Mijn vader houdt ervan om te gaan wandelen. Hij peinst over de diepgaande vragen die de denkende mens plagen. Tijdens een van deze wandelingen besloot hij de beroemde Speakers Corner in London te bezoeken. Het staat bekend om zijn luidruchtige en verhitte discussies over de mens, het leven en het universum, inclusief politiek en allerlei complottheorieën. Het is een plek voor ongetemde vrijheid van meningsuiting, waar iedereen bijna kan zeggen wat hij wil op de manier waarop hij dat wil. De hoek is gewoonlijk getuige van theologische en filosofische debatten die gecentreerd zijn rond het bestaan van God. De dag dat mijn vader de hoek bezocht, luisterde hij naar een discussie over de vraag of we wel of niet goede redenen hebben om in het Goddelijke te geloven. Mijn vader onderbrak de discussie en zei tegen hen: “Als je God verwerpt, ontken je jezelf.” Toen mijn vader dit verhaal aan mij vertelde, begreep ik de implicaties van wat hij zei niet echt. Echter, enkele decennia later, zou ik in dit hoofdstuk graag dieper ingaan op zijn diepgaande wijsheid.

My father loves going for walks. He ponders the profound questions that plague the thinking man. On one of these walks, he decided to visit the famous Speakers Corner in London. It is known for its loud and heated discussions about man, life and the universe, including politics and all sorts of conspiracies. It is a place for unfettered free speech, where anyone and everyone can say almost what they want in any way they want. The corner usually witnesses theological and philosophical debates centred on God’s existence. The day my father visited the corner he was listening to a discussion about whether or not we have good reasons to believe in the Divine. My father interrupted the discussion and told them, “If you reject God, you deny yourself.” When my father told me this story, I didn’t really understand the implications of what he said. However, fast-forward a few decades, I would like to expand on his profound wisdom in this chapter.

Mijn vader probeerde de menigte te vertellen dat aangezien we ons bewust zijn van wie we zijn (en wat we voelen), dit een teken is dat God bestaat. In brede zin verwees mijn vader naar fenomenale bewustzijn; in eenvoudige bewoordingen, het feit dat we innerlijke subjectieve ervaringen hebben. Fenomenaal bewustzijn heeft betrekking op ons vermogen om een innerlijk subjectief bewustzijn te hebben van hoe het is om een bepaalde bewuste staat te ervaren. Wanneer ik bijvoorbeeld mijn favoriete chocolade eet of wanneer ik luister naar een recitatie van de Qur’an, ben ik me bewust van die innerlijke ervaring, en ik kan waarderen hoe het is om in die bewuste staat te zijn. Echter, niemand anders kan toegang krijgen tot hoe het voor mij is om die subjectieve ervaringen te hebben. Natuurlijk zullen andere mensen hun eigen perspectieven hebben op chocolade en de recitatie van de Qur’an, maar zij zullen nooit werkelijk ervaren of begrijpen wat ik voel tijdens die ervaringen.

My father was trying to tell the crowd that since we have an awareness of who we are (and what we feel), it is a sign that God exists. In a broad sense, what my father was referring to was phenomenal consciousness; in simple terms, the fact that we have inner subjective experiences. Phenomenal consciousness relates to our ability to have an inner subjective awareness of what it is like to experience a particular conscious state. For example, when I eat my favourite chocolate or when I listen to a recitation of the Qur’an, I am aware of that internal experience, and I can appreciate what it is like to be in that conscious state. However, no one else can access what it is like for me to have those subjective experiences. Of course, other people will have their own perspectives of chocolate and the recitation of the Qur’an, but they will never truly experience or comprehend what I feel during those experiences.

Zelfs als je alles zou weten over mijn fysieke brein, zou je niet kunnen ontdekken hoe het voor mij is om een specifieke ervaring te hebben, of het nu gaat om het drinken van sinaasappelsap, het staren naar een prachtige zonsondergang of het worden verliefd. De belangrijkste reden hiervoor is dat de neurowetenschap voornamelijk een wetenschap van correlaties is. Neurowetenschappers observeren hersenactiviteit en correleren die activiteit met wat de deelnemers rapporteren dat zij zich bewust van zijn. Deze correlaties kunnen ons echter nooit iets vertellen over hoe het voor deelnemers is om in een bepaalde staat van bewustzijn te verkeren; ze kunnen ons alleen vertellen wanneer het voorkomt. Je zou kunnen aanvoeren dat een deelnemer neurowetenschappers van gegevens uit de eerste persoon kan voorzien door zijn of haar subjectieve ervaring te beschrijven, en daarmee de vraag beantwoordt. Desalniettemin is dit geen antwoord, want zelfs als iemand woorden gebruikt als 'koud', 'pijnlijk', 'zoet', 'mooi' en 'verdrietig', kunnen ze ons nooit vertellen hoe het is om die ervaringen en gevoelens te hebben. Woorden zijn voertuigen voor betekenis en ervaring, maar we moeten voorbij woorden gaan om de bewuste ervaring van een ander volledig te begrijpen. Een ander ongrijpbaar aspect van interne bewuste ervaringen is waarom subjectieve ervaringen voortkomen uit niet-bewuste biologische en fysieke processen. Waarom ontstaat een unieke interne ervaring uit niet-bewuste materie? Dit is een andere belangrijke vraag in de filosofie van de geest en de neurowetenschap. De kwesties die ik tot nu toe heb geïntroduceerd, vormen wat academici het 'harde probleem van bewustzijn' noemen. Dit is onopgelost gebleven, ondanks het feit dat het vele verhitte debatten heeft ontketend over de aard van wie we zijn en onze bewuste ervaringen. Onderzoeker Daniel Bor formuleert het probleem op de volgende manier:

Even if you were to know everything about my physical brain, you would not be able to find out what it is like for me to have a particular experience, whether drinking orange juice, staring at a beautiful sunset or falling in love. The main reason for this is that neuroscience is mostly a science of correlations. Neuroscientists observe brain activity and correlate that activity with what the participants report they are conscious of. However, these correlations can never tell us anything about what it is like for participants to be in a given state of consciousness; it can only tell us when it occurs. You may argue that a participant may provide neuroscientists with first-person data by describing his or her subjective experience, thereby answering the question. Nonetheless, this is not an answer, because even if someone uses words like ‘cold’, ‘painful’, ‘sweet’, ‘beautiful’ and ‘sad’, they can never tell us what it is like to have those experiences and feelings. Words are vehicles for meaning and experience, but we must go beyond words to fully understand the conscious experience of another. Another elusive aspect of internal conscious experiences is why subjective experiences arise from non-conscious biological and physical processes. Why does a unique internal experience arise from non-conscious matter? This is another important question in the philosophy of the mind and neuroscience. The issues I have introduced so far form what academics call the hard problem of consciousness. This has remained unresolved, despite having sparked many heated debates on the nature of who we are and our conscious experiences. Research fellow Daniel Bor states the problem in the following way:

“Er zijn veel moeilijke problemen in de wereld, maar slechts één kan zichzelf ‘het moeilijke probleem’ noemen. Dat is het probleem van het bewustzijn—hoe ongeveer 1300 gram aan zenuwcellen de naadloze caleidoscoop van sensaties, gedachten, herinneringen en emoties oproept die elk waakmoment vullen… Het moeilijke probleem blijft onopgelost.”190.

“There are a lot of hard problems in the world, but only one gets to call itself ‘the hard problem’. That is the problem of consciousness—how 1300 grams or so of nerve cells conjures up the seamless kaleidoscope of sensations, thoughts, memories and emotions that occupy every waking moment… The hard problem remains unresolved.”190.

Het loutere feit dat wij interne, subjectieve bewuste ervaringen hebben, kan alleen worden verklaard door het bestaan van een Alwetend Wezen. Dit Wezen heeft het fysieke universum met bewuste wezens geschapen, en hen het vermogen gegeven om zich bewust te zijn van hun interne subjectieve ervaringen. Andere verklaringen falen vanaf het begin—een bijvoorbeeld een kille, materialistische visie op het universum biedt geen hoop op een oplossing voor het probleem. Stel je voor dat je aan het begin van het universum niets anders had dan eenvoudige arrangementen van materie, en dat deze na een lange periode van tijd zichzelf hebben herschikt tot menselijke wezens om bewustzijn te vormen. Dit klinkt als magie, want materie is koud, blind en niet-bewust, dus hoe kan het verantwoordelijk zijn voor een dergelijk fenomeen? Dat kan het niet. Bijvoorbeeld, ik kan je geen £10 geven als ik het niet heb. Hetzelfde geldt voor materie: materie kan geen bewustzijn voortbrengen als het dit niet bevat of niet het potentieel heeft om dit voort te brengen. Je zou kunnen aanvoeren dat ik het geld kan verdienen en het dan aan iemand kan geven; evenzo zou materie op de een of andere manier bewustzijn kunnen 'verdienen' via een complex proces. Dit is onjuist, want een individueel niet-bewust proces plus een ander individueel niet-complex proces is nog steeds gelijk aan twee niet-bewuste processen. Het is als het proberen te veranderen van een stuk ijzer in hout: hoe je het ijzer ook manipuleert, het zal nooit in hout veranderen, zelfs niet als je meer ijzer toevoegt.

The very fact that we have internal subjective conscious experiences can only be explained by the existence of an All-Aware Being. This Being created the physical universe with conscious creatures, and gave them the ability to be aware of their internal subjective experiences. Other explanations fail from the onset—for instance, a cold, materialistic view on the universe offers no hope for a solution to the problem. Imagine in the beginning of the universe all you had were simple arrangements of matter, and after a long period of time, they rearranged themselves into human beings to form consciousness. This sounds like magic, because matter is cold, blind and non-conscious, so how can it be responsible for such a phenomenon? It cannot. For example, I cannot give you £10 if I do not have it. Likewise, matter cannot give rise to consciousness if it does not contain it or have the potential to give rise to it. You may argue that I can earn the money and then give it to someone; likewise, matter can somehow ‘earn’ consciousness via some complex process. This is false, because an individual non-conscious process plus another individual non-complex process still equal two non-conscious processes. It is like trying to turn a piece of iron into wood: no matter how you manipulate the iron, it will never turn into wood, even if you add more iron.

De reikwijdte van dit hoofdstuk is het deconstrueren van de populaire verklaringen voor het moeilijke probleem van het bewustzijn en het uitleggen hoe een theïstische benadering, en daarmee het bestaan van God, een veel betere verklaring biedt. Ik zal ook aan het licht brengen dat dit geen kwestie is waarbij ‘de wetenschap ons uiteindelijk de antwoorden zal geven’, want zelfs als we alles over de hersenen zouden weten en zouden volhouden om uitsluitend te verwijzen naar biologische, materialistische (of zelfs niet-theïstische filosofische) verklaringen, zullen we het moeilijke probleem van het bewustzijn nog steeds niet hebben beantwoord.

The scope of this chapter is to deconstruct the popular explanations for the hard problem of consciousness and explain how a theistic approach, and by extension God’s existence, provides a far better explanation. I will also bring to light that this is not an issue for which ‘science will eventually give us the answers’, because even if we were to know everything about the brain and insist on referring solely to biological, materialist (or even non-theistic philosophical) explanations, we will still not answer the hard problem of consciousness.

Meer over het moeilijke probleem.

More about the hard problem.

Naar eigen erkenning heeft het vraagstuk van het bewustzijn veel academici onoplosbare problemen bezorgd, vooral degenen die excessief dogmatisch zijn in hun materialistische benadering. In zijn boek Consciousness: Confessions of a Romantic Reductionist geeft professor Christof Koch openlijk toe:

By their own admission, the issue of consciousness has caused many academics unsolvable problems, especially those who are excessively dogmatic in their materialistic approach. In his book Consciousness: Confessions of a Romantic Reductionist, Professor Christof Koch openly admits:

“Hoe het brein bio-elektrische activiteit omzet in subjectieve toestanden, hoe fotonen die door water worden weerkaatst magisch worden getransformeerd in de perceptie van een iriserend aquamarijn bergmeer, is een raadsel. De aard van de relatie tussen het zenuwstelsel en bewustzijn blijft ongrijpbaar en is het onderwerp van verhitte en eindeloze debatten… Het verklaren van hoe een hooggeorganiseerd stuk materie een innerlijk perspectief kan bezitten, heeft de wetenschappelijke methode ontmoedigd, die in zo veel andere gebieden immens vruchtbaar is gebleken.”

“How the brain converts bioelectrical activity into subjective states, how photons reflected off water are magically transformed into the percept of an iridescent aquamarine mountain tarn is a puzzle. The nature of the relationship between the nervous system and consciousness remains elusive and the subject of heated and interminable debates… Explaining how a highly organized piece of matter can possess an interior perspective has daunted the scientific method, which in so many other areas has proved immensely fruitful.”191.

