با این حال، شورش با فراز و نشیب ادامه یافت و انگلیسی‌ها هر زمان که مصطفی کمال در آستانه سقوط بود، ناچار به یاری او شتافتند. این شورش در آغاز موفق بود، زیرا افسران جوان به مصطفی کمال پیوستند و آمادگی خود را برای پیروی از او اعلام کردند. برخی از افسران عالی‌رتبه نیز به او پیوستند، اما به این شرط که وی به خلافت آسیبی نرساند. هنگامی که افسران به او پیوستند و بدین ترتیب نیروی قابل توجهی گرد آمد، بی‌درنگ خواست حکومتی تشکیل دهد. از این رو، رؤوف پاشا را از سیواس دعوت کرد. رؤوف پاشا تحت تأثیر اندیشه‌های غربی قرار گرفته بود و مجذوب اروپاییان بود. مصطفی کمال همچنین علی فؤاد، فرمانده ارتش منطقه آنکارا را دعوت کرد که افسر برجسته نظامی و یکی از زیرک‌ترین سیاستمداران بود.

Nevertheless, the rebellion continued with ebbs and flows, and the British were forced to come to Mustafa Kemal’s rescue whenever he was about to fall. The rebellion was at first successful, for the young officers joined Mustafa Kemal and declared their readiness to follow him. Some of the high ranking officers also joined him, but on condition that he would not undermine the Khilafah. Once the officers joined, thus gathering a considerable force, he immediately wanted to set up a government. Hence, he invited Rif ’at Pasha from Sivas. Rif ’at Pasha had been seduced by the Western thoughts and was a great admirer of the Europeans. Mustafa Kemal also invited Ali Fuad, the army commander of the Ankara region, who was a brilliant military academic and one of the shrewdest politicians.

علی فؤاد با رفعت پاشا نیز همراه بود که از وزارت دریاداری استعفا داده بود.

Ali Fuad was also accompanied by Rif ’at Pasha who had resigned from the Naval ministry.

در نشستی میان افسران برگزار شد که در آن یکی از منشیان وظیفهٔ نوشتن صورتجلسه را برای نمایندگان بر عهده گرفت. مصطفی کمال دیدگاه خود را بیان کرد و نظرات خویش را توضیح داد. همه با او هم‌عقیده بودند که مقاومت تنها امید است. از این رو، راهبردی برای اجرا طراحی کردند که خلاصه‌اش چنین بود: افزایش و سازمان‌دهی شبه‌نظامیانی که در برابر ازمیر قرار داشتند، به منظور بازداشتن و خنثی کردن پیشروی نیروهای یونانی. سپس، با تکیه بر این درگیری‌های پراکنده، ارتشی منظم، قوی و متحد را بر ویرانه‌های ارتش‌های پراکنده از نو سامان می‌دادند.

A meeting between the officers was held with a secretary assuming the role of writing the minutes for the delegates. Mustafa Kemal expressed his viewpoint and explained his opinions. Everyone agreed with him that resistance was the only hope. Hence, they designed a strategy to be executed, which was summarised as multiplying and organising the militias facing Izmir, in order to hinder and thwart the advance of the Greek forces. Then building up from these skirmishes, they would restructure a strong and unified national regular army, on the ruins of the divided armies.

لازم بود همچنین راهبردی طراحی شود که هدفش رهبری مقاومت باشد؛ از این رو توافق کردند که فؤاد فرماندهی نیروها در غرب را بر عهده گیرد، کاظم قرهبکر فرماندهی نیروها در شرق را بر عهده گیرد و مصطفی کمال فرماندهی نیروهای مرکز را بر عهده داشته باشد.

It was also necessary to design a strategy aimed at leading the resistance; thus they agreed that Fuad would assume the command of the troops in the west, that Kathim Qura Bakir would assume the command of the troops in the east and Mustafa Kemal would command the troops in the centre.

مصطفی کمال سپس ادامه داد: دولت مرکزی و سلطان تحت نفوذ دشمنان هستند، از این رو باید در همین‌جا، در آناتولی، یک حکومت موقت تأسیس کنیم. هنوز سخنش تمام نشده بود که همه از جا پریدند و خشم و ناراحتی خود را ابراز کردند.

Mustafa Kemal then went on to say : “The central government and the Sultan are under the influence of the enemies, hence, we ought to establish a temporal government here in Anatolia.” No sooner had he finished saying this than everyone flinched and expressed anger and resentment.

