Osmanlı Devleti'ni etkileyip onu savaştan çekilmeye veya ayrı bir barış yapmaya zorlayabilecek hiçbir kişi, nüfuzlu ordu subaylarının dışında bir konumda değildi. Diğerleri ise hiçbir şey yapabilecek durumda değildi. İngilizler ve Fransızlarla iş birliği yapan Araplardan olan o hainlere gelince, siyasetçi düzeyine yükselemediler; efendileri olan İngilizler ve Fransızlar da onların Devleti etkilemesini beklemiyordu. Onların görevi, Devlete karşı casusluk yapmak ve ona karşı sabotaj eylemleri gerçekleştirmekti. Baş hain olan Şerif Hüseyin bin Ali bile Devlet üzerinde herhangi bir etki sahibi olamayacak kadar zayıftı.

No person was in a position to influence the Ottoman State and make her withdraw from the war or hold a separate peace with her apart from the influential army officers. As for the others, they were not in a position to do anything. As for those traitors from among the Arabs who collaborated with the British and the French, they did not rise to the level of the politicians, nor did their masters - the British and the French, expect them to influence the State. Their task was to act as spies against the State and to carry out acts of sabotage against her. Even the chief traitor, Al- Sharif Hussein ibn Ali, was too weak to have any influence over the State.

Ingilizlerin tek istediği, onu İslam ordusuna, Osmanlı ordusuna karşı sabotaj eylemlerinde kullanmak ve silahlı kuvvetler içinde kendileri lehine bir kamuoyu oluşturmaktı; Müslümanların onlara karşı düşmanlık beslemesini ve kâfir oldukları için Şeriatın emrettiği cihadı onlara karşı ilan etmesini önlemek amacıyla. Bu nedenle, Osmanlı Devleti'ni savaştan çekilmeye zorlama girişimlerinde müttefiklerin savaş sırasındaki dikkat odağı Araplar değildi; onlar daha çok Türk subaylarına yoğunlaştılar.

All that the British wanted, was to use him in acts of sabotage against the Islamic army, the Ottoman army, and in generating a public opinion for them amongst the armed forces, lest the Muslims held feelings of animosity against them and declared on them the Jihad which Shariah commanded, considering that they were Kuffar. Therefore, the Arabs were not the Allies focus of attention during the war in their attempt at making the Ottoman State withdraw from the war, they rather concentrated their attention on the Turkish officers.

Türkler arasında iki subay iki özellikleriyle tanınıyordu: Birincisi, Almanlara duydukları nefret ve Osmanlı Devleti'nin Almanya'nın müttefiki olarak savaşa girmesine karşı çıkışları. İkincisi, iktidarı ele geçirme hırsları ve bu hedefe ulaşmak için gösterdikleri çaba. Bu iki subay Cemal Paşa ve Mustafa Kemal'di. Mustafa Kemal, hiçbir değeri olmayan genç bir subaydı; zeki, hırslı ve Devlet'e karşı faal olmasına rağmen. Cemal Paşa ise nüfuzlu bir konumdaydı; özellikle de bütün Osmanlı Devleti'nin üç kişi tarafından yönetilmesi nedeniyle: Başbakan Talat, Harbiye Nazırı Enver ve dördüncü tümenin komutanı ile Suriye valisi olan Cemal Paşa'nın kendisi. Bu nedenle İtilaf Devletleri Cemal Paşa'yı ayartmaya çalıştı.

From amongst the Turks two officers were known for: Firstly, their hatred for the Germans and their opposition to the Ottoman States entry into the war as an ally to Germany. Secondly, their ambition to seize power and their endeavour to reach that goal. These two officers were Jamal Pasha and Mustafa Kemal. As for Mustafa Kemal, he was a junior officer with no value whatsoever, although he was clever, ambitious and active against the State. Whereas Jamal Pasha was in a position to be influential, especially because of the fact that the whole of the Ottoman State was governed by three men : Tal’at, the Prime Minister, Anwar, the war minister and Jamal Pasha himself, the commander of the fourth division and governor of Syria. Hence, the Allies attempted to entice Jamal Pasha.

