Bununla birlikte isyan iniş çıkışlarla devam etti ve İngilizler, Mustafa Kemal'in düşmek üzere olduğu her seferde imdadına yetişmek zorunda kaldı. İsyan başlangıçta başarılı oldu, zira genç subaylar Mustafa Kemal'e katıldı ve onu izlemeye hazır olduklarını bildirdi. Bazı üst rütbeli subaylar da katıldı, ancak Hilafet'e zarar vermemesi şartıyla. Subaylar katılıp böylece önemli bir güç topladıktan sonra, hemen bir hükümet kurmak istedi. Bu nedenle Sivas'tan Rif'at Paşa'yı davet etti. Rif'at Paşa Batı düşünceleriyle baştan çıkmış ve Avrupalıların büyük bir hayranıydı. Mustafa Kemal ayrıca, Ankara bölgesinin ordu komutanı, parlak bir askeri akademisyen ve en kurnaz siyasetçilerden biri olan Ali Fuad'ı da davet etti.

Nevertheless, the rebellion continued with ebbs and flows, and the British were forced to come to Mustafa Kemal’s rescue whenever he was about to fall. The rebellion was at first successful, for the young officers joined Mustafa Kemal and declared their readiness to follow him. Some of the high ranking officers also joined him, but on condition that he would not undermine the Khilafah. Once the officers joined, thus gathering a considerable force, he immediately wanted to set up a government. Hence, he invited Rif ’at Pasha from Sivas. Rif ’at Pasha had been seduced by the Western thoughts and was a great admirer of the Europeans. Mustafa Kemal also invited Ali Fuad, the army commander of the Ankara region, who was a brilliant military academic and one of the shrewdest politicians.

Ali Fuad'a, Naval (Deniz) Bakanlığı'ndan istifa etmiş olan Rif'at Paşa da eşlik ediyordu.

Ali Fuad was also accompanied by Rif ’at Pasha who had resigned from the Naval ministry.

Subaylar arasında bir toplantı yapıldı; delegeler için tutanakları yazma görevini bir sekreter üstlendi. Mustafa Kemal görüşlerini dile getirdi ve düşüncelerini açıkladı. Herkes onunla birlikte, direnişin tek umut olduğu konusunda hemfikirdi. Bunun üzerine uygulanacak bir strateji tasarlandı; özetle, Yunan kuvvetlerinin ilerleyişini engellemek ve boşa çıkarmak amacıyla İzmir karşısındaki milislerin sayısının artırılması ve örgütlenmesi kararlaştırıldı. Ardından bu çatışmalardan yola çıkarak, parçalanmış orduların enkazı üzerinde güçlü ve birleşik bir millî düzenli ordu yeniden kurulacaktı.

A meeting between the officers was held with a secretary assuming the role of writing the minutes for the delegates. Mustafa Kemal expressed his viewpoint and explained his opinions. Everyone agreed with him that resistance was the only hope. Hence, they designed a strategy to be executed, which was summarised as multiplying and organising the militias facing Izmir, in order to hinder and thwart the advance of the Greek forces. Then building up from these skirmishes, they would restructure a strong and unified national regular army, on the ruins of the divided armies.

Direniş önderliğine yönelik bir strateji de tasarlamak gerekiyordu; bu nedenle Fuad'ın batıdaki birliklerin komutasını, Kâzım Kara Bekir'in doğudaki birliklerin komutasını üstleneceği ve Mustafa Kemal'in merkezdeki birliklere komuta edeceği konusunda anlaştılar.

It was also necessary to design a strategy aimed at leading the resistance; thus they agreed that Fuad would assume the command of the troops in the west, that Kathim Qura Bakir would assume the command of the troops in the east and Mustafa Kemal would command the troops in the centre.

Mustafa Kemal daha sonra şunları söyledi: Merkezi hükümet ve Padişah düşmanların etkisi altındadır; bu nedenle burada, Anadolu'da geçici bir hükümet kurmamız gerekir. Bunu söyler söylemez herkes irkildi ve öfke ile tepki gösterdi.