رؤوف ابراز مخالفت خود را با انجام هر اقدامی که ممکن بود خلیفه یا دولت مرکزی او را برآشفته کند، اعلام کرد. دیگران نیز همگی با مصطفی کمال مخالفت کردند و به او گفتند: تا زمانی که در خدمت کشور است و در راه کشور فداکاری می‌کند، و هرچند به او اعتماد دارند، تنها شرطشان این است که از هرگونه اقدامی که حقوق سلطان را پایمال کند یا احساسات او را جریحه‌دار سازد، خودداری کند. آنان همچنین بر این نکته تأکید کردند که خلافت باید بر هر چیز دیگری مقدم باشد و به سلطنت نباید هیچ آسیبی وارد شود.

Ra’uf expressed his opposition to the undertaking of any measure that could upset the Khaleefah or his central government. All the others also opposed Mustafa Kemal and said to him as long as he was serving the country and sacrificing in the way of the country, and that although they had trust in him, their only condition was that he refrained from undertaking any action that would undermine the Sultan’s rights or impair his feelings. They also stressed to him that the Khilafah should be above everything else and that the Sultanate should not come to any harm.

در برابر این اجماع و این پافشاری، مصطفی کمال ناچار شد عقب بنشیند و با نظر مردم موافقت کند. از این رو اعلام کرد که به خلافت آسیبی نخواهد رسید و همه تضمین‌هایی را که خواسته بودند به آنان داد. سپس فعالیت‌های شورشی آغاز شد.

In the face of this consensus and this persistence Mustafa Kemal was forced to back down and agree to the people’s opinion. Hence he declared that the Khilafah would not come to any harm and he gave them all the guarantees they wanted. Then the rebellious activity started.

اما از آنجا که این قیام برای اکثریت کسانی که به مصطفی کمال پیوستند، قیامی علیه اشغالگران متفقین بود و تنها به صورت ظاهری علیه سلطان، و از آنجا که در واقع برای مصطفی کمال و دستهٔ اندکی از پیروانش، قیامی علیه سلطان بود، مصطفی کمال ناچار شد نیات خود را پنهان کند و تضمین داد که به خلافت آسیبی نخواهد رساند. از این رو، درگیری با متفقین اجتناب‌ناپذیر بود.

However, since the rebellion was to the majority of those who joined Mustafa Kemal a rebellion against the allied occupiers, and only nominally against the Sultan, and since it was in reality for Mustafa Kemal and a fistful of his supporters a rebellion against the Sultan, Mustafa Kemal was forced to conceal his intentions and gave his assurances that he would not harm the Khilafah. Therefore, clashes with the allies were inevitable.

در این مرحله دو رویداد عجیب رخ داد:

At this juncture two strange incidents took place :

انگلیسی‌ها اعلام کردند که مصمم‌اند سامسون را با پادگانی قوی‌تر مستحکم کنند تا مانع رسیدن شورشیان از راه دریا به آن شوند و سیواس را تصرف نکنند. مصطفی کمال به رئوف دستور داد که سامسون را به هر قیمتی که شده دفاع کند. به او فرمان داد که در برابر انگلیسی‌ها بایستد و نگذارد نیروهایشان پیاده شوند. از این رو رئوف فرمان را اطاعت کرد و همراه با صد مرد مسلمان به سوی بندر حرکت کرد. یک سرهنگ انگلیسی با نیروی کوچکی به بندر رسیده بود. با این حال رئوف و نیروهایش وارد شهر شدند و با این نیرو روبه‌رو شدند، اما میان آنان هیچ جنگی رخ نداد. سپس سرهنگ انگلیسی و همراهانش به کشتی انگلیسی که در بندر لنگر انداخته بود بازگشتند و رفتند. پس از آن به همگان اعلام شد که نیروی انگلیسی ترسیده و فرمانده‌اش دریافته که مقاومت بی‌فایده است، از این رو عقب‌نشینی کرده است؛ بدین ترتیب اعلام کردند که سامسون از اشغال انگلیسی‌ها رهایی یافت و سیواس در دست مردم محلی باقی ماند.