Deze onopgeloste problemen hebben geen betrekking op de fysieke samenstelling van de hersenen en hoe we bepaalde bewuste toestanden kunnen correleren met hersenactiviteit. Als ik pijn ervaar, geeft een bepaalde vorm van activiteit in mijn hersenen aan dat ik pijn ervaar. Niemand ontkent dat de fysieke hersenen en het bewustzijn met elkaar verbonden zijn, maar ik moet hier benadrukken dat het slechts een relatie is. De hersenen en het bewustzijn zijn niet hetzelfde. Neem de volgende analogie in overweging: de hersenen zijn de auto, en het bewustzijn is de bestuurder. De auto zal niet bewegen zonder de bestuurder, en de bestuurder zal de auto niet kunnen starten — of deze naar behoren kunnen gebruiken — als deze beschadigd of kapot is. Toch zijn ze beide op een bepaalde manier verschillend en onafhankelijk.

These unresolved problems do not concern the physical makeup of the brain and how we can correlate some conscious states with brain activity. If I am experiencing pain, some sort of activity in my brain indicates that I am experiencing pain. No one is denying that the physical brain and consciousness are related, but I must stress here, it is just a relationship. The brain and consciousness is not the same thing. Take the following analogy into consideration: the brain is the car, and consciousness is the driver. The car will not move without the driver, and the driver will not be able to start the car—or use it properly—if it is damaged or broken. However, they are both different and independent in some way.

Welke problemen proberen specialisten in dit vakgebied aan te pakken, en waarom zijn de hersenen en het bewustzijn niet hetzelfde? Het antwoord op deze vragen ligt in wat bekendstaat als het moeilijke probleem van het bewustzijn. Het moeilijke probleem van het bewustzijn heeft betrekking op het feit dat we interne, subjectieve ervaringen hebben. Met andere woorden, het probleem is dat we niet in de taal van de wetenschap vanuit het derde persoon kunnen verklaren hoe het is voor een specifiek organisme om een subjectieve bewuste ervaring te hebben. Professor David Chalmers, die de term het moeilijke probleem van het bewustzijn populair maakte, legt uit:

What are the problems that specialists in the field are trying to address, and why are the brain and consciousness not the same thing? The answer to these questions lies in what is known as the hard problem of consciousness. The hard problem of consciousness concerns the fact that we have internal subjective experiences. In other words, the problem is that we cannot explain what it is like for a particular organism to have a subjective conscious experience in terms of the third-person language of science. Professor David Chalmers, who popularised the phrase the hard problem of consciousness, explains:

“Het werkelijk moeilijke probleem van bewustzijn is het probleem van ervaring. Wanneer we denken en waarnemen, is er een gezoem van informatieverwerking, maar er is ook een subjectief aspect… Dit subjectieve aspect is ervaring. Wanneer we bijvoorbeeld zien, ervaren we visuele sensaties: de gevoelde kwaliteit van roodheid, de ervaring van donker en licht, de kwaliteit van diepte in een fysiek veld. Andere ervaringen gaan gepaard met waarneming in verschillende modaliteiten: het geluid van een klarinet, de geur van mottenballen. Dan zijn er lichamelijke sensaties, van pijn tot orgasmen; mentale beelden die intern worden opgeroepen; de gevoelde kwaliteit van emotie; en de ervaring van een stroom van bewuste gedachten. Wat al deze toestanden verenigt, is dat er iets is als het om in die toestanden te zijn. Ze zijn allemaal toestanden van ervaring… Als een probleem kwalificeert als het probleem van bewustzijn, dan is het dit probleem. In deze centrale zin van ‘bewustzijn’ is een organisme, en een mentale toestand, bewust als er iets is als het om in die toestand te zijn.”192.

“The really hard problem of consciousness is the problem of experience. When we think and perceive, there is a whir of information processing, but there is also a subjective aspect… This subjective aspect is experience. When we see, for example, we experience visual sensations: the felt quality of redness, the experience of dark and light, the quality of depth in a physical field. Other experiences go along with perception in different modalities: the sound of a clarinet, the smell of mothballs. Then there are bodily sensations from pains to orgasms; mental images that are conjured up internally; the felt quality of emotion; and the experience of a stream of conscious thought. What unites all these states is that there is something it is like to be in them. All of them are states of experience… If any problem qualifies as the problem of consciousness, it is this one. In this central sense of ‘consciousness’, an organism, and a mental state is conscious if there is something it is like to be in that state.”192.

Professor Torin Alter voegt een andere dimensie toe aan de definitie van het moeilijke probleem van het bewustzijn, door zich te concentreren op het onvermogen om te verklaren waarom fysieke hersenprocessen bewuste ervaringen voortbrengen:

Professor Torin Alter adds another dimension to the definition of the hard problem of consciousness, by focusing on the inability to answer why physical brain processes produce conscious experience:

“Terwijl ik deze woorden typ, zijn cognitieve systemen in mijn hersenen bezig met visuele en auditieve informatieverwerking. Deze verwerking gaat gepaard met toestanden van fenomenale bewustzijn, zoals de auditieve ervaring van het getik van het toetsenbord en de visuele ervaring van het zien verschijnen van de letters op het scherm. Hoe genereert de activiteit van mijn hersenen die ervaringen? Waarom die en niet andere? Waarom gaat elk fysiek proces werkelijk gepaard met een bewuste ervaring? De verzameling van dergelijke problemen staat bekend als het moeilijke probleem van het bewustzijn… Zelfs nadat alle bijbehorende functies en vermogens zijn verklaard, zou men zich redelijkerwijs kunnen afvragen waarom het een bepaalde manier is om letters op een computerscherm te zien verschijnen.”193.

“As I type these words, cognitive systems in my brain engage in visual and auditory information processing. This processing is accompanied by states of phenomenal consciousness, such as the auditory experience of hearing the tap-tap-tap of the keyboard and the visual experience of seeing the letters appear on the screen. How does my brain's activity generate those experiences? Why those and not others? Indeed, why is any physical event accompanied by conscious experience? The set of such problems is known as the hard problem of consciousness… Even after all the associated functions and abilities are explained, one might reasonably wonder why there is something it is like to see letters appear on a computer screen.”193.

Laat me de bovenstaande definities vereenvoudigen met een voorbeeld. Stel dat je een aardbei zou eten. Wetenschappers en filosofen zouden correlaties in de hersenen kunnen vinden die aangeven dat je iets aan het eten bent, misschien zelfs het feit dat je een stuk fruit eet, en of je het lekker of zoet vindt door je te vragen je bewuste ervaring te beschrijven. Desalniettemin zouden zij nooit kunnen achterhalen of onderzoeken hoe het voor jou is om een aardbei te eten, of wat lekkerheid of zoetheid voor jou betekenen en aanvoelen, en waarom je die specifieke subjectieve ervaring van het eten van een aardbei hebt die voortkomt uit fysieke processen.

Let me simplify the above definitions with an example. Say you were to eat a strawberry. Scientists and philosophers would be able to find correlations in the brain that indicate that you are eating something, maybe even the fact that you are eating a piece of fruit, and whether or not you find it tasty or sweet by asking you to describe your conscious experience. Nevertheless, they could never find out or examine what it is like for you to eat a strawberry, or what tastiness or sweetness mean and feel for you, and why you have had that particular subjective experience of eating a strawberry arising from physical processes.

Het is belangrijk op te merken dat de kwestie in kwestie niet louter een epistemologisch probleem is; het komt niet voort uit een gebrek aan begrip van de neurobiologie of het onvermogen om te begrijpen hoe het is voor iemand om een innerlijke subjectieve bewuste ervaring te hebben door enkel neurobiologische gebeurtenissen te observeren. Het is eerder een ontologisch probleem; het betreft de bron en de aard van fenomenale ervaring. De aard van het fysieke (in dit geval de neurobiologie) en het subjectieve bewustzijn zijn volkomen verschillend. Het onvermogen om te achterhalen hoe het is voor iemand om een subjectieve bewuste ervaring te hebben, en het niet weten hoe deze ervaringen voortkomen uit fysieke processen, roept de volgende metafysische vragen op: Wat is de aard van bewuste ervaring? Wat is de ultieme bron van deze ervaringen?

It is important to note that the issue at hand is not merely an epistemic one; it is not due to a lack of understanding neurobiology or not being able to understand what it is like for someone to have an inner subjective conscious experience just by observing neurobiological happenings. Rather, it is an ontological problem; it concerns the source and nature of phenomenal experience. The nature of the physical (in this case, neurobiology) and subjective consciousness are completely different. Not being able to find out what it is like for someone to have a subjective conscious experience, and not knowing how these experiences arise from physical processes, raises the following metaphysical questions: What is the nature of conscious experience? What is the ultimate source of these experiences?.

Het aanspreken van de mislukte benaderingen.

Addressing the failed approaches.

Een reeks concurrerende benaderingen probeert het fenomeen van het bewustzijn en het 'harde probleem' ervan te verklaren. Deze benaderingen omvatten biologische, materialistische en niet-materialistische verklaringen. Ik zal proberen te bespreken waarom zij het harde probleem van het bewustzijn niet aanpakken, en waarom een theïstische benadering de beste verklaring biedt. Met andere woorden: het bestaan van God biedt een rationele basis om de vragen te beantwoorden die filosofen en neurowetenschappers niet hebben kunnen beantwoorden.

A range of competing approaches attempt to explain the phenomenon of consciousness and its hard problem. These approaches include biological, materialist and non-materialist explanations. I will attempt to discuss why they do not address the hard problem of consciousness, and why a theistic approach provides the best explanation. In other words, God’s existence provides a rational basis to answer the questions philosophers and neuroscientists have been unable to answer.

Biologische benaderingen.

Biological approaches.

Laten we eerst ingaan op de reden waarom biologische verklaringen hebben gefaald. Sommige van deze pogingen omvatten Francis Crick en Christof Koch’s *Toward a Neurobiological Theory of Consciousness*, Bernard Baars’s *Global Workplace theory*, Gerald Elderman’s en Giulio Tononi’s *The Dynamic Core theory*, Rodolfo Llinas’s *Thalamocortical Binding theory*, Victor Lamme’s *Recurrent Processing theory*, Semir Zeki’s *Microconsciousness theory* en Antonio Damasio’s *The Feeling of What Happens theory*. Hoewel het niet het doel van dit hoofdstuk is om de technische details en tekortkomingen van deze empirische theorieën te bespreken (omdat ze allemaal filosofische implicaties en aannames hebben, die hieronder worden behandeld), pakt geen van hen het harde probleem van het bewustzijn op een allesomvattende manier aan. Professor David Chalmers legt het falen van de biologische benaderingen uit bij het aanpakken van het harde probleem van het bewustzijn. In zijn boek *The Character of Consciousness* legt hij 145.

Let us first address why biological explanations have failed. Some of these attempts include Francis Crick and Christof Koch’s Toward a Neurobiological Theory of Consciousness, Bernard Baars’s Global Workplace theory, Gerald Elderman’s and Giulio Tononi’s The Dynamic Core theory, Rodolfo Llinas’s Thalamocortical Binding theory, Victor Lamme’s Recurrent Processing theory, Semir Zeki’s Microconsciousness theory and Antonio Damasio’s The Feeling of What Happens theory. Although it is not the purpose of this chapter to discuss the technicalities and shortcomings of these empirical theories (because they all have philosophical implications and assumptions, which are addressed below), none of them comprehensively addresses the hard problem of consciousness. Professor David Chalmers explains the failure of the biological approaches in addressing the hard problem of consciousness. In his book The Character of Consciousness, he 145.

noemt vijf gevaarlijke strategieën die zijn toegepast194:

mentions five perilous strategies that have been adopted194:

1. De eerste strategie is om iets anders uit te leggen. Onderzoekers geven simpelweg toe dat het probleem van ervaring voor nu te moeilijk is. Koch geeft openlijk toe dat deze strategie is mislukt. In een gepubliceerd interview bekende hij: “Laten we eerst de werkelijk moeilijke aspecten vergeten, zoals subjectieve gevoelens, omdat deze mogelijk geen wetenschappelijke oplossing hebben. De subjectieve staat van het spel, van pijn, van plezier, van het zien van blauw, van het ruiken van een roos—er lijkt een enorme sprong te zijn tussen het materialistische niveau, van het verklaren van moleculen en neuronen, en het subjectieve niveau.”195.

1. The first strategy is to explain something else. Researchers simply admit the problem of experience is too difficult for now. Koch openly admits this failed strategy. In a published interview, he confessed: “Well, let's first forget about the real difficult aspects, like subjective feelings, because they may not have a scientific solution. The subjective state of play, of pain, of pleasure, of seeing blue, of smelling a rose—there seems to be a huge jump between the materialistic level, of explaining molecules and neurons, and the subjective level.”195.

2. De tweede strategie is het ontkennen van het moeilijke probleem van het bewustzijn. Het is de beslissing dat wij zombies zijn, met slechts een illusie van vrije wil. Deze strategie beschrijft de menselijke realiteit als een biologische machine zonder subjectieve ervaring. Met andere woorden, het negeert het probleem en herdefinieert wat het betekent om mens te zijn.

2. The second strategy is to deny the hard problem of consciousness. It is to decide that we are zombies, with only an illusion of free will. This strategy describes the human reality as a biological machine with no subjective experience. In other words, it ignores the problem and redefines what it means to be human.

3. De derde strategie beweert dat subjectieve ervaring wordt verklaard door het begrijpen van de fysieke processen in ons brein. Dit klinkt echter als magie. Bewuste ervaring ontstaat op de een of andere manier zonder enige verklaring. De vraag is: hoe leiden deze processen tot een innerlijke subjectieve ervaring?