Mustafa Kemal then went on to say : “The central government and the Sultan are under the influence of the enemies, hence, we ought to establish a temporal government here in Anatolia.” No sooner had he finished saying this than everyone flinched and expressed anger and resentment.

Rauf, Halife'yi veya merkezi hükümeti rahatsız edebilecek herhangi bir adımın atılmasına karşı çıktığını dile getirdi. Diğer herkes de Mustafa Kemal'e karşı çıkarak ona şunu söyledi: Ülkeye hizmet ettiği ve ülke yolunda fedakârlık yaptığı sürece, ona güvendiklerini belirtseler de tek şartları, Sultan'ın haklarını zedeleyecek veya duygularını incitecek hiçbir eyleme girişmemesiydi. Ona ayrıca, Hilafet'in her şeyin üstünde tutulması gerektiğini ve Saltanat'ın hiçbir zarar görmemesi gerektiğini vurguladılar.

Ra’uf expressed his opposition to the undertaking of any measure that could upset the Khaleefah or his central government. All the others also opposed Mustafa Kemal and said to him as long as he was serving the country and sacrificing in the way of the country, and that although they had trust in him, their only condition was that he refrained from undertaking any action that would undermine the Sultan’s rights or impair his feelings. They also stressed to him that the Khilafah should be above everything else and that the Sultanate should not come to any harm.

Bu fikir birliği ve bu ısrar karşısında Mustafa Kemal geri adım atmak ve halkın görüşüne boyun eğmek zorunda kaldı. Bu nedenle Hilafetin hiçbir zarara uğramayacağını ilan etti ve onlara istedikleri bütün güvenceleri verdi. Ardından isyankâr faaliyetler başladı.

In the face of this consensus and this persistence Mustafa Kemal was forced to back down and agree to the people’s opinion. Hence he declared that the Khilafah would not come to any harm and he gave them all the guarantees they wanted. Then the rebellious activity started.

Ancak bu ayaklanma, Mustafa Kemal'e katılanların çoğunluğu için işgalci müttefik güçlere karşı bir ayaklanmaydı ve padişaha karşı yalnızca sözde bir ayaklanmaydı; gerçekte ise Mustafa Kemal ve onun birkaç destekçisi için padişaha karşı bir ayaklanmaydı. Bu yüzden Mustafa Kemal niyetlerini gizlemek zorunda kaldı ve Hilafet'e zarar vermeyeceğine dair güvence verdi. Bu nedenle müttefiklerle çatışmalar kaçınılmazdı.

However, since the rebellion was to the majority of those who joined Mustafa Kemal a rebellion against the allied occupiers, and only nominally against the Sultan, and since it was in reality for Mustafa Kemal and a fistful of his supporters a rebellion against the Sultan, Mustafa Kemal was forced to conceal his intentions and gave his assurances that he would not harm the Khilafah. Therefore, clashes with the allies were inevitable.

Bu noktada iki tuhaf olay meydana geldi:

At this juncture two strange incidents took place :

İngilizler, isyancıların denizden Samsun'a ulaşıp Sivas'ı ele geçirmesini önlemek için Samsun'u daha güçlü bir garnizonla güçlendirmeye kararlı olduklarını açıkladılar. Mustafa Kemal, Rif'at'a Samsun'u ne pahasına olursa olsun savunmasını emretti. Ona İngilizlere karşı durmasını ve birliklerini karaya çıkarmalarını engellemesini buyurdu. Bunun üzerine Rif'at emre uydu ve yüz Müslüman adamla birlikte liman kentine doğru yola çıktı. Küçük bir kuvvetle liman kentine ulaşmış olan bir İngiliz albayı vardı. Ancak Rif'at ve birlikleri kente girip bu kuvvetle karşılaştılar, fakat aralarında herhangi bir çatışma yaşanmadı. Bunun ardından İngiliz albayı ve yanındakiler limanda demirli bulunan İngiliz gemisine dönüp ayrıldılar. Sonra herkese, İngiliz kuvvetinin korkuya kapıldığı ve komutanının direnmenin umutsuz olduğunu anlayarak geri çekildiği duyuruldu; böylece Samsun'un İngiliz işgalinden kurtulduğu ve Sivas'ın yerel halkın elinde kaldığı ilan edildi.