The British declared that they were determined to fortify Samsun with a stronger garrison to prevent the rebels from reaching it by sea and seizing Sevas. Mustafa Kemal ordered Rif ’at to defend Samsun at any cost. He ordered him to stand up to the British and prevent them from disembarking their troops. Hence, Rif ’at obeyed and headed towards the seaport accompanied by a hundred Muslim men. A British colonel had reached the seaport with a small force. However, Rif ’at and his troops entered the city and encountered this force but no fighting took place between them. Then the British colonel and those with him returned to the British ship that was anchored in the port and left. Then it was declared to everyone that the British force had become scared and that its commander realised that it was hopeless to resist so he retreated; thus they declared that Samsun was salvaged from the British occupation and that Sivas remained in the hands of the local people.

دومین واقعه با یونانیان رخ داد. انگلیسی‌ها یونانیان را آماده می‌کردند تا با ترک‌ها در سلسله درگیری‌های پراکنده‌ای بجنگند که می‌توانست شور و احساسات مردم محلی را برانگیزد. انگلیسی‌ها رغبتی نداشتند که خون انگلیسی‌ها برای این منظور ریخته شود، زیرا خون دیگری وجود داشت که می‌شد برای رسیدن به اهدافشان ریخته شود؛ از این رو یونانیان به‌عنوان قربانیان این نبردها برگزیده شدند. شرح این رویداد چنین بود: یونانیان به ماندن در ازمیر رضایت نمی‌دادند و والی ازمیر دستوری را که به او داده شده بود مبنی بر ماندن در ازمیر نقض کرد؛ از این رو یونانیان برای تصرف مناطق همجوار حرکت کردند. فرمانده یونانی که نیروهایش را رهبری می‌کرد، به سوی ناحیه عیدین حرکت کرد و به محض حرکت ارتش، رگباری از گلوله‌ها پی‌درپی بر سرشان بارید.

The second incident occurred with the Greeks. The British were preparing the Greeks to engage the Turks in a host of skirmishes, which could evoke the fervour of the locals. The British were reluctant to allow British blood to be shed for this purpose since there was another blood that could be shed in order to achieve it’s aims; thus the Greeks were chosen as the scapegoats in these battles. The elaboration of this event was as follows : The Greeks would not settle for staying in Izmir and the governor of Izmir violated the instructions given to him to remain in Izmir; thus the Greeks moved to seize the neighbouring areas. The Greek commander heading his troops, marched towards the district of Aideen, and as soon as the army moved, a hail of bullets rained down on them repeatedly.

بنابراین، نیروهای یونانی وحشت‌زده و هراسان شدند و خونسردی خود را از دست دادند. آنان به غیرنظامیان آتش گشودند و ترک‌ها نیز به همان شیوه پاسخ دادند. در نتیجه‌ی این درگیری بی‌هدف، یونانی‌ها شکست خوردند و ترک‌ها آنان را از آنجا بیرون راندند و محله‌ی یونانی‌نشین را به آتش کشیدند. ارتش یونان پس از آنکه شمار نیروهایش افزایش یافت و آمادگی نظامی‌شان بیشتر شد، بازگشت و به نوبه‌ی خود شهر را اشغال کرد و محله‌ی ترک‌نشین را به آتش کشید. سپس برای کاهش شمار ترک‌ها تا در ازmیر به اکثریت برسند، به‌گونه‌ای وحشیانه به کشتار غیرنظامیان پرداختند. در نتیجه، هر ترکی که توان نبرد داشت اسلحه برداشت، به سوی تپه‌ها رفت و با مهاجمان به مبارزه پرداخت.

Accordingly, the Greek troops were shocked and panic stricken, and they lost their composure. They opened fire on the civilians, and the Turks replied in kind. As a result of this random fighting, the Greeks were vanquished and the Turks forced them away and set fire to the Greek district. The Greek army came back once their numbers had risen and once their military preparations had increased, and they in turn occupied the city and set fire to the Turkish district. Then they started savagely killing the civilians in order to reduce the number of Turks in order to become the majority in Izmir. As a result, every Turk who was able to fight took up arms, headed for the hills and started fighting the invaders.