3. The third strategy claims that subjective experience is explained by understanding the physical processes in our brain. However, this sounds like magic. Conscious experience somehow emerges without any explanation. The question, how do these processes give rise to an inner subjective experience?

wordt nooit beantwoord. Bovendien vertelt het begrijpen van fysieke processen ons niets over hoe het is voor een persoon om een specifieke interne bewuste ervaring te hebben.

is never answered. Furthermore, understanding physical processes tells us nothing about what it is like for a person to have a particular internal conscious experience.

4. De vierde strategie is het uitleggen van de structuur van de ervaring. Deze strategie vertelt ons niets over waarom ervaring in de eerste plaats bestaat, en door enkel de structuur van de ervaring uit te leggen, biedt het ons geen antwoorden op hoe het is voor een persoon om 146

4. The fourth strategy is to explain the structure of experience. This strategy tells us nothing of why experience exists in the first place, and just by explaining the structure of experience, it provides us with no answers to what it is like for a person to 146

hebben unieke ervaringen.

have unique experiences.

5. De vijfde strategie is het isoleren van het substraat (de onderliggende basis of laag) van de ervaring. Deze strategie beoogt de neurale basis voor ervaring te isoleren door bepaalde processen te begrijpen. Deze strategie legt echter niet uit hoe het is om een interne bewuste ervaring te hebben, waarom deze uit deze processen voortkomt en hoe.

5. The fifth strategy is to isolate the substrate (the underlying basis or layer) of experience. This strategy aims to isolate the neural basis for experience by understanding certain processes. However, this strategy does not explain what it is like to have an internal conscious experience, why it emerges from these processes and how.

Betreed de filosofie van de geest.

Enter the philosophy of mind.

Nu zijn we in staat om te behandelen hoe filosofen van de geest het bewustzijn verklaren op een manier die probeert het moeilijke probleem aan te pakken. Een belangrijke opmerking om hier toe te voegen is dat wetenschappelijke theorieën filosofische aannames impliceren. Daarom zal het behandelen van de filosofische theorieën ook de empirische theorieën behandelen. Professor Antti Revonsuo maakt dit punt duidelijk:

Now we are in a position to address how philosophers of the mind explain consciousness in a way that attempts to address the hard problem. An important note to add here is that scientific theories have implied philosophical assumptions. Therefore, addressing the philosophical theories will also address the empirical theories. Professor Antti Revonsuo makes this point clear:

“Het is echter ook nuttig voor empirische wetenschappers om zich bewust te zijn van de verschillende filosofische alternatieven, omdat elke empirische theorie noodzakelijkerwijs ook een zekere mate van impliciete filosofische overtuigingen inhoudt… De algehele empirische benadering die een wetenschapper hanteert ten aanzien van bewustzijn wordt gestuurd door zijn voorafgaande filosofische overtuigingen of intuïties over de aard van de wetenschap en de aard van het bewustzijn, of hij zich nu bewust is van dergelijke overtuigingen of niet.”196.

“However, it is useful also for empirical scientists to be aware of the different philosophical alternatives, because every empirical theory also necessarily involves some sort of implicit philosophical commitments… The overall empirical approach that a scientist takes to consciousness is guided by his prior philosophical commitments or intuitions about the nature of science and the nature of consciousness, whether he is aware of such commitments or not.”196.

Professoren Ricardo Manzotti en Paolo Moderato benadrukken ook dat de neurowetenschappen “niet metafysisch onschuldig” zijn197 en dat “empirische gegevens moeten worden geïnterpreteerd vanuit het perspectief van een bepaalde premisse.”198

Professors Ricardo Manzotti and Paolo Moderato also highlight that the neurosciences are “not metaphysically innocent”197 and that “empirical data needs to be interpreted from the perspective of some premise.”198.

Geen van de verschillende filosofische pogingen om het bewustzijn te verklaren is uitgebreid genoeg om het theïstische alternatief uit te dagen. Deze pogingen kunnen breed worden gecategoriseerd als materialistisch of fysicalistisch, en niet-materialistisch. Hieronder volgt een kort verslag van deze pogingen en een uitleg waarom zij zijn mislukt.

None of the various philosophical attempts to explain consciousness are comprehensive enough to challenge the theistic alternative. These attempts can be broadly categorised as materialist or physicalist, and non-materialist. Below is a brief account of these attempts and an explanation of why they have failed.

Materialistische benaderingen.

Materialistic approaches.

In navolging van andere onderzoekers en academici zullen de termen fysicalisme en materialisme door elkaar worden gebruikt.199 200 Hoewel ze een aparte geschiedenis en enkele conceptuele verschillen hebben201, vormen deze geen probleem voor de concepten die in dit hoofdstuk worden behandeld. De twee termen betekenen dat bewustzijn kan worden verklaard door de natuurwetenschappen, maar impliceren niet altijd dat bewuste toestanden gelijkgesteld moeten worden aan deeltjes materie.

Echoing other researchers and academics, the terms physicalism and materialism will be used interchangeably.199 200 Although they have separate histories and some conceptual differences201, these do not pose a problem to the concepts dealt with in this chapter. The two terms mean that consciousness can be explained by the physical sciences, but do not always imply that conscious states must be equated to bits of matter.

Fysieke feiten zijn niet alle feiten!

Physical facts are not all the facts!.

Voordat ik inga op alle materialistische benaderingen, zou ik graag willen uitleggen hoe fysicalisme en materialisme in het algemeen worden ondermijnd door Frank Jacksons krachtige Mary-argument. Hier is een samenvatting ervan: Mary heeft haar hele leven in een zwart-witkamer geleefd en verkrijgt informatie over de wereld via zwart-witcomputers en televisies. In haar kamer heeft Mary toegang tot alle wetenschappelijke objectieve informatie over wat er gebeurt wanneer mensen fysieke verschijnselen zien. Ze weet alles over de wetenschap die verband houdt met het waarnemen van objecten met het menselijk oog. Toch is ze zich er niet van bewust hoe het is om kleuren te zien. Op een dag mag ze de kamer verlaten. Het moment dat ze de deur opent, kijkt ze naar een rode roos en ervaart ze voor het eerst de kleur rood. Ze waardeert de kleur rood pas op het moment dat ze deze ziet.202 Haar kennis over alle fysieke feiten met betrekking tot visuele perceptie en kleuren deed niets om haar voor te bereiden op de nieuwe ervaring van het zien van rood. Ze wist niet hoe het was om een rode roos te zien door de fysieke feiten te leren; ze wist pas hoe die ervaring was op het moment dat deze plaatsvond.

Before I get into all the materialist approaches, I would like to explain how physicalism and materialism in general are undermined by Frank Jackson’s powerful Mary argument. Here is a summary of it: Mary has lived in a black and white room all her life and acquires information about the world via black and white computers and televisions. In her room, Mary has access to all of the scientific objective information about what happens when humans see physical phenomena. She knows everything about the science related to perceiving objects with the human eye. Yet, she is unaware of what it is like to see colours. One day she is allowed to leave the room. The moment she opens the door she looks at a red rose, and experiences the colour red for the first time. She only appreciates the colour red the moment she sees it.202 Her knowledge about all the physical facts concerning visual perception and colours did nothing to prepare her for the new experience of seeing red. She did not know what it was like to see a red rose by learning the physical facts, she only knew what that experience was like the moment it occurred.

Chalmers biedt de volgende premissen om aan te tonen dat het Mary-argument het materialisme niet in staat stelt om het moeilijke probleem van het bewustzijn op te lossen:

Chalmers provides the following premises to show that the Mary argument renders materialism unable to solve the hard problem of consciousness:

1. Mary kent alle fysieke feiten.

1. Mary knows all the physical facts.

2. Mary kent niet alle feiten.

2. Mary does not know all the facts.

3. De fysieke feiten putten niet alle feiten uit.203.

3. The physical facts do not exhaust all the facts.203.

Chalmers' argument laat hier zien dat kennis van de fysieke wereld niet zal leiden tot kennis van de subjectieve bewuste realiteit—bijvoorbeeld, hoe het is om rood te zien. Dit lijkt het materialisme te ondermijnen. Chalmers generaliseert het argument op de volgende manier:

Chalmers’s argument here shows that knowledge of the physical world will not lead to knowledge of subjective conscious reality—for example, what it is like to see red. This seems to undermine materialism. Chalmers generalises the argument in the following way:

1. Er zijn waarheden over het bewustzijn die niet afleidbaar zijn uit fysieke waarheden.

1. There are truths about consciousness that are not deducible from physical truths.

2. Als er waarheden over het bewustzijn zijn die niet afleidbaar zijn uit fysieke waarheden, dan is het materialisme onjuist.

2. If there are truths about consciousness that are not deducible from physical truths, then materialism is false.

3. Materialisme is onwaar.204.

3. Materialism is false.204.

Fysicalisme en materialisme verklaren het subjectieve niet.

Physicalism and materialism do not explain subjective.

bewustzijn, omdat kennis van de fysieke hersenen niet leidt tot een begrip van een subjectieve ervaring, en waarom die ervaring voortkomt uit hersenactiviteit. Materialisme is ontoereikend, omdat er feiten over bewustzijn zijn die niet kunnen worden afgeleid uit fysieke feiten.

consciousness because knowledge of the physical brain does not lead to an understanding of a subjective experience, and why that experience emerges from brain activity. Materialism is inadequate, because there are facts about consciousness that cannot be deduced from physical facts.

Het Mary-argument heeft interessante bezwaren opgeroepen. Eén bezwaar stelt dat het niet mogelijk is om te identificeren wat Mary zou weten als zij alle fysieke feiten zou verkrijgen. Dit bezwaar begrijpt het Mary-argument verkeerd. Het gaat ervan uit dat het Mary-argument zich richt op hoe het is om alle fysieke feiten te kennen. Het argument richt zich echter op Mary's onvermogen om te weten hoe het is om rood te zien als zij nooit de ervaring van het zien van rood heeft gehad. Daarom moet elk bezwaar tegen het Mary-argument zich richten op wat Mary wint door rood te zien, en niet op wat zij zou weten als zij alle fysieke feiten zou hebben.

The Mary argument has generated interesting objections. One objection argues that it is not possible to identify what Mary would know if she acquired all of the physical facts. This objection misunderstands the Mary argument. It assumes that the Mary argument is focused on what it is like to know all the physical facts. However, the argument is focused on Mary’s inability to know what it is like to see red if she never had the experience of seeing red. Therefore, any objection to the Mary argument must focus on what Mary gains by seeing red and not what she would know if she had all the physical facts.

Een ander bezwaar is de Ability Hypothesis (de bekwaamheidshypothese). Deze hypothese stelt dat Mary geen nieuwe kennis opdoet, maar slechts nieuwe vaardigheden verwerft. Wanneer iemand bijvoorbeeld leert hoe hij op een fiets moet rijden, leert hij geen nieuwe dingen over de fiets; hij verwerft simpelweg de vaardigheid om erop te rijden. Dit bezwaar wordt als ontoereikend beschouwd. Als Mary nieuwe vaardigheden kan verwerven wanneer zij de kamer verlaat, dan is het ook mogelijk dat zij nieuwe feiten leert die zij voor het verlaten van de kamer niet kende. Wanneer iemand leert hoe hij op een fiets moet rijden, verwerft hij niet alleen de vaardigheid om dit te doen, hij leert ook nieuwe feiten. Als iemand bijvoorbeeld snel een heuvel afrijdt, zal hij uiteindelijk leren om niet constant de remmen te gebruiken, omdat dit ervoor zorgt dat de velgen oververhit raken. Voor een gecontroleerde afdaling moeten de remmen voorzichtig worden ingeknepen met pulsen van ongeveer twee seconden. Het bezwaar van professor Brian Loar vormt een sterke uitdaging voor het Mary-argument. Loar betoogt dat Mary geen nieuwe kennis over rood verwerft, maar slechts een nieuwe manier om te conceptualiseren wat zij al wist over de kleur. Deze strategie stelt dat er slechts één eigenschap is die aanleiding kan geven tot verschillende concepten van die eigenschap. Deze concepten zijn fysiek-functionele concepten en fenomenale concepten (concepten die verwijzen naar subjectieve ervaring). Dus toen Mary voor het eerst rood zag, ervoer zij geen nieuwe eigenschap en leerde zij geen nieuwe feiten daarover. Zij ervoer een andere manier om te conceptualiseren wat zij al wist. Voordat zij de kamer verliet, herkende zij de eigenschap van rood in fysiek-functionele termen. Echter, toen zij de kamer verliet, verwerfde zij een nieuwe manier om de fysieke eigenschap van rood in fenomenale termen te herkennen. Mary kan alleen fenomenale concepten verwerven wanneer zij rood ziet, omdat deze concepten alleen ontstaan door het zien van de kleur rood.205 Het grootste probleem met de strategie van Loar is dat deze gebaseerd is op de aanname dat we fenomenale concepten kunnen verwerven door het observeren van fysieke eigenschappen. Dit roept echter de vraag op: hoe kunnen onze hersenen, terwijl we de bewuste staat van het waarnemen van een fysiek-functionele eigenschap ervaren, een fenomenaal concept verwerven? Loar biedt geen adequaat antwoord. De niet-fysicalist zal dan stellen dat het Mary-argument standhoudt omdat het een antwoord biedt op die fundamentele vraag: we verwerven fenomenale concepten omdat dingen (inclusief onszelf) zowel fysieke als fenomenale eigenschappen bevatten. Samenvattend: de bewering dat fenomenale concepten kunnen voortkomen uit een fysieke eigenschap is ontoereikend om de kennis te verklaren die men opdoet door het ervaren van een subjectieve bewuste ervaring.206