Çanakkale Seferi (Gelibolu Seferi) sırasında ve bunun başarısızlığının ardından, Müttefikler Cemal Paşa ile temasa geçerek onun Osmanlı Devleti'ne karşı isyan etmesini sağlamaya çalıştı. Bunun nedeni, İngilizlerin 25 Nisan 1915'te İstanbul'a saldırması ve Gelibolu'yu ele geçirmesiydi; ancak Osmanlı ordusu onlarla karşılaşmış ve ilerleyişlerini durdurmuştu. Böylece tek bir adım bile ilerleyemediler ve öyle ağır kayıplar verdiler ki, müttefik kuvvetlerin komutanı General Hamilton, 16 Ağustos'ta İngiliz savaş sekreteri Lord Kitchener'e takviye ve mühimmat talep eden bir telgraf göndermek zorunda kaldı. Ayrıca 14 Ekim'de İngiliz hükümeti Çanakkale Seferi komutanı General Hamilton'ı görevden aldı ve yerine, Çanakkale Seferi'ni incelemekle görevlendirilen General Charles Monro'yu atadı. Monro, 28 Ekim'de Çanakkale'ye ulaştı ve genel kurmay heyetiyle birlikte Çanakkale kıyı şeridi boyunca ve İngiliz siperlerinin çevresindeki müttefik kuvvetlerin durumunu inceledi. Ardından savaş kabinesine yazarak tahliyeyi tavsiye etti. Ancak savaş sekreteri Lord Kitchener, Monro'nun telgrafından endişeye kapılarak bizzat Çanakkale'ye gitmeye karar verdi.

During the Dardanelles campaign (Gallipoli Campaign) and in the wake of its failure, the Allies attempted to contact Jamal Pasha in order for him to revolt against the Ottoman State. This was due to the fact that the British had attacked Istanbul and seized Gallipoli on 25th April 1915; however the Ottoman army had confronted them and halted their progress. Thus they could not advance a single step and they suffered heavy losses to the point that the commander of the allied forces, General Hamilton, was forced to send on 16th August a telegram to Lord Kitchener, the British war secretary, seeking reinforcements and ammunition. Furthermore, on 14th October, the British government dismissed the commander of the Dardanelles campaign, General Hamilton and replaced him with General Charles Monro who was ordered to investigate the Dardanelles campaign. On 28th October, Monro arrived in the Dardanelles and together with the general staff, he studied the situation of the allied forces along the Dardanelles coastline and around the British trenches. He then wrote to the war cabinet recommending evacuation. However the war secretary Lord Kitchener, was disquietened by Monro’s telegram and decided to travel to the Dardanelles himself.

Ayın 9'unda oraya vardı ve kıyı boyunca ile İngiliz ve Fransız siperlerinin çevresindeki askeri mevzileri inceledi. Müttefik kuvvetlerin, Türklerin Almanya'dan top ve mühimmat temin etmeyi başarmaması hâlinde mevzilerini koruyabileceği sonucuna vardı; çünkü bu durum müttefik kuvvetlerin mevkisini çok kritik hâle getirecekti. Ardından 1 Aralık'ta müttefik kuvvetler birdenbire mevzilerini boşalttı. Çanakkale harekâtı nedeniyle şaşkınlık ve karmaşa içinde bulundukları bu kritik dönemde, İttifak Devletleri Cemal Paşa ile temasa geçmeye ve onunla Osmanlı Devleti'ne karşı isyan etmesi konusunda müzakere etmeye çalıştı. Bu müzakerelerin gerçekten etkili biçimde yapılmış olduğu ve Cemal Paşa'nın prensip olarak kabul edip şartlarını ortaya koyduğu anlaşılıyor. Nitekim 26 Kasım 1915'te Rus Dışişleri Bakanlığı, Paris ve Roma'daki iki büyükelçiliğine 6391 numaralı telgrafı gönderdi; telgraftan alıntı yapacak olursak: "İstanbul'daki Ermeni çevrelerinden bize ulaşan haberler, Cemal Paşa'nın aşağıdaki şartlar yerine getirilirse İstanbul hükümetine karşı düşmanca bir harekete girişmeye istekli olduğunu bildirmektedir:"

He arrived there on 9th November and inspected the military positions along the coastline and around the British and French trenches. He came to the conclusion that the allied forces could maintain their positions unless the Turks managed to acquire canons and ammunition from Germany, for this would render the allied forces’ position very critical. Then on 1st December, the allied forces suddenly evacuated their positions. It was during this critical period and time of confusion in which they were muddled due to the Dardanelles campaign, that the Allies attempted to contact Jamal Pasha and negotiate with him to rebel against the Ottoman State. It seems that these negotiations did effectively take place and Jamal Pasha agreed in principle and laid down his conditions. For on 26th November 1915, the Russian foreign ministry sent to its two embassies in Paris and Rome telegram No 6391; to quote from the telegram : “The news reaching us from the Armenian circles in Istanbul inform us that Jamal Pasha is willing to undertake a hostile move against the government of Istanbul if the following conditions were met :

1- Müttefik devletlerin, Sultan'ın başkanlığındaki Osmanlı Devleti'nin Suriye, Filistin, Irak, Arabistan, Kilikya, Ermenistan ve Kürdistan devletleri üzerindeki egemenliğini tanımaları.