این جنگ چریکی به‌صورت پراکنده ادامه یافت. در نتیجه، احساس خشم نسبت به انگلیسی‌ها و یونانی‌ها برانگیخته شد و افسران زیر پرچم مصطفی کمال گرد آمدند. او نیز آنان را به روستاها می‌فرستاد تا شور و شوق مردم را برانگیزند. خبر این کارها بزرگ‌نمایی شد و به پایتخت رسید، و انگلیسی‌ها نیز اعتراض ساختگی خود را نزد سلطان ابراز کردند. تلگراف‌های سلطان به مصطفی کمال و احضار او بی‌نتیجه ماند، زیرا او آشکارا سرپیچی خود را نشان می‌داد. در پاسخ، سلطان دستور برکناری او را صادر کرد و به همه مقام‌های نظامی و کشوری فرمان داد که از دستورهای مصطفی کمال سرپیچی کنند. خبر برکناری او در سراسر کشور پخش شد و سلطان نام او را از فهرست افسران ارتش حذف کرد و هر کسی را که با او تماس می‌گرفت به برکناری فوری تهدید کرد. پس از آن، مصطفی کمال به افسران ارتش دستور داد که اگر برکنار شدند، از کار دست نکشند، به شرط آنکه به سلطان بگویند افسر تازه‌منصوب نه اعتماد ارتش را جلب کرده و نه اعتماد مردم را، و بدین ترتیب خود بی‌کار بماند. مصطفی کمال هفته‌ها به تشویق توده‌ها به شورش ادامه داد و تمام تلاش خود را به کار برد تا اقدامات دولت را خنثی کند و در برابر همه حرکات آن مقاومت نماید.

در تاریخ ۲۳ ژوئیه ۱۹۱۹، چند مرد در ساختمان کوچکی شبیه یک مدرسهٔ روستایی، در منطقه‌ای دورافتاده از بین‌النهرین گرد آمدند. آن نمایندگان، معاونان ولایات شرقی بودند. آنان ترکیبی عجیب و متفاوت داشتند.

On 23rd July 1919, several men gathered in a tiny building similar to a village school, in a remote district of Mesapotamia. Those delegates were the deputies of the eastern provinces. They were of a strange mixture.

در میان آنان نمایندگان سابق مجلس، شیوخ، کارمندان عالی‌رتبه دولت، رؤسای قبایل کُرد و افسران حضور داشتند. کنفرانس به نام امت گشایش یافت و نخستین موضوع در دستور کار، مسئلهٔ ریاست کنفرانس بود. یکی از نمایندگان برخاست و گفت: آیا نمایندگان محترم می‌توانند نظر خود را بگویند که آیا مصطفی کمال برای ریاست این نشست شایسته است یا نه، با توجه به اینکه او در تمام عمر خود هرگز نماینده هیچ‌یک از استان‌های شرقی نبوده است؟ سخنان این نماینده ناگهان قطع شد و مصطفی کمال با اکثریت قاطع به‌عنوان رئیس کنفرانس برگزیده شد. کنفرانس چهارده روز ادامه یافت و مباحثات در فضایی آشفته و پرهیجان برگزار شد. شمار زیادی قطعنامه تصویب شد و سپس کنفرانس به پایان رسید.

Among them were former deputies, Sheikhs, senior civil servants, Kurdish tribal leaders and officers. The conference opened in the name of the Ummah, and the first item in the agenda was the issue of chairing the conference. One of the delegates stood up and said : “Could the honourable delegates give their opinion on whether Mustafa Kemal would be suitable to chair this meeting?” knowing that he had never in his life been a deputy over any of the eastern provinces. The deputy was abruptly interrupted and Mustafa Kemal was voted with an overwhelming majority as chairman of the conference. The conference lasted fourteen days and the discussions were conducted in a disorderly and agitated manner. A host of resolutions were adopted then the conference was wound up.

برخی از قطعنامه‌ها به این شرح بود:

Some of the resolutions were as follows :

امت ایک ایسی وحدت ہے جو ٹکڑوں میں بٹنے یا تقسیم ہونے کے لیے نہیں ہے، اور تمام مشرقی ولایات اس بات کا عزم رکھتی ہیں کہ ہر قسم کے قبضے کی مزاحمت کریں اور غیر ملکی مداخلت کے خلاف کھڑی ہوں۔ اگر استنبول کی حکومت عوام کا ساتھ دینے اور انہیں غیر ملکی یلغار سے بچانے سے انکار کرتی ہے تو، چونکہ حالات اس نازک مرحلے تک پہنچ چکے ہیں، پھر کوئی اور راستہ باقی نہیں رہتا سوائے اس کے کہ ملک کے امور سنبھالنے کے لیے ایک اور عبوری حکومت کا مطالبہ کیا جائے۔ مندوبین نے واضح الفاظ میں یہ اعلان بھی کیا کہ وہ اب بھی خلیفہ وحید الدین کے وفادار ہیں اور ان کی بیعت ابھی تک ان کی گردنوں پر ہے۔ یہ بھی طے پایا کہ ایک ادارہ قائم کیا جائے جس کا نام "ایگزیکٹو پارلیمانی کمیٹی" رکھا گیا، اور جس کا کام کانفرنس کی منظور کردہ قراردادوں پر عمل درآمد کرانا تھا۔ مصطفیٰ کمال کو اس کمیٹی کا چیئرمین منتخب کیا گیا، اور قراردادیں فوراً امت میں نشر کی گئیں اور ان کی نقلیں یورپی ممالک کو بھیجی گئیں۔ اس کے بعد سیواس کی کانفرنس منعقد کرنے کا فیصلہ کیا گیا۔