Another objection is the Ability Hypothesis. This hypothesis asserts that Mary does not gain any new knowledge, but only acquires new abilities. For example, when someone learns how to ride a bike they are not learning new things about the bike, they simply acquire the ability to ride it. This objection is considered inadequate. If Mary can gain new abilities when she leaves the room, then it is also possible that she gains new facts that she did not have prior to leaving the room. When someone learns how to ride a bike, they do not only acquire the ability to do so, they also gain new facts. For example, if someone is riding downhill fast, they will eventually learn not to constantly use the brakes as this will cause the rims to overheat. For a controlled descent, the brakes must be gently squeezed with around two second pulses. Professor Brian Loar’s objection provides a strong challenge to the Mary argument. Loar argues that Mary does not acquire new knowledge about red, only a new way of conceptualising what she already knew about the colour. This strategy declares that there is only one property that can give rise to distinct concepts of that property. These concepts are physical-functional concepts and phenomenal concepts (concepts that refer to subjective experience). So, when Mary saw red for the first time, she was not experiencing a new property and learning new facts about it. She was experiencing a different way of conceptualising what she already knew. Prior to leaving the room, she recognised the property of red in physical-functional terms. However, when she left the room, she acquired a new way of recognising the physical property of red in phenomenal terms. Mary can only acquire phenomenal concepts when she sees red, because these concepts come about only by seeing the colour red.205 The main problem with Loar’s strategy is that it is based on the assumption that we can acquire phenomenal concepts from observing physical properties. However, this begs the question: How can our brains, while we experience the conscious state of observing a physical-functional property, acquire a phenomenal concept? Loar does not provide any adequate answer. The non-physicalist will then state that the Mary argument holds its ground because it provides an answer to that fundamental question: we gain phenomenal concepts because things (including ourselves) contain physical and phenomenal properties. In summary, to claim that phenomenal concepts can arise from a physical property is inadequate to explain the knowledge one gains from experiencing a subjective conscious experience.206

Er zijn andere redenen waarom Loars fenomenale conceptstrategie niet doorslaggevend is. Voor gedetailleerde discussies en reacties op het verslag van Loar, verwijs naar Michael Tye’s Consciousness Revisited: Materialism Without Phenomenal Concepts207, Erhan Demircioglu’s Physicalism and Phenomenal Concepts208, Karol Polcyn’s Brian Loar on Physicalism and Phenomenal Concepts209 en het essay van David Chalmers, Phenomenal Concepts and the Explanatory Gap210.

There are other reasons why Loar’s phenomenal concept strategy is not decisive. For detailed discussions and responses to Loar’s account, please refer to Michael Tye’s Consciousness Revisited: Materialism Without Phenomenal Concepts207, Erhan Demircioglu’s Physicalism and Phenomenal Concepts208, Karol Polcyn’s Brian Loar on Physicalism and Phenomenal Concepts209 and David Chalmers’s essay, Phenomenal Concepts and the Explanatory Gap210.

De academische literatuur over het Mary-argument is eveneens omvangrijk, met overtuigende argumenten die het fysicalisme zowel ondersteunen als uitdagen. Dit is niet de plek om de literatuur over dit onderwerp te verkennen. De academische discussies ondermijnen echter niet conclusief wat in dit gedeelte is gepresenteerd.

The academic literature on the Mary argument is also vast, with compelling arguments supporting and challenging physicalism. This is not the space to explore the literature on the topic. However, the academic discussions do not conclusively undermine what has been presented in this section.

‘Laten we het probleem negeren’: Eliminatief materialisme. Eliminatief materialisten gaan ervan uit dat alles verklaard kan worden via fysieke processen, en accepteren niet dat subjectieve bewuste toestanden bestaan. Zij betogen dat het brein is opgebouwd uit neuronen die fysieke en chemische processen ondergaan; daarom zal het verklaren van deze complexe processen op de een of andere manier het bewustzijn verklaren.211 Eliminatief materialisten stellen dat de ideeën van ‘folk psychology’ die we hebben ontwikkeld om subjectief bewustzijn te beschrijven (vanwege het huidige gebrek aan oplossingen geboden door de natuurwetenschappen), overbodig zullen worden wanneer de neurowetenschap is “volwassen” geworden.212 Dit is het moment waarop de neurowetenschap subjectief bewustzijn zal vervangen door “neurale activiteit in gespecialiseerde anatomische gebieden”.213 In het kort: de wetenschap zal op een dag verklaren wat wij subjectief bewustzijn noemen; daarom zal het harde probleem worden opgelost.

‘Let’s ignore the problem’: Eliminative materialism Eliminative materialists assume everything can be explained via physical processes, and do not accept that subjective conscious states exist. They argue that the brain is made up of neurons undergoing physical and chemical processes; therefore, explaining these complex processes will somehow explain consciousness.211 Eliminative materialists assert that the ideas of ‘folk psychology’ we have developed to describe subjective consciousness (due to the current lack of solutions provided by the physical sciences) will be made redundant when neuroscience has “matured”212. This is when neuroscience will replace subjective consciousness with “neural activity in specialized anatomical areas”.213. In summary, science will one day explain what we call subjective consciousness; therefore, the hard problem will be solved.

In navolging van de eliminatief-materialistische benadering stelt de analytisch filosoof Patricia Churchland dat de schijnbare vraag over subjectief bewustzijn gedemystificeerd zal worden wanneer we onze wetenschappelijke kennis verbeteren. Churchland betoogt dat het 'moeilijke probleem' van bewustzijn niet onderscheiden moet worden van andere problemen in de neurowetenschap. De reden hiervoor is volgens Churchland dat onderzoekers een reeks onopgeloste problemen hebben, en het beweren dat deze nooit opgelost zullen worden, lijkt onredelijk. Alleen omdat het moeilijke probleem wordt beschreven als mysterieus of als een moeilijke uitdaging voor het fysicalisme, betekent dit niet dat het nooit een wetenschappelijke oplossing zal hebben. Churchland verwijst naar de geschiedenis van de wetenschap ter ondersteuning van haar argumenten. De geschiedenis laat zien dat de wetenschap veel 'moeilijke problemen' heeft opgelost, wat erop wijst dat het moeilijke probleem van bewustzijn ook opgelost zal worden.214

Echoing the eliminative materialist approach, the analytical philosopher Patricia Churchland asserts that the apparent question of subjective consciousness will be demystified when we improve our scientific knowledge. Churchland argues the hard problem of consciousness should not be distinguished from other problems in neuroscience. The reason, according to Churchland, is that researchers have an array of problems that are unaddressed, and to argue that they will never be solved seems unreasonable. Just because the hard problem is described as mysterious or a difficult challenge to physicalism does not mean that it will never have a scientific solution. Churchland refers to the history of science in support of her arguments. History shows that science has solved many ‘hard problems’, indicating that the hard problem of consciousness will also be solved.214

Echter, fysieke en chemische processen vertellen ons niets over hoe het is voor een specifiek bewust wezen om een interne subjectieve ervaring te hebben. Dit impliceert dat, voor de eliminatieve materialist, innerlijke subjectieve ervaringen slechts een illusie zijn. Met andere woorden, voorstanders van deze visie accepteren het harde probleem van bewustzijn niet echt, omdat zij beweren dat materie en fysieke processen alles zijn wat nodig is om iets uit te leggen. Desalniettemin kunnen materie en fysieke processen ons niets vertellen over hoe het is om een innerlijke subjectieve bewuste ervaring te hebben. Bovendien kan materie het ontstaan van subjectieve bewuste ervaring niet verklaren, omdat materie koud, blind en niet-bewust is. Iets kan niets voortbrengen, tenzij het dat ding in de eerste plaats bevat of het vermogen heeft om het voort te brengen. Materie en fysieke processen zijn niet-bewust en kunnen daarom geen subjectieve bewuste ervaring voortbrengen, aangezien zij deze niet bevatten. Frank Jackson en Philip Pettit stellen dat de bewering van de eliminatieve materialist — dat de geschiedenis van de wetenschap heeft aangetoond dat een fysicalistische taal onze primitieve volkspsychologie zal vervangen — niet logisch volgt. De basis van hun argument is dat het onredelijk is om de conclusies van een theorie te verwerpen vanwege de potentiële ontdekking van een andere theorie die mogelijk een grotere verklarende reikwijdte en kracht heeft. Het zou kunnen dat de claims van de 'zwakkere' theorie nog steeds waar zijn, ondanks een wetenschappelijk betere manier om dezelfde fenomenen uit te leggen. Jackson en Pettit gebruiken de kinetische gastheorie als voorbeeld. De kinetische gastheorie bestudeert "het microscopische gedrag van moleculen en de interacties die leiden tot macroscopische relaties".215 Deze theorie gebruikt statistische analyse om nauwkeurige "resultaten te bieden voor macroscopische manifestaties van microscopische fenomenen". (Ibid) Jackson en Pettit stellen dat als een hypothetische “Super Kinetic”-theorie niet-statistische, deterministische berekeningen zou bieden van de “exacte positie, massa, snelheid en grootte van elk gasmolecuul”, dit geen basis zou bieden om het feit te verwerpen dat gassen temperatuur en druk hebben.216 De reden is dat de super kinetische theorie geen “informatie bevat die het relevante deel van de oude theorie ondersteunt.”217 Jackson en Pettit vatten hun argument als volgt samen:

However, physical and chemical processes tell us nothing about what it is like for a particular conscious being to have an internal subjective experience. This implies that, for the eliminative materialist, inner subjective experiences are just an illusion. In other words, proponents of this view do not really accept the hard problem of consciousness, because they claim that matter and physical processes are all that is required to explain anything. Nevertheless, matter and physical processes cannot tell us anything about what it is like to have an inner subjective conscious experience. Furthermore, matter cannot explain the emergence of subjective conscious experience because matter is cold, blind and non-conscious. Something cannot give rise to anything unless it contains that thing in the first place or has the ability to give rise to it. Matter and physical processes are non-conscious and therefore cannot give rise to subjective conscious experience as they do not contain it. Frank Jackson and Philip Pettit maintain that the eliminative materialist’s claim—that the history of science has shown that a physicalist language will replace our primitive folk psychology—does not logically follow. The basis of their argument is that it is unreasonable to reject the conclusions of a theory due to the potential discovery of another theory that may have greater explanatory scope and power. It could be that the claims of the ‘weaker’ theory are still true despite a scientifically better way of explaining the same phenomena. Jackson and Pettit use the kinetic theory of gases as an example. The kinetic theory of gases studies “the microscopic behavior of molecules and the interactions which lead to macroscopic relationships”.215 This theory uses statistical analysis to provide accurate “results for macroscopic manifestations of microscopic phenomena”. (Ibid) Jackson and Pettit postulate that if a hypothetical “Super Kinetic” theory provided non-statistical, deterministic calculations of the “exact position, mass, velocity, and size of every gas molecule” it would not provide a basis to reject the fact that gases have temperature and pressure.216 The reason is that the super kinetic theory does not contain “information that supports the relevant part of the old theory.”217 Jackson and Pettit summarise their argument:

“En toch zijn er geen reductionistische identificaties van temperatuur en druk met fundamentele eigenschappen van de superkinetische theorie mogelijk. Temperatuur is bijvoorbeeld niet de massa, snelheid of positie van een individueel molecuul. Er zal zelfs volgens de meest soepele standaarden geen isomorfisme bestaan tussen gaswetten geformuleerd in termen van temperatuur, druk en volume, en de wetten geformuleerd in termen van massa, positie en snelheid van moleculen van de superkinetische theorie. De basisprincipes van de taxonomie van de twee theorieën zijn zeer verschillend.”218

“And yet no reductive reductive identifications of temperature and pressure with fundamental properties of the super kinetic theory are possible. Temperature, for instance, is not the mass, velocity, or position of any individual molecule. There will be no isomorphism even by the most relaxed standards between gas laws framed in terms of temperature, pressure, and volume and the laws framed in terms of mass, position, and velocity of molecules of the super kinetic theory. The basic taxonomic principles of the two theories are very different.”218

In het licht hiervan is eliminatief materialisme geen adequate verklaring voor het harde probleem van het bewustzijn, aangezien het negeert wat in de eerste plaats verklaard moet worden. De conclusies van het eliminatief materialisme kunnen worden teruggebracht tot de volgende absurditeit: wij hebben geen innerlijke subjectiviteit. Onze bekwaamheid om innerlijke subjectieve ervaringen te hebben is echter een feit vanuit het eerste persoon; het is belachelijk om dit te ontkennen.

In light of this, eliminative materialism is not an adequate explanation of the hard problem of consciousness as it ignores what requires explaining in the first place. The conclusions of eliminative materialism can be reduced to the following absurdity: we do not have inner subjectivity. However, our ability to have inner subjective experiences is a first-person fact; it is ludicrous to deny it.

