slaughter him was not a test, because he knew that this son would have a blessed offspring.

د برنابا د انجیل له مخې، چې موږ دلته یوازې د ملاتړي حوالې په توګه کاروو، عیسی دا وفرمایل. شاګردانو ورته وویل: «ای استاده، په موسی کتاب کې لیکل شوي دي چې وعده د اسحاق په اړه شوې وه.» عیسی د اوښکو په شان ساه وویستله او وې ویل: «دا همداسې لیکل شوي دي، مګر موسی دا نه دی لیکلی، نه یوشع، بلکې زموږ ربیانان، چې له خدایه نه ویریږي! په رښتیا تاسو ته وایم، که تاسو د جبرئیل فرښتې خبرو ته پام وکړئ، نو به د زموږ کاتبانو او عالمانو بدنیتي وموم....» څنګه اسحاق لومړی زیږیدلی دی، کله چې اسحاق زیږیدلی و، اسماعیل اووه کلن و؟ (برنابا: 44/1-11)، او په عامه تورات کې د دوی ترمنځ څوارلس کاله توپیر دی (وګورئ: پیدایښت 16/16، 21/5).

Jesus, according to Barnabas’ Bible, which we use here only as a supportive quotation, stated this. The disciples said to him, “O master, it is written in the Book of Moses, that the promise was made in Isaac." Jesus answered with a groan: "It is so written, but Moses did not write it, nor Joshua, but rather our rabbis, who do not fear God! Truly I say to you, that if you consider the words of the angel Gabriel, you shall discover the malice of our scribes and doctors …..." How is Isaac firstborn, if when Isaac was born Ishmael was seven years old?” (Barnabas: 44/1-11), and in the common Torah, there were fourteen years between them (See Genesis: 16/16, 21/5).

نو ذبح شوی کس اسماعیل دی، او د خدای غر هغه ځمکې کې دی چې هغه پکې اوسېده، او برکت د ابراهیم علیه السلام لپاره د هغه په اولاد کې محفوظ دی، وروسته له هغه چې هغه د خدای د حکم تابع شو او نږدې وو چې خپل یوازینی زوی ذبح کړي.

Therefore, the slaughtered one is Ishmael and God’s mountain is located in the land he lived in, and the blessing is preserved for Abraham in his offspring after he surrendered to the command of God and almost went ahead to slaughter his only son.

یهودو او عیسائیانو د ذبح شوی کس نوم بدل کړ، او هغه مقدس ځای نوم هم بدل کړ چېرې چې دا قصه پېښه شوې وه.

Jews and Christians have altered the name of the slaughtered, and they altered the name of the holy place in which the story took place.

سامریائی تورات دې ځای ته "د لارښوونې ځمکه" وایي، پداسې حال کې چې عبرانۍ تورات ته "المریا" ویل شوي دي، او شاید دا د "المروه" کلمې بدلون وي، چې د یوه غره نوم دی چې د مکې په مقدس مسجد کې واقع دی او دا هغه ځای دی چې اسماعیل پکې لوی شوی و.

The Samaritan Torah called it “the guided land”, while the Hebrew Torah called it “al marya” and possibly it is an alteration of the word “al marwa”, which is the name of a mountain located inside the Holy Mosque in Mecca that is the place, where Ishmael grew up.

په عبري او سامري متنونو دواړو دا ځای "د خدای غر" بولي، او دا نوم په هغه وخت کې د بل هیڅ ځای لپاره نه و کارول شوی؛ له همدې امله یهودو د دې ځای په ټاکلو کې اتفاق نه درلود. سامریانو وویل: دا د گرزیم غر دی. عبرانیانو وویل چې دا د اورشلیم غر دی، چې په هغه کې د خیمې (خیمه عبادت) جوړه شوه، د دې قصې څو پېړۍ وروسته (تواریخ ۲:۳-۱).

Both the Hebrew and Samaritan texts agree on calling this location “God’s mountain”, and that name was not used for any place at that time; therefore, the Jews did not agree in specifying its location. The Samaritans said: It is the mountain of Garzeem. The Hebrews said that it is the mountain of Jerusalem, on which the tabernacle was built several centuries after the story (Chronicles 2:3-1).

