Dikkat çekici olan, Mustafa Kemal'in Çanakkale'den İstanbul'a İngilizlere karşı zafer kazanmış olarak dönmesidir. Bu zafer, Osmanlı silahlı kuvvetlerinin ve Osmanlı Devleti'nin her yerindeki Müslümanların moralini yükseltmiştir. Zaferin İtilaf Devletleri üzerinde de etkisi olmuştur. Buna rağmen Mustafa Kemal, yönettiği ve galip çıktığı savaştan, devletin İngilizlerle savaşma kabiliyetine dair insanların kuşkularını uyandırmak, devletin savaştan çekilip İngilizlerle tek taraflı bir barış antlaşması imzalaması fikrini yaymak için döndü. Devleti Almanları bırakıp İngilizlerin yanında yer almaya zorlamak amacıyla iç bir mücadele başlatmak üzere geri döndü. Savaştan önce aynı görüşte olsa da bunu içinde saklamıştı; ancak savaştan döndükten sonra bu görüşleri insanlar arasında, özellikle subaylar arasında yaymaya başladı ve yüksek rütbeli, güçlü kişileri etkilemeye çalıştı. Bakanlarla görüşmeye, onlarla görüşlerini açıkça paylaşmaya ve onları etkilemeye çalıştı.

What is striking is that Mustafa Kemal returned from the Dardanelles to Istanbul victorious over the British. The victory had its effects on the morale of the Ottoman armed forces and on Muslims all over the Ottoman State. It also had an effect on the Allies. Nevertheless, Mustafa Kemal returned from the battle that he had led and from which he had emerged victorious to arouse people’s doubts about the State’s ability to fight the British, and to generate the idea of the State withdrawing from the war and signing a unilateral peace treaty with the British. He returned to initiate a domestic battle with the State in order to make her forsake the Germans and side with the British. If before the battle he had held the same opinion, he kept it to himself, but now that he had returned from battle, he started spreading these opinions amongst people, especially the army officers, and attempted to influence the high ranking and powerful personalities. He even started to meet with ministers and talked to them openly of his opinions and attempted to influence them.

Bir keresinde o, dışişleri bakanını makamında ziyaret etti. O sırada dışişleri bakanı, Türkiye'nin Almanya'nın yanında savaşa girmesini önerenlerden biri olan Nasimi Bey'di. Nasimi Bey, Mustafa Kemal'i Ana Forta'nın kahramanı olarak sıcak bir şekilde karşıladı ve onunla nazik bir üslupla konuştu. Konuşması, özellikle Devlet'in Çanakkale'de elde ettiği zafer ve Müttefik kuvvetlerini yenilgiye uğratıp geri püskürtmesinin ardından, zarif bir iyimserlikle doluydu. Dışişleri bakanı bu zafere minnettardı ve yenilginin Müttefikler üzerindeki etkisinin farkındaydı; çünkü bu zafer, Rusya'yı kendisine çok ihtiyaç duyduğu savaş mühimmatından mahrum bırakmak, Rusya'nın tedarik eksikliği nedeniyle savaşamamasından dolayı Fransa'yı bir Alman blitzkrieg'ine maruz bırakmak ve dolayısıyla Almanların doğu cephesini güvence altına almak anlamına geliyordu. Güç dengesi, Müttefiklere karşı Almanlar ve Osmanlı Devleti lehine dönmüştü. Dışişleri bakanının iyimser olmasının nedeni buydu. Ancak Mustafa Kemal, karamsarlığı artırmaya ve bakanı kendi görüşlerine ikna etmeye çalıştı. Bakanın argümanlarının gücünü sezmiş gibiydi, bu yüzden tehdide başvurdu ve bakana şöyle dedi: "Size söyleyeceklerime dikkat etmelisiniz! Siyasetçilerin sizi etkilemeye devam etmesine izin verirseniz, hem sizin hem de siyasetçilerin hayal edebileceğinden daha büyük bir sorunla karşı karşıya kalırsınız!" Bunun üzerine bakan huzursuzlandı ve küstahça şöyle dedi: "Ne demek istediğinizi anlamıyorum." Mustafa Kemal dedi ki: "Demek istediğim, ülkenin yıkıma doğru gittiği, sizin ise bunu görmezden geldiğinizdir. Açıkçası bakan olmanız nedeniyle bunu söylemek zorundasınız; ancak kişisel inancınız bunun tamamen tersi olmalı. Şüphesiz bütün gerçekliği görmezden gelmiyorsunuz ve hastalığın kaynağının ve felaketin nerede yattığının farkındasınız." Bakan şaşkına döndü. Ardından Mustafa Kemal'e döndü ve kararlı bir ses tonuyla ona şöyle dedi: Albay! Eğer buraya ülkenin durumu hakkındaki şüphelerinizi dile getirmek için geldiyseniz, size şunu söyleyeyim ki bu tür şüpheleri dile getirmek için ne zaman ne de yer uygundur. Bana gelmekle hata ettiniz, çünkü diğer bakanlarım ve ben Başkomutan'a tam bir güven besliyoruz; bu yüzden gidip onunla görüşmenizi öneririm, böylece o sizin bu korkularınızı dağıtabilir ve sizi endişelendiren şeyleri ortadan kaldırabilir. Ardından onu makamından uğurladı.