هنگامی که انگلیسی‌ها از وجود این ارتش آگاه شدند، به نام متفقین، سلطان را از تشکیل آن بازداشتند و استدلال کردند که یکی از بندهای شرایط آتش‌بس، انحلال نیروها و عدم بازسازی آن‌ها را مقرر کرده است. سلطان کوشید تا برای سرکوب شورش دست خود را باز بگذارد، اما متفقین به‌طور قاطع مانع این کار او شدند. وقتی از متفقین سخن گفته می‌شود، در این بافت منظور انگلیسی‌ها است، زیرا آنان بر کشور تسلط داشتند و این کمیسر عالی بریتانیا و دفترش، همراه با هرینگتون، فرمانده کل نیروهای متفقین، بودند که به نمایندگی از متفقین عمل می‌کردند.

When the British learnt of this army, they prevented the Sultan, on behalf of the allies, from forming the army, arguing that one of the clauses in the terms of the truce stipulated the disbandment of the troops, and their non-reformation. The Sultan attempted to give himself a free hand in crushing the rebellion but the allies categorically prevented him from doing so. When it is said the allies, it is meant in this context the British, for they dominated the country and it was the British High Commissioner and his office, together with Harrington, the Commander in Chief of the allied forces, who used to act on behalf of the allies.

هنگامی که سلطان دریافت که متفقین در امتناع از اجازه دادن به او برای اعزام نیرویی برای سرکوب آشوب‌ها سرسخت‌اند، از ایشان نظرشان را پرسید که چه کسی می‌تواند به این آشوب‌ها پایان دهد. او در درخواستش به شدت پافشاری کرد، تا اینکه ایشان پاسخ دادند که موضع بی‌طرفانه‌ای دارند و مداخله در امور داخلی ترکیه از صلاحیتشان خارج است. به او گفتند که اگر می‌خواهد بر کشور حکومت کند، تنها خود او مسئول برقراری نظم و قانون است.

When the Sultan realised that the allies were adamant in their refusal to allow him to send a task force to quell the disturbances, he requested their opinion as to who would be able to put an end to the disturbances. He strongly persisted in his request, until they answered him by saying that they were taking a neutral stand and that it was beyond their competence to interfere in Turkey’s domestic affairs. They told him that he alone was responsible for maintaining law and order if he wanted to rule over the country.

داماد فرید پاشا از انگلیسی‌ها دلسرد شده بود و سلطان به امکانات خودش متوسل شد؛ بنابراین نقشه‌ای کشید تا مصطفی کمال را در راه سفرش از ارزروم به سیواس دستگیر کنند. اما این نقشه ناکام ماند، زیرا مصطفی کمال از توطئه باخبر شد، خود را محفوظ نگه داشت و زمان سفرش را تغییر داد. سربازانی که برای دستگیری او گرد آمده بودند، در محلی که به آنان تعیین شده بود او را نیافتند، چرا که او پیش از آن به سیواس رسیده بود.

Damad Farid Pasha felt let down by the British and the Sultan resorted to using his own means, so he plotted to have Mustafa Kemal arrested while on his way to Sivas from “Ardh-Rum”, but the plot failed because Mustafa Kemal was informed of the plot and managed to take precautions and change the time of his journey. The soldiers gathered to arrest him but failed to find him in the place designated to them, for he had reached Sivas before then.