په کتاب مقدس د لغتونو کتاب کې ډاکټر پوسټ وایي: «ډېری خلک فکر کوي چې د خیمې (مقدس خیمې) ځای هماغه ځای دی چېرې چې ابراهیم د اسحاق د قرباني کولو لپاره چمتو کېده؛ خو د سامري دود له مخې د اسحاق د ذبح کولو ځای د جرزیم غره وو.» 1

In the Holy Bible’s Dictionary, Doctor Post says, “most people think that the location of the tabernacle is the same location where Abraham was getting ready to sacrifice Isaac; however, according to the Samaritan tradition the location to slaughter Isaac was on the mountain of Garzeem. 1

یسوعی کاهنانو د چاپ شوي متن مصححینو وایي: «د تواریخ دوهمه کتاب (۳/۱) د موریا او الربیا ترمنځ توپیر کوي چې په هغې کې د بیت المقدس خیمه جوړه به شي. خو متن یوه ځمکه ته اشاره کوي چې د موریا په نوم ده، چې په بل هیڅ ځای کې ذکر شوې نه ده، او د ذبح ځای نامعلوم پاتې دی».

The Jesuit priesthood edition proofreaders say, “The second book of Chronicles (3/1) matches between Morya and Alrabya over which the Jerusalem tabernacle will be built. However, the text points to a land by the name of Morya, that is not mentioned in any other location and the slaughtering location remains unknown”.

حقیقت دا دی چې ځای معلوم دی، ځکه چې د قربانۍ کیسه په هغه ځمکه کې پیښه شوې چې هدایت شوې ځمکه ده، یعنې د عبادت ځمکه، او هغه مکه یا فاران ده۔ د دوی اختلاف دا ثابتوي چې دا خبره سمه ده، او د دوی اتفاق چې د ځای نوم د خدای غر دی، سم دی۔ مګر د ځای د تعیین په اړه د دوی اختلاف د اټکل له امله و، او دوی هغه نومونه سره تړلي دي چې د پیښې څو قرنونه وروسته څرګند شوي۔ دوی هغه مقدس کور له پامه غورځولی دی چې په دې ځای کې په هغه وخت کې جوړ شوی و، او د هغه ته د خدای کور ویل کېدل، لکه څنګه چې په هغه ځای کې غر د خدای غر ویل کېده۔

The fact is that the location is known, because the slaughtering story took place in the guided land, which is the land of worship, and that is Mecca or Paran. Their disagreement is proof that this is right, and their agreement that the name of the location is God’s mountain is correct. However, their disagreement on locating the place was due to their guessing, and they have connected it to names that only appeared several centuries after the incident. They have ignored the holy house that was built in this spot at that time, and it was called God’s house, just as the mountain in that spot was called God’s mountain.

دا اختلاف د هغو مهمو اختلافاتو څخه دی چې سامریان او عبرانیان یو له بل څخه جلا کوي. عیسی علیه السلام دا اختلاف پوه شو، ځکه چې یوه وخت یوه سامري ښځه هغه ته راغله او له هغه څخه یې د عبادت د ځای په اړه پوښتنه وکړه چې کوم ځای ټاکل شوی دی. عیسی هغې ته وویل چې دا ځای نه د سامریانو غرزیم غر دی او نه د عبرانیانو هغه عبیال غر دی چې په هغه کې خیمه جوړه شوې وه. ښځې هغه ته وویل: «ای صاحب، زه ګورم چې ته یو نبي یې. زموږ پلرونو په دې غر عبادت کاوه، مګر ته وایې چې هغه ځای چې خلکو باید پکې عبادت وکړي یروشلم دی.» عیسی هغې ته وویل: «ای ښځې، ما باور وکړه، هغه وخت راځي چې نه په دې غر او نه په یروشلم کې به تاسو پلار عبادت کړئ. تاسو هغه څه عبادت کوئ چې نه پیژنئ؛ موږ هغه څه عبادت کوو چې پیژنو، ځکه نجات له یهودو څخه دی. مګر هغه وخت راځي، او اوس هم راغلی دی، کله چې حقیقي عبادت کوونکي به پلار په روح او حقیقت کې عبادت کوي، ځکه پلار داسې خلک غواړي چې هغه عبادت وکړي. خدای روح دی، او هغه کسان چې هغه عبادت کوي باید په روح او حقیقت کې عبادت وکړي.» (یوحنا ۴: ۱۹-۲۴)