1- That the allied states recognise the sovereignty of the Ottoman State, headed by the Sultan, over the states of Syria, Palestine, Iraq, Arabstan, Kilikia, Armenia and Kurdistan.

2- Sultanlığın Ahmed Cemal Paşa tarafından üstlenilmesi ve onun ardından oğullarının ve torunlarının Sultanlığı üstlenmesi.

2- That the Sultanate is assumed by Ahmed Jamal Pasha and that his sons and grand-sons would assume the Sultanate after him.

3- Ahmed Cemal Paşa'nın, mevcut Sultan ile hükümetinin Almanların elinde esir olduğunu ilan etmeye ve onlara karşı savaş ilan etmeye kalkışması.

3- That Ahmed Jamal Pasha would undertake to proclaim that the present Sultan and his government are prisoners in the hands of the Germans, and to declare war on them.

4- Cemal Paşa'nın isyan ilan etmesi ve hükümete karşı savaşmak üzere yürümesi durumunda, Müttefiklerin ordusunu gerekli silah, yiyecek ve askeri teçhizatla donatmayı üstleneceği.

4- That in the event of Jamal Pasha declaring his rebellion and his march to fight the government, the Allies would undertake to supply his army with the necessary weapons, food and military equipment.

5- Müttefik devletlerin, savaşın sonuna kadar Cemal Paşa'ya gerekli mali yardımı sağlayacağı.

5- That the allied states would offer Jamal Pasha the necessary financial aid till the end of the war.

6- Cemal Paşa'nın Boğazları ve İstanbul'u Müttefiklere teslim etmeyi kabul etmesi.

6- That Jamal Pasha accepts to surrender the straits and Istanbul to the Allies.

7- Cemal Paşa'nın Ermenilere yardım edilmesi için güvenli bir yol sağlamayı üstlenmesi. Telgrafta sayılan koşullar buydu ve görünüşe göre Rusya bu konuda İngilizler ve Fransızlarla müzakere etmişti; Rusya Cemal Paşa'nın şartlarını kabul ederken İngilizler ve Fransızlar kabul etmedi.

7- That Jamal Pasha undertakes to secure a free route to help the Armenians.” This was the list of conditions mentioned in the telegram and it seems that Russia had negotiated with the British and the French, and while Russia had accepted Jamal Pasha’s terms the British and French did not.

12 Aralık 1915'te Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın İkinci Başkanı, Bükreş Büyükelçisine 6130 numaralı telgrafı gönderdi; telgraftan alıntı şöyledir: Cemal Paşa'nın önerdiği konularda ona bir taahhütte bulunmak mümkündür ve gerekirse, İtilaf Devletleri'nden onun istediklerini sağlayacak vaatleri güvence altına alabilecek durumdayız. Ancak, İtilaf Devletleri'nin bunu reddettiği anlaşılıyor. 27 Aralık 1915'te Paris Büyükelçisi, hükümetine bir telgraf gönderdi ve burada şunları yazdı: "6391 numaralı telgrafınızı aldık; bir kopyası Mösyö Brian'a iletildi. Brian içeriğe büyük ilgi gösterdi ve yarın, çok geç olmadan, bunları kabineye sunacağını bildirdi. Bu vesileyle bana ayrıca, bu koşulların bizim için kabul edilebilir olmasına rağmen İngiliz emelleriyle uyuşmadığını ve bunları reddedeceklerini söyledi." Bunun ardından Fransızlar bu koşulları kabul etmekten geri adım attı. 29 Aralık 1915'te büyükelçi, ilk telgrafına ek olarak bir telgraf daha gönderdi. Telgraftan alıntı şöyledir: "Öğrendiğime göre Fransız bakanlar bu anlaşmaya güçlü bir şekilde karşı çıktılar, itirazlarını dile getirmekten de çekinmediler." Şunu da ekledi: "Kesin olan şudur ki, Fransızlar sizin bazı önerilerinizi takdir ediyor ve Osmanlı Saltanatı içinde bir isyanı kışkırtmanın önemini biliyorlar."