On one occasion he visited the foreign minister in his office. The foreign minister at the time was Nasimi Beik, who was from amongst those who suggested that Turkey should enter the war alongside Germany. Nasimi Beik greeted Mustafa Kemal warmly as the hero of Ana Forta and he talked to him in a courteous manner. His talk was full of graceful optimism, especially in the wake of the victory achieved by the State and her defeat and repulsion of the Allies’ armed forces in the Dardanelles. The foreign minister was appreciative of this victory and was aware of the defeat’s effect on the Allies, because it meant keeping Russia deprived of the supplies of the war ammunitions she desperately needed, and subjecting France to a German blitzkrieg due to Russia’s inability to fight through a lack of supplies, which meant that the Germans would secure the eastern front. The balance of power had tilted in favour of the Germans and the Ottoman State against the Allies. It was for this reason that the foreign minister was optimistic. However, Mustafa Kemal attempted to raise pessimism and to convince the minister of his views. It seemed that he sensed the strength of the minister’s arguments, thus he resorted to menace and said to the minister : “You ought to take note of what I am about to tell you! If you allow the politicians to continue affecting you, you will find yourself facing a problem bigger than you and the politicians will have imagined.” Upon this the minister was disquietened and said arrogantly : “I do not know what you mean.” Mustafa Kemal said : “I mean that the country is heading towards destruction, and now you pretend not to see it heading that way. Obviously you are compelled to say this because of your position as minister; however, your personal belief must be completely different to this. You undoubtedly do not ignore the whole reality, and you are undoubtedly aware of the source of the ailment and where the calamity lies.” The minister was stunned. He then turned to Mustafa Kemal and said to him in a sturdy tone : “Colonel! If you have come here to cast your doubts about the country’s situation, then let me tell you that this is neither the time nor the place to cast such doubts. You have made a mistake by coming to me, for my fellow ministers and I have total faith in the Commander in Chief; I therefore suggest that you go and see him so that he can dissipate these fears of yours and eradicate the things that are worrying you.” He then dismissed him from his office.

Ertesi sabah dışişleri bakanı, kendisi ile Mustafa Kemal arasında geçen konuşma hakkında Başkomutanı bilgilendirdi ve ona gereken cezayı vermesi için ısrar etti. Başkomutan, Mustafa Kemal'in Kafkasya'ya sürgün edilmesine karar verdi.

The next morning, the foreign minister briefed the Commander in Chief about the conversation that had taken place between him and Mustafa Kemal and urged him to inflict on him the appropriate punishment. The Commander in Chief decided to banish Mustafa Kemal to the Caucasus.

Hemen sürgün edildi ve bir yıldan fazla bir süre, hiçbir önemli faaliyette bulunamadan orada kaldı.

He was instantly banished and remained there for over a year without being able to undertake any significant activity.