This disagreement remains one of the most important disagreements that distinguish the Samaritans and the Hebrews. Jesus realized this disagreement, as at one time a Samaritan woman went to him, and asked him about the real location designated for worship. Jesus told her that the place is not the Samaritan Garzeem Mountain nor was it the Hebrew Aybal Mountain on which the tabernacle was built. The woman said to him: "Sir, I perceive that you are a prophet. Our fathers worshiped on this mountain, but you say that in Jerusalem is the place where the people ought to worship." Jesus said to her, “Woman, believe me, the hour is coming when neither on this mountain nor in Jerusalem will you worship the father. You worship what you do not know; we worship what we know, for salvation is from the Jews. But the hour is coming, and is now here, when true worshipers will worship the Father in Spirit and truth, for the father is seeking such people to worship him. God is Spirit, and those who worship him must worship in Spirit and truth.".” (John: 4/19-24).

د هغو حقیقي خلکو څوک دي چې د سامرۍ او عبرانیانو له لوری پرته بل لوری ته سجده کوي؟ دوی هغه نوې امت دی چې لا زیږیدلی نه دی، ځکه هیڅ بل امت د خپل لمانځه د لوری د تقدس دعوه نه ده کړې پرته له مسلمانانو څخه، هغه لوری چې هر کال میلیونونه مسلمانان ورته سفر کوي.

Who are the true people who prostrate in a direction other than the one of the Samaritans and the Hebrews? They are the new nation that has not been born yet, because no other nation claimed holiness of their prayer's direction other than Muslims, the direction in which millions of Muslims travel every year.

د عیسیٰ علیه السلام هغه خبرې چې د حقیقي سجدې د وخت په اړه یې کړې دي: «خو هغه وخت راځي، او اوس هم رارسیدلی دی»، یعنې ژر، نه دا چې همدا اوس. په متی کې راغلي دي: «عیسیٰ ورته وویل: ته داسې وایې.»

The words uttered by Jesus, about the time of the true prostrates “But the hour is coming, and is now here”, meaning soon not immediately. In Matthew: "Jesus said to him, “you have said so.

مګر زه تاسو ته وایم، له اوس څخه به تاسو د انسان زوی د قدرت د ښیي خوا ته کښېنستی وویني او د آسمان په وریځو راتلونکی وویني». (متی ۲۶:۶۴) او ټول مخاطبین مړه شوي دي او نور نشته، او دوی هغه نه دی لیدلی چې په وریځو راځي.

But I tell you, from now on you will see the son of man seated at the right hand of power and coming on the clouds of heaven.” (Mathew: 26/64) and all the addressed have died and no longer exist, and they did not see him coming on the clouds.

همدارنگه، عیسی علیه السلام وفرمایل: «او هغه ته وویل: په رښتیا، په رښتیا تاسو ته وایم، تاسو به آسمان خلاص وینئ او د خدای فرښتې د انسان زوی باندې پورته کیږي او ښکته راځي.» (یوحنا ۱:۵۱)، او وګورئ (سموئیل ۱:۱۵/۲۸).

Similarly, Jesus said: "And he said to him, “truly, truly, I say to you, you will see heaven opened, and the angels of God ascending and descending on the Son of man." (John: 1/51), and see (Samuel 1: 15/28).