On 12th December 1915, the Second Chancellor in the Russian foreign ministry sent telegram 6130 to the Russian ambassador to Bucharest; to quote from the telegram : “It is possible to give Jamal Pasha an undertaking about what he proposes and if necessary, we are in a position to secure from the Allies promises to give him what he wants.” However, it seems that the Allies rejected this. On 27th December 1915, the Russian ambassador to Paris sent a telegram to his government in which he wrote : “We are in receipt of your telegram No 6391, a copy of which was passed on to Monsieur Brian who expressed a great deal of interest in its contents and he declared that he would present them before the cabinet tomorrow, before it is too late. He also said to me on this occasion that although these conditions are acceptable to us, they however do not agree with the British ambitions and they would reject them.” Then the French retracted from accepting the conditions. On 29th December 1915 the ambassador sent a telegram appendant to his first telegram. To quote from the telegram : “What I learnt is that the French ministers resisted strongly this agreement to the point that they did not shrink from expressing their objection.” He added : “What is certain is that the French do appreciate some of your proposals and they are aware of the importance to instigate a revolt within the Ottoman Sultanate.

Onlar bu isyanın dünya savaşında kendilerine çok yararlı olacağına bile inanıyorlardı. Ancak Cemal Paşa ile müzakere etmek için ortaya konulan teklifleri, Fransız egemenliğinin Doğu üzerinde hiçbir hüküm ifade etmeksizin, sizin İstanbul'u ve boğazları ele geçirme emellerinizin gerçekleşmesinden başka bir şey olarak görmüyorlardı. İngilizler daha sonra bu müzakerelere katılmayı reddettiklerini açıkladılar.

They even believe that this revolt would be very useful to them in the world war. However, they do see in the proposals put forward to negotiate with Jamal Pasha nothing but a fulfilment of your ambitions to seize Istanbul and the straits, without making any provisions for the French sovereignty over the East.” The British later declared their rejection to take part in these negotiations.

27 Ocak 1916'da, Londra'daki Rus büyükelçisi Petersburg'daki Rus dışişleri bakanına bir telgraf gönderdi ve bu telgrafta şunu yazdı: Nicholson bana, konuyu bir kez daha gözden geçirdikten ve tüm yönlerini dikkatle inceledikten sonra, İngiliz hükümetinin bu müzakerelere katılmaktan vazgeçmeyi ve onlardan tamamen el çekmeyi gerekli gördüğünü bildirdi. Bu durum, Müttefiklerin Türkiye'yi savaştan çekilmeye zorlama ve bazı subayları iktidarı ele geçirmeye ikna etme fikrinin köklerinin bulunduğunu göstermektedir.

On 27th January 1916, the Russian ambassador to London sent a telegram to the Russian foreign minister in Petersburg in which he wrote: “Nicholson informed me that having reviewed the issue once again and having closely examined all of its aspects, the British government deem it necessary to desist from taking part in these negotiations and to relinquish them for good.” This indicates that the Allies’ idea to make Turkey withdraw from the war and to entice some of the officers to seize power had its roots.

Ancak onlar Osmanlı Devleti'ni parçalamak ve Hilafeti kaldırmak istiyorlardı. Cemal Paşa'nın şartlarından biri İslam topraklarının birliğinin, en azından bir federasyon olarak korunmasıydı; diğer şartlarından biri ise Hilafetin korunmasıydı. Bu yüzden onlar teklifini reddettiler ve onunla müzakere etmeyi kabul etmediler. Doğal olarak başka girişimlerde bulunmuş olmaları gerekir.

They however wanted to dismember the Ottoman State and abolish the Khilafah. Since one of Jamal Pasha’s conditions was to preserve the unity of the Islamic lands, at least as a federation, and as one of his other conditions was to preserve the Khilafah, they rejected his proposal and refused to negotiate with him. It is only natural that they must have undertaken other initiatives.

Makkah Şerifi Hüseyin bin Ali ile yürüttükleri girişimler bilinmekteydi; ancak bunlar Osmanlı Devleti'ni savaştan çekilmeye zorlama amacına hizmet etmezdi. Kuşkusuz, Türk subaylarından bir dizi başkasıyla da birçok başka girişimde bulunmuş olmalılar. Türklerden herhangi biriyle başka müzakerelerin yapıldığına dair bir işaret yoktur; ancak İngilizlerin Devlet içinde Arif Paşa, Damad Ferid ve başkaları gibi ajanları vardı. Birinci Dünya Savaşı öncesinde İngiliz askeri ataşesi çok faal olmuş, serbest hareket ederek birçok girişimde ve temasta bulunmuştu. Bu askeri ataşe, ateşkes imzalandıktan sonra İstanbul'a dönmüş ve müttefik kuvvetlerin komutanıyla birlikte Hilafetin kaldırılmasında önemli bir rol oynamıştır. Dolayısıyla birçok temas kurmuş ve bağlantılar oluşturmuş olması çok muhtemeldir, ancak bunların hiçbiri gün yüzüne çıkmamıştır.