Eliminatief materialisme werd populair door de filosoof Daniel Dennett toen hij zijn boek, Consciousness Explained, publiceerde. In dit zwaar bekritiseerde boek herdefinieerde hij bewustzijn door te negeren wat juist uitgelegd moet worden: onze subjectieve bewuste toestanden. Volgens Dennett hebben we geen echte persoonlijke subjectieve ervaringen; we zijn simpelweg biologische robots. Met andere woorden, we zijn zombies met de illusie van een subjectieve ervaring. Kritiek op de benadering van Dennett, ook wel bekend als de Multiple Drafts-theorie, is samengevat door professor Antti Revonsuo in zijn boek, Consciousness: The Science of Subjectivity:

Eliminative materialism became popular with the philosopher Daniel Dennet when he published his book, Consciousness Explained. In this heavily criticised book, he redefined consciousness by ignoring what requires explaining: our subjective conscious states. According to Dennet, we have no real personal subjective experiences; we are simply biological robots. In other words, we are zombies with the illusion of subjective experience. Criticism of Dennet’s approach, also known as Multiple Drafts theory, has been summarised by Professor Antti Revonsuo in his book, Consciousness: The Science of Subjectivity:

“Dennet’s theorie is zwaar bekritiseerd omdat het lijkt te suggereren dat ‘bewustzijn’ op een zodanige manier wordt geherdefinieerd dat de term iets heel anders gaat betekenen dan wat we oorspronkelijk beoogden te verklaren. Dennet’s beroemde boek uit 1991 heeft de titel ‘Consciousness Explained’, maar velen vonden dat het ‘Consciousness Explained Away’ had moeten heten. Waar de meeste mensen een verklaring voor wilden vinden, is fenomenaal bewustzijn, qualia en subjectiviteit, maar Dennet doet deze af als louter illusies.”

“Dennet’s theory has been heavily criticized because it seems to redefine ‘consciousness’ in such a way that the term comes to mean something very different from what we originally set out to explain. Dennet’s famous 1991 book is titled ‘Consciousness Explained’, but many felt it should have been called ‘Consciousness Explained Away’. What most people wanted to find an explanation for is phenomenal consciousness, qualia and subjectivity, but Dennet dismisses them as mere illusions.”219.

‘Subjectiviteit bestaat, maar het is slechts materie’: Reductief materialisme. Reductief materialisme stelt dat er een kenniskloof bestaat tussen fysieke processen en subjectieve bewuste ervaringen. Zij stellen echter dat deze kloof verklaard kan worden binnen een materialistische filosofie. Voorstanders van deze visie beweren dat subjectieve bewuste ervaring bestaat, maar niet onderscheidbaar is van fysieke processen. De basis voor hun argumenten is dat er een verband bestaat tussen bepaalde activiteiten in de hersenen en bepaalde ervaringen van bewustzijn; daarom kan bewustzijn worden gereduceerd tot fysieke processen. Reductief materialisme accepteert, in tegenstelling tot eliminatief materialisme, dat subjectief bewustzijn bestaat, maar dat het kan worden gereduceerd tot fysieke gebeurtenissen in onze hersenen. Op deze manier is subjectief bewustzijn identiek aan neurochemische activiteit. Hoewel er momenteel geen manier is om alle subjectieve bewuste toestanden te reduceren tot fysieke fenomenen, is reductief materialisme gebaseerd op de verwachting dat de neurowetenschap de andere wetenschappen zal volgen, in die zin dat oude termen, zoals ‘warmte’, zullen zijn vervangen door ‘de wetenschap van de gemiddelde kinetische energie van moleculen’. In hetzelfde opzicht kan de neurowetenschap woorden als ‘liefde’ vervangen door een neurochemisch equivalent. In essentie is “bewustzijn niets meer en niets minder dan een complexe reeks neurale activiteiten die plaatsvinden in onze hersenen”.

‘Subjectivity exists, but it’s just matter’: Reductive materialism Reductive materialism asserts that there is a knowledge-gap between physical processes and subjective conscious experiences. However, they maintain that the gap can be explained within a materialistic philosophy. Proponents of this view assert that subjective conscious experience exists, but is not distinct from physical processes. The basis for their arguments is that there is a link between certain activities in the brain and certain experiences of consciousness; therefore, consciousness can be reduced to physical processes. Reductive materialism, unlike eliminative materialism, accepts that subjective consciousness exists, but can be reduced to physical happenings in our brains. In this way, subjective consciousness is identical with neurochemical activity.220 Although there is currently no way of reducing all subjective conscious states to physical phenomena, reductive materialism is based on the expectation that neuroscience will follow the other sciences in that old terms, such as ‘heat’, will have been replaced with ‘the science of mean kinetic energy of molecules’. Similarly, neuroscience may replace words like ‘love’ with a neurochemical equivalent. In essence, “consciousness is nothing over and above a complex set of neural activities going on in our brain”.22.

Deze visie is geen adequate verklaring voor subjectieve bewustzijnstoestanden, omdat deze gebaseerd is op de aanname dat subjectieve ervaringen echt zijn, maar in de toekomst verklaard zullen worden door ontwikkelingen in de neurowetenschap. In essentie betoogt reductief materialisme dat subjectieve bewustzijnstoestanden zullen worden gereduceerd tot fysieke hersentoestanden. Dit lost het moeilijke probleem van bewustzijn niet op. Het is onmogelijk om te weten hoe het voor een specifiek organisme is om een subjectieve staat te ervaren door simpelweg een groep vurende neuronen te observeren. Reductief materialisme verklaart ook niet de bron van de bewuste ervaring. Neurobiologie en subjectieve ervaring zijn volkomen verschillend. Het simpelweg verklaren dat bewustzijn voortkomt uit niet-bewuste fysieke processen is niet adequaat. Net als de eliminatieve materialisten kunnen de reductieve materialisten het moeilijke probleem niet oplossen. De innerlijke subjectieve realiteiten van de menselijke persoon worden opnieuw genegeerd. Professor Revonsuo legt uit:

This view is not an adequate explanation for subjective conscious states, because it is based on the assumption that subjective experiences are real, but will be explained in the future by developments in neuroscience. Essentially, reductive materialism argues that subjective conscious states will be reduced to physical brain states. This does not solve the hard problem of consciousness. It is impossible to know what it is like for a particular organism to experience a subjective state simply by observing a bunch of neurons firing. Reductive materialism also doesn’t explain the source of conscious experience. Neurobiology and subjective experience are completely different. Simply explaining that consciousness emerges from non-conscious physical processes is not adequate. Just like the eliminative materialists, reductive materialists cannot solve the hard problem. The inner subjective realities of the human being are once again being ignored. Professor Revonsuo explains:

“Toch lijkt het duidelijk dat het spreken over neurale ontladingen, activaties en deactivaties in verschillende hersengebieden of oscillerende synchronie in neurale assemblages, totaal niet hetzelfde is als het spreken over gevoelens van pijn, kleurwaarnemingen, gepassioneerde emoties of innerlijke gedachten—en dat zal het ook nooit zijn. Wat wordt weggelaten is, bovenal, het subjectieve aspect van de bewuste mentale gebeurtenissen.”222

“Still, it seems clear that to talk about neural firings, activations and deactivations in different brain areas or oscillatory synchrony in neural assemblies is not at all the same thing as talking about feelings of pain, sensations of colour, passionate emotions or inner thoughts—and never will be. What is being left out is, first and foremost, the subjective aspect of the conscious mental events.”222

Het verschil tussen eliminatief materialisme en reductief materialisme is vrij subtiel. Eliminatief materialisme betoogt dat subjectief bewustzijn een illusie is en niet bestaat. Volgens deze benadering is de illusie van subjectief bewustzijn niets meer dan het vuren van neuronen. Reductief materialisme accepteert dat subjectief bewustzijn bestaat, maar stelt dat het niets meer is dan fysieke activiteit in de hersenen. Beiden falen om de eerste-persoonsfeitelijkheid van subjectief bewustzijn aan te pakken.

The difference between eliminative materialism and reductive materialism is quite subtle. Eliminative materialism argues that subjective consciousness is an illusion and does not exist. According to this approach, the illusion of subjective consciousness is nothing more than neurons firing. Reductive materialism accepts that subjective consciousness exists, but maintains that it is nothing more than physical activity in the brain. Both fail to address the first-person fact of subjective consciousness.

‘Het is wat je doet’: Behaviorisme. Een andere benadering die de conclusies van het eliminatief materialisme deelt, is het behaviorisme. Het behaviorisme stelt dat bewustzijn wordt gedefinieerd in termen van gedrag. Behavioristen beweren dat een persoon alleen een bepaalde bewuste staat heeft als dit kan worden geverifieerd door het gedrag van die persoon (bijvoorbeeld: Susan heeft pijn als zij, nadat ze met iets is geraakt, ‘au!’ roept). Het behaviorisme ontkent subjectieve bewuste ervaring en definieert bewustzijn als de manier waarop we handelen in plaats van de manier waarop we zijn. Deze benadering ontkent het harde probleem van bewustzijn, omdat het nalaat te erkennen dat mensen mentale toestanden kunnen hebben zonder enig gedrag te vertonen. Zoals de filosoof David Lund betoogt, kunnen we het feit niet negeren dat we innerlijke subjectieve toestanden ervaren die niet altijd via ons gedrag worden geopenbaard.223

‘It’s what you do’: Behaviourism Another approach that shares the conclusions of eliminative materialism is behaviourism. Behaviourism postulates that consciousness is defined in behavioural terms. Behaviourists assert that a person only has a certain conscious state if it can be verified by that person’s behaviour (for example, Susan is in pain if, after being struck with something, she cries ‘ouch!’). Behaviourism denies subjective conscious experience, and defines consciousness as the way we act rather than the way we are. This approach denies the hard problem of consciousness because it fails to acknowledge that humans can have mental states without displaying any behaviour. As the philosopher David Lund argues, we cannot dismiss the fact that we do experience inner subjective states that are not always revealed via our behaviours.223

Behaviorisme maakt een bewuste staat identiek aan een fysieke staat. Het probleem met deze benadering is dat het negeert dat het de bewuste staat is die het gedrag veroorzaakt. Bijvoorbeeld, het is de pijn die Susan ertoe aanzet om ‘au!’ te zeggen, dus pijn en het zeggen van ‘au!’ zijn niet identiek aan elkaar.

Behaviourism makes a conscious state identical to a physical state. The problem with this approach is that it ignores the fact that it is the conscious state that causes the behaviour. For example, it is the pain that provokes Susan to say ‘ouch!’, so pain and saying ‘ouch!’ are not identical to each other.

‘Slechts een verzameling inputs, mentale toestanden en outputs’: Functionalisme. Functionalisten stellen dat bewustzijn wordt gedefinieerd door de functies of rollen die het vervult, voortkomend uit een reeks relaties binnen een organisme of systeem, net als een computer. Een functie wordt gedefinieerd als een relatie tussen inputs, mentale toestanden en outputs. Bijvoorbeeld, als ik mijn bus zie aankomen (input), ervaar ik de mentale toestand van bezorgdheid dat ik te laat zou kunnen komen omdat ik de bus mogelijk mis (mentale toestand); ik ren vervolgens naar de bushalte (output). Functionalisten beweren dat bewustzijn vergelijkbaar is met een computerprogramma, dat voortkomt uit complexe patronen binnen de hersenen.224 Het functionalisme heeft te maken gekregen met een aantal bezwaren.225

‘Just a bunch of inputs, mental states and outputs’: Functionalism Functionalists postulate that consciousness is defined as the functions or roles it plays, emerging from a set of relations within an organism or system, just like a computer. A function is defined as a relation of inputs, mental states and outputs. For example, if I see my bus arriving (input), I experience the mental state of worrying that I may be late due to the possibility of missing my bus (mental state); I then run towards the bus stop (output). Functionalists assert that consciousness is similar to a computer program, which arises from complex patterns within the brain.224 Functionalism has faced a number of objections.225

Een van de redenen hiervoor is dat het functionalisme niet in staat is om subjectieve bewuste toestanden te overwegen, omdat deze niet functioneel begrepen kunnen worden.226 Het volgt er niet uit dat we, enkel door alle inputs, mentale toestanden en outputs te kennen, op de een of andere manier zullen weten hoe het voor een specifiek organisme is om een mentale toestand te ervaren. Ik kan begrijpen dat wanneer iemand een gevaarlijke hond op zich af ziet rennen (input), diegene angst zal ervaren (mentale toestand) en onvermijdelijk voor veiligheid zal vluchten (output). Echter, door de relaties tussen de input, de mentale toestand en de output te kennen, ben ik niet dichter bij het begrijpen van hoe het voor die persoon is om in een bepaalde mentale toestand te verkeren. Het vertelt me ook niets over hoe en waarom mentale toestanden voortkomen uit de reeks relaties. Terugkerend naar het bovenstaande voorbeeld: ik kan niet weten hoe het voor iemand anders is om het gevoel te ervaren bedreigd te worden door een gevaarlijk dier. Het begrijpen van hoe mentale toestanden zich verhouden tot inputs en outputs, leidt niet tot het weten hoe het is om in die mentale toestand te verkeren.

