جالب این است که مصطفی کمال پس از بازگشت از داردانل به استانبول، در حالی بازگشت که بر انگلیسی‌ها پیروز شده بود. این پیروزی بر روحیه نیروهای مسلح عثمانی و مسلمانان سراسر دولت عثمانی تأثیر گذاشت. بر متفقین نیز تأثیر داشت. با این همه، مصطفی کمال از نبردی بازگشت که خود فرماندهی آن را بر عهده داشت و از آن پیروزمندانه بیرون آمده بود، تا در توانایی دولت برای جنگ با انگلیسی‌ها تردید ایجاد کند و این اندیشه را برانگیزد که دولت باید از جنگ کناره بگیرد و با انگلیسی‌ها پیمان صلح یک‌جانبه امضا کند. او بازگشت تا نبردی داخلی با دولت آغاز کند تا آن را وادار کند که آلمانی‌ها را رها کرده و با انگلیسی‌ها هم‌پیمان شود. پیش از نبرد، او همین عقیده را داشت، اما آن را برای خود نگه داشت؛ ولی اکنون که از نبرد بازگشته بود، شروع به پراکندن این عقاید میان مردم، به‌ویژه افسران ارتش کرد و کوشید بر شخصیت‌های بلندپایه و صاحب قدرت تأثیر بگذارد. او حتی با وزیران دیدار کرد و آشکارا با آنان از عقاید خود سخن گفت و کوشید بر ایشان تأثیر بگذارد.

What is striking is that Mustafa Kemal returned from the Dardanelles to Istanbul victorious over the British. The victory had its effects on the morale of the Ottoman armed forces and on Muslims all over the Ottoman State. It also had an effect on the Allies. Nevertheless, Mustafa Kemal returned from the battle that he had led and from which he had emerged victorious to arouse people’s doubts about the State’s ability to fight the British, and to generate the idea of the State withdrawing from the war and signing a unilateral peace treaty with the British. He returned to initiate a domestic battle with the State in order to make her forsake the Germans and side with the British. If before the battle he had held the same opinion, he kept it to himself, but now that he had returned from battle, he started spreading these opinions amongst people, especially the army officers, and attempted to influence the high ranking and powerful personalities. He even started to meet with ministers and talked to them openly of his opinions and attempted to influence them.

یک بار او به دفتر کار وزیر امور خارجه رفت. وزیر امور خارجه در آن زمان ناسیمی بیک بود که از جمله کسانی بود که پیشنهاد می‌کرد ترکیه به آلمان بپیوندد و در جنگ کنار آن وارد شود. ناسیمی بیک مصطفی کمال را به‌گرمی به عنوان قهرمان آنا فورتا خوش‌آمد گفت و با او به شیوه‌ای مؤدبانه سخن گفت. گفتار او سرشار از خوش‌بینی زیبا بود، به‌ویژه پس از پیروزی‌ای که دولت به دست آورده بود، یعنی شکست دادن و عقب راندن نیروهای مسلح متفقین در داردانل. وزیر امور خارجه قدر این پیروزی را می‌دانست و از تأثیر شکست متفقین آگاه بود، زیرا این پیروزی به معنای محروم نگه داشتن روسیه از تدارکات جنگی‌ای بود که به شدت به آن نیاز داشت، و نیز به معنای آن بود که فرانسه در معرض حملهٔ برق‌آسای آلمان قرار می‌گرفت، چرا که روسیه به دلیل کمبود تدارکات توان ادامهٔ جنگ را نداشت و این یعنی آلمان جبههٔ شرقی را تضمین می‌کرد. توازن قدرت به سود آلمان و دولت عثمانی و علیه متفقین تغییر کرده بود. به همین دلیل بود که وزیر امور خارجه خوش‌بین بود. با این حال، مصطفی کمال کوشید بدبینی را برانگیزد و وزیر را به دیدگاه خود متقاعد کند. به نظر می‌رسید که او قدرت استدلال‌های وزیر را احساس کرده بود، از این رو به تهدید متوسل شد و به وزیر گفت: باید به آنچه می‌خواهم به تو بگویم توجه کنی! اگر اجازه دهی سیاستمداران همچنان تو را تحت تأثیر قرار دهند، خود را با مشکلی بزرگ‌تر از خودت و بزرگ‌تر از آنچه سیاستمداران تصور کرده‌اند روبه‌رو خواهی دید. وزیر با شنیدن این سخن آشفته شد و با تکبر گفت: نمی‌دانم منظورت چیست. مصطفی کمال گفت: منظورم این است که کشور رو به نابودی می‌رود، و تو اکنون وانمود می‌کنی که این مسیر را نمی‌بینی. آشکار است که به دلیل جایگاهت به عنوان وزیر ناچار به گفتن این سخنان هستی؛ با این حال، باور شخصی تو باید کاملاً متفاوت از این باشد. بی‌شک تو کل واقعیت را نادیده نمی‌گیری و بی‌شک از منشأ بیماری و جایی که فاجعه در آن نهفته است آگاهی. وزیر مبهوت شد. او سپس رو به مصطفی کمال کرد و با لحنی محکم به او گفت: سرهنگ! اگر برای ابراز تردیدهایت درباره وضعیت کشور به اینجا آمده‌ای، بگذار به تو بگویم که این نه زمان مناسبی است و نه مکان مناسبی برای طرح چنین تردیدهایی. تو با آمدنت نزد من اشتباه کرده‌ای، زیرا من و همکارانم وزیران، به فرمانده کل قوا اعتماد کامل داریم؛ بنابراین به تو پیشنهاد می‌کنم که نزد او بروی تا او این ترس‌های تو را برطرف کند و چیزهایی را که تو را نگران کرده‌اند از بین ببرد. سپس او را از دفترش بیرون کرد.