The British declared that they were determined to fortify Samsun with a stronger garrison to prevent the rebels from reaching it by sea and seizing Sevas. Mustafa Kemal ordered Rif ’at to defend Samsun at any cost. He ordered him to stand up to the British and prevent them from disembarking their troops. Hence, Rif ’at obeyed and headed towards the seaport accompanied by a hundred Muslim men. A British colonel had reached the seaport with a small force. However, Rif ’at and his troops entered the city and encountered this force but no fighting took place between them. Then the British colonel and those with him returned to the British ship that was anchored in the port and left. Then it was declared to everyone that the British force had become scared and that its commander realised that it was hopeless to resist so he retreated; thus they declared that Samsun was salvaged from the British occupation and that Sivas remained in the hands of the local people.

İkinci olay Yunanlılarla yaşandı. İngilizler, yerel halkın coşkusunu uyandırabilecek bir dizi çatışmada Yunanlıları Türklerle karşı karşıya getirmek için hazırlık yapıyordu. İngilizler, amaçlarına ulaşmak için dökülebilecek başka bir kan varken İngiliz kanının bu amaç uğruna dökülmesine razı olmuyordu; bu nedenle bu savaşlarda Yunanlılar günah keçisi olarak seçildi. Olayın ayrıntıları şöyleydi: Yunanlılar İzmir'de kalmakla yetinmek istemedi ve İzmir valisi, İzmir'de kalmasına dair kendisine verilen talimatı çiğneyerek komşu bölgeleri ele geçirmeye yöneldi. Birliklerinin başında bulunan Yunan komutanı Aideen bölgesine doğru yürüdü; ordu harekete geçtiği anda üzerlerine art arda kurşun yağmaya başladı.

The second incident occurred with the Greeks. The British were preparing the Greeks to engage the Turks in a host of skirmishes, which could evoke the fervour of the locals. The British were reluctant to allow British blood to be shed for this purpose since there was another blood that could be shed in order to achieve it’s aims; thus the Greeks were chosen as the scapegoats in these battles. The elaboration of this event was as follows : The Greeks would not settle for staying in Izmir and the governor of Izmir violated the instructions given to him to remain in Izmir; thus the Greeks moved to seize the neighbouring areas. The Greek commander heading his troops, marched towards the district of Aideen, and as soon as the army moved, a hail of bullets rained down on them repeatedly.

Bunun üzerine Yunan birlikleri şoka girdi ve paniğe kapılarak sakinliğini yitirdi. Sivillere ateş açtılar ve Türkler de aynı şekilde karşılık verdi. Bu rastgele çatışmanın sonucunda Yunanlılar yenildi, Türkler onları geri püskürttü ve Yunan mahallesini ateşe verdi. Yunan ordusu sayıca ve askeri hazırlıkça güçlendikten sonra geri döndü, kenti yeniden işgal etti ve Türk mahallesini ateşe verdi. Ardından, İzmir'de çoğunluğu ele geçirmek amacıyla Türklerin sayısını azaltmak için sivilleri vahşice öldürmeye başladılar. Sonuç olarak, savaşabilecek durumdaki her Türk silaha sarıldı, dağlara çıktı ve işgalcilere karşı mücadele etmeye başladı.

Accordingly, the Greek troops were shocked and panic stricken, and they lost their composure. They opened fire on the civilians, and the Turks replied in kind. As a result of this random fighting, the Greeks were vanquished and the Turks forced them away and set fire to the Greek district. The Greek army came back once their numbers had risen and once their military preparations had increased, and they in turn occupied the city and set fire to the Turkish district. Then they started savagely killing the civilians in order to reduce the number of Turks in order to become the majority in Izmir. As a result, every Turk who was able to fight took up arms, headed for the hills and started fighting the invaders.