پیغمبر میکاه ﷺ نے مکہ، مسجدِ حرام اور عرفات کے پہاڑ کی طرف حج کے لیے جانے والے لوگوں کا ذکر کیا ہے۔ Wait: the rules say the honorific ﷺ goes after mentions of the Prophet Muhammad only, not other prophets. So I must not write ﷺ after Micah. Also the translation should be in Pashto, not Urdu. Corrected: پیغمبر میکاه نبي ... Let me redo in Pashto. پیغمبر میکاه د مکې، د مسجد الحرام او د عرفات د غره د حج لپاره د تلونکو خلکو یادونه کړې ده. "په وروستیو ورځو کې به داسې پېښ شي چې د ربّ کور غر به د ټولو غرونو په سر ټینګ شي، او له غونډیو به لوړ شي؛ او خلک به ورته ډله ډله روان شي. او ډیری ملتونه به راشي او وایي: راځئ، د ربّ غره ته لاړ شو،" (میکاه ۴:۱-۲).

The prophet Micah mentioned Mecca, the Holy mosque and people going for pilgrimage to the mountain of Arafat. "It shall come to pass in the latter days that the mountain of the house of the LORD shall be established as the highest of the mountains, and it shall be lifted up above the hills; and peoples shall flow to it. And many nations shall come, and say, “Come, let us go up to the mountain of the LORD," (Micah: 4/1-2).

نبي اشعیاه د مکې ښار ته "بانجې" ویلي او د هغو خلکو په اړه یې خبرې کړي دي چې هغې ته به راځي. هغه هغوی ته امنیت، برکتونه او عظمت ژمنه کړې ده. هغه ویلي دي: "ای بانجې، چې نه یې زېږولی، سندرې ووایه؛ ای هغه چې نه یې زېږېدلې، په خوښۍ کې چیغې کړه او بلنده غږ وکړه، ځکه د هغې بې‌کسې ماشومان د هغې ماشومانو څخه ډېر دي چې خاوند لري، وایي څښتن."

The prophet Isaiah called Makkah "the barren” and talked about the crowds that will come to it. He promised them safety, blessings and glory. He said: "Sing, O barren one, who did not bear; break forth into singing and cry aloud, you who have not been in labor, for the children of the desolate one will be more than the children of her who is married,” says the LORD.

د خپلې خیمې ځای پراخ کړه، او د خپلو کورونو پردې وغځوه؛ مه ځنډوه، خپلې ریسۍ اوږدې کړه او خپل میخونه کلک کړه؛ ځکه تاسو به د ښي او چپ لورې ته خپریږئ، او ستاسو اولاد به قومونه وینا کړي او ویرانې به آباد کړي. مه ویریږه، ځکه تا به شرمېدلی نه وای؛ حیران مه شه، ځکه تا به سپک نه کړل شې؛ ځکه تا به د خپلې ځوانۍ شرم هیر کړی او د خپلې کونډتوب ملامت به نور نه یادوې. ځکه ستا جوړونکی ستا خاوند دی، د لښکرونو ربّ د هغه نوم دی؛ او د اسرائیلو سپینه ستا نجات ورکوونکی ده، هغه د ټولې ځمکې خدای بلل کیږي. ځکه ربّ تا د هغې ښځې په شان بلللې چې پریښودل شوې او په روح کې خپګانه ده، د ځوانۍ هغه ښځه په شان چې پریږدل شوې وي، ستا خدای فرمايي. د یوه لنډ وخت لپاره ما تا پریښود، خو په لوی مهربانۍ به تا ټول کړم. د ډېر غوسې په لړ کې د یوه شیبې لپاره مې مخ له تا پټ کړ، خو د تل پاتې مینې سره به ستا په اړه رحم وکړم، ربّ ستا نجات ورکوونکی فرمايي. دا ماته د نوح د ورځو په شان دي: لکه څنګه چې ما قسم وخوړ چې د نوح اوبه نور به ځمکې ته ونه رسیږي، همداسې ما قسم خوړلی چې نور به په تاسو غوسه نه شم او نه به تاسو ملامت کړم.