On one occasion he visited the foreign minister in his office. The foreign minister at the time was Nasimi Beik, who was from amongst those who suggested that Turkey should enter the war alongside Germany. Nasimi Beik greeted Mustafa Kemal warmly as the hero of Ana Forta and he talked to him in a courteous manner. His talk was full of graceful optimism, especially in the wake of the victory achieved by the State and her defeat and repulsion of the Allies’ armed forces in the Dardanelles. The foreign minister was appreciative of this victory and was aware of the defeat’s effect on the Allies, because it meant keeping Russia deprived of the supplies of the war ammunitions she desperately needed, and subjecting France to a German blitzkrieg due to Russia’s inability to fight through a lack of supplies, which meant that the Germans would secure the eastern front. The balance of power had tilted in favour of the Germans and the Ottoman State against the Allies. It was for this reason that the foreign minister was optimistic. However, Mustafa Kemal attempted to raise pessimism and to convince the minister of his views. It seemed that he sensed the strength of the minister’s arguments, thus he resorted to menace and said to the minister : “You ought to take note of what I am about to tell you! If you allow the politicians to continue affecting you, you will find yourself facing a problem bigger than you and the politicians will have imagined.” Upon this the minister was disquietened and said arrogantly : “I do not know what you mean.” Mustafa Kemal said : “I mean that the country is heading towards destruction, and now you pretend not to see it heading that way. Obviously you are compelled to say this because of your position as minister; however, your personal belief must be completely different to this. You undoubtedly do not ignore the whole reality, and you are undoubtedly aware of the source of the ailment and where the calamity lies.” The minister was stunned. He then turned to Mustafa Kemal and said to him in a sturdy tone : “Colonel! If you have come here to cast your doubts about the country’s situation, then let me tell you that this is neither the time nor the place to cast such doubts. You have made a mistake by coming to me, for my fellow ministers and I have total faith in the Commander in Chief; I therefore suggest that you go and see him so that he can dissipate these fears of yours and eradicate the things that are worrying you.” He then dismissed him from his office.

فردای آن روز، وزیر خارجه، فرمانده کل قوا را از گفتگویی که میان او و مصطفی کمال روی داده بود آگاه ساخت و از او خواست که مجازات شایسته را بر وی اعمال کند. فرمانده کل قوا تصمیم گرفت مصطفی کمال را به قفقاز تبعید کند.

The next morning, the foreign minister briefed the Commander in Chief about the conversation that had taken place between him and Mustafa Kemal and urged him to inflict on him the appropriate punishment. The Commander in Chief decided to banish Mustafa Kemal to the Caucasus.