سپس سلطان از غالب بیک، که یکی از بزرگ‌ترین حامیان سلطان بود، خواست که رهبری برخی از قبایل کرد را بر عهده گیرد و به شهر سیواس یورش برد و همه اعضای کنگره را دستگیر کند. اما او در این کار ناکام ماند. اعضای کنگره از سراسر آناتولی به سیواس آمده بودند و کنگره در ۴ اوت ۱۹۱۹ برگزار شد و مصطفی کمال ریاست آن را بر عهده داشت. با این حال، ریاست او مورد اعتراض قرار گرفت. اندکی پیش از آغاز کنگره، رئوف بیک، که یکی از نزدیک‌ترین دوستان مصطفی کمال بود، نزد او آمد و گفت: ما در باب ریاست کنگره اندیشیده‌ایم و موافقیم که تو به هیچ وجه آن را نپذیری. هنگامی که کنگره به ریاست مصطفی کمال تشکیل شد، برخی برخاستند و به اقدامات خودکامانه او اعتراض کردند، زیرا او بدون رأی‌گیری خود را رئیس کنگره تعیین کرده بود. در پاسخ به این اعتراض، مصطفی کمال برای دفاع از خود برخاست. از سخنان او چنین نقل شده است: امروز ما در کنفرانس‌هایی نیستیم که به ما اجازه دهند با یکدیگر بجنگیم و مناقشه کنیم، وگرنه ستارهٔ امپراتوری افول می‌کرد و نفوذ آن ناگزیر از میان می‌رفت. این سخن احساسی اثر کرد و حامیانش برخاستند و او را تشویق و تحسین کردند؛ سپس همه درباره ریاست او سکوت کردند. هنگامی که رأی‌گیری انجام شد، اعلام شد که مصطفی کمال اکثریت را به دست آورده است.

Thereupon the Sultan asked Ghalib Beik, who was one of the Sultan’s greatest supporters, to head some of the Kurdish tribes and invade the city of Sivas, and arrest all the members of the conference. However he failed. The members of the conference had arrived to Sivas from all over Anatolia and the conference was held on 4th August 1919 and was chaired by Mustafa Kemal. However, his chairmanship was subject to objection. Shortly before the conference began, Ra’uf Beik, who was one of Mustafa Kemal’s closest friends, came to him and said : “We have looked into the chairmanship of the conference and consented that you should not accept it no matter what.” When the conference was convened under Mustafa Kemal’s chairmanship, some stood up and objected to his autocratic actions, for he had appointed himself chairman of the conference without a ballot. Upon this Mustafa Kemal stood up to defend himself. To quote from what he said : “We are not today in conferences which allow us to fight and dispute with each other, otherwise the star of the Empire would eclipse and her influence would be inevitably obliterated.” This emotional talk had its effect and his supporters stood to applaud and cheer him; then everyone kept quiet over his chairmanship. When the vote was taken, it was announced that Mustafa Kemal had gained a majority.

هنوز مصطفی کمال به ریاست انتخاب نشده بود که برخاست تا سخنرانی کند. او با روشنی وفاداری خود را به سلطان اعلام کرد. سپس جلسات کنفرانس آغاز شد و چندین روز در فضایی پر از هیاهو، بحث‌های داغ و پچ‌پچ‌های فراوان ادامه یافت. در این میان چند اعتراض مطرح شد و یکی از نمایندگان برخاست و گفت: کمیتهٔ اجرایی کنفرانس حق نداشت ادعا کند که دولت است؛ و اگر اروپاییان در امور آناتولی دخالت کنند و تمام آن را اشغال نمایند، چه خواهند کرد؟ از کجا هزینهٔ نیروهای نظامی و حقوق کارمندان را تأمین خواهند کرد؟ نماینده‌ای دیگر برخاست و گفت: ایالات متحده هیچ آرمان استعماری ندارد و تنها کشوری است که می‌تواند ترکیه را از بن‌بست بحرانی‌ای که در آن افتاده نجات دهد. تنها راهی که ترکیه می‌تواند در پیش گیرد، اگر در پرهیز از انحطاط و نابودی صادق باشد، این است که خود را در آغوش آمریکا بیندازد. سپس رؤوف بیک، بکر سامی بیک، کاظم قره‌بکر، رفعت، علی فؤاد و سه پاشا برخاستند و این نظر را تأیید کرده و با تمام وجود از آن دفاع کردند. نماینده‌ای دیگر برخاست و گفت: قیمومت آمریکا استقلال را از میان نمی‌برد. با این کار می‌توانیم خود را از الحمایگی بریتانیا رها کنیم؛ این الحمایگی بریتانیا ترکیه را به مستعمره‌ای تحقیرشده بدل خواهد کرد و جایگاهش را تا سطح بردگی پایین خواهد آورد. کنفرانس در همین مسیر پیش رفت و تمام تلاش‌های مصطفی کمال را خنثی کرد. پس از همهٔ این مباحثات، کنفرانس مجموعه‌ای از قطعنامه‌ها را تصویب کرد که با قطعنامه‌های تصویب‌شده در ارض‌روم تفاوتی نداشت. با این حال، کنفرانس در حالی پایان یافت که اعضایش از مصطفی کمال خشمگین بودند. قاظم قرة بكر پاشا، که تنها فرمانده ارتش بود که مقام خود را حفظ کرد و تجهیزات خود را به متفقین تحویل نداد و در برابر آنان تسلیم نشد، نزد مصطفی کمال رفت و به او گفت: «اقدام به برقراری ارتباط از جانب شما انتقاداتی برانگیخته است، ای پاشا؛ شما می‌توانید پیامدهای چنین اقدامی و قدم گذاشتن در چنین مسیر دشواری را تصور کنید. پس لطفاً از این پس، اجازه دهید کمیته از جانب خودش سخن بگوید.» از این رو، مصطفی کمال هنگام ترک کنفرانس بسیار خشمگین بود.