One of these is that functionalism is unable to consider subjective conscious states because they cannot be understood functionally.226 It does not follow that just by knowing all of the inputs, mental states and outputs we will somehow know what it is like for a particular organism to experience a mental state. I can understand that when someone sees a dangerous dog running towards them (input), they will experience fear (mental state), they will inevitably run for safety (output). However, by knowing the relations between the input, mental state and output, I am no closer to understanding what it is like for that person to be in a particular mental state. It also tells me nothing about how and why mental states arise from the set of relations. Referring back to the above example, I cannot know what it is like for someone else to experience the feeling of being threatened by a dangerous animal. Understanding how mental states relate to inputs and outputs does not give rise to knowing what it is like to be in that mental state.

Veel academici stellen dat functionalisme, ondanks zijn populariteit, niet veel gewicht in de schaal legt als oplossing voor het moeilijke probleem van het bewustzijn.227

Many academics maintain that despite its popularity, functionalism does not carry much weight as a solution to the hard problem of consciousness.227.

‘Het zit in de complexiteit’: Emergent materialisme.

‘It’s in the complexity’: Emergent materialism.

Dit idee is gebaseerd op het concept van emergentie. Emergentie treedt op wanneer zaken op een zodanige manier worden gerangschikt dat ze transformeren in complexe entiteiten en ingewikkelde causale relaties hebben waaruit nieuwe fenomenen verschijnen.228 Er zijn twee soorten emergent materialisme: het sterke en het zwakke.

This idea is based on the concept of emergence. Emergence occurs when things become arranged in such a way that they transform into complex entities and have complicated causal relationships from which new phenomena appear.228 There are two types of emergent materialism: the strong and the weak.

De zwakke vorm stelt dat we uiteindelijk het subjectieve bewustzijn zullen begrijpen zodra alle complexe fysieke processen begrepen zijn. De zwakke vorm kan misschien verklaren hoe bewustzijn voortkomt uit fysieke processen, maar daaruit volgt niet dat het zal leiden tot kennis over hoe het is voor een bewust organisme om een innerlijke subjectieve ervaring te hebben. Zal het mysterie van het subjectieve bewustzijn verdwijnen zodra we hebben begrepen hoe het voortkomt uit alle complexe fysieke processen? Als dat zo is, dan lijkt het datgene te ontkennen wat in de eerste plaats uitgelegd moet worden. Als het subjectieve bewustzijn blijft bestaan, dan lijdt emergent materialisme aan dezelfde problemen als reductief materialisme; subjectief bewustzijn kan een fysieke basis hebben zonder ons iets te vertellen over hoe het is om deze subjectieve bewuste ervaringen te hebben.229

The weak form asserts that we will eventually understand subjective consciousness once all of the complex physical processes are understood. The weak form may explain how consciousness emerges from physical processes, but it does not follow that it will lead to knowledge of what it is like for a conscious organism to have an inner subjective experience. Will the mystery of subjective consciousness disappear once we have understood how it emerges from all of the complex physical processes? If it does, then it seems to be denying what requires explaining in the first place. If subjective consciousness remains, then emergent materialism suffers from the same problems as reductive materialism; subjective consciousness may have a physical basis without telling us anything about what it is like to have these subjective conscious experiences.229

Een variant van zwak emergent materialisme stelt dat we nooit alle fysieke processen zullen begrijpen die ten grondslag liggen aan subjectief bewustzijn. Theoretisch gezien zouden we echter, indien we ooit een perfect begrip zouden hebben van de werking van de hersenen, het subjectieve bewustzijn kunnen begrijpen. Deze vorm van zwak emergent materialisme verklaart eigenlijk helemaal niets. In de context van het argument dat in dit hoofdstuk wordt gepresenteerd, is het accepteren van een verklaring die het harde probleem van bewustzijn daadwerkelijk verklaart, rationeler dan het accepteren van een benadering die dat niet doet.

A variant of weak emergent materialism maintains that we will never understand all of the physical processes that underpin subjective consciousness. However, theoretically speaking, if we were ever to have a perfect understanding of how the brain works, we could understand subjective consciousness. This form of weak emergent materialism does not explain anything at all. In the context of the argument presented in this chapter, accepting an explanation that actually explains the hard problem of consciousness is more rational than accepting an approach that does not.

De sterke vorm van emergent materialisme betoogt dat subjectief bewustzijn een natuurlijk fenomeen is; echter, elke fysicalistische theorie die probeert de realiteit ervan aan te pakken, ligt buiten de capaciteit van het menselijk intellect. Deze vorm van emergentie stelt dat we een nieuw fenomeen X uit Y kunnen verkrijgen, zonder te weten hoe X uit Y voortkomt. Sterk emergent materialisme houdt vol dat we iets nieuws kunnen verkrijgen uit complexe fysieke processen, maar de kloof in ons begrip van hoe dit nieuwe ding voortkomt, zal nooit gedicht worden. Deze benadering verklaart het moeilijke probleem van bewustzijn niet, aangezien het toegeeft dat het niet verklaard kan worden. In mijn visie is dit niet anders dan zeggen: "Het gebeurt gewoon. Het is zo complex dat niemand het weet." Revonsuo betoogt dat sterk emergent materialisme nooit in staat zal zijn om subjectief bewustzijn aan te pakken, en zelfs als ons de juiste theorie zou worden gegeven, "zou dat gelijkstaan aan wat hamsters zouden kunnen maken van Charles Darwin's Origins of Species als een kopie in hun kooi zou worden geplaatst."230 Aangezien we proberen het moeilijke probleem van bewustzijn te verklaren, doet het afdoen van subjectief bewustzijn als een mysterie niets om een rationeel persoon ervan te weerhouden een benadering te accepteren die het daadwerkelijk coherent verklaart. Zal de wetenschap uiteindelijk subjectief bewustzijn verklaren? Zoals te zien is aan de bovenstaande materialistische benaderingen, is het belangrijkste argument dat een wetenschappelijke verklaring op een dag de huidige kloof in onze kennis zal dichten. Deze benadering biedt echter geen adequate verklaring van bewustzijn, aangezien ik geloof dat het een vorm is van de 'science of the gaps'-drogreden. Als we de wetenschappelijke methode en de wetenschapsfilosofie onderzoeken, zullen we begrijpen dat subjectief bewustzijn buiten het bereik van de wetenschap ligt. De eerdere successen van de wetenschap kwamen voort uit het feit dat zij in staat waren nieuwe fenomenen te observeren of nieuwe theoretische modellen te bieden die bestaande waarneembare gegevens verklaarden. De gelijkenis van een specifiek bewust organisme kan niet door de wetenschap worden begrepen. Wetenschappers zijn beperkt tot de observaties die zij hebben, omdat de wetenschap “gedwongen is haar aandacht te beperken tot problemen die door observaties kunnen worden opgelost”.

The strong form of emergent materialism argues that subjective consciousness is a natural phenomenon; however, any physicalist theory that attempts to address its reality is beyond the capacity of the human intellect. This form of emergence argues that we can get a new phenomenon X from Y, without knowing how X emerges from Y. Strong emergent materialism maintains that we can get something new from the complex physical processes, but the gap in our understanding of how this new thing emerges will never be closed. This approach does not explain the hard problem of consciousness, as it admits that it cannot be explained. In my view this is no different to saying, “It just happens. It is so complex that no one knows.” Revonsuo argues that strong emergent materialism will never be able to address subjective consciousness, and even if we were to be given the correct theory, it “would equal what hamsters could make of Charles Darwin’s Origins of Species if a copy was placed in their cage.”230 Since we are trying to explain the hard problem of consciousness, dismissing subjective consciousness as a mystery does nothing to prevent a rational person from accepting an approach that actually does coherently explain it. Will science eventually explain subjective consciousness? As seen from the above materialist approaches, the main argument is that a scientific explanation will someday close the current gap in our knowledge. This approach, however, does not provide an adequate explanation of consciousness, as I believe it is a form of the ‘science of the gaps’ fallacy. If we examine the scientific method and the philosophy of science, we will understand that subjective consciousness is beyond the reach of science. The previous successes of science stemmed from the fact that they were able to observe new phenomena or provide new theoretical models that explained existing observable data. The likeness of a particular conscious organism cannot be understood by science. Scientists are limited to the observations they have, because science is “forced to restrict its attention to problems that observations can solve”.

231 Aangezien het onmogelijk is om subjectief bewustzijn (het perspectief van de eerste persoon) te observeren vanuit het perspectief van de derde persoon, kan de wetenschap geen grip krijgen op subjectief bewustzijn. Zoals eerder vermeld, zelfs als we alles over de hersenen zouden weten, zouden we nog steeds niet in staat zijn om het moeilijke probleem van het bewustzijn aan te pakken. Hersenactiviteit geeft alleen aan dat er iets gebeurt, niet hoe het voelt als dat iets gebeurt. Zelfs als alle neurochemische activiteit in iemands hersenen in kaart zou worden gebracht en zou worden gecorreleerd met verslagen van de eerste persoon over zijn of haar subjectieve ervaring, zou de wetenschap niet in staat zijn om de specifieke ervaring van die persoon te bepalen of waarom deze voortvloeit uit fysieke processen.

231 Since it is impossible to observe subjective consciousness (first-person perspective) from the perspective of the third person, science cannot address subjective consciousness. As mentioned before, even if we were to know everything about the brain we would still not be able to address the hard problem of consciousness. Brain activity only indicates that something is happening, not what it is like for that something to happen. Even if all of the neurochemical activity were mapped out in someone’s brain and correlated with first-person accounts of his or her subjective experience, science would be unable to determine that particular person’s experience or why it results from physical processes.

Zelfs als er over tien jaar een nieuwe wetenschappelijke theorie of biologische verklaring voor bewustzijn wordt ontwikkeld, zou deze nog steeds niet kunnen bepalen hoe het voor een persoon is om een subjectieve ervaring te hebben, of waarom die specifieke subjectieve ervaring voortkomt uit fysieke processen. Subjectieve bewuste ervaring valt buiten de reikwijdte van een wetenschappelijke verklaring. In het licht van het bovenstaande falen materialistische pogingen om bewustzijn te verklaren op een allesomvattende wijze. De neurofysioloog John C. Eccles vat dit falen treffend samen: “Ik houd vol dat het menselijke mysterie ongelooflijk wordt gedegradeerd door wetenschappelijk reductionisme, met zijn claim in beloftevol materialisme….”232.

Even if, ten years from now, a new scientific theory or biological explanation for consciousness is developed, it would still not be able to determine what it is like for a person to have a subjective experience, or why that particular subjective experience emerges from physical processes. Subjective conscious experience is outside of the scope of a scientific explanation. In light of the above, materialistic attempts to explain consciousness fail comprehensively. The neurophysiologist John C. Eccles aptly summarises this failure: “I maintain that the human mystery is incredibly demeaned by scientific reductionism, with its claim in promissory materialism….”232.

Niet-materialistische benaderingen Deze benaderingen erkennen dat de werkelijkheid meer omvat dan materie. Dit is een visie die de Islam, en het theïsme in het algemeen, erkent. Wij zijn meer dan materie en energie; er is een spirituele component aan ons bestaan. Echter, verschillende van deze strategieën beogen het bewustzijn te verklaren zonder het bestaan van God toe te geven of aan te roepen. Ik zal deze bekritiseren en uitleggen hoe het theïsme de meest rationele manier biedt om het bewustzijn te verklaren.

Non-materialistic approaches These approaches admit that the.re is more to reality than matter. This is a view that Islam, and theism in general, recognises. We are more than matter and energy; there is a spiritual component to our existence. However, several of these strategies aim to explain consciousness without admitting, or invoking, the existence of God. I will criticise these and explain how theism provides the most rational way of explaining consciousness.

‘Ze zijn verschillend, maar we weten niet hoe’: Substantiedualisme.

‘They’re different, but we do not know how’: Substance Dualism.

Substantiedualisme is de opvatting dat er twee verschillende substanties zijn: de ene is fysiek en de andere is niet-fysiek. Deze substanties zijn fundamenteel verschillend en bestaan onafhankelijk van elkaar. In de context van onze discussie stelt substantiedualisme dat het bewustzijn en de hersenen verschillend zijn en niet van dezelfde substantie zijn; de ene is materieel en de andere immaterieel, en toch interageren ze met elkaar. Deze beschrijving van het bewustzijn is zeer intuïtief en geeft betekenis aan onze alledaagse ervaringen. Zo ervaren wij bijvoorbeeld dat bewuste toestanden fysieke toestanden kunnen veroorzaken, en vice versa. Als ik de subjectieve bewuste ervaring van verdriet heb, kan dit de fysieke toestand van fronsen of huilen veroorzaken. Aan de andere kant, als ik mijn hoofd tegen een voorwerp stoot, zal ik de innerlijke subjectieve ervaring van pijn voelen. Een belangrijk bezwaar tegen substantiedualisme is dat, aangezien bewuste toestanden en de hersenen radicaal verschillend zijn, het onmogelijk is om te weten hoe ze interageren. Dit staat bekend als het interactionistische probleem; volgens sommige filosofen is er geen coherente verklaring voor hoe en waarom de materiële hersenen en het immateriële bewustzijn interageren.233

Substance dualism is the view that there are two different substances: one is physical and the other is non-physical. These substances are fundamentally distinct and exist independently of each other. In the context of our discussion, substance dualism maintains that consciousness and the brain are different and are not from the same substance; one is material and the other immaterial, yet they interact with each other. This account of consciousness is very intuitive, making sense of our everyday experiences. For instance, we experience that conscious states can cause physical states, and vice versa. If I have the subjective conscious experience of sadness, it can cause the physical state of frowning or crying. On the converse side, if I bump my head on an object, I will feel the inner subjective experience of pain. A key objection to substance dualism is that since conscious states and the brain are radically different, then knowing how they interact is impossible. This is known as the interactionist problem; there is— according to some philosophers—no coherent account of how and why the material brain and the immaterial consciousness interact.233

Echter, dit bezwaar is gebaseerd op de onjuiste aanname dat als we niet weten hoe X Y veroorzaakt, we niet gerechtvaardigd zijn om te geloven dat X Y veroorzaakt. Er zijn vele gevallen van causale interacties waarin we weten dat het ene het andere veroorzaakt zonder te weten hoe.