Enlarge the place of your tent, and let the curtains of your habitations be stretched out; do not hold back; lengthen your cords and strengthen your stakes; For you will spread abroad to the right and to the left, and your offspring will possess the nations and will people the desolate. Fear not, for you will not be ashamed; be not confounded, for you will not be disgraced; for you will forget the shame of your youth, and the reproach of your widowhood you will remember no more. For your Maker is your husband, the LORD of hosts is his name; and the Holy One of Israel is your Redeemer, the God of the whole earth he is called. For the LORD has called you like a wife deserted and grieved in spirit, like a wife of youth, when she is cast off, says your God. For a brief, I deserted you, but with great compassion I will I gather you. In overflowing anger for a moment I hid my face from you, but with everlasting love I will have compassion on you,” says the LORD, your Redeemer. “this is like the days of Noah to me: as I swore that the waters of Noah should no more go over the earth, so I have sworn that I will not be angry with you, and will not rebuke you.

ځکه چې غرونه ممکن ړنګ شي او غونډۍ ممکن له ځایه لیرې شي، خو زما مهرباني به له تا څخه نه لیرې کیږي، او زما د سوله‌ییز عهد به هیڅکله ماتیږي نه، دا د څښتن فرمان دی، هغه چې په تا رحم کوي. اې ستړې شوې، طوفان ځپلې او نه ډاډ شوې، ګوره، زه به ستا ډبرې په سرمه‌ئي رنګ کې کېږدم او ستا بنسټونه به د نیلم ډبرو سره جوړ کړم. زه به ستا برجونه له عقیقو جوړ کړم، ستا دروازې به له لعلونو او ټول دیوال به له ګرانبهه ډبرو جوړ کړم. ستا ټول اولاد به د څښتن لخوا روزل کیږي، او د ستا د اولاد سوکالي به ډیره وي. ته به په صداقت کې ټینګ شې؛ ته به له ظلم لرې اوسې، ځکه چې ته به ونه ویریږې، او له وحشت به لرې اوسې، ځکه چې دا به ستا ته نږدې نه شي. که څوک جګړه پیل کړي، دا زما له لوري نه ده؛ څوک چې ستا سره جګړه وکړي، ستا له امله به ړنګ شي. ګوره، ما هغه لوهار پیدا کړی چې د سکرو اور بلوي او د خپل کار لپاره وسله جوړوي. ما ویجاړونکی هم پیدا کړی چې د ړنګولو لپاره دی. هیڅ هغه وسله چې ستا پر ضد جوړه شي بریالۍ نه شي، او تا به هغه هره ژبه محکومه کړې چې د قضاوت پر مهال ستا پر ضد پورته شي. دا د څښتن د بندګانو میراث دی، او زما له لوري د دوی بریالیتوب دی، دا د څښتن فرمان دی.

For the mountains may depart, and the hills be removed, but my steadfast love shall not depart from you, and my covenant of peace shall not be removed,” says the LORD, who has compassion on you. O afflicted one, storm-tossed and not comforted, behold, I will set your stones in antimony, and lay your foundations with sapphires. I will make your pinnacles of agates, your gates of carbuncles, and all your wall of precious stones. All your children shall be taught by the LORD, and great shall be the peace of your children. In righteousness you shall be established; you shall be far from oppression; for you shall not fear; and from terror; for it shall not come near you. If anyone stirs up strife, it is not from me; whoever stirs up strife with you shall fall because of you. Behold, I have created the smith who blows the fire of coals and produces a weapon for its purpose. I have also created the ravager to destroy; No weapon that is fashioned against you shall succeed, and you shall confute every tongue that rises against you in judgment. This is the heritage of the servants of the LORD, and their vindication from me, declares the LORD." (Isaiah: 54/1-17).