او فوراً تبعید شد و بیش از یک سال در آنجا ماند، بی‌آنکه بتواند هیچ فعالیت قابل توجهی انجام دهد.

He was instantly banished and remained there for over a year without being able to undertake any significant activity.

ملاقات با وزیر خارجه، نخستین تلاشِ رسمیِ مصطفی کمال برای بیرون کشیدنِ دولت از جنگ و متقاعد کردنِ دولتمردان، وزیران و افسران به این کار بود. در آن زمان هیچ نشانه‌ای وجود نداشت که حاکی از آن باشد او این ابتکار را بر پایه تماس‌های مشخص با انگلیسی‌ها دنبال می‌کرد. از این رو، اقدام او یک نظر شخصی و تلاشی صرفاً از جانب خودش تلقی شد. با تبعید او، دولت از این اندیشه رها شد. با این حال، پس از آن رویدادهایی پیش آمد که مصطفی کمال برای اجرای اندیشه‌هایش با زور و برای تصرف قدرت با زور آغازشان کرد، و در آن هنگام خیانت او آشکار شد.

The meeting with the foreign minister marked the first official endeavour by Mustafa Kemal to lure the State out of the war and to persuade the statesmen, ministers and officers alike, to do so. There was no indication at the time to suggest that he pursued such an initiative on the basis of specific contacts with the British. Thus his action was deemed to be a personal opinion and an exertion solely from his part. By banishing him, the State was rid of this idea. However, a series of events took place afterwards, these being initiated by Mustafa Kemal in order to implement his thoughts by force and to seize power by force, whereupon his treason became manifest.

در مورد رویداد نخست، این واقعه هنگامی رخ داد که او در قفقاز بود. کودتایی ناکام طراحی شد و گمان می‌رفت که او در آن دست داشته است.

As for the first event, this took place while he was in the Caucasus. An attempted coup was staged and it was thought that he was implicated.

میجر یعقوب جمیل بیگ با دوستانش توطئه کرد تا حکومت را سرنگون کند. از آنچه به دوستانش گفت نقل می‌کنیم: «آن مردانی که خود را بزرگ می‌پندارند، در حقیقت کوچکند و کشور خواستار برکناری آنان از مقامشان است تا مردانی با میهن‌پرستی و صداقت بیشتر جای آنان را بگیرند.» دوستانش میان سخنش دویدند: «برکناری چنین مردانی کار ساده‌ای است، اما آیا می‌توانی به ما بگویی چه کسی به نظر تو می‌تواند رژیم را به همان حال نخست خود بازگرداند؟» یعقوب بی‌درنگ پاسخ داد: «مصطفی کمال.» توطئه بعداً کشف شد و یعقوب و دوستانش اعدام شدند. مصطفی کمال در زمان اقامتش در قفقاز از این خبر آگاه شد. این خبر مانند صاعقه بر او فرود آمد. خبر از طریق دکتر حلمی بیگ به او رسید که در توطئه دست داشت، اما توانسته بود از استانبول بگریزد و نزد مصطفی کمال برود. دولت در استانبول به مصطفی کمال دستور داده بود دکتر حلمی را بازداشت کند و فوراً بازگرداند، اما مصطفی کمال تلگرافی به مقامات فرستاد و در آن نوشت: «دکتر حلمی از این پس تحت حمایت من است.» دولت جز سکوت کاری از پیش نمی‌برد، زیرا رویارویی با مصطفی کمال پیامدهای ناگواری در پی داشت. از این رو برای دولت و بسیاری از شخصیت‌های درون دولت و ارتش روشن شد که مصطفی کمال در پی تصاحب قدرت و کناره‌گیری از جنگ است. بدین ترتیب مصطفی کمال نه تنها با اندیشه‌هایی که در سر داشت، بلکه با روشی که با آن قصد اجرای آن اندیشه‌ها را داشت، به صحنه سیاسی وارد شد. در نتیجه، او موضوع احتیاط و نگرانی شد.