23 Temmuz 1919'da, Mezopotamya'nın ücra bir bölgesinde, bir köy okuluna benzeyen küçük bir binada birkaç adam bir araya geldi. Bu delegeler doğu vilayetlerinin milletvekilleriydi. Karışımları tuhaf bir türdendi.

On 23rd July 1919, several men gathered in a tiny building similar to a village school, in a remote district of Mesapotamia. Those delegates were the deputies of the eastern provinces. They were of a strange mixture.

Aralarında eski milletvekilleri, şeyhler, üst düzey devlet memurları, Kürt aşiret liderleri ve subaylar da vardı. Kongre, Ümmet adına açıldı ve gündemin ilk maddesi kongre başkanlığı meselesiydi. Delegelerden biri ayağa kalkarak şunu söyledi: "Muhterem delegeler, Mustafa Kemal'in bu toplantıya başkanlık etmeye uygun olup olmayacağı hakkında görüşlerinizi bildirebilir misiniz?" Hayatında doğu illerinden herhangi birinde hiç milletvekilliği yapmadığını bilmelerine rağmen. Konuşan milletvekili aniden sözünün kesildi ve Mustafa Kemal, büyük bir çoğunlukla kongrenin başkanı seçildi. Kongre on dört gün sürdü ve görüşmeler düzensiz ve gergin bir ortamda yürütüldü. Çok sayıda karar alındı, ardından kongre sona erdirildi.

Among them were former deputies, Sheikhs, senior civil servants, Kurdish tribal leaders and officers. The conference opened in the name of the Ummah, and the first item in the agenda was the issue of chairing the conference. One of the delegates stood up and said : “Could the honourable delegates give their opinion on whether Mustafa Kemal would be suitable to chair this meeting?” knowing that he had never in his life been a deputy over any of the eastern provinces. The deputy was abruptly interrupted and Mustafa Kemal was voted with an overwhelming majority as chairman of the conference. The conference lasted fourteen days and the discussions were conducted in a disorderly and agitated manner. A host of resolutions were adopted then the conference was wound up.

Kararların bazıları şöyleydi:

Some of the resolutions were as follows :

Ümmet, parçalanmaya ve bölünmeye tabi olmayan bir birliktir; doğudaki tüm vilayetler her türlü işgale direnmeye ve yabancı müdahalesine karşı durmaya kararlıdır. İstanbul Hükümeti halkın yanında yer almayı ve onu yabancı istilasına karşı korumayı reddederse, durum bu kritik noktaya geldiği için ülkenin işlerini yürütmesi amacıyla başka bir geçici hükümetin kurulması çağrısı yapmaktan başka bir seçenek kalmayacaktır. Delegeler ayrıca Halife Vahideddin'e hâlâ bağlı olduklarını ve onun biatinin boyunlarında olmaya devam ettiğini açıkça ilan ettiler. Ayrıca, konferansın aldığı kararları uygulamakla görevli olan ve Heyet-i Temsiliye adı verilen bir yapının kurulmasına karar verildi. Mustafa Kemal bu komitenin başkanlığına seçildi; kararlar derhal ümmete yayınlandı ve Avrupa ülkelerine kopyaları gönderildi. Ardından Sivas Kongresi'nin toplanmasına karar verildi.

İngilizler bu orduyu öğrenince, müttefikler adına Sultan'ın orduyu kurmasını engellediler; ateşkes şartlarından birinin birliklerin dağıtılmasını ve yeniden teşkil edilmemesini öngördüğünü ileri sürdüler. Sultan, isyanı bastırmada kendisine serbest hareket alanı tanımaya çalıştı, ancak müttefikler buna kesin bir dille engel oldular. Burada "müttefikler" denildiğinde kastedilen İngilizlerdir; çünkü ülkeye hâkim olanlar onlardı ve müttefikler adına hareket eden, İngiliz Yüksek Komiseri ve onun ofisi ile müttefik kuvvetlerin Başkomutanı Harrington'dı.