په متن کې د یروشلم او مکې ترمنځ پرتله شوې ده. هغه مکې ته "بانجې" ویلې، ځکه چې د محمد ﷺ څخه دمخه هیڅ نبی په کې نه دی راڅرګند شوی. دا نشي کیدای چې یروشلم ته "بانجې" ویل شوي وي، ځکه دا د انبیاوو کور او د وحي مرکز دی. یو څوک کیدای شي ووایي چې که د اسماعیل په اړه پېشګویي په مکه کې پوره شوې وای، نو "بانجې" کلمه به کارول نه کېده. مطلب دا دی چې پرتله د ده (محمد ﷺ) او د یروشلم د انبیاوو ترمنځ ده. د یشعیاه ﷺ دا خبره چې: "د بانجې ماشومان به د هغې له ماشومانو څخه ډیر وي چې میړه لري" معنا لري چې د هغې اولاد یا میلمانه د یروشلم څخه ډیر دي. دا کلمات "د بانجې ماشومان" د اسماعیل اولاد ته اشاره کوي، چې په تورات کې یې داسې بیان راغلی دی: "او د څښتن فرښته هغې ته وویل: ګوره، ته حامله یې او یو زوی به زېږوې. د هغه نوم به اسماعیل کېږدې، ځکه څښتن ستا مصیبت اوریدلی دی. هغه به د وحشي خره په شان سړی وي، لاس یې به د هرچا په وړاندې وي او د هرچا لاس به د هغه په وړاندې وي، او هغه به د خپلو ټولو خپلوانو په مخ کې ژوند کوي." (پیدایښت ۱۶:۱۱-۱۲)

There is a comparison between Jerusalem and Makkah in the text, he called Makkah "the barren" because it did not give any prophet before the prophet Muhammad (PBUH). It cannot be that he used "the barren" for the Jerusalem, because it is the house of prophets and the core of revelation. One may say that if the prophecy about Ishmael happened in Makkah, then, the word “barren" will not be used. What it means is a comparison between him (Mohammad PBUH) and the prophets of Jerusalem. Isaiah’s saying: for the children of the desolate one will be more than the children of her who is married” means that its children or its visitors are more than those of Jerusalem. These words, “the children of the desolate” indicate the children of Ishmael, who has a description in the Torah as a "And the angel the LORD said to her, “Behold, you are pregnant and shall bear a son. You shall call his name Ishmael, because the LORD has listened to your affliction. He shall be a wild donkey of a man, his hand against everyone and everyone’s hand against him, and he shall dwell over against all his kinsmen." (Genesis: 16/11-12).

زبور کې همدا راز د نجات ورکوونکي مسیح د ښار څخه هم یادونه شوې ده، هغه مبارک ښار چې هلته د خدای کور دی او هلته د اجر و ثواب ډیرښت دی. په دې ښار کې نیک عمل د نورو ښارونو د زرو عملونو په اندازه دی، او هغه ته یې خپل حقیقي نوم (بَکَا) ورکړل شوی دی۔ دا ویل شوي دي: "مبارک دي هغه کسان چې ستا په کور کې ژوند کوي، او تل ستا ستاینه کوي۔ سلاه۔ مبارک دي هغه کسان چې ستا په ذات کې یې ځواک دی، چې زړه یې د صیهون لارو ته متوجه دي۔ کله چې دوي د بَکَا په وادي کې تیریږي، نو دا ځای د چینو ځای جوړوي؛ لومړنی باران هم دې ته د تالابونو جامې اغوندي۔ دوي له ځواک څخه بل ځواک ته ځي؛ هر یو یې په صیهون کې د خدای په مخ کې ښکاره کېږي۔ اې ربه، د لښکرو خدایه، زما دعا واوره، غوږ ونیسه۔ اې د یعقوب خدایه، سلاه۔ اې خدایه، زموږ سپر وګوره، خپل مسح شوي ته مخ واړوه۔ ځکه ستا په محکمو کې یوه ورځ د زرو نورو ځایونو له ورځو غوره ده؛ زه غواړم چې د خپل خدای په کور کې دروازه ساتونکی وی، د بدۍ په خیمو کې د ژوند کولو پرته۔" (زبور ۸۴: ۴-۱۰)۔

Psalms also talk about the city of the savior messiah, the blessed city that has the house of God where the rewards are multiple. Good deeds in this city are equal to thousands in other cities, and he called it by its real name (Baca). It says, "Blessed are those who dwell in your house, ever singing your praise. Selah. Blessed are those whose strength is in you, in whose heart are the highways to Zion. As they go through the valley of Baca, they make it a place of springs; the early rain also covers it with pools. They go from strength to strength; each one appears before God in Zion. O LORD, God of hosts, hear my prayer, give ear. O God of Jacob, Selah. Behold our shield, O God; look on the face of your anointed. For a day in your courts is better than a thousand elsewhere. I would rather be a doorkeeper in the house of my God than dwell in the tents of wickedness." (Psalms: 84/4-10).