از یک سو، این وضع بود؛ از سوی دیگر، خبر کنگره‌ی سیواس به گونه‌ای دیگر به استانبول رسید، گویی این پیروزی برای مصطفی کمال بود. این خبر با تحریم کنگره از سوی دولت استانبول همراه شد. هرچند این تحریم در پی کاری برانگیخته شد که نخست‌وزیر مرتکب شده بود، آنگاه که مانع از ارتباط مستقیم میان کنگره و کاخ شد، و نیز هنگامی که غالب بیک رهبری قبایل کرد را برای دستگیری نمایندگان بر عهده گرفت، خود این تحریم و موفقیت در برگزاری کنگره، رویدادها را در روشنایی دیگری نشان داده بود.

This was on the one hand; on the other hand, news of the Sivas conference reached Istanbul in a different light, as if it were a victory to Mustafa Kemal. This was backed by the conference’s boycott of the Istanbul government. Although this boycott was triggered by what the Prime Minister had perpetrated, when he prevented direct contact between the conference and the palace, and also when Ghalib Beik headed the Kurdish tribes to arrest the delegates, this boycott in itself and the success in holding the conference had portrayed events in a different light.

علاوه بر این، متفقین، یعنی انگلیسی‌ها، به مقامات استانبول توصیه کردند که با مصطفی کمال به توافق برسند. در همین فضا، یکی از نزدیک‌ترین دوستان مصطفی کمال از دوران سالونیک، که نامش عبدالکریم بود، پیش آمد و به خلیفه پیشنهاد داد که میان او و مصطفی کمال میانجی شود. او به خلیفه گفت که مصطفی کمال همواره به خلافت و خلیفه و شخص او وفادار بوده است. همچنین گفت که آماده است او را برای رسیدن به توافق متقاعد کند. در پرتو این حال و هوای تأمل‌برانگیز، سلطان وحید الدین با این موضوع موافقت کرد که مصطفی کمال خواسته‌های خود را برای پایان دادن به شورش به طور قطعی مطرح کند. پس از آن عبدالکریم با سیواس تماس گرفت و با مصطفی کمال صحبت کرد؛ او با پایان دادن به شورش موافقت کرد و خواستار برکناری دولت داماد فرید پاشا و تشکیل مجلس جدیدی شد تا جایگزین مجلسی شود که سلطان آن را منحل کرده بود. بر این اساس، سلطان وحید الدین با این خواسته موافقت کرد.

Furthermore, the allies, namely the British recommended to the officials in Istanbul to come to terms with Mustafa Kemal, and amidst this atmosphere, one of Mustafa Kemal’s closest friends, from the days of Salonika, and whose name was Abdul-Karim, came forward and proposed to the Khaleefah to act as a mediator between him and Mustafa Kemal. He told him that Mustafa Kemal had always been loyal to the Khilafah and to the Khaleefah, and to him personally. He also told him that he was ready to persuade him to come to terms. In the light of this reflective mood, Sultan Wahid-ud-Deen agreed with Mustafa Kemal propounding his demands to end the rebellion for good. Upon this Abdul-Karim telephoned Sivas and spoke to Mustafa Kemal, who agreed to end the rebellion and demanded the dismissal of Damad Farid Pasha’s government and the forming of a new parliament to replace the parliament that the Sultan had dissolved. Accordingly, Sultan Wahid-ud-Deen agreed to this.