However, this objection is based on the false assumption that if we do not know how X causes Y, then we are not justified to believe that X causes Y. There are many cases of causal interactions in which we know one thing causes another without knowing how.

Hoewel substantiedualisme een sterke kandidaat is voor het theïstische alternatief, adresseert het — indien substantiedualisme wordt aangenomen binnen een niet-theïstisch paradigma — enkele fundamentele vragen niet: Waar kwam de immateriële substantie vandaan? Hoe bestaat deze in het fysieke universum? Bovendien biedt een theïstische verklaring een coherenter verslag van hoe de fysieke hersenen en het niet-fysieke bewustzijn met elkaar interageren. Dit is de reden waarom een theïstisch type dualisme de meest coherente benadering is (zie sectie God Is the Best Explanation hieronder).

Although substance dualism is a strong contender to the theistic alternative, if substance dualism is adopted within a non-theistic paradigm, it does not address some fundamental questions: Where did the immaterial substance come from? How does it exist in the physical universe? Moreover, a theistic explanation provides a more coherent account of how the physical brain and non-physical consciousness interact. This is why a theistic type of dualism is the most coherent approach (see God Is the Best Explanation section below).

‘Het is een gelukkig toeval’: Epifenomenalisme. Met deze theorie zijn bewuste toestanden verschillend van fysieke toestanden, en veroorzaken fysieke toestanden bewuste toestanden, maar niet andersom. Op deze manier zijn bewuste toestanden causaal machteloos. Populaire afwijzingen van het epifenomenalisme omvatten dat, indien waar, een sensatie van pijn in mijn hand (bewuste ervaring) als gevolg van een hete vlam geen causale rol speelt bij het wegtrekken van mijn hand (fysieke toestand). Een ander voorbeeld is dat als u de ongelukkige ervaring zou hebben achtervolgd te worden door een dronkaard die vastbesloten is om een gebroken fles naar u te gooien, het zien van de fles die naar u toe beweegt de bewuste ervaring van angst zou kunnen creëren, maar het gevoel van angst zou u niet doen bukken om uzelf te beschermen; uw defensieve beweging zou plaatsvinden door een willekeurig toeval. Dit spreekt ons fundamentele begrip van de menselijke realiteit tegen. We weten dat we fysieke reacties hebben als gevolg van subjectieve bewuste toestanden, en we ervaren ook subjectieve gevoelens en ervaringen als gevolg van fysieke oorzaken. Als het epifenomenalisme waar zou zijn, zou de menselijke psychologie in puin liggen. Stel u een patiënt met een depressie voor die tegen zijn psychotherapeut zegt dat zijn interne gevoelens van depressie zijn angstaanvallen veroorzaken, om vervolgens te horen dat dit er niets mee te maken heeft.

‘It’s a lucky accident’: Epiphenomenalism With this theory, conscious states are distinct from physical states, and physical states cause conscious states, but not the other way around. In this way, conscious states are causally impotent. Popular rejections of epiphenomenalism include that, if true, a sensation of pain in my hand (conscious experience) due to a hot flame plays no causal role in my hand moving away (physical state). Another example includes that if you were to have the unfortunate experience of being chased by a drunkard hell-bent on throwing a broken bottle at you, the sight of the bottle moving towards you might create the conscious experience of fear, but the feeling of fear would not cause you to duck and protect yourself; your defensive move would occur due to some random accident. This contradicts our basic understanding of the human reality. We know that we have physical reactions due to subjective conscious states, and we also experience subjective feelings and experiences due to physical causes. If epiphenomenalism were true, human psychology would be in ruin. Just imagine a patient with depression telling his psychotherapist that his internal feelings of depression cause his anxiety attacks, only to be told that it has nothing to do with it.

‘Alles is bewust’: Panpsychisme.

‘Everything is conscious’: Panpsychism.

Panpsychisme is enigszins vergelijkbaar met eigenschapsdualisme, dat stelt dat er één substantie bestaat (fysieke substantie), maar dat deze twee eigenschappen bevat (fysieke en niet-fysieke of subjectieve bewuste eigenschappen). Panpsychisme stelt dat materie een vorm van subjectief bewustzijn bevat. Vanuit dit perspectief wordt betoogd dat bewustzijn een intrinsieke eigenschap van het universum is en dat het een causale rol speelt. Voorstanders van panpsychisme zijn onder anderen de professoren David Chalmers en Thomas Nagel. Aangezien elk onderdeel van materie bewustzijn bevat, is het bewustzijn van de hersenen slechts een opeenhoping van deze componenten van bewustzijn. Eén vorm van panpsychisme stelt dat alle materie op dezelfde manier bewust is als mensen. De andere vorm van panpsychisme stelt dat het bewustzijn dat in materie besloten ligt zich in een basisstaat bevindt, ook wel protobewustzijn genoemd.

Panpsychism is somewhat similar to property dualism, which asserts that one substance exists (physical substance), but contains two properties (physical and non-physical or subjective conscious properties). Panpsychism asserts that matter contains a form of subjective consciousness. From this perspective, it argues that consciousness is an intrinsic property of the universe and it plays a causal role. Advocates of panpsychism include professors David Chalmers and Thomas Nagel. Since each component of matter contains consciousness, the brain’s consciousness is just an accumulation of these components of consciousness. One form of panpsychism states that all matter is conscious in the same way humans are. The other form of panpsychism asserts that consciousness contained in matter is in a basic state, also known as protoconsciousness.

Er zijn een aantal problemen met panpsychisme. • Ten eerste is er een gebrek aan bewijs voor de bewering dat materie subjectief bewustzijn bevat. Protonen, elektronen, quarks en atomen vertonen geen enkele tekenen van het hebben van subjectief bewustzijn.234.

There are a number of problems with panpsychism. • Firstly, there is an absence of evidence for the claim that matter contains subjective consciousness. Protons, electrons, quarks and atoms do not exhibit any signs of having subjective consciousness.234.

• Ten tweede schiet deze benadering tekort in het bieden van een adequate metafysische of fysieke verklaring voor hoe materie bewustzijn bevat. Waar kwam de eigenschap van bewustzijn vandaan? Hoe bevat materie deze subjectieve bewuste eigenschap? Het onvermogen van de panpsychist om deze vragen te beantwoorden, ondermijnt elke metafysische en fysieke verklaring.

• Secondly, this approach fails to provide an adequate metaphysical or physical explanation of how matter contains consciousness. Where did the property of consciousness come from? How does matter contain this subjective conscious property? The panpsychist’s failure to answer these questions undermines any metaphysical and physical explanation.

• Tende, er zijn geen voorbeelden van bewustzijn dat buiten de subjectieve ervaring van een levend wezen bestaat. Wat betekent pijn bijvoorbeeld zonder een zelf of een 'ik'? Wat betekent het bewust zijn van een gedachte zonder iemand die denkt? Deze vragen suggereren sterk dat bewustzijn alleen zinvol is met een verenigd bewust wezen dat een reeks subjectieve toestanden ervaart.

• Thirdly, there are no examples of consciousness existing outside of the subjective experience of a living entity. For instance, what does pain mean without a self or an ‘I’? What does being conscious of a thought mean without someone who is thinking? These questions strongly suggest that consciousness only makes sense with a unified conscious being experiencing an array of subjective states.

• Hoe kan er uiteindelijk een verenigde bewuste ervaring ontstaan uit vele stukjes materie die allemaal een vorm van bewustzijn bevatten? Hoe slagen individuele stukjes materie die subjectief bewustzijn bevatten erin om op te tellen tot een betekenisvolle, verenigde ervaring? Als onze bewuste ervaringen slechts het resultaat zouden zijn van vele bewuste elementen die besloten liggen in de fysieke delen die de hersenen vormen, dan zou onze ervaring incoherent of minder verenigd zijn. Professor Edward Feser merkt iets op over de verenigde betekenis van een enkele bewuste ervaring. Hij legt uit dat onze ervaringen niet slechts een optelsom zijn van vele verschillende bewuste elementen; onze ervaringen hebben een verenigd gevoel. Hij presenteert zijn argument aan de hand van de bewuste ervaring van het lezen van een boek:

• Finally, how can a unified conscious experience emerge from many pieces of matter that all contain a form of consciousness? How do individual pieces of matter that contain subjective consciousness manage to add up to a meaningful, unified experience? If our conscious experiences were just a result of many conscious elements contained in the physical parts that make up the brain, our experience would be incoherent, or less unified. Professor Edward Feser comments on the unified meaning of a single conscious experience. He explains that our experiences are not just a summation of many different conscious elements; our experiences have a unified feel. He presents his case using the conscious experience of reading a book:

“De ervaring heeft een samenhangende betekenis of zin, en een betekenis of zin voor een enkel subject van de ervaring. Je bent je niet alleen bewust van de vorm, textuur, kleuren, enzovoort als afzonderlijke elementen, maar je bent je ervan bewust dat het een boek is; en het bent jij die zich ervan bewust is, in plaats van ontelbare neurale gebeurtenissen die op de een of andere manier elk ‘bewust’ zijn van één specifiek aspect van het boek.” 235.

“The experience has a coherent significance or meaning, and significance or meaning for a single subject of experience. You are not only aware of the shape, texture, colors, etc. as separate elements, but are aware of them as a book; and it is you who are aware of them, rather than myriad neural events somehow each being ‘aware’ of one particular aspect of the book.” 235.

Er is veel academische discussie over de benaderingen die ik hierboven heb samengevat. De hoofddoelstelling was echter om deze benaderingen kort te introduceren en enkele kritiekpunten aan het licht te brengen die hun vermogen ondermijnen om het subjectieve bewustzijn even voldoende te verklaren als het theïsme dat doet.

There is a lot of academic discussion around the approaches I have summarised above. However, the main intention was to briefly introduce these approaches and bring to light some criticisms which undermine their ability to explain subjective consciousness as sufficiently as theism does.

God is de beste verklaring.

God is the best explanation.

Hoe verklaren we bewustzijn in het licht van de mislukte pogingen om onze subjectieve persoonlijke ervaringen volledig te verklaren? Een theïstische benadering is de meest adequate verklaring. Het is veel redelijker om te postuleren dat een Alwetende, bewuste actor met wil en doel de auteur is van al het bewustzijn. Hier zijn drie belangrijke redenen waarom God de beste verklaring is:

How do we explain consciousness in light of the failed attempts to comprehensively explain our subjective personal experiences? A theistic approach is the most adequate explanation. It is far more reasonable to postulate that an All-Aware, conscious agent with volition and purpose is the author of all consciousness. Here are three main reasons why God is the best explanation:

Ten eerste beantwoordt het een vraag die geen van de bestaande visies heeft beantwoord: waar komt het bewustzijn vandaan? Professor J. P. Moreland legt uit hoe het niet via natuurlijke fysieke processen had kunnen verlopen: “Onze kennis van de natuurlijke wereld zou ons positieve redenen geven om niet te geloven dat onherleidbaar bewustzijn daarin zou verschijnen, bijvoorbeeld, de geometrische herschikking van inerte fysieke entiteiten in verschillende ruimtelijke structuren lijkt nauwelijks voldoende om het verschijnen van bewustzijn te verklaren.”236

Firstly, it answers a question that none of the existing views have answered: Where did consciousness come from? Professor J. P. Moreland explains how it could not have been via natural physical processes: “Our knowledge of the natural world would give us positive reasons for not believing that irreducible consciousness would appear in it, e.g., the geometrical rearrangement of inert physical entities into different spatial structures hardly seems sufficient to explain the appearance of consciousness.”236

Als materie en bewustzijn verschillend zijn, volgt daaruit dat bewustzijn niet uit materie had kunnen voortkomen. Echter, als materie bewuste eigenschappen bevat, hoe zijn deze eigenschappen dan ontstaan? We moeten deze ontologische vraag stellen omdat bewustzijn zeer verschillend is van materiële zaken. Om het feit te verklaren dat subjectieve bewuste ervaringen bestaan, moet God het bewustzijn hebben geschapen. Het is veel coherenter om een Alwetende bewuste actor te postuleren om bewustzijn te verklaren. Vanuit dit oogpunt biedt het theïsme een veel rijkere verklaring. Moreland betoogt dat fysicalistische en materialistische verklaringen van bewustzijn "...geen plausibele manier hebben om het verschijnen van onherleidbare, authentieke mentale eigenschappen/gebeurtenissen in het kosmos te verklaren... wanneer deze worden vergeleken met de rijke verklarende middelen voor het theïsme...".237

If matter and consciousness are distinct, it follows that consciousness could not have emerged from matter. However, if matter contains conscious properties, then how did these properties arise? We need to ask this ontological question because consciousness is very different from material stuff. In order to explain the fact that subjective conscious experiences exist, God must have created consciousness. It is far more coherent to postulate an All-Aware conscious agent to explain consciousness. From this point of view, theism offers a far richer explanation. Moreland argues that physicalist and materialist accounts of consciousness have “…no plausible way to explain the appearance of irreducible, genuine mental properties/events in the cosmos… when compared to the rich explanatory resources for theism….”237.