عبري متن د بکا نوم یاد کړی، ویلي یې: [ بְּעֵמֶק הַבָּכָא ]، او دا دی لوستل کېږي:

The Hebrew text called it Baca, saying, [ בְּעֵמֶק הַבָּכָא ], and it reads:

(بعقہ عمق حبکا)، یعنی د بکا وادی. د کاتولیک ترجمے کې متن داسې راغلی دی: "د اوښکو د وادي څخه تېرېږي، دا یې د چینو ځای جوړوي. ځکه قانون ورکوونکی به برکت ورکړي، دوی به له نېکۍ څخه نېکي ته ځي: د خدایانو خدای به په صیون کې ولیدل شي" (زبور ۸۴/۶-۷).

(be’eamaq Habaka), meaning the valley of Baca. The text as it appears in the catholic translation is as follows: "Passing through the vale of tears, they make it a place of springs. For the lawgiver shall give a blessing, they shall go from virtue to virtue: the God of gods shall be seen in Zion" (Psalms 84/6-7).

دا عظیم نوم (بَکّہ) د محمد ﷺ د کلی نوم دی۔

This great name (Baca) is Muhammad's (PBUH) hometown name.

قرآن کریم چې د مکې مقدسې ښار نوم پکې راغلی، همدا دی: {بې شکه لومړی کور چې د خلکو لپاره ټاکل شوی هغه هماغه دی چې په بکه (مکه) کې دی، مبارک او د ټولو عالمانو لپاره هدایت دی۔} (آل عمران: ۹۶) د دې کور برکت هغه ډیر اجر دی چې خدای د هغه اوسیدونکو او د هغه زیارت کونکو ته ورکوي۔ یو لمونځ (لکه څنګه چې محمد ﷺ فرمایلي) په بل هر ځای کې د زرو لمونځونو څخه زیات دی،[1] او دا هغه خبره ده چې د زبور په دې خبرې سره سم ده: "ځکه ستا په دربارونو کې یوه ورځ د نورو ځایونو له زرو ورځو څخه غوره ده۔" خو د مقدس بائبل عالمان دې خبرې ته نه غاړه ږدي چې "د ژړا وادي" د "بکا وادي" ده۔ دوی "د بکا وادي" له جغرافیايي نوم څخه په یوه ضایع شوي مفهوم بدل کړی؛ تاسو به یې موقعیت په هیڅ نقشه کې ونه مومئ۔ دوی وایي: "د ژړا هغه وادي چې په زبور ۸۴:۶ کې یاده شوې، شاید یو جغرافیايي ځای وي۔"

The name that the Holy Quran uses to name the holy town of Makkah {Verily, the first House (of worship) appointed for mankind was that at Bakkah (Makkah), full of blessing, and a guidance for Al-'Alamîn (the mankind and jinns).} (Al- Emran: 96) The blessing of this house is the multiple rewards that God gives its residents and visitors. One prayer (as Muhammad (PBUH) said) is equal to more than one thousand prayers anywhere else1, and that agrees with what comes in Psalm: "For a day in your courts is better than a thousand elsewhere." However, the Holy Bible’s scholars will not agree that “the weeping valley” is Baca valley. They changed the "Baca valley" from a geographical name to a degraded idea; you will not be able to find its location on any map. They say, "Regarding the weeping valley that is mentioned in Psalms 84:6 it is possibly a geographical location.

دا شاید یو داسې فکر دی چې ژور معنا لري، لکه څنګه چې هغه کسان چې د خپل رب سره ښه تجربه لري، د هغه د نعمتونو په برکت، د دوی د ژوند بدمرغي به خوښۍ ته اوړي"۔ 1

However, it is probably a thought that has a deep meaning, as those who have a good experience with the Lord, with his blessings, the misery in their lives will turn into joy". 1

البته یو شمیر بین المللي ژباړې د (بکه او د ژړا وادي) نوم بیخي حذف کړی او د (د بلسان وادي) کلمه یې ځای پر ځای کړې ده، لکه د یسوعي کاهنانو چاپ او نور چاپونه، او دا کار یې په زاړه لیکنو باندې تکیه کولو سره کړی دی.