When the British learnt of this army, they prevented the Sultan, on behalf of the allies, from forming the army, arguing that one of the clauses in the terms of the truce stipulated the disbandment of the troops, and their non-reformation. The Sultan attempted to give himself a free hand in crushing the rebellion but the allies categorically prevented him from doing so. When it is said the allies, it is meant in this context the British, for they dominated the country and it was the British High Commissioner and his office, together with Harrington, the Commander in Chief of the allied forces, who used to act on behalf of the allies.

Sultan, müttefiklerin ayaklanmaları bastırmak üzere bir birlik göndermesine izin vermekte kararlı olduklarını anlayınca, bu isyanları kimin sona erdirebileceği konusundaki görüşlerini sordu. Israrla talepte bulundu; sonunda müttefikler, tarafsız bir tutum aldıklarını ve Türkiye'nin iç işlerine karışmanın yetkileri dışında olduğunu söyleyerek cevap verdiler. Ülkeyi yönetmek istiyorsa, kanun ve düzeni sağlama sorumluluğunun yalnızca kendisine ait olduğunu bildirdiler.

When the Sultan realised that the allies were adamant in their refusal to allow him to send a task force to quell the disturbances, he requested their opinion as to who would be able to put an end to the disturbances. He strongly persisted in his request, until they answered him by saying that they were taking a neutral stand and that it was beyond their competence to interfere in Turkey’s domestic affairs. They told him that he alone was responsible for maintaining law and order if he wanted to rule over the country.

Damat Ferit Paşa, İngilizlerden hayal kırıklığına uğradığını hissetti ve Sultan kendi imkânlarına başvurmak zorunda kaldı. Bu nedenle, Mustafa Kemal Erzurum'dan Sivas'a giderken onu tutuklatmak için bir plan kurdular. Ancak plan başarısız oldu; çünkü Mustafa Kemal bu planından haberdar oldu, tedbir almayı başardı ve yolculuğunun zamanını değiştirdi. Askerler onu tutuklamak için toplandılar, ancak kendilerine belirlenen yerde onu bulamadılar, çünkü Mustafa Kemal o zamana kadar Sivas'a varmıştı.

Damad Farid Pasha felt let down by the British and the Sultan resorted to using his own means, so he plotted to have Mustafa Kemal arrested while on his way to Sivas from “Ardh-Rum”, but the plot failed because Mustafa Kemal was informed of the plot and managed to take precautions and change the time of his journey. The soldiers gathered to arrest him but failed to find him in the place designated to them, for he had reached Sivas before then.

Bunun üzerine Sultan, Sultanın en büyük destekçilerinden biri olan Gâlib Bey'den bazı Kürt aşiretlerinin başına geçip Sivas şehrine saldırmasını ve konferansın tüm üyelerini tutuklamasını istedi. Ancak bu girişimde başarısız oldu. Konferans üyeleri Anadolu'nun dört bir yanından Sivas'a gelmişti ve konferans 4 Ağustos 1919'da toplandı; başkanlığını Mustafa Kemal yaptı. Ancak onun başkanlığı itirazlara konu oldu. Konferans başlamadan kısa süre önce, Mustafa Kemal'in en yakın dostlarından biri olan Rauf Bey yanına gelerek şöyle dedi: "Konferansın başkanlığını inceledik ve sizin hiçbir koşulda bu görevi kabul etmemenizin uygun olacağı konusunda anlaştık." Konferans Mustafa Kemal'in başkanlığında toplandığında, bazıları ayağa kalkarak onun otoriter davranışlarına itiraz etti; zira o, oylama yapılmadan kendisini konferansın başkanı olarak atamıştı. Bunun üzerine Mustafa Kemal kendini savunmak için ayağa kalktı. Söylediklerinden alıntı yapmak gerekirse: "Bugün birbirimizle savaşıp tartışabileceğimiz konferanslarda değiliz; aksi halde İmparatorluğun yıldızı sönecek ve etkisi kaçınılmaz olarak yok olacaktır." Bu duygusal konuşma etkisini gösterdi; destekçileri ayağa kalkarak alkışladı ve onu coşkuyla karşıladı. Bunun ardından herkes başkanlığı konusunda sessiz kaldı. Oylama yapıldığında, Mustafa Kemal'in çoğunluğu kazandığı açıklandı.