Ten tweede geeft het theïsme antwoord op de vraag hoe bewustzijn de fysieke wereld zou kunnen zijn binnengekomen. Het verbaast mensen vaak hoe niet-fysieke entiteiten zoals de ziel kunnen interageren met, en in feite controle kunnen uitoefenen over, fysieke aspecten zoals de lichamen van mensen en dieren. Het theïsme verklaart dit echter heel natuurlijk. Gods allesomvattende wil en Goddelijke activiteit waarborgen een wereld waarin het fysieke en het niet-fysieke met elkaar interageren. Charles Taliaferro legt uit:

Secondly, theism answers how consciousness could have entered the physical world. It often surprises people how non-physical entities like the soul can interact, and in fact control, physical aspects like the bodies of humans and animals. However, theism explains this very naturally. God’s comprehensive will and Divine activity ensure a world where the physical and non-physical interact. Charles Taliaferro explains:

“Maar in een theïstisch wereldbeeld van bewustzijn is er geen goocheltruc of afzonderlijke wonderbaarlijke daad van God achter het ontstaan van bewustzijn. Bewustzijn ontstaat uit het fysieke kosmos door een blijvende, allesomvattende wil van God dat er een wereld bestaat van fysieke en niet-fysieke objecten, eigenschappen en relaties. De relatie tussen materie, energie, bewustzijn, de wetten van ruimte-tijd, tout court, vloeit allemaal voort uit een overweldigende, goddelijke activiteit.”238

“But in a theistic view of consciousness, there is no parlor trick or discrete miraculous act of God behind the emergence of consciousness. Consciousness emerges from the physical cosmos through an abiding comprehensive will of God that there be a world of physical and non-physical objects, properties, and relations. The relation between matter, energy, consciousness, the laws of space-time, tout court, all stem from an overwhelming, divine, activity.”238

Volgens een niet-theïstische benadering van bewustzijn lijkt het bewustzijn miraculeus in het bestaan te zijn geschoten zonder enige adequate fysieke verklaring. Het theïsme staat echter niet voor dit probleem, aangezien het ontstaan van bewustzijn wordt beschouwd als onderdeel van de werkelijkheid. Aangezien God bewust, Eeuwig Levend en Alwetend is, is het aannemelijk dat de wereld die Hij heeft geschapen wezens bevat met een bewust zelfbewustzijn. Taliaferro concludeert op vergelijkbare wijze:

According to a non-theistic approach to consciousness, consciousness seems to have miraculously popped into existence without any adequate physical explanation. However, theism does not face this problem, as the emergence of consciousness is viewed as part of reality. Since God is conscious, Ever-Living and All-Aware, it is plausible that the world He created contains beings with a conscious awareness of themselves. Taliaferro similarly concludes:

“Vanuit het standpunt van een fundamenteel materialistische kosmologie lijkt het ontstaan van bewustzijn vreemd; het wordt vergeleken met de bewering ‘dan gebeurt er een wonder’. Maar vanuit het standpunt van het theïsme kan het ontstaan van bewustzijn worden gezien als iets dat diep geworteld is in de aard van de werkelijkheid zelf. De schepping van dierlijk en menselijk bewustzijn is geen geïsoleerd wonder, maar een weerspiegeling van de onderliggende structuur van de werkelijkheid.”239

“From the vantage point of a fundamentally materialist cosmology, the emergence of consciousness seems strange; it is likened to claiming ‘then a miracle happens.’ But from the vantage point of theism, the emergence of consciousness may be seen as something deeply rooted in the very nature of reality. The creation of animal and human consciousness is not some isolated miracle, but a reflection of the underlying structure of reality.”239

Het theïsme verklaart de interactie tussen niet-fysieke mentale en fysieke hersentoestanden. De wil en de macht van God hebben dergelijke interactie mogelijk gemaakt, aangezien deze interactie een integraal onderdeel is van de werkelijkheid die God heeft geschapen. Simpel gezegd: als er aan het begin van het kosmos alleen materie bestond, dan zou bewustzijn niet bestaan. Echter, als aan het begin een vorm van bewustzijn de fysieke wereld heeft geschapen, dan is de interactie tussen niet-fysieke mentale toestanden en fysieke hersentoestanden logisch.

Theism explains the interaction between nonphysical mental and physical brain states. God’s will and power have enabled such interaction to take place, as this interaction is part and parcel of the reality that God has created. Simply, if, in the beginning of the cosmos, only matter existed, then consciousness would not. However, if in the beginning a type of consciousness created the physical world, then the interaction between nonphysical mental states and physical brain states makes sense.

Ten derde verklaart het theïsme ons vermogen om subjectieve bewuste toestanden te hebben en het feit dat we een bewustzijn hebben van hoe het is om onszelf te zijn, waarbij we smaken, geluiden en texturen ervaren. Aangezien het universum is geschapen door een Eeuwig Levend, Levend, Alwetend Wezen, volgt daaruit dat ons deze capaciteit is gegeven om ons bewust te zijn van onze innerlijke subjectieve toestanden:

Thirdly, theism explains our ability to have subjective conscious states and the fact that we have an awareness of what it is to be like ourselves, experiencing tastes, sounds and textures. Since the universe was created by an Ever-Living, Alive, All-Aware Being, it follows that we have been given this capacity to be aware of our inner subjective states:

“God, er is geen godheid behalve Hem, de Levende die nooit sterft.”240.

“God, there is no god except Him, the Ever Living.”240.

“En Hij is de Al-Subtiele, de Alwetende.”241.

“And He is the All-subtle, the All-aware.”241.

Een theïstische verklaring voor het ontstaan van bewustzijn heeft een grotere verklarende kracht dan concurrerende verklaringen. Ik moet hier echter benadrukken dat ik niet de bruikbaarheid van biologische verklaringen bij het blootleggen van neuro-correlaties ontken. Neurowetenschap kan net zo krachtig en vruchtbaar worden bedreven binnen een theïstische context. Wat ik pleit, is het toevoegen van het theïsme als filosofische basis om volledig te verklaren wat niet-theïstische verklaringen niet kunnen: het moeilijke probleem van bewustzijn. In die zin is mijn benadering een vorm van dualisme, wat theïstisch dualisme kan worden genoemd. In het theïstisch dualisme wordt de neurowetenschap niet ondermijnd, en alle onderzoeksprojecten kunnen doorgaan met het bieden van hun verbazingwekkende inzichten en conclusies over dit onderwerp. Het theïstisch dualisme is echter een metafysische stelling die een allesomvattende verklaring biedt. Professor Taliaferro pleit voor een vergelijkbaar standpunt: “Ik zie niet in waarom de hersenwetenschappen niet kunnen voortgaan met hun studie naar psycho-fysieke interactie. Het niet slagen om bewustzijn metafysisch te identificeren met hersentoestanden belemmert voor geen nanoseconde de studie van correlatie. Bovendien kan men een dualist zijn en bewustzijn en hersentoestanden, de persoon en het lichaam, behandelen als functionele eenheden zonder te veronderstellen dat er metafysisch slechts één soort ding in het spel is. Geest-lichaam (of, zoals ik het liever noem, integratief) dualisme is een stelling in de metafysica... integratief dualisme is geen wetenschappelijke hypothese die concurreert met wetenschappelijke claims.” 242, het bestaan van God is vereist om het bestaan en het ontstaan van subjectieve bewuste ervaringen te verklaren. Daarnaast wijzen het moeilijke probleem van bewustzijn en het bestaan van innerlijke subjectieve ervaringen duidelijk op een Alwetend Wezen, dat het universum en het vermogen voor jou en mij om een bewustzijn van onze subjectieve bewuste toestanden te hebben, heeft geschapen.

A theistic explanation for the emergence of consciousness has greater explanatory power than competing explanations. I must stress here, however, that I am not denying the usefulness of biological explanations in unearthing neuro-correlations. Neuroscience can be conducted just as vigorously and fruitfully in a theistic context. What I am advocating is adding theism as a philosophical basis to fully explain what non-theistic explanations cannot: the hard problem of consciousness. In this sense, my approach is a form of dualism, which can be called theistic-dualism. In theistic-dualism, neuroscience is not undermined, and all the research projects can continue to provide their amazing insights and conclusions on the topic. However, theistic-dualism is a metaphysical thesis that provides a comprehensive explanation. Professor Taliaferro advocates a similar position: “I do not see why the brain sciences cannot continue with its study of psycho-physical interaction. The failure to identify metaphysically consciousness with brain states does not for a nanosecond impede the study of correlation. Moreover one may be a dualist and treat consciousness and brain states, the person and body, as functional units without supposing that there is only one kind of thing metaphysically that is in play. Mind-body (or, as I prefer to call it, integrative) dualism is a thesis in metaphysics… integrative dualism is not a scientific hypothesis that competes with any scientific claims.” 242, God’s existence is required to explain the existence and emergence of subjective conscious experience. In addition, the hard problem of consciousness and the existence of inner subjective experiences clearly point to an All-Aware Being, that created the universe and the ability for you and me to have an awareness of our subjective conscious states.

Het is niet de bedoeling dat wij veel weten over de ziel.

We are not meant to know much about the soul.

Moslimlezers zullen terecht vragen of dit argument verenigbaar is met de normatieve islamitische theologie. De gebruikelijke tegenwerping omvat meestal het feit dat de Qur'an expliciet stelt dat de rooh (wat de ziel, geest, het bewustzijn of hetgeen het lichaam bezielt betekent) de aangelegenheid of het bevel van God is en dat de mensheid er zeer weinig kennis over heeft gekregen. Daarom zouden we over deze zaak stil moeten blijven: “En zij vragen u, [o Muhammad], over de ziel. Zeg: ‘De ziel behoort tot de aangelegenheid van mijn Heer. En aan u is er van kennis slechts weinig gegeven.’”243

Muslim readers will rightly ask if this argument is compatible with normative Islamic theology. The common objection usually includes the fact that the Qur’an explicitly states that the rooh (meaning soul, spirit, consciousness or the thing that animates the body) is the affair or command of God and humanity has been given very little knowledge about it. Therefore, we should keep silent on the matter: “And they ask you, [O Muhammad], about the soul. Say, ‘The soul is of the affair of my Lord. And you have not been given of knowledge except a little.’”243

Om dit schijnbare theologische conflict te verzoenen, moet worden begrepen dat dit vers betrekking heeft op de essentie van het bewustzijn of de ziel, en niet op het bestaan ervan. Het vers bevestigt dat een immateriële substantie het lichaam bezielt—met andere woorden, een ziel of bewustzijn. Dit is precies wat het argument in dit hoofdstuk heeft gepresenteerd: dat het bestaan van bewustzijn alleen kan worden verklaard door een niet-materialistisch wereldbeeld. Het hoofdstuk bespreekt niets dat verder gaat dan wat al wordt geïmpliceerd door de islamitische bronteksten. De Qur’an bevestigt bijvoorbeeld dat de rooh anders is dan ons materiële universum, dat het het lichaam bezielt, dat het een verenigd ‘ik’ is, en dat het door God is geschapen. Daarom spreekt niets hier de kern van de orthodoxe islamitische principes tegen.

To reconcile this apparent theological conflict, it must be understood that this verse concerns the essence of consciousness or the soul, not its existence. The verse affirms that an immaterial substance animates the body—in other words, a soul or consciousness. This is exactly what the argument in this chapter has presented: that the existence of consciousness can only be explained by a non-materialist worldview. The chapter is not discussing anything beyond what is already implied by Islamic source texts. For instance, the Qur’an affirms that the rooh is different from our material universe, that it animates the body, that it is a unified ‘I’, and that it was created by God. Therefore, nothing here contradicts core orthodox Islamic principles.

Concluderend denk ik dat we het feit moeten overwegen dat God ons gebiedt om in onszelf te reflecteren, en door dit te doen kunnen we concluderen dat als er geen God is, we geen enkele subjectieve bewuste ervaring zouden kunnen hebben—met andere woorden, door God te ontkennen, ontkennen we onszelf!

To conclude, I think we must consider the fact that God tells us to ponder within ourselves, and by doing so we may conclude that if there is no God, then we could not have any subjective conscious experience—in other words, by denying God, we deny ourselves!.

“Reflecteren zij niet op zichzelf?”244

“Do they not reflect within themselves?”244