However, some international translations have deleted the name (Baca and the weeping valley) completely, replacing it with the word (the Balsan valley) as in the Jesuit priesthood edition and other editions, in doing that they depended on old writings.

په یسوعی کاهنانو د کشیشۍ چاپ کې، یسوعي پلرونو دا توضیح ورکړې ده چې ولې "د بلسان وادي" عبارت کاروي: "د بلسان وادي" په زړو ژباړو کې او په ځینو لیکنو کې "د ژړا وادي" دی، او د دواړو تلفظ یو شان دی.

In the Jesuit priesthood edition, the Jesuit fathers comment on why they use the phrase "the Balsan valley": "the Balsan valley" in old translations and in some of the writings "the weeping valley” and the pronunciation of the two are the same". 2

په دې سره چې نوم (بکه) د ژړا یا د بلسان د دره په نوم بدل شوی دی، دا واضح دلیل شتون لري چې دا دواړه کلمې، چې په چاپونو او ژباړو کې عام کارول کیږي، یوازې د مکې ښار ته اشاره ده او بل هیڅ ځای ته نه.

In spite of the deliberate alteration of changing the name (Baca) to (the weeping or the Balsan valley), there is clear evidence that these two words, which used commonly in the editions and translations, are an indication to Mecca and no other.

بکه نوم د بلسان ونې په نوم ږد شوی، چې له هغې څخه د اوښکو په شان یو ډول غوند راوځي. دا ونې په مکه کې وده کوي، لکه څنګه چې د مقدسې بائبل عالمانو بیان کړي دي. د مقدسې بائبل د لغت لیکوالان د "ژاړونکو ونو" په اړه وایي: "شاید دا د بلسام ونې یا د هغې په شان بله ونه مراد وي. د عربي هیوادونو کې، د مکې شاوخوا کې، د دې نوم لرونکې ونې موندل کیږي، چې د بلسام یا بلسان ونو سره ورته والی لري او تود سپین شیره لري، او د ژاړونکو ونو نوم ورته ځکه ورکړل شوی، ځکه دا ونې غوند تولیدوي، یا د هغو د مینځ څاڅکو په اړه چې پرې راوباسي."3

Baca was named after the Balsan tree, from which glue that looks like tears is extracted. These trees grow in Makkah as stated by the Holy Bible’s scholars. The writers of the Holy Bible’s dictionary say about the weeping trees: "Maybe it meant the balsam trees or something similar to it. In the Arab countries, near Makkah, trees with that name can be found, similar to the balsam or Balsan trees, and it has a hot white juice, it was named the weeping tree, because these trees produce glue, or in relation to the mist drops that fall on it". 3

ٱلموسوعة الفقهية تُعطينا تأكيدًا بأنّ وادي بَلسَن هو وادي مكّة، وتقول: «إنّ البلسن الأصلي الذي ذكره المؤلّفون القدماء هو "بلسم مكّة" الذي لا تزال مصر تستورده من جزيرة العرب كما كان في القديم، وهو عصارة الشجرة التي تُعرف علميًا باسم (Balsamo Dendron Apabatsmum) التي تنمو في جنوب جزيرة العرب وفي الحبشة، وهي شجرة صغيرة ذات شكل غير منتظم، ولحاؤها أصفر، وهو مثل لحاء الدُّلبِ».[4]

The Clerical Knowledge Encyclopedia gives us affirmation that the valley of Balsan is the valley of Makkah, it says, “The original balsan that was mentioned by the old authors, it is "Makkah's Balsam" which Egypt still imports from the Arabian Peninsula as in the old times. It is the juice of the tree that is scientifically known as (Balsamo Dendron Apabatsmum) which grows in the south of the Arabian Peninsula and in Abyssinia. It is a small tree with an irregular shape, its bark is yellow, the same as that of the plane-tree ". 4