Dışişleri Bakanı ile yapılan bu görüşme, Mustafa Kemal'in Devleti savaştan çıkarmak ve hem devlet adamlarını hem bakanları hem de subayları bu yönde ikna etmek için attığı ilk resmi girişimdi. O dönemde, bu girişimi İngilizlerle belirli temaslara dayanarak yürüttüğünü gösteren hiçbir belirti yoktu. Bu nedenle onun eylemi kişisel bir görüş ve yalnızca kendi çabası olarak değerlendirildi. Sürgüne gönderilmesiyle Devlet bu düşünceden kurtulmuş oldu. Ancak bundan sonra, Mustafa Kemal'in düşüncelerini zor kullanarak hayata geçirmek ve gücü zorla ele geçirmek amacıyla başlattığı bir dizi olay yaşandı; ve bunun üzerine ihaneti açıkça ortaya çıktı.

The meeting with the foreign minister marked the first official endeavour by Mustafa Kemal to lure the State out of the war and to persuade the statesmen, ministers and officers alike, to do so. There was no indication at the time to suggest that he pursued such an initiative on the basis of specific contacts with the British. Thus his action was deemed to be a personal opinion and an exertion solely from his part. By banishing him, the State was rid of this idea. However, a series of events took place afterwards, these being initiated by Mustafa Kemal in order to implement his thoughts by force and to seize power by force, whereupon his treason became manifest.

Birinci olay, kendisinin Kafkasya'da bulunduğu sırada meydana geldi. Bir darbe girişimi düzenlendi ve kendisinin bu işe karıştığı düşünüldü.

As for the first event, this took place while he was in the Caucasus. An attempted coup was staged and it was thought that he was implicated.

Binbaşı Yakup Cemil Bey, arkadaşlarıyla birlikte hükümeti devirmek için komplo kurdu. Arkadaşlarına söylediklerinden şöyle aktarılıyor: "Kendilerini büyük sanan o adamlar aslında küçüktür. Ülke, bu adamların görevlerinden uzaklaştırılmasını ve yerlerine daha vatansever, daha samimi adamların getirilmesini istiyor." Arkadaşları sözünü kesip şöyle dediler: "Bu tür adamların uzaklaştırılması basit bir iştir. Ama sence rejimi eski haline döndürebilecek adam kimdir, bize anlatır mısın?" Bunun üzerine Yakup hiç düşünmeden cevap verdi: "Mustafa Kemal." Komplo daha sonra ortaya çıktı, Yakup ve arkadaşları idam edildi. Mustafa Kemal, Kafkasya'da bulunduğu sırada bu haberi aldı. Haber onu bir yıldırım gibi çarptı. Haber, komploya ortak olan ancak İstanbul'dan kaçıp Mustafa Kemal'in yanına gitmeyi başarmış olan Doktor Hilmi Bey aracılığıyla ulaştı. İstanbul hükümeti, Mustafa Kemal'e Doktor Hilmi'yi tutuklayıp hemen geri göndermesini emretti. Ancak Mustafa Kemal, yetkililere bir telgraf çekerek şunu bildirdi: "Doktor Hilmi şu andan itibaren benim himayemdedir." Hükümet sessiz kalmaktan başka bir şey yapamadı, çünkü Mustafa Kemal ile bir çatışma, olumsuz sonuçlara yol açabilirdi. Böylece hükümete ve devletin ve ordunun birçok önde gelen kişisine, Mustafa Kemal'in iktidarı ele geçirmeyi ve savaştan çekilmeyi amaçladığı açıkça anlaşıldı. Bu suretle Mustafa Kemal, sadece taşıdığı düşüncelerle değil, bu düşünceleri hayata geçirmeyi amaçladığı bir yöntemle de siyaset sahnesine çıkmış oldu. Sonuç olarak, o, ihtiyatın ve endişenin odağı haline geldi.