Thereupon the Sultan asked Ghalib Beik, who was one of the Sultan’s greatest supporters, to head some of the Kurdish tribes and invade the city of Sivas, and arrest all the members of the conference. However he failed. The members of the conference had arrived to Sivas from all over Anatolia and the conference was held on 4th August 1919 and was chaired by Mustafa Kemal. However, his chairmanship was subject to objection. Shortly before the conference began, Ra’uf Beik, who was one of Mustafa Kemal’s closest friends, came to him and said : “We have looked into the chairmanship of the conference and consented that you should not accept it no matter what.” When the conference was convened under Mustafa Kemal’s chairmanship, some stood up and objected to his autocratic actions, for he had appointed himself chairman of the conference without a ballot. Upon this Mustafa Kemal stood up to defend himself. To quote from what he said : “We are not today in conferences which allow us to fight and dispute with each other, otherwise the star of the Empire would eclipse and her influence would be inevitably obliterated.” This emotional talk had its effect and his supporters stood to applaud and cheer him; then everyone kept quiet over his chairmanship. When the vote was taken, it was announced that Mustafa Kemal had gained a majority.

Mustafa Kemal, başkan seçilir seçilmez, bir konuşma yapmak üzere ayağa kalktı. Konuşmasına Sultan'a olan bağlılığını açıkça dile getirerek başladı. Ardından konferansın oturumları başladı ve birkaç gün boyunca gürültü, hararetli tartışmalar ve bolca fısıltı içinde sürdü. Sonra çeşitli itirazlar ortaya çıktı ve milletvekillerinden biri ayağa kalkarak şunu söyledi: Konferansın İcra Komitesi'nin kendisinin hükümet olduğunu iddia etme hakkı yoktu; Avrupalılar Anadolu'nun işlerine karışıp tamamını işgal ederse ne yapacaklardı? Askerlerin masraflarını ve memurların maaşlarını ödemek için parayı nereden bulacaklardı? Bir başka milletvekili ayağa kalkıp şunu dedi: Amerika Birleşik Devletleri'nin sömürgeci emelleri yoktur; içine düştüğü kritik çıkmazdan Türkiye'yi kurtarabilecek tek devlet odur. Türkiye, yozlaşmaktan ve yok olmaktan gerçekten kaçınmak istiyorsa izleyebileceği tek yol, Amerika'nın kucağına atılmaktır. Bunun üzerine Rauf Bey, Bakır Sami Bey, Kâzım Kürt Bakır, Rıfat, Ali Fuat ve üç Paşa ayağa kalkarak bu görüşü onayladılar ve bütün içtenlikleriyle savundular. Bir başka milletvekili ayağa kalkıp şunu söyledi: Amerikan manda yönetimi bağımsızlığı yok etmez. Bu sayede İngiliz himayesinden kurtulabiliriz; bu İngiliz himayesi Türkiye'yi aşağılanmış bir sömürgeye çevirecek ve onun konumunu köleliğin düzeyine indirecektir. Konferans bu yönde ilerleyerek Mustafa Kemal'in bütün çabalarını boşa çıkardı ve tüm bu görüşmelerden sonra, Erzurum'da kabul edilenlerden farklı olmayan bir dizi karar aldı. Ancak konferans, üyeleri Mustafa Kemal'e kızgın bir halde dağıldı. Sadece müttefiklere teslim etmeyen ve silahlarını onlara bırakmayan, statüsünü koruyan tek ordu komutanı olan Kâzım Karabekir Paşa, Mustafa Kemal'e yaklaşarak şöyle dedi: "Paşa, senin adına iletişim yürütme girişimi eleştirilere yol açtı. Böyle bir davranışın ve bu kadar zorlu bir yola adım atmanın sonuçlarını, saygıdeğer Paşa'm, sen de tahmin edebilirsin. Bu yüzden lütfen bundan sonra Heyet kendi adına konuşsun." Bu sözler üzerine Mustafa Kemal, konferanstan ayrılırken çok sinirlenmişti.