Major Yaqub Jamil Beik conspired with his friends to topple the government. To quote from what he said to his friends : “Those men who think they are big are in fact small and the country calls for their removal from their posts to replace them with men who have more patriotism and more sincerity.” His friends interrupted : “The removal of such men is a simple matter, but could you tell us about the man who in your view could restore the regime to its old self?” Upon this Yaqub instantly replied : “Mustafa Kemal.” The conspiracy was later uncovered and Yaqub and his friends were executed. Mustafa Kemal heard of this news during his stay in the Caucasus. Its impact upon him was like a thunderbolt. The news reached him via Doctor Hilmi Beik, who was an accessory to the conspiracy, but he had managed to flee from Istanbul and go to Mustafa Kemal. The government in Istanbul had ordered Mustafa Kemal to arrest Doctor Hilmi and send him back at once, but Mustafa Kemal sent a telegram to the authorities in which he said : “Doctor Hilmi is as of now under my protection.” The government could do little but remain silent, for a confrontation with Mustafa Kemal would have led to adverse consequences. Hence, it became clear to the government and to many personalities within the State and the army that Mustafa Kemal was aspiring to seize power and to withdraw from the war. Thus Mustafa Kemal emerged on the political scene not only with the thoughts that he carried, but also with a method by which he aimed at executing those thoughts. Consequently, he became the object of caution and apprehension.

در مورد حادثه سوم، این امر نشان می‌داد که موضوع دیگر صرفاً بیان یک نظر و شورشی ساده نیست، زیرا مصطفی کمال در تلاش خود برای به دست گرفتن قدرت پافشاری کرد. او همچنین دست به فعالیت‌های متعددی زد که از آن‌ها می‌توان استنباط کرد که برای عملی کردن اندیشه‌های خود با انگلیسی‌ها ارتباط برقرار کرده بود.

As for the third event, it reflected the fact that the issue was no longer a mere voicing of an opinion and a mere rebellion, for Mustafa Kemal started to persist in his quest to seize power. He also undertook a host of activities from which one could deduce that he had established contact with the British in order to implement his thoughts.

در ۳ جولای ۱۹۱۸، سلطان محمد رشاد درگذشت و پس از او محمد وحید الدین، که به محمد پنجم نیز معروف بود، بر تخت نشست. مصطفی کمال تصمیم گرفت که زمان آن فرا رسیده تا قدرت را به دست گیرد، زیرا او تازه وحید الدین را به آلمان همراهی کرده بود، جایی که آنان با هیندنبورگ دیدار کردند. انور، مصطفی کمال را همراه با وحید الدین، که در آن زمان ولیعهد بود، به آلمان فرستاده بود تا با چشم خود قدرت آلمان را ببیند، به این امید که او دیدگاه‌هایش را تغییر دهد.

On 3rd July 1918, Sultan Muhammad Rashad died and he was succeeded to the throne by Muhammad Wahid-ud-Deen, otherwise known as Muhammad 5th. Mustafa Kemal decided that the opportunity had come for him to seize power, for he had just accompanied Wahid-ud-Deen to Germany where they met with Hindenburg. Anwar had sent Mustafa Kemal to Germany with Wahid-ud-Deen, who at the time was heir apparent, so that he could see for himself the might of Germany in the hope that he would change his views.

بلافاصله پس از بازگشت آنها از سفر، محمد رشاد درگذشت و وحید الدین بر تخت نشست. مصطفی کمال از فرصتی که به تازگی همراه وحید الدین بوده بود بهره گرفت و کوشید او را به دیدگاه‌های خود متقاعد کند تا بتواند وی را به ریاست دولت منصوب نماید. او با حسن نیت به دیدار سلطان جدید رفت و وحید الدین با گرمی و ادب از او استقبال کرد.

No sooner had they returned from their trip than the death of Muhammad Rashad occurred and Wahid-ud-Deen acceded to the throne. Mustafa Kemal jumped at the opportunity of having just accompanied Wahidud- Deen and attempted to convince him of his views so that he could appoint him the head of the government. He visited the new Sultan on a friendly basis and Wahid-ud-Deen greeted him warmly and courteously.