Major Yaqub Jamil Beik conspired with his friends to topple the government. To quote from what he said to his friends : “Those men who think they are big are in fact small and the country calls for their removal from their posts to replace them with men who have more patriotism and more sincerity.” His friends interrupted : “The removal of such men is a simple matter, but could you tell us about the man who in your view could restore the regime to its old self?” Upon this Yaqub instantly replied : “Mustafa Kemal.” The conspiracy was later uncovered and Yaqub and his friends were executed. Mustafa Kemal heard of this news during his stay in the Caucasus. Its impact upon him was like a thunderbolt. The news reached him via Doctor Hilmi Beik, who was an accessory to the conspiracy, but he had managed to flee from Istanbul and go to Mustafa Kemal. The government in Istanbul had ordered Mustafa Kemal to arrest Doctor Hilmi and send him back at once, but Mustafa Kemal sent a telegram to the authorities in which he said : “Doctor Hilmi is as of now under my protection.” The government could do little but remain silent, for a confrontation with Mustafa Kemal would have led to adverse consequences. Hence, it became clear to the government and to many personalities within the State and the army that Mustafa Kemal was aspiring to seize power and to withdraw from the war. Thus Mustafa Kemal emerged on the political scene not only with the thoughts that he carried, but also with a method by which he aimed at executing those thoughts. Consequently, he became the object of caution and apprehension.

Üçüncü olaya gelince, bu olay meselenin artık sadece bir görüş beyan etmekten ve sıradan bir isyandan ibaret olmadığını gösteriyordu; çünkü Mustafa Kemal iktidarı ele geçirme çabasında ısrar etmeye başlamıştı. Ayrıca, düşüncelerini hayata geçirmek için İngilizlerle temas kurduğu sonucunu çıkarmaya imkân veren pek çok faaliyete girişmişti.

As for the third event, it reflected the fact that the issue was no longer a mere voicing of an opinion and a mere rebellion, for Mustafa Kemal started to persist in his quest to seize power. He also undertook a host of activities from which one could deduce that he had established contact with the British in order to implement his thoughts.

3 Temmuz 1918'de Sultan Muhammed Reşad vefat etti ve tahta, Muhammed Vahideddin, yani Altıncı Muhammed olarak da bilinen kişi geçti. Mustafa Kemal, Vahideddin ile birlikte Almanya'ya gidip Hindenburg ile görüşmüş olduğu için iktidarı ele geçirmek adına fırsatın geldiğine karar verdi. Enver, Mustafa Kemal'i, o sırada veliaht olan Vahideddin ile birlikte Almanya'ya göndermişti; amacı, Mustafa Kemal'in Almanya'nın gücünü kendi gözleriyle görmesi ve bu sayede görüşlerini değiştirmesiydi.

On 3rd July 1918, Sultan Muhammad Rashad died and he was succeeded to the throne by Muhammad Wahid-ud-Deen, otherwise known as Muhammad 5th. Mustafa Kemal decided that the opportunity had come for him to seize power, for he had just accompanied Wahid-ud-Deen to Germany where they met with Hindenburg. Anwar had sent Mustafa Kemal to Germany with Wahid-ud-Deen, who at the time was heir apparent, so that he could see for himself the might of Germany in the hope that he would change his views.

Yolculuklarından dönmelerinden kısa bir süre sonra Muhammed Reşad'ın ölümü gerçekleşti ve Vahideddin tahta çıktı. Mustafa Kemal, Vahideddin'e az önce eşlik etmiş olmasından yararlanma fırsatını hemen değerlendirdi ve onu kendi görüşlerine ikna ederek hükümetin başına getirebilmek için çaba gösterdi. Yeni Padişahı dostane bir tavırla ziyaret etti ve Vahideddin onu sıcak ve nazik bir şekilde karşıladı.

No sooner had they returned from their trip than the death of Muhammad Rashad occurred and Wahid-ud-Deen acceded to the throne. Mustafa Kemal jumped at the opportunity of having just accompanied Wahidud- Deen and attempted to convince him of his views so that he could appoint him the head of the government. He visited the new Sultan on a friendly basis and Wahid-ud-Deen greeted him warmly and courteously.