Bir yandan bu böyleydi; öte yandan Sivas Kongresi haberi İstanbul'a farklı bir ışık altında ulaştı, sanki bu bir Mustafa Kemal zaferiymiş gibi. Bunu, İstanbul hükümetinin kongreyi boykot etmesi destekledi. Bu boykot, Başbakan'ın kongre ile saray arasındaki doğrudan teması engellemesiyle, ayrıca Galib Bey'in kongre delegelerini tutuklamak için Kürt aşiretlerini yönetmesiyle tetiklenmiş olsa da, bu boykotun kendisi ve kongrenin yapılmasındaki başarı, olayları farklı bir ışık altında göstermişti.

This was on the one hand; on the other hand, news of the Sivas conference reached Istanbul in a different light, as if it were a victory to Mustafa Kemal. This was backed by the conference’s boycott of the Istanbul government. Although this boycott was triggered by what the Prime Minister had perpetrated, when he prevented direct contact between the conference and the palace, and also when Ghalib Beik headed the Kurdish tribes to arrest the delegates, this boycott in itself and the success in holding the conference had portrayed events in a different light.

Ayrıca, müttefikler, yani İngilizler, İstanbul'daki yetkililere Mustafa Kemal ile anlaşmaya varmalarını tavsiye etti. Bu ortamda, Selanik günlerinden Mustafa Kemal'in en yakın dostlarından biri olan, adı Abdülkerim olan kişi öne çıkarak Halife'ye, kendisi ile Mustafa Kemal arasında arabulucu olmayı önerdi. Ona, Mustafa Kemal'in her zaman Hilafet'e ve Halife'ye, ayrıca şahsen kendisine sadık olduğunu söyledi. Ayrıca, onu bir anlaşmaya ikna etmeye hazır olduğunu belirtti. Bu düşünceli ruh hali içinde Sultan Vahdettin, isyanı kalıcı olarak sona erdirmek için Mustafa Kemal'in taleplerini dile getirmesine razı oldu. Bunun üzerine Abdülkerim Sivas'ı telefonla arayarak Mustafa Kemal ile konuştu; Mustafa Kemal isyanı sona erdirmeyi kabul etti ve Damat Ferid Paşa hükümetinin görevden alınmasını ile Padişahın feshettiği meclisin yerine geçecek yeni bir meclisin kurulmasını talep etti. Buna uygun olarak Sultan Vahdettin bunu kabul etti.

Furthermore, the allies, namely the British recommended to the officials in Istanbul to come to terms with Mustafa Kemal, and amidst this atmosphere, one of Mustafa Kemal’s closest friends, from the days of Salonika, and whose name was Abdul-Karim, came forward and proposed to the Khaleefah to act as a mediator between him and Mustafa Kemal. He told him that Mustafa Kemal had always been loyal to the Khilafah and to the Khaleefah, and to him personally. He also told him that he was ready to persuade him to come to terms. In the light of this reflective mood, Sultan Wahid-ud-Deen agreed with Mustafa Kemal propounding his demands to end the rebellion for good. Upon this Abdul-Karim telephoned Sivas and spoke to Mustafa Kemal, who agreed to end the rebellion and demanded the dismissal of Damad Farid Pasha’s government and the forming of a new parliament to replace the parliament that the Sultan had dissolved. Accordingly, Sultan Wahid-ud-Deen agreed to this.