سه روز پس از این تماس‌های تلفنی، که تنها یک شب به درازا کشید، در دوم نوامبر ۱۹۱۹ فرید پاشا از دولت استعفا داد. او آشکارا با مردم سخن گفت و به ایشان گفت که انگلیسی‌ها به او خیانت کرده‌اند؛ انگلیسی‌هایی که پیش‌تر از او پشتیبانی می‌کردند، اما سپس دست از او شستند. پس از آن علی رضا پاشا، وزیر جنگ، دولت تازه را تشکیل داد. این امر پیروزی برای مصطفی کمال به شمار آمد.

بنابراین، مصطفی کمال به عنوان پیروز ظاهر شد، زیرا توانست مردم را بر پایه ایده‌ای گرد خود جمع کند که همه به آن ایمان داشتند؛ یعنی بیرون راندن متفقین از کشور و رهایی آن از کابوس اشغالشان. او توانست در آنان این امکان را برانگیزد که با اشغال بجنگند و علیه آن اقدام کنند. از این رو، او مورد امید توده‌ها و تحسین افسران ارتش شد، هرچند همه آنان نسبت به نیت‌های او در قبال خلیفه تردید داشتند و این نیت‌ها را برخلاف تقدس خلیفه می‌دانستند، زیرا مقام خلافت برای آنان امری مقدس بود.

Therefore, Mustafa Kemal emerged as the winner, because he succeeded in gathering people around him on the basis of an idea that everyone was convinced of, that is the expulsion of the Allies from the country and her liberation from the nightmare of their occupation. He managed to evoke in them the possibility of fighting occupation and of undertaking actions against it. Hence, he became the object of the masses’ hope and the army officers’ admiration, although they all harboured doubt about his intentions towards the Khaleefah, and they considered these intentions to be against their sanctification, because the post of the Khaleefah was to them a sanctity.

لهذا كان أمل الناس أن يتفق مصطفى كمال مع الخليفة، حتى يبقى منصب الخلافة المقدّس سليمًا، وحتى يتمكنوا من طرد الأعداء المحتلين. وكان ذلك خاصة بعد أن أحسّوا، من خلال منع البريطانيين من احتلال سامسون وقتال اليونانيين، بإمكانية مقاومة المحتلين. فتمسّكوا بذلك الأمل الذي رأوا في مصطفى كمال بطله، ولم يروا في الخليفة هذه الإمكانية.

Hence, people’s hope was for Mustafa Kemal to come to terms with the Khaleefah, so that the sanctified post of the Khaleefah remained intact and so that they could achieve the expulsion of the occupying enemies. This was especially so after sensing through the preventing of the British from occupying Samsun and the fighting of the Greeks, the possibility of resisting the occupiers. Thus they clung to that hope for which they deemed Mustafa Kemal to be its hero, and they could not see in the Khaleefah this possibility.

بنابراین، همه چشمها به مصطفی کمال دوخته شده بود. اکثر مردم نمیتوانستند پیچیدگیهای فعالیت سیاسی و گسترهی آن را تشخیص دهند، و درک آن برای مرد عادی دشوار بود، و همچنین برای افسران ارتش اگر خود به فعالیتهای سیاسی نمیپرداختند. از این رو، آنان نتوانستند این بازیهای بریتانیایی را دریابند. آنان با روابط بینالملل نیز آشنا نبودند، و در نتیجه نمیتوانستند پافشاری بریتانیا را درک کنند که متحدانش را از غنایم محروم کند، حتی اگر این به معنای واگذاری آنها یا نگه داشتنشان در دست دولت شکستخورده باشد، تا توازن قدرت بینالمللی به نفع بریتانیا باقی بماند و تا بریتانیا قدرت برتر باقی بماند. آنان همچنین نمیدانستند که اشغال هر بخشی از سواحل ترکیه به دست ایتالیا یا فرانسه، نفوذ بریتانیا در شرق و نیروهایش در مدیترانه را تضعیف میکرد. از این رو، اجازه ندادند که آنها هیچ چیزی را تصاحب کنند. مردم نیز نمیتوانستند تشخیص دهند که بریتانیا ایتالیاییها و فرانسویها را نه با نیروی خود و نه با اقدامات آشکار، بلکه با تحریک دیگران و از طریق مانورها و نیرنگ، از میدان بیرون کرد.