Ona iyi davrandı ve hatta onun için bir sigara bile yaktı. Bu, Mustafa Kemal'in görüşlerini ondan açıkça konuşmasına cesaret verdi. Bunun üzerine stratejisini anlatmaya koyuldu ve ülkeyi tehdit eden yıkımın yakın olduğunu ona vurguladı. Ayrıca Sultan'ın silahlı kuvvetlerin tam kontrolünü bizzat üstlenmesi ve Enver'i ile Alman komutanları tüm yetkilerinden arındırması gerektiğini, böylece yalnızca adı sanı Sultan olmayıp fiilen işin başındaki kişi olabileceğini söyledi. Ayrıca Yüksek Komuta'nın sorumluluğunu üstlenme konusundaki hazır olduğunu teyit etti ve böylece Osmanlı Devleti'ni içinde bulunduğu uçurumdan kurtarmış oldu.

Dördüncü olaya gelince, bu durum, Mustafa Kemal'in İngilizlerle savaşmak için Suriye cephesine gitmesi yerine ülkeyi onlara teslim edip Anadolu'ya çekilmesinde kendini gösterdi. Emirlerini aldıktan sonra karargâhına, yani Suriye cephesine doğru yola çıktı ve 1918 yılının Ağustos ayı sonunda oraya vardı; Falkenhayn ilkbaharda zaten Almanya'ya dönmüştü, bu yüzden Alman Yüksek Komutanı Liman von Sanders'e rapor verdi. von Sanders onu, Ana Forta günlerinden beri tanıdığı için sıcak bir şekilde karşıladı ve savunma hattının orta kesimine hâkim olan Yedinci Ordu'nun komutasını ona devretti. Cephede orduyu devraldıktan sonra böbrek rahatsızlığından şikâyet etti ve 1 Eylül 1918'den itibaren Nablus'taki komuta merkezinde yatalak kaldı. 19 Eylül'de cephede İngiliz saldırısı başladı; bunun üzerine Mustafa Kemal, birlikleriyle birlikte Ürdün Nehri'ne geri çekildi. Ardından nehri geçti, birliklerini toplayarak çölün yönüne yöneldi ve demiryolu hattı boyunca, durmadan, aceleyle Şam'a ulaşana kadar geri çekildi.

As for the fourth event, this was reflected in the fact that when Mustafa Kemal travelled to the Syrian front to fight the British, he instead surrendered the country to them and withdrew to Anatolia. After having been given his orders, he travelled to his headquarters in the Syrian front and arrived there at the end of August in 1918 and he reported to the German High Commander Liman von Sanders, for Falkenhayn had already returned to Germany in the spring. von Sanders greeted him warmly, for he knew him since the days of Ana Forta, and he handed him the command of the seventh army which dominated the middle part of the line of defence. After assuming the command of the army at the front, he complained of kidney troubles, and he remained bed ridden at the command’s centre in Nablus from 1st September 1918. On 19th September the British attack on the front started, so Mustafa Kemal withdrew with his troops back to the River Jordan. He then crossed the river and gathered his troops and headed towards the desert, hastily withdrawing with them alongside the railway line, without pause until they reached Damascus.

Şam'da Yüksek Komutan von Sanders, 27 Eylül'de kendisine Riaq'ta yeni bir savunma hattı kurması emrini verdi. Bunun üzerine bu görevi yerine getirmek için yola çıktı. Daha sonra Liman von Sanders'in yanına döndü ve Riaq'ta bir savunma hattı düzenlemenin boşuna olacağını, birliklerin düzenlenmesi için ise geniş bir zamana ihtiyaç duyulacağını bildirdi. Ayrıca ilerleyen düşmanlar karşısında Türkiye'nin kendisine giden yolu kapatabilmek için ordunun 100 mil daha Halep'e doğru geri çekilmesini ve Suriye'nin tamamından vazgeçmesini önerdi.

In Damascus, the High Commander von Sanders ordered him on 27th September to establish a new defence line in Riaq, so he went to accomplish that task. He then went back to Liman von Sanders and informed him that it would be useless to organise a line of defence in Riaq and that the organising of troops would require ample time. He also suggested that the army should withdraw a further 100 miles towards Aleppo and abandon the whole of Syria, so that they could block the way to Turkey itself in the face of the advancing enemies.