Bu nedenle Mustafa Kemal galip çıkan kişi oldu; çünkü herkesin inandığı bir fikir etrafında insanları bir araya getirmeyi başardı: İtilaf devletlerinin ülkeden çıkarılması ve ülkenin onların işgali kâbusundan kurtarılması. Halkta işgale karşı mücadele edebilecekleri ve buna karşı eylemde bulunabilecekleri duygusunu uyandırmayı başardı. Böylece, her ne kadar hepsi onun Halife'ye yönelik niyetlerinden şüphe duysa ve bu niyetleri kutsallıklarına aykırı görseler de, çünkü Halifelik makamı onlar için bir kutsallıktı, kitlelerin umudu ve subayların hayranlığının odağı haline geldi.

Therefore, Mustafa Kemal emerged as the winner, because he succeeded in gathering people around him on the basis of an idea that everyone was convinced of, that is the expulsion of the Allies from the country and her liberation from the nightmare of their occupation. He managed to evoke in them the possibility of fighting occupation and of undertaking actions against it. Hence, he became the object of the masses’ hope and the army officers’ admiration, although they all harboured doubt about his intentions towards the Khaleefah, and they considered these intentions to be against their sanctification, because the post of the Khaleefah was to them a sanctity.

Bu nedenle halkın umudu, Mustafa Kemal'in Halife ile uzlaşmasıydı; böylece kutsal Halifelik makamı korunacak ve işgalci düşmanların kovulması sağlanabilecekti. Bu umut özellikle, İngilizlerin Samsun'u işgal etmesinin engellenmesi ve Yunanlılara karşı verilen mücadele sayesinde, işgalcilere direnme olasılığını hissettikten sonra güçlendi. Böylece halk, kahramanı olarak Mustafa Kemal'i gördükleri bu umuda sarıldı ve bu imkânı Halife'de göremediler.

Hence, people’s hope was for Mustafa Kemal to come to terms with the Khaleefah, so that the sanctified post of the Khaleefah remained intact and so that they could achieve the expulsion of the occupying enemies. This was especially so after sensing through the preventing of the British from occupying Samsun and the fighting of the Greeks, the possibility of resisting the occupiers. Thus they clung to that hope for which they deemed Mustafa Kemal to be its hero, and they could not see in the Khaleefah this possibility.

Bu nedenle, bütün gözler Mustafa Kemal'in üzerindeydi. Halkın çoğu siyasi faaliyetlerin karmaşıklığını ve etkilerinin kapsamını kavrayamıyordu; sıradan bir insanın bunları anlaması zordu, siyasi faaliyetlerde bulunmayan askeri subaylar için de öyleydi. Bu yüzden bu İngiliz oyunlarını fark edemediler. Uluslararası ilişkilere de aşina değillerdi; bu nedenle, müttefiklerini ganimetlerden mahrum bırakma konusundaki İngiliz ısrarını kavrayamadılar. Bu ganimetler yenik devletin elinde bırakılsa ya da ona verilse bile İngiltere bu ısrarından vazgeçmiyordu; böylece uluslararası güç dengesi İngiltere'nin lehine kalacak ve o, önde gelen güç olarak kalmaya devam edecekti. Ayrıca, İtalya'nın ya da Fransa'nın Türk kıyı şeridinin herhangi bir kısmını işgal etmesinin İngiltere'nin doğudaki nüfuzunu ve Akdeniz'deki kuvvetlerini zayıflatacağını bilmiyorlardı. Bu yüzden onların hiçbir şey almasına izin vermediler. Halk ayrıca İngiltere'nin İtalyanları ve Fransızları kendi gücüyle ya da açık eylemlerle değil, başkalarını kışkırtarak, manevralar ve aldatmacayla oradan uzaklaştırdığını da fark edemedi.