As for their attempts with the Sharif of Makkah, Hussein ibn Ali, these were known, but they would not have served the purpose of making the Ottoman State withdraw from the war, and undoubtedly, they must have made several other attempts with a host of Turkish officers. There is nothing to indicate that other negotiations did take place with anyone from among the Turks, but the British did have their agents within the State, such as Arif Pasha, Damad Farid and others. Before the First World War, the British military attaché had been very active and used to make many moves and contacts, all with a free hand. This military attaché had returned to Istanbul after the cease-fire was signed and he played a major role, together with the commander of the allied forces, in abolishing the Khilafah. Hence, it is very likely that he had made several contacts and established links, although none of these came to light.

Savaş patlak verdiğinde Mustafa Kemal, henüz pek tanınmayan genç bir subaydı; ancak Batı düşünceleriyle ve İslami düşüncelere karşı isyanıyla, İngilizlere olan eğilimi ve Almanlara duyduğu nefretle tanınıyordu. Adı ancak Anafartalar Muharebesi'ndeki katılımından sonra bilinmeye ve övülmeye başladı. O tarihten itibaren geniş bir ün kazandı, adı dillere düştü ve meşhur oldu.

Mustafa Kemal was a little known junior officer when the war broke out, though he was known for his Western thoughts and his rebellion against the Islamic thoughts, and for his inclination towards the British and his hatred for the Germans. It was only after his participation in the battle of Ana Forta that his name became known and celebrated. Since that time, he acquired a wide publicity, his name became celebrated and he became famous.

1915 yılının baharında, Dünya Savaşı'nın ikinci yılının başında, Almanya Fransız topraklarını ele geçirme girişimlerine ara verdi; çünkü ne Almanya ne de Fransa birbirini yenip kesin bir zafer kazanabiliyordu. Bu sırada Ruslar ağır bir darbe almıştı ve Batılı devletler hızla harekete geçip Rusya'ya ihtiyaç duyulan cephanelerini düzenli olarak ulaştırmadıkça, Rusya bu darbeden toparlanıp mücadelesini sürdüremezdi. Batılı Müttefikler bu amaçla gemiler yükledi, ancak Akdeniz'de kuşatılmışlardı ve Rusya'ya ulaşamıyorlardı. Bu nedenle İstanbul'a bir saldırı başlatıp boğazları açmak, gemilerin geçmesine ve Rusya'ya düzenli olarak cephane ulaştırmasına olanak sağlamak zorunlu hale geldi. O sırada Osmanlı ordusunun komutanlığı Alman General Otto Liman von Sanders'in elindeydi. Bir tümenin komutasını Kaymakam Mustafa Kemal Bey'e vermişti ve Müttefiklerin taarruzu da tam bu sırada gerçekleşti.

In the spring of 1915, at the beginning of the second year of the World War, Germany halted her attempts at seizing the French territories because neither Germany nor France could defeat one another and achieve a decisive victory. The Russians had meanwhile suffered a severe battering, from which they could not rise again and resume their struggle unless the Western states acted swiftly and supplied Russia on a regular basis with much needed ammunition. The Western Allies loaded ships for this purpose but they were besieged in the Mediterranean and could not reach Russia. Hence it became imperative to launch an attack on Istanbul and open the straits in order to allow the ships to enter and supply Russia on a regular basis. The command of the Ottoman army was at the time in the hands of the German General Otto Liman von Sanders. He had assigned the command of one division to the “Qa’im Qam” Mustafa Kemal Beik and it was at that time that the Allies’ offensive took place.

15 Nisan 1915'te İngilizler, savaşa yeterince hazırlıklı olarak büyük bir taarruz başlatmaya çalıştı. Savaşa girdiler ve İngiliz birlikleri Gelibolu'ya ulaşmayı ve Osmanlı birliklerini dağıtmayı başardı. Bunun sonucunda General von Sanders, savaşın komutanını görevden almak zorunda kaldı ve yerine o sırada hâlâ albay rütbesinde olan Kaymakam Mustafa Kemal'i atadı. Mustafa Kemal, Çanakkale Boğazı yakınlarındaki en hassas bölgelerden biri olan Ana Forta yakınlarında Osmanlı birliklerinin komutasını üstlendi. Savaş, zirvesini Türklerin tuttuğu ve aşağıdaki İngilizlerin onu ele geçirmeye çalıştığı bir vadi üzerinde yürüyordu. Savaş birkaç gün sürdü ve iki savaşan taraftan hiçbiri üstünlük sağlayamadı. Osmanlılar mevzilerini, İngilizler de kendilerininkini tutmaya devam ederken, aralarındaki çarpışmalar sürerken durum değişmeden kaldı.