او را گرم پذیرفت و حتی برای او سیگار روشن کرد. این رفتار، مصطفی کمال را تشویق کرد که صریحاً دیدگاه‌های خود را با او در میان بگذارد. از این رو، به شرح راهبرد خود پرداخت و بر این نکته تأکید کرد که ویرانی‌ای که کشور را تهدید می‌کند قریب‌الوقوع است. همچنین گفت که سلطان باید شخصاً فرماندهی کامل نیروهای مسلح را بر عهده گیرد و تمام اختیارات را از انور و فرماندهان آلمانی سلب کند، تا خود به فرد مسئول واقعی تبدیل شود و نه فقط سلطانی در ظاهر. او همچنین آمادگی خود را برای پذیرش مسئولیت فرماندهی عالی اعلام کرد و بدین ترتیب دولت عثمانی را از لبه پرتگاهی که در آن تزلزل داشت نجات دهد.

چهارمین واقعه نیز در این امر بازتاب یافت که وقتی مصطفی کمال برای جنگیدن با انگلیسی‌ها به جبهه سوریه رفت، به جای آن، کشور را به آنان تسلیم کرد و به آناتولی عقب نشست. پس از دریافت دستورات، به ستاد فرماندهی خود در جبهه سوریه رفت و در پایان ماه اوت ۱۹۱۸ به آنجا رسید و خود را به فرمانده عالی آلمانی، لیمان فون زاندرز معرفی کرد، زیرا فالکنهاین در بهار به آلمان بازگشته بود. فون زاندرز از او به گرمی استقبال کرد، زیرا او را از روزگار آنا فورتا می‌شناخت و فرماندهی ارتش هفتم را که بخش میانی خط دفاعی را در اختیار داشت، به او سپرد. پس از عهده‌دار شدن فرماندهی ارتش در جبهه، از ناراحتی کلیه شکایت کرد و از اول سپتامبر ۱۹۱۸ در مرکز فرماندهی در نابلس بستری ماند. در ۱۹ سپتامبر، حمله انگلیسی‌ها به جبهه آغاز شد، پس مصطفی کمال با نیروهای خود به سوی رود اردن عقب نشست. سپس از رود گذشت، نیروهای خود را گرد آورد و به سوی صحرا روان شد و با شتاب، در کنار خط راه‌آهن، بی‌درنگ عقب نشست تا به دمشق رسید.

As for the fourth event, this was reflected in the fact that when Mustafa Kemal travelled to the Syrian front to fight the British, he instead surrendered the country to them and withdrew to Anatolia. After having been given his orders, he travelled to his headquarters in the Syrian front and arrived there at the end of August in 1918 and he reported to the German High Commander Liman von Sanders, for Falkenhayn had already returned to Germany in the spring. von Sanders greeted him warmly, for he knew him since the days of Ana Forta, and he handed him the command of the seventh army which dominated the middle part of the line of defence. After assuming the command of the army at the front, he complained of kidney troubles, and he remained bed ridden at the command’s centre in Nablus from 1st September 1918. On 19th September the British attack on the front started, so Mustafa Kemal withdrew with his troops back to the River Jordan. He then crossed the river and gathered his troops and headed towards the desert, hastily withdrawing with them alongside the railway line, without pause until they reached Damascus.

در دمشق، فرمانده عالی، ليمان فون سندرز، در ۲۷ سپتامبر به او دستور داد که خط دفاعی جدیدی در ریاق برپا کند. پس او برای انجام این وظیفه رفت. سپس نزد ليمان فون سندرز بازگشت و به او اطلاع داد که سازماندهی یک خط دفاعی در ریاق بیهوده است و سازمان‌دهی نیروها به زمان کافی نیاز دارد. او همچنین پیشنهاد کرد که ارتش باید صد مایل دیگر به سمت حلب عقب‌نشینی کند و تمام سوریه را رها کند، تا بتوانند راه ورود به خود ترکیه را در برابر دشمنان پیشروی‌کننده مسدود کنند.

In Damascus, the High Commander von Sanders ordered him on 27th September to establish a new defence line in Riaq, so he went to accomplish that task. He then went back to Liman von Sanders and informed him that it would be useless to organise a line of defence in Riaq and that the organising of troops would require ample time. He also suggested that the army should withdraw a further 100 miles towards Aleppo and abandon the whole of Syria, so that they could block the way to Turkey itself in the face of the advancing enemies.